ძიების შედეგები - სიცოცხლის
- თემა: ლურჯი ოთახი - პროსპერ მერიმე
- აინც ყოველ წუთს ცხვირსახოცი ცხვირთან მიჰქონდა. მარცხენა ხელში პატარა შავი ხელჩანთა ეჭირა, სადაც, როგორც შემდეგ შევიტყვე, აბრეშუმის საშინაო ხალათი და თურქული შარვალი იდო. დროგამოშვებით შემოსასვლელ კართან მიდიოდა და ქუჩაში იხედებოდა. შემდეგ ჯიბიდან საათს იღებდა და სადგურის კედლის საათზე ამოწმებდა. მატარებელი მხოლოდ ერთ საათში უნდა წასულიყო; მაგრამ მუდამ ბევრია ისეთი ხალხი, რომელთაც დაგვიანების ეშინიათ. ასეთი მატარებლით საქმიანი ხალხი არ მოგზაურობს ხოლმე, რადგანაც ნაკლებადაა პირველი კლასის ვაგონები. არც დრო იყო ისეთი, ბირჟის მაკლერებს რომ საქმეები დაემთავრებინათ და სადილად თავისი აგარაკებისაკენ გამგზავრებულიყვნენ. როდესაც მგზავრებმა იწყეს დენა, მათი მიხვრა- მოხვრის მიხედვით პარიზელი ადვილად გამოიცნობდა ფერმერებს ან გარეუბნელ წვრილფეხა ვაჭრებს. მიუხედავად ამისა, როგორც კი სადგურში ქალი შემოვიდოდა, ან როგორც კი სადგურის წინ ეტლი გაჩერდებოდა, ლურჯსათვალიან ყმაწვილს გული ბურთივით ყელში ებჯინებოდა, მუხლები კანკალებდა და ხელჩანთა ლამის ხელიდან გავარდნოდა, სათვალე კი - ცხვირიდან, რომელზედაც, სხვათა შორის უნდა ითქვას, მთლად მრუდედაც ჰქონდა წამოცმული. კიდევ უფრო უარესი დაემართა მას, როდესაც ხანგრძლივი მოლოდინის შემდეგ ერთ-ერთი გვერდითი კარებიდან, სწორედ იმ მხრიდან, რომელიც მის გამუდმებულ მეთვალყურეობას გამორჩენოდა, შავებში გამოწყობილი და სახეზე პირბადეაფარებული ქალი გამოჩნდა, რომელსაც ხელში ყავისფერი ტარსიკონის ხელჩანთა ეჭირა; როგორც შემდგომ აღმოვაჩინე, ხელჩანთაში საუცხოო ლურჯი ატლასის ფლოსტები ეწყო. ქალი და ვაჟი ერთმანეთისაკენ გაეშურნენ ისე, რომ წინ არ გადაუხედავთ, მაგრამ მარჯვნივ და მარცხნივ კი იცქირებოდნენ: ერთმანეთს შეხვდნენ, ხელი ჩამოართვეს და რამდენიმე ხანს უსიტყვოდ იდგნენ ათრთოლებულნი, აქოშინებულნი, ერთ-ერთი იმ მწვავე გრძნობით შეპყრობილნი, რომელშიც მზად ვარ ფილოსოფოსის სიცოცხლის ასი წელიწადი მივცე. როდესაც ლაპარაკის ძალა მოიკრიბეს: - ლეონ, - თქვა ახალგაზრდა ქალმა (მე დამავიწყდა მეთქვა, რომ იგი ახლაგაზრდა და ლამაზი იყო), - ლეონ, რა ბედნიერებაა! ამ ლურჯ სათვალეში ვერასოდეს ვერ გიცნობდით. - რა ბედნიერებაა! - თქვა ლეონმა. - ამ შავს პირბადეში ვერასოდეს ვერ გიცნობდით. - რა ბედნიერებაა! - გაიმეორა ქალმა, - ჩქარა დავიკავოთ ჩვენი ადგილები, მატარებელი უჩვენოდ არ წავიდეს! .. ( და ვაჟს მკლავზე ხელი მოუჭირა). არავის ეჭვი არ აუღია. ამ, წუთს ვითომ კლარასთან და მის ქმართან ვარ და მათი აგარაკისაკენ მივემგზავრები, სადაც მათ ხვალ უნდა გამოვეთხოვო... ისინი კი, - დაუმატა ახალგაზრდა ქალმა სიცილით და თავი დახარა, - უკვე ერთი საათია რაც გაემგზავრნენ, და ხვალ .. მათთან უკანასკნელი საღამოს გატარების შემდეგ... (მან კვლავ მოუჭირა ვაჟს მკლავზე ხელი) ხვალ დილას, კლარა დამტოვებს სადგურზე, სადაც ურსულა დამხვდება, რომელიც წინასწარ გავაგზავნე მამიდაჩემთან... დიახ! მე ყველაფერი გავითვალისწინე! ავიღოთ ბილეთები... შეუძლებელია, რომ გვიცნონ! მართლა! სასტუმროში რომ გვარი გვკითხონ? მე უკვე დამავიწყდა... - ბატონი და ქალბატონი დიურიუ. - ოჰ, არა, დიურიუ არ მინდა. პანსიონში ერთი ფეხსაცმლის მკერავი გვყავდა ამ გვარისა. - მაშ დომონი? - დომონი. - საუცხოოა, მაგრამ არავინ არაფერს არ შეგვეკითხება. ზარი დაირეკა, მოსაცდელი დარბაზის კარი გაიღო და ახალგაზრდა ქალი, ისევ პირბადეაფარებული, თავისი ახალგაზრდა თანამგზავრითურთ მატარებლისაკენ გაეშურა. ზარი მეორედ დარეკეს, მათი კუპეს კარი დაიხურა. - ჩვენ მარტო ვართ! - სიხარულით წამოიძახეს მათ. მაგრამ თითქმის იმავე წუთს მათ კუპეში ორმოცდაათიოდე წლის, მთლად შავებში გამოწყობილი, დინჯი და მოწყენილი შესახედაობის კაცი შემოვიდა და ერთ კუთხეში დაბინავდა. ორთქმავალმა დაუსტვინა და მატარებელი დაიძრა. ახალგაზრდები, რამდენადაც შესაძლებელი იყო, აბეზარი მეზობლისაგან შორს დასხდნენ და, მეტისმეტი სიფრთხილის გამო, ხმადაბლა ინგლისურად დაიწყეს საუბარი. - ბატონო, - იმავე ენაზე და გაცილებით უფრო წმინდა ბრიტანული კილოთი თქვა უცნობმა მგზავრმა, - თუ თქვენ ერთმანეთისთვის საიდუმლო რამ გაქვთ სათქმელი, კარგს იქმოდით, თუ ჩემი თანდასწრებით ინგლისურად არ ილაპარაკებდით. მე ინგლისელი გახლავართ; მწყინს, რომ გაწუხებთ, მაგრამ მეორე კუპეში მხოლოდ ერთი კაცი იყო, და მე წესად მაქვს, არასოდეს არ ვიმგზავრო მხოლოდ მარტო ერთ კაცთან... იმ კაცს იუდას სახე ჰქონდა, და ამას შეეძლო ცთუნებაში შეეყვანა (მან თავის სამგზავრო ჩანთაზე მიუთითა, რომელიც თავის წინ ბალიშზე დაედო). გარდა ამისა, თუ არ დამეძინა, წიგნს წავიკითხავ. ის მართლაც გულმოდგინედ შეეცადა დაძინებას. გახსნა თავისი ჩანთა, ამოიღო საშინაო ჩაჩი, თავზე დაიხურა და რამდენიმე წუთს თვალები დახუჭული ჰქონდა. შემდეგ მოუთმენელი მოძრაობით თვალები გაახილა და თავის ჩანთაში სათვალე და ბერძნული წიგნი მოძებნა; დაბოლოს, დიდი ყურადღებით დაიწყო კითხვა. ჩანთიდან წიგნის ამოსაღებად მას მრავალი, ალალბედზე ჩაყრილი ნივთის ამოყრა დასჭირდა. სხვა საგნებთან ერთად ჩანთის სიღრმიდან ინგლისის ბანკის ბილეთების საკმაოდ სქელი დასტა ამოიღო და, სანამ ხელახლა ჩანთაში ჩადებდა, ახალგაზრდა კაცს უჩვენა და შეეკითხა, მოვახერხებ თუ არა N-ში ამ ბანკნოტების გადაცვლასო. - მე მგონი. ეს ხომ ინგლისის გზაზეა. N-ი ის ადგილი იყო, სადაც ახალგაზრდა წყვილები მიემგზავრებოდნენ. N-ში არის ერთი პატარა, საკმაოდ სუფთა სასტუმრო, სადაც მგზავრები მხოლოდ შაბათ საღამოს ჩერდებიან ხოლმე. ამბობენ, იქ კარგი ოთახები აქვთ, პატრონიც და მსახურიც არ არიან ცნობისმოყვარენი, რამდენადაც არ არიან პარიზს დაშორებულნი, რომ ასეთი პროვინციული ნაკლი გააჩნდეთ. ახალგაზრდა კაცი, რომელსაც მე ლეონი ვუწოდე, უკვე, რამდენიმე ხნის წინ, უსათვალოდ ყოფილიყო იმ სასტუმროს დასაზვერად, და იქ ნანახის მოყოლის შემდეგ მის მეგობარ ქალს სასტუმროს ნახვის სურვილი აღძვროდა. თუმცა, ესეც უნდა ითქვას, იმ დღეს ახალგაზრდა ქალი ისეთ განწყობილებაზე იყო, რომ ციხის კედლებიც კი მომხიბვლელი ეჩვენებოდა, ოღონდ იქ ლეონთან ერთად ჩაემწყვდიათ. ამასობაში მატარებელი წინ მიდიოდა; ინგლისელი თავისი ბერძნული წიგნის კითხვით გაერთო და არც კი მიუხედავს თანამგზავრებისაკენ, რომლებიც ისე ხმადაბლა მუსაიფობდნენ, შეყვარებულებს რომ სჩვევიათ. შეიძლება ჩემი მკითხველი ვერ გავაკვირვო, თუ ვეტყვი, რომ ისინი მართლაც შეყვარებულნი იყვნენ. სამწუხაროდ, მათ ჯვარი არ ჰქონდათ დაწერილი, რადგანაც არსებობდა მიზეზები, რომლებიც მათ ამაში ხელს უშლიდა. N-ს ჩავიდნენ ინგლისელი პირველი გადავიდა. მანამ ლეონი თავის მეგობარს შველოდა ვაგონიდან ისე ჩამოსულიყო, რომ ფეხები არ გამოსჩენოდა, მეზობელი კუპედან ერთი კაცი გადმოხტა ბაქანზე. ის ფერმკრთალი იყო, ყვითელიც კი, თვალები ჩაცვივნული და ჩასისხლიანებული ჰქონდა, ხოლო წვერი ცუდად გაპარსული - ხშირად დიდ ბოროტმოქმედთ რომ ახასიათებდათ ხოლმე. რედინგოტი, რომელიც ერთ დროს შავი უნდა ყოფილიყო, ახლა კი ზურგზე და იდაყვებზე გარუხებოდა, ნიკაპამდე შეეკრა, ალბათ, კიდევ უფრო გაცვეთილი ჟილეტის დასამალავად. უცნობი ინგლისელისაკენ გაექანა და ძლიერ მორჩილი ტონით მიმართა: - Uncle! - Leave me alone, you wreth! - წამოიძახა ინგლისელმა, რომელსაც ნაცრისფერი თვალები მრისხანების ცეცხლით ანათებდა. და მან ნაბიჯი გადადგა სადგურიდან გასასვლელად. - don’t drive me despeair, - თქვა მეორემ შესაბრალისი და იმავე დროს თითქმის მუქარის კილოთი. - მიყავით სიკეთე და ერთ წუთს ჩანთა დამიჭირეთ, - თქვა ხნიერმა ინგლისელმა და თავისი სამგზავრო ჩანთა ლეონს დაუდგა ფეხებთან. იმავე წამს მკლავში ხელი სტაცა კაცს, რომელიც მას გამოელაპარაკა, მიიყვანა, ანუ უკეთ, მიაგდო კუთხეში, სადაც იმედი ჰქონდა, რომ ვერავინ ვერას გაიგონებდა, და იქ ერთ წუთს, როგორც ჩანდა, ძლიერ უხეში ტონით ელაპარაკებოდა. შემდეგ ჯიბიდან რაღაც ქაღალდები ამოიღო, დაჭმუჭნა და ხელში ჩაუდო ამ კაცს, რომელმაც მას ბიძა უწოდა. უკანასკნელმა მადლობის გადაუხდელად გამოართვა ქაღალდები, თითქმის იმავე წამს მოშორდა და მიიმალა. N-ში მხოლოდ ერთი სასტუმროა და ამიტომ საკვირველი არ არის, რომ რამდენიმე წუთის შემდეგ ამ ნამდვილი ამბის მოქმედი პირნი იქ ხელახლა შეხვდნენ ერთმანეთს. საფრანგეთში ყოველ მოგზაურს, რომელსაც გვერდით კარგად ჩაცმული ქალი ჰყავს, ყოველ სასტუმროში აუცილებლად მშვენიერ ოთახს შესთავაზებენ. ამიტომაც აღიარებულია, რომ ჩვენ ევროპის ყველაზე უფრო თავაზიანი ერი ვართ. თუმცა ოთახი, რომელიც ლეონს მისცეს, სხვებს სჯობდა, გამბედაობა იქნებოდა აქედან დაგვესკვნა, რომ ის საუცხოო