სომეხთა პატრიარქის პირადი მიწვევით, წმინდა იაკობ მოციქულის სომხურ საკათედრო ტაძარში განსაკუთრებულ წირვას, წმინდა იაკობის ლიტურგიას დავესწარი. პატრიარქის საწიგნის გვერდით ვიდექი, ლიტურგიის სომხურ ტექსტს ვუსმენდი და დიდი გულისყურით ვუცქეროდი, როგორ აღასრულებდნენ ამ ძველ ლიტურგიას, რომელზეც რამდენიმე წლის წინ გამოქვეყნებულ გამოკვლევაში ვწერდი[1]. ღვთისმსახურების შემდეგ პატრიარქთან სადილად მიმიწვიეს. პოლონეთის მართლმადიდებლურ ეკლესიაზე და პოლონელი სომხების ცხოვრებასა და ისტორიაზე ხან სომხურად ვსაუბრობდით, ხან ფრანგულად.

      ნასადილევს გერმანელი ბენედიქტელების მიძინების მონასტერში[2] წავედი. მონასტერი ფრანცისკელთა ყოფილი ტაძრის შორიახლოს მდებარეობდა, იმ შენობაში, სადაც საიდუმლო სერობა გაიმართა. სამწუხაროდ, მეთექვსმეტე საუკუნიდან ეს შენობა მაჰმადიანთა ხელშია.

      ერთი გერმანელი ბერი მონასტერს მათვალიერებინებდა. სამლოცველოში პოლონელი მასწავლებლების ჯგუფს შევხვდი, ვისთან ერთადაც გემ „პოლონიით“ სასიამოვნოდ ვიმგზავრე. ეგვიპტიდან წამოსულნი რამდენიმე დღით წმინდა მიწას სწვევიან, აქედან კი პირდაპირ პოლონეთში გაემგზავრებოდნენ. მე მათ შევუერთდი. ექსკურსიას პლოკელი ფრანცისკელი, პალესტინაში ფრანცისკელთა ცენტრალური ოფისის მდივანი, მამა ბორკოვსკი უძღვებოდა.

      მონასტრიდან გამოვედით და, თუმცა ცხელოდა, - ვიწრო, მიხვეულ-მოხვეული და მტვრიანი ქუჩებით გოდების კედლისკენ[3] გავეშურეთ. ებრაელებისთვის ესოდენ წმინდა ადგილის გვერდით, რომელიც არაბულ შენობებს შორის მდებარეობდა, ათი-თორმეტი, ან იქნებ მეტი, არაბი ყმაწვილი შევნიშნეთ, რომელნიც გულმოდგინედ ლოცულობდნენ, რომ შეეტყოთ, ჩვენ შორის ებრაელებიც იყვნენ თუ არა. მას შემდეგ, რაც არაბებს და ებრაელებს შორის შუღლი გაჩაღდა, არაბები ებრაელებს ამ კედელთან მისვლის ნებას არ აძლევდნენ.

      ჩვენ შორის ებრაელები, რა თქმა უნდა, არ აღმოჩნდნენ.

      ერთ მრავლისმცოდნე ფრანცისკელმა „დიდი საიდუმლო“ გაგვანდო: ეს ძეგლი მალე ფრანცისკელებს გადმოეცემათო. კი მაგრამ რატომ? ამ ჭეშმარიტად ებრაულ წმინდა ადგილს ქრისტიანებისთვის, არქეოლოგიური ღირებულების გარდა, არანაირი ღირებულება ხომ არა აქვს!

      პოლონელ მასწავლებლებს „კასა ნოვასკენ“ გავუძეხი, მომლოცველთათვის განკუთვნილი ფრანცისკელების სასტუმროსკენ, სადაც მათი უმეტესობა იყო დაბინავებული, რადგან „პოლონურმა სახლმა“[4] ყველანი ვერ დაიტია. მეორე დღეს სადილზე მიმიწვიეს. ნასადილევს ბეთლემისკენ სახედრებით ვაპირებდით წასვლას.