კვლევებმა „სოკოს ენის“ შესახებ დაადგინეს, რომ ყველაზე მოსაუბრე სოკო — სოკო-ფიჩხაა (Schizophyllum commune).საინტერესოა, რომ სწორედ ამ, თითქოს „ჩვეულებრივ“ სოკოს ეკუთვნის ყველაზე მეტი საოცარი რეკორდი:
1. ის არის მსოფლიოში ყველაზე გავრცელებული სოკო.
2. სოკო-ფიჩხას აქვს 23 328 სქესი და იმდენივე ტიპის გამრავლების ხერხი. ჩვეულებრივ, სქესს განსაზღვრავს ერთი გენეტიკური ლოკუსი. ამ ლოკუსის ალელების რაოდენობა და მათი კომბინაციები განსაზღვრავს სქესების რაოდენობას (ჩვეულებრივ 1-დან რამდენიმემდე — მაგალითად, ამებას აქვს 3 სქესი, ზოგიერთ ინფუზორიას კი — 13-მდე).მაგრამ სოკო-ფიჩხაში სქესს ორი ლოკუსი განსაზღვრავს: ერთს აქვს 288 ალელი, მეორეს — 81. მათი კომბინაცია ქმნის 23 328 სქესს, რომელთაგან თითოეული თავსებადია 22 960 სხვასთან.იმისთვის, რომ ორი მიცელიუმი წარმატებით შეერწყას ერთმანეთს და სპორებით ნაყოფიერი სხეული ჩამოყალიბდეს, ისინი უნდა განსხვავდებოდნენ ორივე ლოკუსით. რას იძლევა ეს? ერთი მხრივ —  ახლო ნათესავთან შეჯვარებისგან აბსოლუტურ დაცვას, მეორე მხრივ — ორი შემთხვევით შეხვედრილი მიცელიუმის 99%-ზე მეტი ალბათობით სხვადასხვა სქესისაა.თუმცა, ეს, რა თქმა უნდა, არ არის სქესი ჩვეული გაგებით. ცხოველებსა და მცენარეებში სქესი გამეტების განსხვავებასთან არის დაკავშირებული — დიდი უძრავი კვერცხუჯრედი და პატარა მოუსვენარი სპერმატოზოიდები. სოკო-ფიჩხაში გამეტები მორფოლოგიურად იდენტურნი არიან, ხოლო განსხვავება მხოლოდ გენეტიკური თავსებადობის მარკერებით განისაზღვრება.
3. სოკო-ფიჩხა გამოიმუშავებს ფერმენტების უზარმაზარ ასორტიმენტს, რომლებიც ერთმანეთს ეხმარებიან გრძელი მოლეკულების „დაშლაში“ და დაჭრაში.
ბევრი სოკოს მსგავსად, ის იზრდება ხეზე და აქცევს მას ნიადაგად (სოკოები ზოგადად მკვდარი ორგანიზმების გადამუშავებაზე სპეციალისტობენ).
სხვადასხვა სოკოს აქვს სხვადასხვა ფერმენტები მყარი ორგანული ნივთიერებების დაშლისთვის, რომლებსაც ვერცერთი ცხოველი ვერ უმკლავდება.
ზოგს — ფერმენტები, რომლებიც ანადგურებენ ცელულოზის გრძელ მოლეკულებს. ამისთვის საჭიროა მთელი „კოქტეილი“: ერთი ნელ-ნელა რეტავს კავშირებს, მეორე ამზადებს ადგილს მესამესთვის, მესამე კი ანადგურებს თავად ნახშირბადის ჯაჭვს და აქცევს ურღვევ ცელულოზას მარტივ შაქრად.
სხვა სოკოები ევოლუციის განმავლობაში შეიძინეს ფერმენტები ხის „ცემენტის“ — ლიგნინის — დაშლისთვის. ლიგნინი საკმაოდ არეული მოლეკულაა, რომელიც ძირითადად ნახშირბადის ჯაჭვებისგან, ჟანგბადისა და ბენზოლის რგოლებისგან შედგება; მისი ფორმულაც კი სათანადოდ არ არსებობს. ის უნიკალური უნივერსალია — შეუძლია გაანადგუროს როგორც ცელულოზა, ისე ლიგნინი (ხის „ცემენტი“), რაც უიშვიათესი თვისებაა.

4. სოკო-ფიჩხა — რეკორდსმენია მუტაციების დაგროვების სიჩქარით ყველა იმ სახეობას შორის, რომლებსაც ეს სიჩქარე გაზომილი აქვთ. ნებისმიერი ორი ფიჩხის ინდივიდი გენეტიკურად ისე განსხვავდება ერთმანეთისგან, როგორც, პირობითად, ადამიანი და ციყვი.