იყო. იქ იდგა ერთი საწოლი კაკლის ხისა, ჩითის მიჩიგანით, რომელზედაც იისფრად იყო აღბეჭდილი პირამის და თისბას მომხიბლავი ამბავი. კედელზე ფერადი შპალერი ნეაპოლის ხედს გამოხატავდა მრავალი პერსონაჟითურთ. საუბედუროდ, უსაქმო და მოურიდებელ მგზავრებს ყველა სახეებისათვის, როგორც კაცების, ისე ქალებისათვის, ულვაშები და ჩიბუხები მიემატებინათ; ხოლო ცაზე და ზღვაზე კი შეგეძლოთ ფანქრით დაწერილი მრავალი სისულელე ამოგეკითხათ პროზადაც და ლექსადაც. ამ ფონზე რამდენიმე გრავიურა ეკიდა: "ლუი ფილიპე ფიცს სდებს 1830 წლის ქარტიაზე", "სენ- პრეს და იულიას პირველის შეხვედრა", "ბედნიერების მოლოდინი და სინანული", მ. დიუფუბის სურათების მიხედვით შესრულებული. ამ ოთახს ცისფერ ოთახს უწოდებდნენ, რადგან ბუხრის მარჯვნივ და მარცხნივ ორი უტრეხტის ცისფერხავერდგადაკრული სავარძელი იდგა, მაგრამ უკვე რამდენიმე წელი იყო რაც მათ სირმაშემოვლებული რუხი ყალამქრის შალითები ეფარათ. სანამ მსახური დედაკაცები ბეჯითად ფუსფუსებდნენ ახლად მოსული ქალის გარშემო და თავიანთ სამსახურს სთავაზობდნენ, ლეონი, ვისთვისაც სიყვარულს ჯერ კიდევ არ წაერთმია საღი აზრი, სამზარეულოში წავიდა სადილის შესაკვეთად. მას მთელი თავისი მჭერმეტყველების მოხმარება და მცირეოდენი ქრთამის გაღებაც დასჭირდა, სანამ შეჰპირდებოდნენ, ცალკე ოთახში გასადილებთო; მაგრამ იგი დიდად შეძრწუნდა, როდესაც შეიტყო, რომ ჰუსართა მესამე პოლკის ბატონი ოფიცრები, რომელთაც N-ში უნდა შეეცვალათ იეგერთა მესამე პოლკის ბატონი ოფიცრები, იმავე დღეს ერთმანეთს ხვდებოდნენ მთავარ სასადილო დარბაზში, ესე იგი მათი ოთახის გვერდით, გამოსათხოვარ სადილზე, ამ სადილს კი უაღრესად გულითადი ხასიათი ექნებოდა. სასტუმროს პატრონი ყველა წმინდანებს ფიცულობდა, რომ ბატონი ჰუსარები და ბატონი იეგერები, გარდა ყველა ფრანგი მხედრისათვის ჩვეული სიმხიარულისა, მთელ ქალაქში ცნობილი არიან თავიანთი თვინიერებითა და კეთილგონიერებით, და რომ მათი მეზობლობა იოტის ოდენ უხერხულობასაც არ მიაყენებს ქალბატონს, რადგან ბატონი ოფიცრების ჩვეულებაა სუფრიდან შუაღამემდე ადგომა. როდესაც ლეონი, ამგვარი რწმუნებით საკმაოდ შეფიქრიანებული, ცისფერ ოთახში დაბრუნდა, შენიშნა რომ ინგლისელსაც ოთახი მისი ოთახის გვერდით დაეკავებინა. კარი ღია იყო... ინგლისელი მაგიდას უჯდა, ზედ ერთი ბოთლი და ჭიქა ედგა, და დიდი ყურადღებით ათვალიერებდა ჭერს, თითქოს ბუზებს ითვლისო. - რა მესაქმება მეზობლებთან! - თქვა თავისთვის ლეონმა, - ინგლისელი მალე დათვრება, ჰუსარები კი შუაღამემდე წავლენ. ცისფერ ოთახში შესვლისთანავე მისი პირველი საზრუნავი იყო, შეემოწმებინა კარგად იყო თუ არა დაკეტილი შუაკარები და ჰქონდა თუ არა ურდულები. ინგლისელის მხარეს კი კედელი უფრო თხელი იყო, მაგრამ კარს გასაღებიც ჰქონდა და ურდულიც, ბოლოს და ბოლოს, ცნობისმოყვარეობის საწინააღმდეგოდ, ეს გაცილებით უფრო ძლიერი ბარიერია, ვიდრე ეტლის ფარდები; რამდენი ადამიანი სთვლის თავს ქვეყნიერებისგან განცალკევებულად დაქირავებულ ეტლში? რასაკვირველია, უმდიდრესი ფანტაზიის მქონე ადამიანსაც არ შეუძლია უფრო სრული ბედნიერება წარმოიდგინოს, ვიდრე ამ ორი შეყვარებულის ბედნიერება იყო: ისინი ხანგრძლივი დევნის შემდეგ მარტო იყვნენ, ეჭვიანთაგან და ცნობისმოყვარეთაგან შორს, და საშუალება მიეცათ ერთმანეთისათვის თავისუფლად გაეზიარებინათ განვლილი სატანჯველი და სრულყოფილი დაახლოების სიტკბოება ეგემნათ. მაგრამ ეშმაკი ყოველთვის ახერხებდა ჩაუმწაროს კაცს ბედნიერებით სავსე ფიალა. ჯონსონს დაუწერია, თუმცა არა პირველს, ვინაიდან აზრი რომელიღაც ბერძენისაგან უსესხებია, რომ არც ერთ ადამიანს არ შეუძლია თქვას დღეს ბედნიერი ვიქნებიო. ეს ჭეშმარიტება უდიდესი ფილოსოფოსების მიერ ძლიერ დიდი ხნის წინათ შეგნებული, დღეს ზოგიერთი მოკვდავისათვის, განსაკუთრებით კი შეყვარებულთა უმეტესობისათვის, მაინც უცნობია. მანამ ლეონი და მისი მეგობარი ცისფერ ოთახში საკმაოდ უხეირო სადილს შეექცეოდნენ, რომელიც ბატონ იეგერთა და ჰუსართა ნადიმისაგან გადამალული რამდენიმე კერძისაგან შედგებოდა, მათ დიდი უხერხულობა განიცადეს იმ საუბრის გამო, რომელიც ბატონ ოფიცერთა შორის მიმდინარეობდა მეზობელ დარბაზში. მათი საუბრის საგანი, რომლის გამეორებისაგან თავს შევიკავებ, საკმაოდ შორს იყო სტრატეგიისა და ტაქტიკისაგან. ერთიმეორე მოსდევდა უაღრესად საჩოთირო ამბები, თითქმის ყველა გიჟმაჟური ხასიათისა, და ყოველი მათგანი ისეთი ხმამაღალი ხარხარით ბოლოვდებოდა, რომ ჩვენი შეყვარებულებიც ხშირად თავს ვეღარ იკავებდნენ სიცილისაგან. მართალია, ლეონის მეგობარი არ იყო გადაჭარბებულად მორცხვი, მაგრამ მაინც არის ზოგიერთი რამ, რისი მოსმენაც თვით საყვარელი ადამიანის პირისპირაც კი არასასიამოვნოა. მდგომარეობა უფრო და უფრო უხერხული ხდებოდა, და როდესაც ბატონი ოფიცრებისათვის დესერტის მირთმევის დრო დადგა, ლეონმა გაიფიქრა, ურიგო არ იქნება სამზარეულოში ჩავიდე და სასტუმროს პატრონს ვთხოვო, როგორმე აცნობეთ მათ, რომ თქვენს მეზობელ ოთახში ავადმყოფი ქალია, და თქვენი თავაზიანობისაგან ველით ცოტა ნაკლები იხმაუროთო. სასტუმროს პატრონი, როგორც კორპორაციული სადილების დროს ხდება ხოლმე, მთლად დაბნეული იყო და აღარ იცოდა ვისთვის რა პასუხი გაეცა. სწორედ იმ დროს, როდესაც ლეონი მას ოფიცრებისათვის გადასაცემ ამბავს აბარებდა, მსახური კაცი შამპანურს სთხოვდა ჰუსარებისათვის, ხოლო მსახური ქალი - პორტვეინს ინგლისელისათვის. - მე ვუთხარი, რომ არა გვაქვს-მეთქი. - დაუმატა ქალმა. - შენ სულელი ხარ, მე ყველა ღვინო მაქვს. მე მას გამოვუძებნი პორტვეინს! მომიტანეთ ერთი ბოთლი რატაფია, ერთი ბოთლი ღვინო, აი ის, თხუთმეტი სუ რომ ღირს, და ერთი პატარა გრაფინი არაყი. და როდესაც სასტუმროს პატრონმა ერთი ხელის მოსმით პორტვეინი გააკეთა, დიდ დარბაზში შევიდა და შეასრულა ლეონის დავალებაც, უპირველეს ყოვლისა, ამან გაშმაგებული აურზაური გამოიწვია. შემდეგ ერთმა ბოხმა ხმამ, რომელმაც ყველა სხვა ხმები დაფარა, იკითხა როგორი ქალია ჩვენი მეზობელიო, ჩამოვარდა ერთგვარი სიჩუმე და სასტუმროს პატრონმა უთხრა: - ჩემმა მზემ, ბატონებო, არ ვიცი, რა მოგახსენოთ, საკმაოდ ლამაზი და მოკრძალებული ქალი ჩანს; მარი- ჟანნა ამბობს, რომ თითზე საქორწილო ბეჭედი უკეთიაო. ადვილი შესაძლებელია, რომ პატარძალი იყოს, და დროის გასატარებლად ჩამოსულიყოს აქ, როგორც სხვა დროსაც ბევრნი ჩამოსულან ხოლმე. - პატარძალია? - უცებ წამოიძახა ორმოცმა ხმამ, - მაშ ჩვენთან უნდა გამოვიდეს და ჭიქა ჭიქაზე მივაჯახოთ! ჩვენ მის სადღეგრძელოს შევსვამთ, ქმარს კი მეუღლის მოვალეობას შევასწავლით. ამ სიტყვებთან ერთად ისეთი საშინელი ჩხარუნი ატყდა დეზებისა, რომ ჩვენი შეყვარებულნი შეკრთნენ ; ეგონათ, ჩვენი ოთახის იერიშით აღებას აპირებენო. მაგრამ უეცრად გაისმა ერთი ხმა, რომელმაც მოძრაობა შეაჩერა. ცხადი იყო, რომ ვიღაც უფროსი ლაპარაკობდა. მან ოფიცრებს უზრდელობა უსაყვედურა და უბრძანა, რომ დამსხდარიყვნენ, არ ეყვირათ და თავაზიანად ელაპარაკათ. შემდეგ ცისფერ ოთახში ვერ გაიგონეს. მისი სიტყვები მოწიწებით იქნა მოსმენილი, მაგრამ მათ ერთგვარი შეკავებული მხიარულება მაინც გამოიწვიეს. ამის შემდეგ ოფიცერთა დარბაზში შედარებით სიწყნარე გამეფდა, და ჩვენმა შეყვარებულებმაც, რომელნიც დისციპლინის სასწაულმოქმედ ძალას ლოცავდნენ, შედარებით უფრო თავისუფლად განაახლეს საუბარი... მაგრამ ამდენი დავი- დარობის შემდეგ საკმაო დრო დასჭირდათ იმისათვის, რომ ხელახლა მოეპოვებინათ ის ნაზი გრძნობები, რომლებიც მოუსვენრობამ, მოსაწყენმა მგზავრობამ და განსაკუთრებით მათი მეზობლების უდიერმა მხიარულებამ საკმაოდ დაუფრთხო. ვინაიდან მათ ასაკში ასეთი მოგზაურობის ყველა უსიამოვნება და მათი აზრები მათი უმთავრესი მიზნებისაკენ წარიმართა. მათ ეგონათ, რომ ჰუსარებთან ზავი ჩამოგდებული იყო; საუბედუროდ ეს მხოლოდ დროებითი ზავი აღმოჩნდა! სწორედ იმ დროს, როდესაც ისინი ყველაზე ნაკლებად მოელოდნენ ამას, და როდესაც ამ ქვეყნიდან ძლიერ შორს იმყოფებოდნენ, უეცრად ოცდაოთხმა საყვირმა, რომლებსაც რამდენიმე ტრომბონიც აძლევდა ბანს, ფრანგი ჯარისკაცების ცნობილი ჰანგი დასძახა: "გამარჯვება ჩვენია!" განა შეიძლებოდა ასეთი ქარიშხლის გაძლება? სწორედ რომ ძლიერ შესაბრალისნი იყვნენ საცოდავი შეყვარებულნი... თუმცა არც იმდენად შესაბრალისნი, რადგან ბოლოს ოფიცრებმა სასადილო დარბაზი დატოვეს და ცისფერი ოთახის კარის წინ თითო- თითოდ გავლისას, დეზებისა და ხმლების ძლიერი ჩხარუნით, რიგ- რიგად დაიყვირეს: - ღამე მშვიდობისა, პატარძალო! შემდეგ ყოველგვარი ხმაური მიწყდა. მაგრამ არა, მე ვცდები, დერეფანში ინგლისელი გამოვიდა და დაიძახა: - ბიჭო! კიდევ ერთი ბოთლი იგივე პორტვეინი მომიტანეთ. სიმშვიდე ხელახლა