სამაგისტრო ნაშრომი - სანდრო ებრალიძე

სამაგისტრო ნაშრომი წარდგენილია ილიას სახელმწიფო უნივერსტიტების მეცნიერებისა და ხელოვნების ფაკულტეტზე სოციოლოგიის მაგისტრის აკადემიური ხარისხის მინიჭების მოთხოვნების შესაბამისად

პროგრამა: სოციოლოგია
სამეცნიერო ხელმძღვანელი: ანა კირვალიძე, ასოცირებული პროფესორი

ილიას სახელმწიფო უნივერსიტეტი
თბილისი, 2016

შესავალიდან

      რელიგიური დისკურსი, რომელიც ერთის მხრივ, აკონტროლებს ადამიანის პირად სივცეს და მეორეს მხრივ აყალიბებს სოციო-პოლიტიკურ ქმედებებს, პირად სივცესთან მიმართებაში მაგალითისთვის შეგვიძლია დავასახელოთ, მარხვა, რომელიც პირდაპირ უკავშირდება ადამიანს პირად ცხოვრებას, მოთხოვნილებების შეზღუდვას და ა.შ. და მეორეს მხრივ, სოციო-პოლიტიკური კუთხით შეგვიძლია მოვიტანთ, სხვადასხვა ქადაგებები ან და ქმედებები, რომელიც უკავშირდება საზოგადოებრივ ცხოვრებას, ფასეულობებს, ადამიანის იდენტობის ჩამოყალიბებას, სხვა სიტყვებით კი ყველაფერი ის რაც არის ქმედების წინაპირობა. ჩემი აზრით, აღნიშნული პოზიციონირება უკავშირდება, რადიკალურ ნაციონალურ დისკურსს, 90-იან წლებში მან მიიღო რადიკალური გამოხატულება, ზვიად გამსახურდიას დისკუსში ქართული იდენტობის შესახებ - "სულიერი მისია" რომელშიც, ის აღწერს გენეტიკურ კუთვნილების საფუძველზე, არსებულ სულიერ კავშირებს. მჯერა, რომ საქართველოს მართმადიდებელი ეკლეიის დისკურსი, სწორედ უკავშირდება ამ ნაციონალურ დისკურსს, რომელიც მას ანიჭებს, ერის სახელით მოსაუბრის სტატუსს. რელიგიური დისკურსი, არ არის განსხვავებული სხვა მსჯელობისგან, ის არის ერთ-ერთი, რომელიც იყენებს მეტაფიზიკურ მტკიცებებს, მაგრამ მასზე გავლენა აქვს, ჩვენს შემთხვევაში, ნაციონალურ ან ნაციონალისტურ დისკურსს, რომელიც ეყდნობა, ისტორიის წრფიულ აღქმას, (ერის) განსაკუთრებულ მისიაზე მსჯელობას, სხვადასხვა თხრიბის და სიმბოლოების ინტერპრეტაციას, "შეთქმულების თეორიებს" და სხვა მსჯელობით კონსტრუქტებს.

      ჩემი აზრით, ძალზე მნიშვნელოვანია მცირე ყურადღება მაინც დაუთმოთ სოციო-პოლიტიკურ გარემოს რომელიც თან ერთვის, ერთის მხრივ ზვიად გამსახურდიას "სულიერ მისიას" (გამსახურდია, ზ. 1990) და პატრიარქის 2016 წლის საშობაო ეპისტოლეს. დავიწყოთ ზვიად გამსახურდიას "სულიერი მისიით", რომელიც ლექციის სახით გაეცნო საზოგადოებას 1990 წელს. გამსახურდია ამ ტექსტში აპელირებს სამეცნიერო ობიექტურობაზე და სავარაუდოდ, ამიტომაც აირჩია მსგავსი ფორმატი, აქედან გამომდინარე მას სჯეროდა მეცნირული ობიექტურობის და თავისი ტექტსტის ობიექტურობის, მაგალითად ის რომ არსებობს ქართველობის უწყვეტი გენეტიკური ხაზი და ა.შ.. აღნიშნული ტექსტი ერთის მხრივ, აზრობრივად უპირისპირდებოდა საბჭოთა სისტემას და დისკურსს, რაც მას ანიჭებდა ანტი-სისტემურ ხასიათს. მეორეს მხრივ კი, ეყდნობოდა იმავე სისტემის გარკვეულ მეცნიერულ თუ მითოლოგიურ მსჯელობებს. აქვე აღსანიშნავია ის ფაქტი, რომ გამსახურდიას დისკურსი, სავარაუდოდ მისი ანტი-სისტემურობის გამო გახდა დომინანტური, რაც გამოიხატება მის პრეზიდენტად არჩევაში და სხვა და სხვა მსგავს წარმატებებში. აქვე ძალიან მოკლედ, შეგვიძლია გავიხსენოთ გამსაზურდია დამარცხება 1992 წელს, რომელიც რეალუდად იყო მისი მარცხი, მაგრამ ამავდროულად მის იდეებს მისცა სხვა სივცეებში განვითარების შესაძლებლობა, სხვა სიტყვებით ქმედებაში ან მატერიალურად დამარცხებული რადიკალურმა ნაციონალისტურმა დისკურსმა, შეიძინა უფრო ფართო და უფრო ლეგიტიმური გამოხატულება, რელიგიური ინსტიტუციის დისკურსის მონოპოლიზაციის კუთხით. რამაც, რელიგიური ცხოვრება და რელიგიურობა უფრო აქტიური და უფრო ჩართული გახადა საზოგადოებრივ ცხოვრებაში. აქ ზედმეტად მიმაჩნია დეტალურად განვიხილო ეს ჩართულობა, გამოხატვის კუთხით, მაგრამ მინდა ავღნიშნო ისიც, რომ რელიგიური დისკურსი შეიცავს ობიექტურობის მონოპოლიზაციის მცდელობას, ან სხვა სიტყვებით რელიგიური დისკურსი აყალიბებს ინსტიტუციონალურ მსჯელობას რეალობასთან მიმართებაში, აყალიბებს ნორმებს, ქცევით შეზღუდვებს, საზოგადოებრივ წესებს და ა.შ.. თუ ზვიად გამსახურდია იშველიებდა მეცნიერულობას, როგორც მისი ობიექტურობის დამამტკიცებელ წყაროს ან საშვალებას, რელიგიური დისკურსი იშველიებს ღმერთს, ან საუბრობს ღმერთის სახელით (Derrida, J. 1995). აქვე ეს დისკურსობრივი კავშირი თანხცედრაში მოდის ერის შეკვრასთან, მისთვის თვალის ახელასთან, "ცუდი" რეალობის დანახებასთან და ა.შ. ბოლოს, ჩემი აზრით 90-იან წლებში არსებული ანტი-სისტემური დისკურსი 2016 წელს გარდაიქმნა ინსტიტუციურ დისკურსად, რომელიც იყენებს ერთი-ერთში 90-იანი წლების რადიკალურ ნაციონალისტურ დისკურსს, ერის ბიოლოგიური საფუძვლების, ისტორიის წრფიულობის და სხვა მსგავსი საკითხებთან დაკავშირებით.

იხილეთ ნაშრომი:

• დისკურს ანალიზი: ნაციონალიზმი და ტექსტი •