5. სოკო-ფიჩხა (ლათინურად — შიზოფილუმი) — ყველაზე მდიდარია იმ ცილებით, რომლებიც ერთი გენის ექსპრესიის შედეგად წარმოიქმნება. უნარი, ერთი გენის სხვადასხვა ნაწილების განსხვავებულად შეერთებით სხვადასხვა ცილები წარმოქმნას, ძალიან სასარგებლოა და მეცნიერებაში ალტერნატიულ სპლაისინგს უწოდებენ. მაგალითად, ადამიანის ორგანიზმი ასინთეზებს არანაკლებ 100 000 სხვადასხვა ცილას, თუმცა მათი გენები მხოლოდ დაახლოებით 20 000-ია. შიზოფილუმს კი ეს უნარი განვითარებული აქვს უკეთესად, ვიდრე ნებისმიერ სხვა სოკოს. სავარაუდოდ, სწორედ ამის წყალობით შეუძლია თითქმის ნებისმიერი ხის ნაჭერი „შეჭამოს“.

6. სოკო-ფიჩხა შესაძლოა ყველაზე გემრიელი სოკო არ იყოს, მაგრამ, არსებული მონაცემებით, ყველაზე დიდი ხნის განმავლობაში მიირთმევენ ადამიანები — მისი კვალი აღმოაჩინეს ნეანდერტალელთა კბილის ქვაში, რომლებიც ესპანეთის ტერიტორიაზე ~50 000 წლის წინ ცხოვრობდნენ. თუმცა არ უნდა დაგვავიწყდეს, რომ არა მხოლოდ ჩვენ ვჭამთ სოკოებს, არამედ ისინიც ჩვენ. თუ დასუსტებული იმუნიტეტის მქონე ადამიანი შეისუნთქავს შიზოფილუმის სპორებს, ისინი ამოზრდებიან ფილტვებში, ხოლო იქიდან ტვინამდე არც ისე შორია...

ტეგები: Qwellyland, ბუნება, მეცნიერება, ქველი

ნახვა: 8

ღონისძიებები

ბლოგ პოსტები

სააღდგომო ეპისტოლე 2026

გამოაქვეყნა ლაშა_მ.
თარიღი: აპრილი 13, 2026.
საათი: 12:00am 0 კომენტარი

საპატრიარქო ტახტის მოსაყდრის, სენაკისა და ჩხოროწყუს მიტროპოლიტის,

შიოს, სააღდგომო ეპისტოლე

საქართველოს მართლმადიდებელი ეკლესიის…

გაგრძელება

არცაღა ერთი მკუდართაგანიღა არს საფლავსა შინა

გამოაქვეყნა აკაკი ლიპარტია_მ.
თარიღი: აპრილი 12, 2026.
საათი: 3:36am 0 კომენტარი

ქრისტე აღსდგა მკვდრეთით

სიკვდილითა სიკვდილისა დამთრგუნველი

და საფლავების შინათა ცხოვრების მიმნიჭებელი!…

გაგრძელება

ოსკარის 2026 წლის დაჯილდოება - გამარჯვებულები და ნომინირებულები

გამოაქვეყნა ლაშა_მ.
თარიღი: მარტი 16, 2026.
საათი: 11:30pm 0 კომენტარი

ოსკარი 2026 სრული სია

      ისევ დამიგვიანდა! ეტყობა, მართლა დავბერდი და უკვე აღარც კი…

გაგრძელება

2026 Guide to the Best AI Voice Generation for Creators and Businesses

გამოაქვეყნა supprity_მ.
თარიღი: მარტი 13, 2026.
საათი: 6:30pm 0 კომენტარი

As we step further into 2026, the landscape of content creation is being transformed by AI-powered technologies. Among these innovations, voice generation stands out as one of the most impactful tools for creators, businesses, and educators.…

გაგრძელება

Gallium Market to Reach $860 million by 2033

გამოაქვეყნა Heden Brock_მ.
თარიღი: მარტი 9, 2026.
საათი: 10:00am 0 კომენტარი

According to our latest research, the Global Gallium market size was valued at $430 million in 2024 and is projected to reach $860 million by 2033, expanding at…

გაგრძელება

How Minidumperfactory Electric Garden Loader Manufacturer Adapts to Energy Trends

გამოაქვეყნა Minidumperfactory00_მ.
თარიღი: მარტი 2, 2026.
საათი: 6:30am 0 კომენტარი

Electric Garden Loader Manufacturerstrategies are increasingly centered on advanced battery systems as demand grows for efficient and low-emission landscaping equipment. Energy storage technology now plays a defining role in how electric compact…

გაგრძელება

Qwelly World

free counters