დამყარდა N-ის სასტუმროში, ღამე წყნარი იყო, მთვარე სავსე. უხსოვარი დროიდან დაწყებული, მიჯნურებს ჩვენი პლანეტის თანამგზავრის ცქერა უყვართ. ლეონმა და მისმა მეგობარმა გამოაღეს ფანჯარა, რომელიც პატარა ბაღს დაჰყურებდა, და სიამოვნებით შეისუნთქეს ციბარდას სურნელებით გაჟღენთილი წმინდა ჰაერი. მაგრამ ფანჯარასთან დიდხანს არ დარჩენილან; ბაღში ვიღაც კაცი დასეირნობდა, თავჩაქინდრული, გულხელდაკრეფილი, სიგარით პირში. ლეონმა თითქოს პორტვეინის მოყვარული ინგლისელის ძმისწული იცნო. მე მეჯავრება უსარგებლო დეტალების აღწერა და, გარდა ამისა, არც მოვალედ ვთვლი ჩემს თავს ვუთხრა მკითხველს ის, რაც თვითონაც ადვილად შეუძლია წარმოიდგინოს, ან თანმიმდევრობით მოვუყვე ყველაფერი, რაც N -ის სასტუმროში მოხდა. ვიტყვი, მაშასადამე, რომ სანთელი, რომელიც ცისფერი ოთახის უცეცხლო ბუხარზე ენთო, ნახევარზე მეტად იყო დამწვარი, როდესაც ინგლისელის აქამდე ჩუმ ოთახში რაღაც თავისებური ხმაური გაისმა, როგორსაც მძიმე სხეული გამოსცემს დაცემისას. ამ ხმაურს არანაკლებ საოცარი ჭახანი დაერთო, რომელსაც ყრუ ყვირილი და რამდენიმე გაურკვეველი წყევლის მსგავსი სიტყვა მოჰყვა... ცისფერი ოთახის ახალგაზრდა მდგმურები შეკრთნენ, შესაძლებელია, შეშინებულებსაც გამოეღვიძათ. ამ ხმაურმა, რომელიც ვერაფრით ვერ ახსნეს, ერთზეც და მეორეზეც თითქმის შემაძრწუნებელი შთაბეჭდილება მოახდინა. - ჩვენი ინგლისელი სიზმარშია, - თქვა ლეონმა ძალდატანებული ღიმილით. მას თავისი მეგობრის დამშვიდება სურდა, მაგრამ თვითონ მისდა უნებურად გააჟრჟოლა, ორი- სამი წუთის შემდეგ დერეფანში რომელიღაც კარი გაიღო თითქოს ფრთხილად, შემდეგ ისევ ჩუმად დაიხურა. გაისმა ნელი და არამტკიცე ნაბიჯების ხმა. შეიძლებოდა გვეფიქრა თითქოს ვიღაც შეუმჩნევლად გავლასაც ცდილობსო. - წყეული სასტუმრო! - წამოიძახა ლეონმა. - აჰ! სამოთხეა!. - უპასუხა ახალგაზრდა ქალმა, და თავი ლეონს მხარზე დაადო, - საშინლად მეძინება.. მან ღრმად ამოისუნთქა და თითქოს იმწამსვე ჩაეძინა. რომელიღაც გამოჩენილმა მორალისტმა თქვა, რომ ადამიანები არასდროს არ არიან ყბედნი, როდესაც მათ არაფერი აქვთ სათხოვარი. ამიტომ ნურავის გაუკვირდება, რომ ლეონმა არ სცადა საუბარი გაება ანუ რაიმე აზრი გამოეთქვა N-ის სასტუმროს სხვადასხვაგვარი ხმაურის შესახებ. თავისდა უნებურად იგი ძლიერ შეფიქრიანდა: მისი ფანტაზია მრავალ ისეთ გარემოებას უკავშირებდა ამ ხმაურს, რომელსაც, სხვაგვარი განწყობილება რომ ჰქონოდა, არავითარ ყურადღებას არ მიაქცევდა. მის მეხსიერებაში ამოტივტივდა ინგლისელის ძმისწულის პირქუში სახე. იგი თავის ბიძას სიძულვილით უცქეროდა, იმავე დროს, მორჩილებით ელაპარაკებოდა, უეჭველია იმიტომ რომ ფულს სთხოვდა. რა არის იმაზე ადვილი ჯერ კიდევ ახალგაზრდა და ჯან- ღონით სავსე კაცისათვის, მით უფრო თუ ის სასოწარკვეთილიცაა, რომ ბაღიდან მეზობელი ოთახის ფანჯარაზე აცოცდა? გარდა ამისა, იგი ამავე სასტუმროშია ჩამომხტარი, რადგან ღამით ბაღში დასეირნობდა. შეიძლება... მოსალოდნელიც კია.. უეჭველია მან იცოდა, რომ ბიძამისის შავ ჩანთაში ბანკის ბილეთების სქელი დასტა იდო... ხოლო ეს ყრუ დაკვრის ხმა, თითქოს კეტი მოხვდა მელოტ თავს!.. ეს ყრუ ყვირილი! ეს საშინელი წყევლა! და შემდეგ ეს ნაბიჯები! ამ ძმისწულს კაცისმკვლელის შესახედაობა ჰქონდა. ...მაგრამ ოფიცრებით სავსე სასტუმროში კაცის მოკვლა არ მოხერხდებოდა. უეჭველია, ის ინგლისელიც, როგორც ფრთხილ ადამიანს შეეფერება, კარს ურდულს გაუყრიდა, მით უმეტეს, რომ ის არამზადაც ახლო- მახლო ეგულებოდა... იგი არ ენდობოდა მას, რადგან არ უნდოდა მასთან დალაპარაკება თავისი ჩანთით ხელში... რატომ უნდა გავივლო გულში ასეთი საშინელი აზრები, როდესაც ასეთი ბედნიერი ვარ? ასე ამბობდა ლეონი თავის გულში. ასეთ ფიქრებში გართულს, რომელთა ვრცელი ანალიზისაგან თავს შევიკავებ, და რომლებიც თითქმის სიზმრებივით არეუ- დარეულად მოსდიოდნენ თავში, თავისდა უნებურად თვალები იმ კარისკენ ჰქონდა მიპყრობილი, რომელიც ცისფერი ოთახიდან ინგლისელის ოთახში გადიოდა. საფრანგეთში კარები ცუდად იხურება. ამ კარსა და იატაკს შორის სულ ცოტა ორიოდე სანტიმეტრი ღია ადგილი მაინც რჩებოდა. უეცრად ამ ფარღალალაში, რომელიც იატაკიდან ანარეკლი სხივით ოდნავ იყო განათებული, რაღაც მოშავო და ბრტყელი გამოჩნდა, დანის პირის მსგავსი, რადგან მისი კიდე, რომელსაც სანთლის შუქი მოხვდა, წვრილ და ძლიერ ლაპლაპა ხაზს წარმოადგენდა. ეს რაღაც ნელა მიცოცავდა კარის მახლობლად დაუდევრად მიგდებული ლურჯი ატლასის ფლოსტისკენ. ნამის ჭიის მსგავსი რამე მწერი ხომ არ არის?.. არა, ეს მწერი არ არის. ამას გარკვეული ფორმა არა აქვს.. ოთახში კიდევ შემოცოცდა ორი თუ სამი მუქი ზოლი, რომელთაც თავთავისი ნათელი ხაზები მოჰყვებოდა. იატაკის დაქანების წყალობით მათი მოძრაობა აჩქარდა... ისინი სწრაფად მიიწევდნენ წინ და პატარა ფლოსტებს შეეხნენ. ეჭვი აღარ იყო, ეს სითხე იყო! და ეს სითხე, რომლის ფერი სანთლის შუქზე უკვე მკაფიოდ ჩანდა, სისხლი იყო! და იმ დროს, როდესაც ზარდაცემული ლეონი უძრავად მისჩერებოდა ამ საშინელ ზოლს, ახალგაზრდა ქალი მშვიდ ძილს მისცემოდა და მისი ზომიერი სუნთქვა მის საყვარელს მხარსა და ყელს უთბობდა... ზრუნვა, რომელიც ლეონმა N-ის სასტუმროში ჩამოხტომისთანავე, სადილისათვის გამოიჩინა, ადასტურებდა, რომ მას კარგი თავი ჰქონდა და მაღალგონიერი იყო და არც წინდახედულება აკლდა. მან არც ამ შემთხვევაში უმტყუნა ჩვენს მიერ შემჩნეულ თვისებებს. იგი არც კი განძრეულა, მაგრამ მთელი მისი სულიერი ძალები დაძაბულად ამოქმედდნენ რაიმე გადაწყვეტილების მოსაძებნად იმ საშინელი უბედურების წინაშე, რომელიც მას ემუქრებოდა. მე წარმოდგენილი მაქვს, რომ ჩემ მკითხველთა, განსაკუთრებით კი მკითხველ ქალთა უმეტესობა, აღსავსე გმირული მისწრაფებებით, გაკიცხავს ლეონის ამგვარ ქცევას და უძრაობას ასეთ გარემოებაში. მეტყვიან, რომ იგი უნდა გაქცეულიყო ინგლისელის ოთახში და მკვლელი დაეკავებინა ან უკიდურეს შემთხვევაში, ზარის რეკვა მაინც აეტეხა და სასტუმროს ხალხი, ფეხზე დაეყენებინა. ამაზე, უპირველეს ყოვლისა, ვუპასუხებ, რომ საფრანგეთის სასტუმროებში ზარები მხოლოდ ოთახის სამკაულად არსებობენ და მათი ზონრები არავითარ ლითონის აპარატს არ უკავშირდებიან. ამას მოკრძალებით, მაგრამ მტკიცედ დავსძენ, რომ თუ ერთის მხრივ ცუდია, რომ შენს გვერდით ინგლისელი მოაკვლევინო, არც ის არის მაინცდამაინც ძლიერ საქებური, რომ მას მსხვერპლად შესწირო მანდილოსანი, რომელსაც შენს მხარზე დანდობილად სძინავს. რა მოხდებოდა, რომ ლეონს აურზაური აეტეხა და მთელი სასტუმრო გაეღვიძებინა? მაშინვე გაჩნდებოდნენ ჟანდარმერებიც, სახელმწიფო პროკურორიც და მისი მდივანიც, ხოლო ეს ვაჟბატონები თავისი პროფესიისდა მიხედვით იმდენად ცნობისმოყვარენი არიან, რომ ვიდრე შეეკითხებოდნენ, რა ნახეთ ან რა გაიგონეთ, დაუწყებდნენ გამოკითხვას: - რა გვარი ბრძანდებით? თქვენი საბუთები? ეს ქალბატონი ვინ ბრძანდება? რას აკეთებდით ერთად ცისფერ ოთახში? საჭირო იქნება გამოცხადდეთ ნაფიც მსაჯულთა სასამართლოს წინაშე და მოახსენოთ, რომ ამა და ამ თვის ამ რიცხვს, ღამის ამა და ამ საათზე თქვენ მოწმენი გახდით ასეთი და ასეთი ფაქტისა. თავიდანვე სწორედ სახელმწიფო პროკურორი და ჟანდარმები მოაგონდა ლეონს.ჩვენს ცხოვრებაში ზოგჯერ წამოიჭრება ხოლმე სინდისთან დაკავშირებული ძნელად გადასაჭრელი საკითხები; რა ჯობია, დავანებოთ ვიღაც უცნობ მოგზაურს ყელი გამოსჭრან, თუ სახელი გავუტეხოთ და დავღუპოთ საყვარელი ქალი? არასასიამოვნო, როდესაც ასეთი პრობლემა გვაქვს გადასაწყვეტი, ათასს დავდებდი სანაძლეოდ, რომ ყველაზე უფრო მოხერხებულ ადამიანსაც გაუჭირდებოდა მისი გადაწყვეტა. მაშასადამე, ლეონი მოიქცა ისე, როგორც ალბათ მის ადგილზე მრავალი სხვა მოიქცეოდა: ის არ განძრეულა.