რომ დავიწყო ფიქრი, იმის გახსენების იმედად, თუ როდის წამოვიწყე ურთიერთობა რელიგიასთან, ვშიშობ, მეორედ მოსვლამდე მომიწევს როგორც თქვენი, ასევე ჩემი დაყოვნება, ამიტომ გავიხსენებ მხოლოდ იმას თუ როდის შევწყვიტე რელიგიასთან ურთიერთობა. უწინარეს ყოვლისა, მინდა აღვნიშნო, რომ რელიგიასთან ჩემი ურთიერთობის ზოგადი მახასიათებლები არსებითად არაფრით განსხვავდებოდა ჩემი მეგობრებთან ურთიერთობის ხასიათისგან. აქ იგულისხმება ის, რომ მეგობრების გარეშე ყოფნისას, მარტოსულად არასდროს ვგრძნობდი თავს. იგივეს თქმა შეიძლება რელიგიის თაობაზეც. აღმოვაჩინე, რომ მაშინაც კი, როდესაც თავს მორწმუნედ ვთვლიდი, რელიგიისადმი, უფრო ზუსტად, ღმერთის რწმენისადმი ჩემი სწრაფვა მხოლოდ ფასადური ხასიათის მატარებელი იყო და უშუალოდ რწმენის ხარისხიც იმის მიხედვით ვარირებდა თუ რამდენად დიდი იყო ცხოვრებისეული პრობლემების სია იმ მომენტისათვის. სხვა შემთხვევაში კი მორწმუნეობის სტატუსისკენ არანაირ ლტოლვას არ განვიცდიდი და ჩემი დამოკიდებულება ამ უკანასკნელის მიმართ მეტწილად აპათიური იყო.

      სენეკას სიტყვების თანახმად „უბრალო ხალხი რელიგიას ჭეშმარიტებად მიიჩნევს, ბრძენი – სიცრუედ, ხოლო ხელისუფალი – გამოსადეგად.“ ჩემი ღრმა რწმენით, რელიგიის წარმოქმნა არის კაცობრიობის ულიმიტო მენტალური უნარების ყველაზე უფრო თვალსაჩინო დადასტურება. თავად რელიგია კი საზოგადოებრივი აზრის მართვისა და მიმოფანტულ ადამიანთა ორგანიზების თითქმის პერფექციონისტული მექანიზმი. მაგრამ აქვე უნდა ითქვას, რომ „ყველა რელიგია დაფუძნებულია ბევრის შიშსა და ცოტას სიბრძნეზე“. ეს შიშები კი დროთა განმავლობაში აუცილებლად გაქარწყლდება, რამეთუ მარტივია ადამიანთა შენს რწმენაზე მოქცევა, მაგრამ ადამიანთათვის კიდევ უფრო მარტივია ამ რწმენის ღალატი. დროთა განმავლობაში ადამიანი შეიმეცნებს, რომ რელიგია სულაც აღარაა საჭირო იმისთვის, რათა პიროვნებამ ეთიკური ღირებულებები აითვისოს და ცნობილი გამონათქვამი, რომ რელიგია მასების ოპიუმია, შეიცვლება შემდეგი ფრაზით: რელიგია მასების საღეჭი რეზინია და ყველამ ვიცით თუ რა შედეგი მოჰყვება იმას, როდესაც რეზინს სასურველი გემო გაუვა და ის უკვე მომაბეზრებელი ხდება.

      ქრისტიანობაში მიღებულია რწმენა, რომ ღმერთმა ადამიანი შექმნა თავის ხატად. საფიქრებელია, ეს პირიქით ხომ არაა, მხოლოდ იმ განსხვავებით, რომ ადამიანმა ღმერთი შექმნა, როგორც საკუთარი თავის იდეალისტური ხატი, რისკენაც ის მუდამ მიისწრაფვოდა და რაზეც პერმანენტულად ოცნებობდა, რომ თავად ყოფილიყო. თუ ეს ასეა, მაშინ, ჩემი გადმოსახედიდან, ასეთი სწრაფვა ჩანასახშივე აბსურდულია, რადგანაც ადამიანი უკვე არის ამ სამყაროს პოტენციური ღმერთი და მისი სრულფასოვან ღმერთად ჩამოყალიბების პროცესის კულმინაცია მხოლოდ დროის საკითხია.