დიდხანს დარჩა ის მოჯადოებულივით თვალებმიშტერებული ლურჯ ფლოსტზე და პატარა ნაკადულზე, რომელიც ამ ფლოსტს ეხებოდა; შუბლზე ცივ ოფლს ასხამდა და გული ისე ძალუმად უცემდა, თითქოს მკერდის გახეთქვას ლამობსო. ახირებულ, შემაძრწუნებელ აზრთა და ხილვათა გუნდი დაეუფლა მას, და შინაგანი ხმა ყოველ წუთს ჩასძახოდა: "ერთ საათში ყველაფერს გაიგებენ, და დამნაშავე შენ იქნები!" ბოლოს ხშირი გამეორებისაგან, რა უნდა ვქნა ასეთ ცეცხლში ჩავარდნილმაო, მან იმედის პატარა სხივიც დაინახა და თავის გულში თქვა; "თუ ჩვენ ეს წყეული სასტუმრო უფრო ადრე დავტოვეთ ვიდრე აღმოაჩენენ რა მოხდა მეზობელ ოთახში, შეიძლება ჩვენი კვალი დავაკარგვინოთ აქ ჩვენ არავინ გვიცნობს; მე მხოლოდ ლურჯი სათვალით დამინახეს; ესეც მხოლოდ პირბადით ნახეს. სადგურიდან ორ ნაბიჯზე ვიმყოფებით და ერთ საათში N-ი საკმაოდ შორს გვექნება მოტოვებული". სანამ ამ მოგზაურობას მოაწყობდა, მატარებელთა მიმოსვლის განრიგი საკმაოდ გულდასმით შეისწავლა, და ახლა მოაგონდა, რომ რვა საათზე პარიზისაკენ მიმავალ მატარებელს უნდა ჩაევლო. ძალიან მალე ისინი დაიკარგებიან ამ უზარმაზარ ქალაქში, სადაც ამდენი დამნაშავე ახერხებს დამალვას: ვინღა შეძლებდა იქ ორ უდანაშაულოს პოვნას? მაგრამ შევა თუ არა ვინმე ინგლისელთან რვა საათზე ადრე, თავი და თავი ეს იყო. საკმაოდ დარწმუნებულმა, რომ სხვაგვარი გადაწყვეტილების მიღება არ შეეძლო, მან სასოწარკვეთილად დაატანა თავს ძალა, რათა გამოსულიყო გარინდებიდან, რომელსაც უკვე ასე დიდიხანია შეეპყრო; პირველივე მოძრაობაზე მის ახალგაზრდა თანამგზავრს გამოეღვიძა და დაუფიქრებლად მოეხვია; მაგრამ როდესაც გაყინულ ლოყას შეეხო, შეშინებულს აღმოხდა: - რა დაგემართათ? შუბლი მარმარილოსავით ცივი გაქვთ. - არაფერია, - უპასუხა ლეონმა სუსტი ხმით, - გვერდით ოთახიდან რაღაც ხმაური მომესმა. ქალის მკლავებიდან თავი გაითავისუფლა. ჯერ ლურჯი ფლოსტები გასწია, ხოლო შემდეგ კარის წინ სავარძელი დადგა ისე, რომ თავისი მეგობრისათვის დაემალა საზარელი სითხე, რომელმაც შეწყვიტა დენა და ახლა იატაკზე საკმაოდ მოზრდილ გუბედ დამდგარიყო. შემდეგ გამოაღო დერეფანში გამავალი კარი და ყური მიუგდო: მან ინგლისელის კართანაც კი გაბედა მისვლა. კარი დაკეტილი დახვდა. სასტუმროში უკვე ცოტ- ცოტა ჩამიჩუმი ისმოდა. თენდებოდა. მეჯინიბენი ცხენებს წმენდნენ ეზოში, და მეორე სართულიდან კიბეზე ერთი ოფიცერი ჩამოდიოდა დეზების ჩხარუნით. იგი მიდიოდა, რათა თვალყური ედევნებინა ამ საინტერესო სამუშაოსათვის, რაიცა ცხოველებს უფრო სიამოვნებთ, ვიდრე ადამიანებს და რასაც სამურველით გაწმენდა ჰქვია. ლეონი შემობრუნდა ცისფერ ოთახში და ყოველგვარი სიფრთხილით, როგორიც კი სიყვარულს შეუძლია მოიგონოს, მრავალმეტყველებისა და შერბილებული გამოთქმების დიდი დახმარებით, თავის მეგობარს განუმარტა როგორ მდგომარეობაში იმყოფებოდნენ. დაყოვნება საშიშია, მეტად სწრაფი წასვლაც საშიშია; კიდევ უფრო საშიშია, რომ სასტუმროში დარჩნენ და უცადონ მეზობელ ოთახში მომხდარი უბედურების გამოაშკარავებას. ზედმეტია იმის თქმა, თუ როგორი ძრწოლა გამოიწვია ამ ამბავმა, რა ცრემლის ღვრა მოჰყვა ამას და რა უაზრო წინადადებები იქნა წამოყენებული. რამდენჯერ გადაეხვივნენ ერთმანეთს უბედურნი და რამდენჯერ სთხოვეს ერთმანეთს პატიება. ორივეს თავის თავი უფრო დამნაშავედ მიაჩნდა. ერთად სიკვდილის პირობა დადეს, რადგან ახალგაზრდა ქალს ეჭვი არ ეპარებოდა, რომ სასამართლო ინგლისელის მკვლელობაში დამნაშავედ მათ სცნობდა; რადგან ისინი დარწმუნებული არ იყვნენ, რომ ეშაფოტზე ერთხელ კიდევ მისცემდნენ გადახვევნის უფლებას, ამიტომ რაც ძალა და ღონე ჰქონდათ ეხუტებოდნენ და ცრემლით ნამავდნენ ერთმანეთს. დასასრულ, მას შემდეგ, რაც მრავალი აბდაუბდა და მრავალი ალერსიანი და გულისამაჩუყებელი სიტყვა წარმოითქვა, უთვალავ კოცნათა შორის აღიარეს, რომ ლეონის მიერ არჩეული გეგმა, ესე იგი რვა საათის მატარებლით წასვლა, ყველაზე ადვილად შესასრულებელი და საუკეთესო საშუალება იყო. მაგრამ კიდევ ორი მომაკვდინებელი საათის გატარება დასჭირდებოდათ. ყოველ ნაბიჯზე, რომელიც დერეფანში ისმოდა, ისინი მთელი სხეულით თრთოდნენ. ფეხსაცმელების ყოველი ჭრაჭუნი თითქოს სახელმწიფო პროკურორის შემოსვლას აუწყებდა მათ. თავისი მცირე ბარგი თვალის დახამხამებაში ჩაალაგეს. ახალგაზრდა ქალს ლურჯი ფლოსტის დაწვა უნდოდა ბუხარში, მაგრამ იგი ლეონმა აიღო, საწოლის წინ დაგებულ ხალიჩაზე გაწმინდა, აკოცა და ჯიბეში ჩაიდო. იგი გააოცა იმან, რომ ფლოსტს ვანილის სუნი ჰქონდა; მისი მეგობარი კი "დედოფალ ევგენიას სურნელს" ხმარობდა. სასტუმროში უკვე ყველას გაეღვიძა. ისმოდა მსახური ბიჭების სიცილი, მსახური ქალების სიმღერა, ისმოდა როგორ წმენდდნენ ჯარისკაცები ჯაგრისებით ოფიცრების ტანსაცმელს. ის-ის იყო საათმა შვიდი დარეკა. ლეონს უნდოდა თავისი მეგობრისათვის ერთი ფინჯანი რძე ან ყავა დაელევინებინა, მაგრამ ქალმა განუცხადა, ყელი ისე მაქვს დაკეტილი, რომ დავიხრჩობი, თუ ერთი წვეთის გადაყლაპვა ვცადეო. ლეონმა გაიკეთა ლურჯი სათვალე და გავიდა ანგარიშის გასასწორებლად. სასტუმროს პატრონმა ბოდიში მოიხადა იმ აურზაურისათვის, რომელიც ოფიცრებმა ატეხეს, და რომელიც მას თვითონაც ვერ აეხსნა, რადგან ბატონი ოფიცრები ყოველთვის ისე წყნარად იქცეოდნენ ხოლმე! ლეონმა დაარწმუნა, მშვენივრად მეძინა და არაფერი გამიგონიაო. - სამაგიეროდ, მეორე თქვენი მეზობელი, ალბათ, არ შეგაწუხებდათ, - განაგრძო სასტუმროს პატრონმა, -ის მაინცდამაინც ძალიან არ ხმაურობს. სანაძლეოს ვდებ, რომ მას ჯერ კიდევ მკვდარივით სძინავს. ლეონი მთელი ტანით დაეყრდნო დახლს, რათა არ დაცემულიყო, ხოლო ახალგაზრდა ქალი, რომელსაც მოესურვებინა გამოჰყოლოდა, მკლავში ჩაებღაუჯა და პირბადე თვალებზე მიიფარა. - ის ნამდვილი მილორდია - განაგრძო შეუბრალებელმა სასტუმროს პატრონმა - მას ყველაფერი საუკეთესო უნდა მიართვათ. მართლაც რომ წესიერი ადამიანია! მაგრამ ყველა ინგლისელი მასავით როდია. აქ კიდევ ერთი იყო, ნამდვილი კრიჟანგი. ყველაფერი ეძვირებოდა, ბინაც, სადილიც, უნდოდა თავისი ბილეთი ჩემთვის ას ოცდახუთ ფრანკად ჩაეთვალა - ინგლისის ბანკის ხუთი გირვანქა სტერლინგიანი ბილეთი... კიდევ კარგი, თუ ყალბი არ არის! მართლა, ბატონო, თქვენ უნდა გესმოდეთ რამე, რადგან მე გავიგონე როგორ ელაპარაკებოდით ქალბატონს ინგლისურად... ყალბი ხომ არ არის? ამ სიტყვებით მან ხუთგირვანქიანი სტერლინგის ბანკნოტი გაუწოდა. ერთ კუთხეში მას წითელი ლაქა ჰქონდა; ლეონი მაშინვე მიხვდა რას წარმოადგენდა ეს ლაქა. - დარწმუნებული ვარ, რომ ყალბი არ არის, - თქვა მან ყრუ ხმით. - ოჰ! თქვენ კიდევ საკმაო დრო გაქვთ, - წამოიწყო სასტუმროს პატრონმა: - მატარებელი მხოლოდ რვა საათზე ჩამოივლის, და ისიც მუდამ იგვიანებს ხოლმე. დაბრძანდით, ქალბატონო, თქვენ დაღლილი ჩანხართ. ამ დროს ერთი სქელი მსახური ქალი შემოვარდა. - ჩქარა ცხელი წყალი მომეცით, - თქვა მან, - მილორდს ჩაი უნდა მივართვა! ერთი ღრუბელიც მომიტანეთ! ბოთლი გასტეხია და მთელი ოთახი დაჭოჭებულია. ამის გაგონებაზე ლეონი სკამზე დაეშვა და მისი თანამგზავრი ქალიც მას მიჰყვა. ორივეს კინაღამ ძლიერი სიცილი წასკდათ და თავის შეკავება, ცოტა არ იყოს, გაუჭირდათ, გახარებულმა ახლგაზრდა ქალმა ლეონს ხელი ხელზე მოუჭირა. - იცით რა, - უთხრა ლეონმა სასტუმროს პატრონს, - ჩვენ ორი საათის მატარებლით წავალთ. შუადღისათვის კარგი საუზმე დაგვიმზადეთ. იხილეთ: პროსპერ მერიმეს ლიტერატურა …
- დაამატა Kakha to ლიტერატურა at 6:37pm on აპრილი 14, 2015
- თემა: მსოფლიოს 15 ყველაზე საშიში ქალაქი
- დარწმუნდეს ყველაფერი ისე იქნება როგორც სურს. წინასწარ ითვალისწინებს ადგილმდებარეობას, სასტუმროს, ფასებს და სხვადასხვა დეტალებს. თუმცა არსებობს დედამიწაზე რამოდენიმე ადგილი რომლის ნახვისგანაც უმჯობესია თავის შეკავება. ეს 15 ქალაქი არის მსოფლიოში ყველაზე საშიში ადგილი. 1. სან პედრო, ჰონდურასი ქალაქი მდებარეობს ქვეყნის ჩრდილოეთ-დასავლეთში. აქ არის ტროპიკული კლიმატი და მაღალი ტემპერატურა მთელი წლის განმავლობაში. ქალაქში სანახავად საინტერესო ადგილებია, როგორიცაა ანთროპოლოგიის და ისტორიის მუზეუმი, პლანეტარიუმი, ცენტრალური პარკი და Avenida Circunvalación, პოპულარული ზონა, სასტუმროების, სავაჭრო ცენტრების, ბანკების და სწრაფი კვების ობიექტების შემცველი. თუმცა სან პედრო სულა ერთ-ერთი ყველაზე საშიში ქალაქია მსოფლიოში. სტატისტიკური მონაცემებით, 2011 წელს ქალაქში მოხდა 159 მკვლელობა 100 000 მოსახლეზე. მონაცემებზე დაყრდნობით სან პედრო სულა არის მსოფლიოში მომხდარი მკვლელობების დედაქალაქი, დღეში საშუალოდ 3 მკვლელობა ხდება. რაც კიდე უარესია, ქალაქში არიან ბანდები, დაჯგუფებები, რომლებიც ეწევიან ნარკოტიკების და იარაღის არალეგალურ ვაჭრობას. გასაკვირი არ არის, ქალაქში სადაც ამდენი ცეცხლსასროლი იარაღია, ამდენი მკვლელობა რომ ხდება. 2. აკაპულკო, მექსიკა ტურიზმი არის მთავარი ეკონომიკური საქმიანობა მუნიციპალიტეტისა, მრავალი ათწლეულის განმავლობაში აკაპულკოს მთავარი ღირშესანიშანობა არის ღამის ცხოვრება. ღამის კლუბები, კოქტეილის ბარები ხშირად სთავაზობენ ცოცხალ გასართობს, გარდა ამისა არის სანაპიროს ბარები, სადაც ძირითადად ახალგაზრდები მიდიან, ოკეანის ხედი, ტექნო მუსიკა და ალტერნატიული როკი. აქ აგრეთვე შეგიძლიათ მოსინჯოთ ბანჯი ჯამფინგი. აკაპულკო არის მექსიკის უძველესი ტურისტული დანიშნულების სანაპირო. ცნობილი გახდა 1950 წლიდან, როდესაც ჰოლივუდის ვარსკვლავები ისვენებდნენ ეგზოტიკურ სანაპიროზე, მაგრამ დღესდღეობით ტურისტებს პრობლემები ექმნებათ ადგილობრივ კორუმპირებულ პოლიციასთან, რომლებიც მუქარით იპარავენ ფულს და აშინებენ ციხით. აკაპულკო აგრეთვე ცნობილია ნარკოდილერების სიმრავლით. თუ თქვენ ცუდ დროს მოხვდით ცუდ ადგილზე, ვერავინ მოგცემთ გარანტიას რომ გადარჩებით, რჩევა იქნება, ფრთხილად იყავით, თუ გადაწყვიტავთ ოდესმე აკაპულკოში გამგზავრებას. 3. კარაკასი, ვენესუელა მიუხედავად იმისა, რომ კარაკასი მდებარეობს ტროპიკებში, ჰაერის ტემპერატურა არ არის ისეთი მაღალი, როგორც სხვა ტროპიკულ ადგილებში, თუმცა აქ არის შესანიშნავი ადგილები, ბევრი საინტერესო ნაგებობის ნახვა შეიძლება. აქ მდებარეობს სან ფრანცისკოს ეკლესია, რომელიც ისტორიული მნიშვნელობით და ინტერიერით გააოცებს მნახველებს. კარაკასის მეჩეთი სიდიდით მეორე ადგილზეა ლათინო ამერიკაში, მრავალი წლის განმავლობაში ის იყო პირველ ადგილზე, მაგრამ მიუხედავად ქალაქის რელიგიური სტატუსისა, იგი მკვლელობის ერთ-ერთი უმაღლესი მაჩვენებლით გამოირჩევა მსოფლიოში. მკვლელობები და სხვა ძალადობრივი დანაშაულებები გადაუჭრელ პრობლემად რჩება. შედარებით ღარიბულ უბნებში მუდმივი საშიშროებაა და ტურისტებისთვის არ არის რეკომენდირებული იქ მარტო წასვლა, განსაკუთრებით ღამით. მკვლელობების გარდა სხვა დანაშაულებიც ხდება, როგორიცაა ქუჩის ჩხუბები, ყაჩაღობები. 4. ტეგუსიგალპა, ჰონდურასი მდებარეობს ხეობაში და გარს აკრავს მთები. ტეგუსიგალპაში ბევრი ღირშესანიშნავი ადგილია: ქალაქის მთავარი ტაძარი, ყოფილი პრეზიდენტის სასახლე(ამჟამად მუზეუმი), ეროვნული უნივერსიტეტი, ღვთისმშობლის ბაზილიკა, თეატრი. ტეგუსილპა არის კოლონიური ქალაქი, რომლის ისტორიაც 4 საუკუნეს მოიცავს. ქალაქში 14 მუზეუმია, ყველაზე ცნობილი მუზეუმები განლაგებულია ცენტრში. ამ სანახაობებმა არ მოგატყუოთ, რადგან ჰონდურასს მკვლელობების ყველაზე მაღალი მაჩვენებელი აქვს მსოფლიოში. ბოლო წლებში ჰონდურასში ძალადობის რეკორდული მაჩვენებელია დაფიქსირებული. 2009 წელს 246 ავტომობილი იყო დაკავშირებული ფეხით მოსიარულე და ველოსიპედისტების გარდაცვალებასთან. ამის გარდა, უკიდურესი სიღარიბე გადაზრდილია უკიდურეს ძალადობაში მოსახლეებს შორის. კორუფცია და მაფია გავრცელებულია. ეს ადგილი არამარტო ტურისტების არამოყვარულია, არამედ სასიკვდილოდ სახიფათო. 5. Maceio, ბრაზილია Maceio ბრაზილიის ერთ-ერთი სანაპრო ქალაქია. მას აქვს ტროპიკულ მუსონური კლიმატი, მაღალი ტემპერატურა და მაღალი ტენიანობა მთელი წლის განმავლობაში. ეს ქალაქი თითქოს საუკეთესოა დასასვენებლად, ქვიშიანი სანაპირო, ზღვის ფერი ზურმუხტისფერიდან ლურჯამდე არის. ქვიშა თეთრია და ბევრი ქოქოსის პლანტაციებია. მაგრამ ბევრისთვის ცნობილი ფაქტი არ არის, რომ ეს ქალაქი მსოფლიოს ყველაზე სასტიკ 14 ქალაქიდან ერთ-ერთის სამშობლოა, სტატისტიკით 135 მკვლელობა ფიქსირდება 100 000 მოსახლეზე. 6. ჰავანა, კუბა ჰავანა კუბას დედაქალაქია, ფართობით მესამე ადგილზეა კარიბის რეგიონში, ყველაზე მჭიდროდ დასახლებულია. ჰავანა აერთიანებს რამოდენიმე ნაწილს: ძველი ჰავანა და ახალი გარეუბნის დასახლება. ქალაქი კუბის მთავრობის ცენტრშია. სხვადასხვა სამინისტროების, დიპლომატიური სამსახურების სახლია. ქალაქი ყოველწლიურად მილიონზე მეტ ტურისტს მასპინძლობს. თუმცა დანაშაული სხვადასხვა ფორმით ვლინდება კუბაში, თუმცა მთავრობა არ აქვეყნებს დანაშაულის ოფიციალურ სტატისტიკას. ქვეყანაში დანაშაული იზრდება. თუმცა იარაღით დანაშაული თითქმის არ ხდება, ნარკოტიკებით ვაჭრობა გავრცელებულია. მას შემდეგ, რაც კუბა სოციალისტური ქვეყანა გახდა, მთელ ქვეყანაში სიღარიბე გავრცელდა. ქრთამის აღების ფაქტი ხშირია, თუნდაც ჯანდაცვაში. მუსიკოსები რეგულარულად იხდიან თანხას რათა შეასრულონ მუსიკა ტურისტულ ადგილებში. ტურისტების მომატებამ პროსტიტუციის გავრცელება გამოიწვია, რაც კუბაში არალეგალური არ არის. ჰავანა სადაც ყველაზე მეტი ტურისტი ჩადის, არ არის ასეთი საშიში. 7. დეტროიტი, აშშ თუ ერთ დღეს გადაწყვიტავთ პიკნიკის მოწყობას, დეტროიტი ნამდვილად არ არის კარგი არჩევანი. დეტროიტში დაფიქსირებულია 6 უმაღლესი ძალადობის ფაქტები. მიჩიგანში მომხდარი მკვლელობების 2/3 მოხდა დეტროიტში 2011 წელს. მიუხედავად იმისა რომ დანაშაული 11 პროცენტით შემცირდა 2008 წელს, აშშ_ში ძალადობის გამოვლინების ყველაზე მაღალი მაჩვენებელი დეტროიტშია. დანაშაული არათანაბრად ნაწილდება ქალაქში, ყველაზე ხშირია აღმოსავლეთით და ცენტრალური დასავლეთით. ეს არ არის საიდუმლო, რომ ვინც დეტროიტში აპირებს წასვლას ფრთხილად უნდა იყოს, მიუხედავად იმისა, რომ დანაშაულის დონე მცირდება, მაინც არ არის რეკომენდირებული მანდ წასვლა. 8. კაირო, ეგვიპტე ეგვიპტე მდებარეობს აფრიკის კონტინენტის ჩრდილოეთით, უმეტესი ნაწილი უდაბნოში მდებარეობს. მთელი წლის განმავლობაში, განსაკუთრებით კი ზამთარში კაირო არის ყველაზე კარგი ადგილი დასასვენებლად, მთელი წლის განმავლობაში მაღალი ტემპერატურა, ოკეანის ახლოს არის, რაც ტურისტებს საშუალებას აძლევა ისარგებლონ პლიაჟით და გაირუჯონ ზამთრის თვეებში, და რათქმა უნდა პირამიდები, რისი ნახვაც შედის ყველა ექსკურსიაში, თუ თქვენ ეგვიპტის დათვალიერებას მოისურვებთ. სამწუხაროდ კაირო აღმოჩნდა ყველაზე საშიშ ქალაქთა სიაში, შიდა არეულობის გამო პრობლემები მთელ ქალაქს შეეხო. საპროტესტო აქციები დღეს ჩვეულებრივი მოვლენაა. ტერაქტებს შეეწირა რამოდენიმე ტურისტი, კაირო არის შავი ქვეყნების სიაში, რაც იმას ნიშნავს რომ ქალაქში ჩასვლა უსაფრთხო არ არის. 9. კიევი, უკრაინა კიევი, უკრაინის დედაქალაქი სიდიდით მე-8 ადგილზეა ევროპაში. კიევი არის მნიშვნელოვანი ინდუსტრიული, სამეცნიერო, საგანმანათლებლო და კულტურული ცენტრი აღმოსავლეთ ევროპაში. ეს არის მაღალტექნოლოგიური ინდუსტრიების, უმაღლესი საგანმანათლებლო დაწესებულებების და მსოფლიოში ცნობილი ისტორიული ძეგლების ქალაქი. ქალაქს აქვს მსხვილი ინფრასტრუქტურა და მაღალ განვითარებული საზოგადოებრივი ტრანსპორტი, ქალაქის მეტროს ჩათვლით. კიევი არ არის ცნობილი დასასვენებელი ადგილი, მაგრამ უვიზო რეჟიმის შემოღების შემდეგ უკრაინას ბევრი ტურისტი სტუმრობს. ქვეყანაში ამდენი რაოდენობის ტურისტი არასდროს ყოფილა და ეს უკვე ქალაქს სახიფათოს ხდის, ქვეყანაში მომხდარი არეულობა და პროტესტები ტურისტებისთვის არც ისე კარგია. უკრაინის პრეზიდენტს რუსეთთან კავშირი სურს, ხოლო მოქალაქეებს ევროკავშირში შესვლა, გადამეტებული ძალადობა დღემდე ხდება კიევის ქუჩებში. კიევში წასვლა ტურისტს შეიძლება დაუჯდეს სიცოცხლის ფასად. 10. ნუევო ლარედო, მექსიკა ქალაქი უკავშირდება ლარედოს, ტეხასს, რიო გრანდეს სამი საერთაშორისო და ერთი სარკინიგზო ხიდის მეშვეობით. იგი მექსიკის უდიდესი პორტია. როგორც სასაზღვრო ქალაქი ნუევო ლარედო ცნობილია ტერიტორიული ომით, სადაც ნარკოდილერებმა კონტროლი დაკარგეს აშშ_ში ნარკოტიკებით ვაჭრობაზე. ნარკოდილერები მრავლად არიან ქალაქში, მათ თავიანთი პოზიციები აქვთ, ისინი მუშაობენ და საქმეს მართავენ აშშ_ში და მექსიკაში. 2006 წლიდან მოყოლებული 60 000 ადამიანი დაიღუპა ნარკოტიკებთან დაკავშირებულ ძალადობაში. მაგრამ ნარკოტიკები არ არის ერთადერთი დამაბრკოლებელი მიზეზი ქალაქში ჩასვლისა, ტურისტები გატაცებისა და ყაჩაღობის საფრთხის ქვეშ არიან, ამიტომ მთავრობა ურჩევს მათ ამ ქალაქის ნახვისგან თავის შეკავებას. 11. კეიპ ტაუნი, სამხრეთ აფრიკა კეიპ ტაუნი არის ყველაზე მჭიდროდ დასახლებული ქალაქებ შორის მეორე ადგილზე სამხრეთ აფრიკაში, იგი არამარტო ყველაზე პოპულარული ადგილია ტურისტებისთვის სამხრეთ აფრიკაში, არამედ მთელ აფრიკაში. აქ არის კარგი კლიმატი, ბუნებრივი გარემო, და განვითარებული ინფრასტრუქტურა. ტურისტებს იზიდავს მთა, რომელიც არის ეროვნულ პარკში. დანაშაულის მაღალი მაჩვენებელი შეშფოთებას იწვევს ტურისტებში. სამხრეთ აფრიკა ცნობილია მომხდარი დანაშაულთა რაოდენობით, ძალადობა და მკვლელობა ფართოდ არის გავრცელებული, რასაც იწვევს აგრეთვე დაბალი სოციალური მდგომარეობა. ადგილი გამოირჩევა ბუნებრივი სილამაზით და კურორტებით, მაგრამ ვინც აპირებს გამგზავრებას ფრთხილად უნდა იყოს და მარტო არ უნდა წავიდეს. 12. რიო-დე-ჟანეირო, ბრაზილია რიო-დე-ჟანეირო არის ბრაზილიის უმთავრესი ტურისტული ადგილი და კურორტი. იგი სტუმრობს ყველაზე მეტ ტურისტს სამხრეთ ამერიკაში, დაახლოებით 3 მილიონი ტურისტი წელიწადში. ქალაქი სთავაზობს უმაღლესი კლასის სასტუმროებს, 80 კილომეტრიან პლიაჟებს და შეუდარებელ ბუნებას. რიო აგრეთვე ცნობილია კარნავალით, რომელიც იმართება ყოველ თებერვალს, ეს არის კათოლიკური ტრადიცია, სადაც ხალხს გართობის საშუალება ეძლევა. იმ დროს, როდესა მილიონობით ადამიანი არის ქუჩებში და ზეიმობენ, ალკოჰოლს იღებენ დიდი რაოდენობით, ქუჩის დანაშაული იზრდება, განსაკუთრებით კარნავალის დროს. თუმცა ეს არ არის იმ სახის საფრთხე, როგორც სხვა აღნიშნულ ქალაქებში, აქ უფრო წვრილმანი დანაშაული ხდება. 13. გვატემალას ქალაქი, გვატემალა გვატემალა არის გვატემალის რესპუბლიკის დედაქალაქი ცენტრალურ ამერიკაში. დანაშაუის მაჩვენებელი გვატემალაში არის ძალიან მაღალი. 2009 წელს დაფიქსირდა საშუალოდ 25 მკვლელობა კვირაში, ძალადობრივი დანაშაულის მაჩვენებლით ერთერთი ყველაზე მაღალია ლათინო ამერიკაში. რამდენიმე გახმაურებული მკვლელობაში ევიტანილად სახელდება კათოლიკე ეპისკოპოსი. გვატემალა აკავშირებს ჰონდურასს და მექსიკას, მასზე გადის ნარკოტიკების სამარშუტო გზას. გარდა ამისა გვატემალაში ქალებისა და ბავშვების ექსპლუატაცია მიდის, მათი ჩაბმა ტრეფიკინგში. ყველა სქესის და ასაკის ადამიანს ამუშავებენ მძიმე სამუშაოზე იძულებით. 14. სოხუმი, საქართველო სოხუმი მდებარეობს დასავლეთ საქართველოში, სეპარატისტული რეგიონი შავი ზღვის სანაპიროზე. იგი ცნობილია პლიაჟებით, მინერალური წყლით და სუბტროპიკული კლიმატით. ქალაქში არის ხელშეუხებელი ლანდშაფტი და თოვლით დაფარული მთები. ეს ადგილი შეიძლებოდა ყოფილიყო სამოთხესავით, დასვენებისთვის შეუდარებელი ადგილი, რომ არა ომი. რეგიონი რომელსაც ეს ქალაქი ეკუთვნის, 1990 წელს დამოუკიდებლობის განცხადება გააკეთა, რის შემდეგაც სამხედრო მოქმედება დაიწყო. 1993 წელს უამრავი ადამიანი დაიღუპა და მოხდა სადისტური ძალადობა და დანაშაულებები მოსახლეობაზე. 15. Port-au-Prince, ჰაიტი Port-au-Prince არის უდიდესი ქალაქი კარიბის ზღვის ქვეყნებში, დანაშაული ჰაიტში დაბალია, ვიდრე მის მეზობელ ქვეყნებში. თუმცა ნარკოტიკების უკანონო ვაჭრობამ დანაშაულის გაზრდა გამოიწვია. ძირითადად დანაშაული მოსახლეობის შორის ხდება, თუმცა ზოგჯერ ტურისტებიც ზარალდებიან. მთავარი პრობლემაა, რომ ადგილობრივ პოლიციას არ აქვს ძალა. პოლიცია არის დაუკომპლექტებელი, ცუდად აღჭურვილი. დანაშაულზე ასეთი დაბალი ან არარსებული რექცია პოლიციის მხრიდან, და სასამართლოს სისუსტემ ხელი შეუწყო მრავალ დანაშაულს. პოლიციას რომელსაც ადგილობრივი მოსახლეობა არ ადარდებს, რატომ დაინტერესდება სხვა ქვეყნიდან ჩამოსულ ადამიანებზე. ელექტროენერგიის და წყლის ნაკლებობა ყოველდღიური პრობლემაა, ამის გამო იმართება დემონსრაციები, იმატებს ძალადობა. ჰაიტი ულამაზესი ადგილია. …
- დაამატა mariami to ეს საინტერესოა at 9:36pm on აპრილი 27, 2015
- თემა: ვენური არდადეგები (გაგრძელება)
- აქ მეგობარმა ზურგს უკნიდან კონიაკის ბოთლი გამოაძვრინა. „დვინი“ - წაკითხვა მოასწრო მაქსიმ გრიგორევიჩმა, „კარგად ცხოვრობენ, საზიზღრები!“ კოლკა კი განაგრძობს: - აი, მოწმე მოვიყვანე - მხოლოდ ერთი. გაიცანით - ტოლიკა ჰქვია. გვარს საჭირო დრომდე არ დავასახელებ. მეტსახელი - „შტილევოი“. ტოლიკ „შტილევოი“ - იცნობდეთ! ჩითვას ჩუმად და აკურატულად ჩავატარებთ, რადგანაც არაფერი გვჭირდება, თამარკას გარდა! მაქსიმ გრიგორევიჩი კარის ცხვირწინ მიჯახუნებას აპირებდა, მაგრამ კონიაკის დანახვაზე გადაწყვეტილება შეიცვალა და ბოთლს თვალი შეავლო თუ არა, სარწყევად გავარდა. თვალები სისხლით აევსო, როგორღაც თავი მაღლა ასწია და კარის დაუხურავად გაიქცა შეთავსებულ სანკვანძში. მეგობრებმა გაგებით გადახედეს ერთმანეთს და თვითონ შევიდნენ. ვიდრე მაქსიმ გრიგორევიჩი ყვიროდა და იბანდა, მათ „დვინი“ გახსნეს, კარადიდან ჭიქები აიღეს, ხოლო როცა ძალამიხდილი და გაბრაზებული მასპინძელი დაბრუნდა - კოლია უკვე სავსე ჭიქას უწვდიდა. - ჩვენი შეხვედრისა იყოს, მაქსიმ გრიგორევიჩ, - გამოჯანმრთელდით, ჩვენო ძვირფასო! მაქსიმ გრიგორევიჩს უარი არ უთქვამს, დალია, წყალი დააყოლა, დაიცადა, ჩაივლიდა თუ არა. მეგობრებმაც დაიცადეს, უხმოდ და თანაგრძნობით შესცქეროდნენ, მათაც სურდათ, რომ ჩაევლო. მართლაც, კონიაკი მშვიდობით ჩავიდა. მაქსიმ გრიგორევიჩმა ამოისუნთქა და იკითხა: - რას ჩაგსისხლიანებია თვალები დილიდან და რა ამბავში ხარ ამ კიბეზე, შე ნაძირალა ნაგავო? - შეაგინა მან კოლკას, თუმცა უბოროტოდ, რაც ენაზე მოადგა. - იქ ასე ეწერა - „კიბის უჯრედი - თქვენი ბინის ნაწილია“, ასე რომ იქ სიმღერაც შეიძლება და სურვილის შემთხვევაში - ძილიც. მოდი, მეორეც დავურტყათ. მეორეც დალიეს. მაქსიმ გრიგორევიჩს უფრო მოეშვა. გარშემომყოფთა მისამართით ინტერესიც გამოამჟღავნა. - როდის გამოხვედი? - უკვე ორი თვეა! - სად დაჩალიჩობდი, უტვინო! - იქვე მინდოდა დარჩენა, ყარაგანდასთან, მაგრამ გადავიფიქრე. სახლისკენ გამომიწია გულმა, თან საქმეები გამომიჩნდა, - კოლკამ და ტოლიკამ ერთმანეთს გადახედეს და თვალი ჩაუკრეს. - ვიცი შენი საქმეები. საქმეები კი არა, საქმუკებია, თანაც შავბნელი. მოსკოვში შეგიძლია ყოფნა? - შემიძლია, შემიძლია, - დაამშვიდა კოლკამ, - ვინაიდან პირველად ვიჯექი, თანაც მხედველობაში მიიღეს სასჯელაღსრულების ადგილებში ჩემი სამაგალითო საქციელი. - ცრუობ! ვიცი შენი სამაგალითო საქციელი! მაქსიმ გრიგორევიჩმა მესამეც დალია. - ვიცი, საკუთარი თვალით მაქვს ნანახი! ეს სიმართლე იყო. იცოდა და ენახა მაქსიმ გრიგორევიჩს კოლკას სამაგალითო საქციელი. სამი წლის წინ, როცა თამარა მასთან დადიოდა, ჯერ კიდევ მოწაფე, დედა სკოლიდან სახლში აღრიალებული დაბრუნდა და მაქსიმ გრიგორევიჩს სთხოვა: „მამა არ ხარ? მიდი, დაელაპარაკე“. მაქსიმ გრიგორევიჩს, მართალია, ფეხებზე ეკიდა, სად იყო მისი ქალიშვილი და ვისთან, მაგრამ მაინც წავიდა ნიკოლაისთან დასალაპარაკებლად. უთხრა: - მომისმინე, ნიკოლაი. გოგოს თავი დაანებე. და ხიფათიანი ადამიანი ხარ. ციხე გელოდება. ის კი ჯერ მოსწავლეა, დედამისი, აგერ, დირექტორთან დაიბარეს. კოლკამ გაუცინა, სულ ძაღლი, ნაგავი და ათასი რამე უწოდა და დასძინა: - ნუ ეჩრები, როცა ჭკუას არ გეკითხებიან! გამომივიდა მამა. ვიცი, რა მამაც ხარ. ამბობენ და ვხედავ კიდეც. დედამისს კი გადაეცი, რომ ტომას არ ვაწყენინებ და ვერც ვერავინ აწყენინებს. მის დანახვაზე მთელი ნაყარ-ნუყარი ხალხი ეზოებში იმალება და პატივისცემით ესალმება. მე რომ არა - ყველა ჩალიჩს და ფათურს დაუწყებდა. ასე რომ, მისთვის ჩემთან ყოფნა უკეთესია, - არწმუნებდა ნიკოლაი. მაქსიმ გრიგორევიჩი პირში ჩალაგამოვლებული დაბრუნდა, თამარას მიადგა და ლანძღა უცენზურო სიტყვებით. დედამისიც ზედ მიაყოლა, დაც თავისი ქმრით და მთელი სამყაროც. - ჯანდაბამდე გზა გქონიათ მთელ თქვენ მურტალ ოჯახს. ნუ მრევთ თქვენს საქმეებში. ამის მერე დამნაშავეებთან ლაპარაკს აღარ ვაპირებ. მასთან სხვა ადგილზე ვილაპარაკებდი. მაგრამ, არა უშავს, იქნებ კიდევ მოვესწრო. ენამ უყივლა, ბებერ ყვავს. წაიყვანეს ნიკოლაი ჩხუბის, დანის ტრიალისა და ხელისუფლების გინების გამო. და უცნაური დამთხვევის წყალობით მთელი წინასწარი პატიმრობა ბუტირკაში, იმ კამერაში გაატარა, რომელსაც მაშინ მაქსიმ გრიგორევიჩი მეთვალყურეობდა. გუშინდელი დღესავით ახსოვს მაქსიმ გრიგორევიჩს - შედის კამერაში მდუმარედ, ნელა და ნიკოლაი სვიატენკო არ ეგებება? მეტსახელად „კოლეგა“, დამნაშავე და გიტარისტი, უტიფარი და საკუთარი, თუმცა არა საყვარელი ქალიშვილის შემცდენელი, და სულაც არ ნაღვლობს, რომ სისხლის სამართლის 206(ბ) სტატიის მიხედვით 2-დან 7 წლამდე თავისუფლების აღკვეთა მოელის, პირიქით, თავს თითქოს უფრო მშვიდად და უკეთესად გრძნობს. - აა, მაქსიმ გრიგორევიჩ - ძვირფასო სიმამრო! უკაცრავად, სიმამრობის კანდიდატო. როგორ მიხარია შენი დანახვა, მაქსიმ გრიგორევიჩ. შენ ხომ მომიტან ხოლმე აკრძალულ რაღაცებს, - თვალს უკრავს ნიკოლაი - ნაცნობობით და ახლობლობით. შეღავათი იქნება ჩემთვის და ჩემი ძმაკაცებისთვის... ხომ ასეა, ამხანაგო პოლუექტოვ? მაქსიმ გრიგორევიჩმა შეძლებისდაგვარად აგინა კოლკას, კარცერიც გაუჩალიჩა. ერთხელაც უთხრა: - ნაბიჭვარო, რად გინდა შარი. ისეთ შეღავათს გაგიკეთებ! მთელი ცხოვრება გემახსოვრება ბანაკის მურტალი ცხოვრება. ნიკოლაი გაჩუმდა, კარცერიდან ახალი გამოსული იყო, თანაც მეორე დღეს სასამართლო ჰქონდა. მხოლოდ სთხოვა: - თამარა მომიკითხე. მორჩა. და სასამართლოზე მოვიდეს. მაქსიმ გრიგორევიჩმა, რასაკვირველია, დანაბარები არ გადასცა. მეორე დღეს კი კოლკა წაიყვანეს და იმის შემდეგ თვალით აღარ უნახავს, და უცებ - მეხივით დაეცა თავზე, კონიაკითა და მეგობრით. ვითომ არაფერი მომხდარიყოს, სვამს და მღერის: „თოვლი ჭრიალებდა, ჭრიალებდა და დუმდა, ნამქერი თავისკენ მიხმობდა, ვსუნთქავდი ლაჟვარდს, ამონასუნთქი თეთრი ჰაერი ღრუბლებს ერწყმოდა, და მიჰქროდა!“ - რის გაკეთებას აპირებ, თუ საიდუმლო არაა? - ჰკითხა მაქსიმ გრიგორევიჩმა, - სამუშაოზე ფიქრობ თუ ისევ ძველს დაუბრუნდები? - რა ძველს? მე ვმუშაობდი, მაქსიმ გრიგორევიჩ, რეკლამას ვხატავდი. ჩხუბი კი შემთხვევით მოხდა. ეზოში „პეტუხს“ ვთამაშობდით. ერთმა ფრაერმა კარგად გაიჯეჯილა - მესამე ჯერზე ყველა გაასუფთავა, კონში უკვე 200 იყო და მართალია, მთვრალი ვიყავი, შევნიშნე, რომ თაღლითობს. მე კარტი დავყარე და ვთხლიშე, ბოთლზე დავსვი. სისხლით მოითხვარა. ჯიუტი და მედეგი გამოდგა. ათი წუთი ვარჩევდით საქმეს. მერე მილიცია მოვიდა, მეზობლები. დამიწყეს ხელების შეკვრა. მე კი თქვენი ძმები არ მიყვარს - მოიბოდიშა კოლკამ, - ახლა საკუთარ თავზე მეტად მიყვარს, მაშინ კი სულელი ვიყავი, არ მესმოდა, რომ ხელისუფლება უნდა გიყვარდეს. მისი ცემაც დიდი სისულელეა. ასე რომ, მილიციასაც მოხვდა. ჩხუბი სულელური იყო და პატიმრობაც ტყუილად ავიკიდე. ახლა რაღა დროსია. „ახალგაზრდა მეეტლე არ ურტყამდა ცხენებს, ამიტომაც გაიყინა საბრალო.“ წაიღიღინა კოლკამ სიმღერის გაგრძელება, საიდანაც გამომდინარეობდა, რომ მეეტლე რომ ბოროტი ყოფილიყო და ცხენებისთვის ერტყა, გახურდებოდა, აღარ გაიყინებოდა და არ მოკვდებოდა. ანუ - ასეა ამ უსამართლო ცხოვრებაში - კეთილი და შემბრალებელი კვდება, სასტიკი და ბოროტი კი ცოცხლობს. მაქსიმ გრიგორევიჩს სიმღერა მოეწონა და რატომღაც საშა კულეშოვის სიმღერები გაახსენდა - მსახიობისა და გუშინდელი თანამეინახის. ისევ მოუჭირა გულში დარდისა და ამასწინანდელი ტრაბახისაგან და ნაღველი რომ მოეშორებინა, თავაზიანობის გამო ტოლიკას, კოლკას მეგობარს, რომელიც მთელი საუბრის განმავლობაში იღრიჭებოდა და ღიღინით ხმას აძლევდა, ჰკითხა: - შენ რას საქმიანობ? - მე? მე მგზავრი ვარ. - აა, - გააგრძელა მაქსიმ გრიგორევიჩმა, - თუმცა ვერაფერი გაიგო, - ვინ ხარ? - მგზავრი! მატარებლისა და ტაქსის. სამსახურია ასეთი - მგზავრი. მაქსიმ გრიგორევიჩმა უნდობლად შეხედა, მაგრამ არ შეიმჩნია, რომ ასეთი პროფესიის არსებობა არ იცოდა და აღარაფერი ჰკითხა. „ეშმაკსაც წაუღია - ვერაგი ხალხია და გესლიანი. გადაეყრები რამე მასხრობას და სასაცილოდ აგიგდებენ“. - შენ, ნიკოლაი, შენ რა უნდა გააკეთო? ისევ გადახედეს მეგობრებმა ერთმანეთს. ნიკოლაიმ უპასუხა: - ტაქსის მძღოლად წავალ ალბათ. ცოტას ვიშოვი პლანისთვის, ცოტას - ჩემთვის. ერთი საათი გავიდა, რაც საუბრობდნენ, ნიკოლაი კი თამარას ამბავს არ კითხულობდა. ალბათ ელოდა, რომ მაქსიმ გრიგორევიჩი თვითონ ახსენებდა. ის კი არ ჩქარობდა, განგებ წელავდა, რომ გაეწვალებინა. არადა, როგორ უნდოდა ნიკოლაის ყველაფერი გაეგო თამარას შესახებ, ყოფილ მეგობარ გოგოზე, რომლისთვისაც პირველი იყო და რომელსაც თვითონვე დართო ნება - არ დალოდებოდა. მაშინ არ ეგონა, რომ მასზე იფიქრებდა, მოენატრებოდა და ინაღვლებდა. იქ, ყარაგანდასთან, სადაც ბრიგადასთან ერთად ქვეყნისათვის ქვანახშირს მოიპოვებდა, ღამით ბარაკში იწვა და დღის მტანჯველი და გამომფიტავი მუშაობის, ამხანაგებთან ლაპარაკისა თუ ჩხუბის შემდეგ, წესით მკვდარივით უნდა დასძინებოდა. მაგრამ ძილი არ ეკარებოდა. ათასამდე ითვლიდა და ფიქრობდა რაიმე სასიამოვნოზე, მეხსიერებაში ამოუტივტივდებოდა ეზო, ბავშვობა მემტრედე კოლკა კოლეგასი. ახსენდებოდა ლიონია „ცინგლიაც“, რომლის ძმაც „კალიბრზე“ იყო, მოგვიანებით მისი მრავალრიცხოვანი სახიფათო და რისკიანი თავგადასავლებიც და რაღა თქმა უნდა, ქალებიც. ქალები კი ბევრი იყო კოლკას უწესო ცხოვრებაში. სულ პატარა იყო, ბიჭებს თავისუფალი ყოფაქცევის ქალებში რომ მიჰყავდათ. ეს გოგოები ყოველთვის ალერსიანები და მთვრალები იყვნენ. რამდენიმე ადამიანს უშვებდნენ რიგში, ამას - „გუნდში დაყენებას“ ეძახდნენ. ეს ტირში ხდებოდა, სადაც დღისით მილიციონერები და დოსააფელები ისროდნენ მწოლიარე მდგომარეობაში. იატაკზე სპორტული ლეიბები ეწყო. მათზე ქალები წვებოდნენ და დასტა-დასტა იღებდნენ ახალგაზრდა, მთვრალ, აღგზნებისაგან და ერთმანეთის ყურებისაგან მოცახცახე ერთდღიან კავალერებს. - შენ ხომ სულ ღლაპი ხარ, - უთხრა ერთმა კოლკას, როცა ის პირველად მივიდა. - ხმა ჩაიგდე, ძუკნა! - უპასუხა კოლკამ, რაც შეეძლო უხეშად, თავის უფროს ამხანაგებს ბაძავდა. უხეშობით ბავშვურ შიშს აფრთხობდა. გოგომ ტუჩებში აკოცა, მოეხვია და უთხრა: - აი, მორჩა! ყოჩაღ. კარგი კაცი დადგება შენგან. - და მომდევნოს მოუჭრა - შემდეგი აღარ იქნება. გეყოფათ, - ადგა და წავიდა. ახსოვდა კოლკას თავისი პირველი ქალი, მერე ძმაკაცებს გამოჰკითხა კიდეც მის შესახებ, მათ კი სიცილი დააყარეს. არც იცოდნენ, ვინ იყო და საიდან. კეთილად ახსოვდა კოლკას ის ქალი, იმიტომ რომ არ იყო მაშინ მაგარი და არც არაფერი უგრძვნია მღელვარებისა და ნერვიულობისაგან. თანაც ძმაკაცები დასცინოდნენ და სიბნელეში ასწავლიდნენ - ასე არა, კოლკა, მოდი, გაჩვენებთ, როგორ უნდაო. მეზობელ ლეიბზე კი მეორე გოგო, რომელიც უკვე ისვენებდა და ბოთლიდან წყალს წრუპავდა, დაწვრილებით ყვებოდა, როგორ აართვეს მის დაქალს, ანუ იმას, რომელიც ახლა კოლკასთან იწვა, გასულ წელს ქალწულობა. ეს იყო ვინმე ვიქტორ ბაბეშკო, ცნობილი მექალთანე და პროფესორის ვაჟი. ეს ყველაფერი კოლკას ესმოდა და ყურადღება ეფანტებოდა, ამიტომ ვერ გაიგო - კარგი იყო ეს თუ ცუდი. შემდეგ სხვებიც იყვნენ. სულ პატარა გოგოები. ტირში ძალით მიათრევდნენ. ისინიც შიშით ნებდებოდნენ, მერე კი ტიროდნენ. და კოლკას ეცოდებოდა ისინი. როცა წამოიზარდა, გაუჩნდა ქალები რამდენიმე დღით და უფრო ხანგრძლივი დროითაც. რომანიც კი ჰქონდა თეატრის ადმინისტრატორთან, სადაც მუშაობდა. ადმინისტრატორი მასზე ათი წლით უფროსი იყო. თმა ქერად ჰქონდა შეღებილი. ნიკოლაი მას ულამაზეს ქალად მიიჩნევდა და როცა ამ უკანასკნელმა უარყო და ცირკის მსახიობის, ვერტიკალურ კედელზე მსრბოლელის გამო მიატოვა, ლამის თავი მოიკლა. შეეძლო კიდეც. მაგრამ ეს არ ჩაიდინა. პირიქით, ატრაქციონის დასრულებისას მივიდა - მსრბოლელის დამახინჯება ჰქონდა განზრახული. მერე კი, პავილიონში რომ შეიხედა, სადაც მაღლიდან ყველაფერი კარგად ჩანდა, ისე შეძრწუნდა და გაოგნდა, აღარც დაუცადა მსრბოლელის გამოსვლას, ისე წავიდა. ეს და სხვა ამბები თვალწინ ედგა, როცა ისვენებდა ძველ ბარაკში, ყარაგანდის მახლობლად, გადაუიარაღებელ ძველ ნარზე. მაგრამ ყველაზე ხშირად თამარას ლამაზი სახე ახსენდებოდა, ყოველთვის ანთებული, როგორც მაშინ, იმ წელს, ზაფხულის შემდეგ, როცა მათ შორის ყველაფერი მოხდა. ვერასდროს წარმოიდგენდა, რომ ასე მოენატრებოდა. სასაცილოდ არ ეყოფოდა, ვინმეს რომ მსგავსი რამ ეწინასწარმეტყველა. მაგრამ ყველა მის მეგობარს და არამეგობარს გარშემო თავისიანები ჰყავდა, რომლებიც, როგორც ყველა მეგობარი და საყვარელი ადამიანი, ელოდნენ მათ დაბრუნებას. არსებობდა ასეთი სევდიანი აუცილებლობა ამ რწმენისა - ყველაზე მთავარი ამ ცხოვრების, შრომის, დასვენების, სასამართლოს პაროდიაში. კოლიას ღრმა ქვეცნობიერმა თავად ამოაგდო ზედაპირზე თამარას სახება და ყოველ ღამით წარუდგენდა მის დაღლილ ტვინს, როგორც სავიზიტო ბარათს, დაპატიმრების ორდერს, როგორც ქულას - 6-7-8. კოლკაც მიეჩვია და შეეგუა ამ აკვიატებულ სახებას და მის გარეშე აღარ შეეძლო. თუ ვინმე გაიცინებდა ამ სანტიმენტებზე, კოლია იმ წუთას მიასიკვდილებდა. იწვა დახუჭული თვალებით და კვნესოდა უღონობისა და სევდისაგან. მაგრამ ერთხელაც არ მიუწერია, არც არაფერი დაუბარებია მასთან, მიუხედავად იმისა რომ ყველა მასზე ადრე განთავისუფლებული პატიმარი სთავაზობდა თავის სამსახურს, - მოიტა, კოლეგა, წერილს წავიღებ, - კოლიას ბანაკში პატივს სცემდნენ მხიარულებისა და დაუდგრომლობის გამო, - რას იტანჯები? წერილს არ ელოდები და არც მიიღებ! მოკვდები ასე! - არა უშავს, ჩავალ და გავერკვევით. წერილი მას მართლაც არ მიუღია, დებსაც კი მკაცრად აუკრძალა მიწერა, ძმაკაცებმა კი არ იცოდნენ, სად იყო. არც თამარამ. ახლა კი ზის მის სახლში და არაფერს ეკითხება მამამისს თამარას შესახებ, ალბათ თავმოყვარეობის გამო. სვამს მაქსიმ გრიგორევიჩთან ერთად, ისვრის არაფრის მთქმელ ფრაზებს და ღიღინებს. მაგრამ აი, კარში გასაღები დატრიალდა და შემოვიდა ის - თამარა, თამარა მაქსიმოვნა, მშვენიერი და გაზრდილი, ტანადი და მოხდენილი, შავ სათვალეში და ცისფერ, უკვე საზაფხულო პულოვერსა და ჯინსებში. უბრალოდ შემოვიდა, არ შემოფრენილა, ანგელოზივით. სუნამოს, ვალერიანისა და სასმელის სუნი ასდიოდა, სახეზე სილურჯე დაჰკრავდა, რომელიც ჯერ კიდევ დილით დაესვათ, თანაც საკმაოდ სქლად. მაგრამ ეს ყველაფერი კოლკას არ შეუმჩნევია, ვინაიდან სინაზე, რომელსაც ნელნელობით, პატარ-პატარა პორციებით აგროვებდა, გულგვამში დიდ ქვად გადაქცეოდა. ქვა შიგნეულობასა და მკერდს უგლეჯდა, თავში ურტყამდა. კოლკა არც ამდგარა, ისე თქვა ხრინწიანი ხმით: „გამარჯობა“. - და ჰაერში დაკიდა გიტარა, რომელიც იატაკზე დაეცა, გაიბზარა და გაბრაზებით ააჟღერა სიმები, ვითომდა - რა გინდა ჩემთან, რაც არ უნდა იყოს, სათუთი ინსტრუმენტი ვარო. - გამარჯობა, - უპასუხა თამარამ ჩუმად. დაუვარცხნელ თავში ყველაფერი ერთბაშად აირია - მეტისმეტი იყო გუშინდელი და დღევანდელი დღისათვის. გუშინ, მეგობარ მსახიობ გოგოსთან ერთად იყო, ლარისა კი „მოსესტრადაში“ გამომცხადებლად მუშაობდა და სხვადასხვა ბრიგადასთან ერთად კონცერტებით დადიოდა ქვეყნის ხან ერთ, ხან მეორე ბოლოში. უფრო ხშირად ჩრდილოეთში, აღმოსავლეთში, მიყრუებულში, სადაც პროგრამის ხარისხზე დიდად თავის შეწუხება არ იყო საჭირო, სადაც იშვიათად ჩადიან ცნობილი სახეები და კარგი მსახიობები, ახალი საინტერესო რეპერტუარით, სადაც დონეს არ ითხოვენ და არც აძლევენ - ესეც საკმარისია. დღეში სამი-ოთხი კონცერტი, თვეში ასს აჭარბებდა - ნიხრით, პლუს დღიური თანხა. ბევრი არ იყო, მაგრამ ცხოვრება შეიძლებოდა. ლარისასთან მისი დროებითი თანამეცხედრე იჯდა, რომელმაც ის ბოლო მოგზაურობაში წაიყვანა, - ვალოდია, კეთილი, მხიარული და საქმიანი ბიჭი. თამარას იმედი ჰქონდა, - შემდგომ ჯერზე მათ გაჰყვებოდა, მაგრამ აღმოჩნდა რომ მაგადანში საშვია საჭირო, მის გარეშე არ შეიძლება და სამივემ, ჯერ ცოტა ინაღვლეს, მერე დალიეს და საჭმელიც მიაყოლეს. უცებ ლარისა, რომელმაც ენა აილესა, ყველა მოსკოვური ჭორი ამოთქვა, ყველა დაამუშავა და ყველაფერი თქვა, ერთის გარდა... უცებ ამბობს: „გუშინ ჩემთან საშა კულეშოვი იყო, ვიღაც სხვა გოგოსთან ერთად, ისიც თეატრიდანაა, მგონი. ახალგაზრდაა, ლამაზი. საშა შეყვარებულია. ასეთი ჯერ არ მინახავს - ღუღუნებენ და ერთმანეთს ხელს არ უშვებენ“, - ხითხითებდა ლარისა, თითქოს ვერც ამჩნევდა თამარას რეაქციას. თამარა გაფითრდა და სკამიდან გადავარდა. ვალოდიამ წყალი შეასხა, ლოყებზე ულაწუნა, ის კი - მკვდარივით იწვა. - შენ რა, ნაგავო, ვერ ხედავ, ცუდად გახდა, ენას ვერ გააჩერებ? ის ხომ საშასთან ცხოვრობს, რა, არ იცოდი? თუ შეგნებულად თქვი? - ამბობდა ვალოდია და თამარას შუბლზე სველ ტილოს ადებდა. - არ უნდა იყო, ძვირფასო, ასეთი ბინძური და შურიანი. - ხომ არ გაგიჟდი, რა შუაშია შური, - ბურტყუნებდა შეშინებული ლარისა. თუმცა შური იყო სწორედ შუაში. ნახევარი წლის წინ თავად იყო კულეშოვზე შეყვარებული. მაშინ საშა მთელი საღამო თავის ახალ სიმღერებს მღეროდა. გარშემო ყველა გაგიჟდა და აღტაცებისაგან ყვიროდნენ, საშკა კი მხოლოდ იღიმებოდა და თავმდაბლად, არც ისე სერიოზულად, დაძაბულობისაგან გათეთრებული, შუბლზე ოფლის წვეთებით, სველ პერანგში იღებდა კომპლიმენტებს. მოისმენს და ახალ სიმღერას იწყებს, წინაზე უფრო მკვახეს, - ამოიყვირებს, თითქოს უკანასკნელად მღეროდეს. ლარისას სიმღერის სიტყვებიც არ ესმოდა ხანდახან, მხოლოდ ხმას ისმენდა და ტანში აჟრიალებდა, სული უმსუბუქდებოდა, თუმცა სიმღერები ჩახლეჩილი და სასოწარკვეთილი, ხოლო სიტყვები - უხეში და ხორკლიანი იყო: „ბიჭებო! მომწერეთ წერილები, როგორაა საქმე მანდ, თავისუფალ სამყაროში?“ ლარისა ხან ისე ცდილობდა ყურადღების მიქცევას, ხან ასე, ლამის ტყავიდან ამოძვრა, სახლში მიიპატიჟა, მაგრამ ის არ წაჰყვა. სხვა დროს იყოსო, - უთხრა, მაგრამ სხვა დრო ლარისასთვის არასდროს დადგება. მერე რამდენჯერმე თამარასთან, მაღალ, ლამაზ გოგოსთან ერთად დაინახა, რომელიც, მგონი თეატრალურში სწავლობდა, თუ დაამთავრა, ზუსტად ვერ გაიგო. ისიც, საშა რომ ენახა ხოლმე, თამარას დაუმეგობრდა. რა იცი, რა ხდება, ეშმაკს არ სძინავს, იქნებ ერთხელაც გამოიჭიროს. როცა იქნება, მობეზრდება. ერთ ქალზე იშვიათად ჩერდება დიდხანს, თანაც თამარა სულაც არ სწავლობს თეატრალურში, გამოაგდეს, ამბობენ, ამორალურობისთვის. მაგრამ საშა თითქოს არ აპირებდა საყვარლის გამოცვლას, პირიქით, სულ უფრო ხშირად დაიწყო მოსკოვის სხვადასხვა ადგილებში, ხალხში მასთან ერთად გამოჩენა. კულეშოვი ცოლს გაეყარა, მარტო ცხოვრობდა ნაქირავებ ბინაში. ასე რომ, ლარისამ გარკვეულ დრომდე ღრმად შეინახა თავისი შავი და ბოროტი ზრახვები, მაგრამ თავის დროს მაინც ელოდა. და მოესწრო კიდეც. პირველი შემთხვევისთანავე გულყრამდე მიიყვანა თავისი მეგობარი, თუმცა ამას არ მოელოდა. ფიქრობდა, რომ თამარა ქარაფშუტაა. მაგრად შეეშინდა: - ხომ არ მოკვდა, ვალოდია, მგონი აღარ სუნთქავს. - ნუ დაცანცარებ! უმჯობესია ყინული და ვალერიანკა მოიტანო. თამარამ ნელ-ნელა დაიწყო გონზე მოსვლა. გულყრა 40 წუთი, შეიძლება უფრო დიდხანსაც გაგრძელდა. - რა დამემართა? - იკითხა მან. - გული წაგივიდა, - უპასუხა ვალოდიამ. - სახე რატომ მტკივა? - გონს რომ მომეყვანე, გირტყამდი და იმიტომ, - შემეშინდა, რომ ვერ გამოფხიზლდებოდი. თამარამ მხიარულად გაიღიმა: - ნუ გეშინია, კერკეტი ვარ! რაო, ლარისა, რაზე შეჩერდი? განაგრძე! - შეეცადა, შეწყვეტილი საუბარი გაეგრძელებინა. - არა, დღეისთვის კმარა! კონცერტი დამთავრებულია! ღამე მშვიდობისა, ძვირფასო მოსკოველებო! - ხელების ქნევა დაიწყო ვალოდიამ. - ვწვებით დასაძინებლად! დავწექით! თამარას, რასაკვირველია, წამიც არ დაუძინია, შურისძიების გეგმას აწყობდა, მაგრამ თავისი თავი შეებრალა და ატირდა, რადგანაც მშვენივრად იცოდა, რომ ამას ვერ შეძლებდა და ვერც ვერაფერს შეცვლიდა. მხოლოდ თავს მოიწამლავდა. ეს ერთხელ უკვე სცადა, როცა სასწავლებლიდან გამოაგდეს. მტკივნეული იყო და ეშინოდა, განსაკუთრებით მაშინ, როცა მოასულიერეს და ცნობიერება დაუბრუნდა - სტკიოდა, რცხვენოდა და ეშინოდა. - და ამით რას დაამტკიცებ? - ეკითხებოდა საკუთარ თავს, - რა, მას შეეცოდები და დაზარალდება? - შენ კი ვეღარაფერს დაინახავ. აი, რომ შეიძლებოდეს, თავი მოიწამლო, მოკვდე და ხედავდე, ის როგორ იტანჯება, კიდევ სხვა საქმეა. ისე კი არ ღირს. ხომ გადაიტანა, რომ ცოლს გაეყარა, მასთან კი კრინტიც არ დაუძრავს დაქორწინებაზე. ამასაც გადაიტანს. მართლა, საინტერესოა, ვინ არის გოგო, რომელთანაც ნახა ლარისამ. დილით, როგორც შეეძლო, მოიწესრიგა თავი. ლარისას, რომელიც ბოდიშს ბოდიშზე იხდიდა, შავი სათვალე გამოართვა და სახლში წავიდა. ვალოდიამ ტაქსიმდე მიაცილა. ვალოდია კარგი ბიჭია, დაპირდა, რომ მაგადანიდან დეპეშას გამოუგზავნის, იქნებ როგორღაც მოახერხოს მისი გაყვანა. დამშვიდობებისას თავზე ხელი გადაუსვა და უთხრა: „მხოლოდ სისულელე არ ჩაიდინო. ყველაფერი იქნება ო’კეი!“. მძიმედ ავიდა მესამე სართულზე. - მამა მაინც არ იყოს სახლში, - გაიფიქრა და უცებ - ნიკოლაი. - გამარჯობა, - უთხრა მან. - გამარჯობა, - უპასუხა თამარამ, - ჩამოწვა სიჩუმე. მხოლოდ იატაკზე დავარდნილი გიტარის ხმა ისმოდა დიდხანს. მამა უკვე კარგადაა გამობრუჟული - ცნობისმოყვარედ შეჰყურებს, რა მოხდება. მესამემ კი, უცნობმა, რომელიც ოთახში იმყოფებოდა, მამას შესთავაზა: - წავიდეთ მაქსიმ გრიგორევიჩ, მეორე ბოთლი ვიყიდოთ, ეს უკვე გათავდა. ისიც ადგა და ტოლიკას გაჰყვა, რომელიც უგვარო იყო და ჰქონდა მხოლოდ უცნაური პროფესია - მგზავრი. - თა-მარ-კა, ტომა, - ჩაიღიღინა კოლიამ, - ჩემო ოქრო, ტომა! - დაამატა მან კიდევ უფრო მძიმედ. ძლივს სუნთქავდა, თითქოს გარბენისთვის დროს იღებდა. - აი, მეც. ვიფიქრე საღამომდე მაქსიმ გრიგორევიჩთან მომიწევდა ჯდომა და სმა, - გაიხუმრა, მერე კი ისევ ყელი გაუშრა. - შეცვლილხარ, გოგონა, მაგრამ არა ჩემთვის. ისეთივე ხარ, როგორიც იმ დღეს, როცა გითხარი - არ მელოდო-მეთქი. თითქოს არც გასულა სამი წელი. - არც დაგელოდებოდი, კოლია, - უადგილოდ თქვა თამარამ. - მოიცა, ჯერ მე ვილაპარაკებ. ამდენი ხნის განმავლობაში იმდენჯერ გელაპარაკებოდი, ახლა მესამედი რომ გითხრა, წელიწადი არ ეყოფა. მე სიმღერებსა და ლექსებს ვიწერდი, სიზმარში და ცხადში გხედავდი. დასაწყისში ტყის საკაფზე - შევხედავდი ხეს და მინდოდა, მის უკან მდგარიყავი და ჩემთვის გეყურებინა. მე კი ალერსიან სიტყვებს გეუბნებოდი. რამდენჯერ მინდოდა მომეწერა, მერე კი ვფიქრობდი - რისთვის შევახსენო თავი-მეთქი? იცხოვროს უჩემოდ, თავიდანაც მინდოდა ამომეგდე, რკინით ამოვიშანთე. ყოველთვის ვგრძნობდი, რომ მიწაზე დადიხარ. და გეხვეოდი უთვალავჯერ. ახლა მომიახლოვდი, ტომკა! - არ გინდა, კოლია, - თამარა გააოგნა კოლიას არეულ-დარეულმა, ძლიერმა, ცოტა არ იყოს წიგნისმიერმა სიტყვებმა, - შენთვის თითქოს არც ყოფილა ეს სამი წელი, ჩემთვის კი იყო - თანაც როგორი! ახლა კი შენთვის სულ არ მცალია. კოლია. იქნებ წახვიდე? მაგრამ ნიკოლაი სვიატენკოს ისეთი ხასიათი ჰქონდა, რომ თუ მას გადაუდგებოდნენ, თუ ისე არ იქნებოდა, როგორც მას სურდა, მაშინვე უტიფარი ხდებოდა და საკუთარი თავის რწმენას იძენდა. - როგორი დიდი და ნაღვლიანები გავმხდარვართ, - თქვა უკვე ჩვეული ტონით - ალერსიან სიტყვებს აღარ ვისმენთ, სახლიდან ვაგდებთ. და გგონია, რომ წავალ? ღმერთი იწამე, სამი წელი ამ წუთს ველოდი, ახლა კი ავდგე და წავიდე? აბა, მოდი ჩემთან... მომეხვიე... ატირდი... თითქოს მელოდი... მითხარი: - კოლკა! მე დავჭკნი უშენოდ! შენს გარეშე ვერ ვცოცხლობდი! დღე და ღამე შენზე ვფიქრობდი, შენ კი ამბავსაც არ მატყობინებდი, უსინდისო! - უკვე ხუმრობით დაამთავრა მან და ხელები თამარასაკენ გაიწოდა. - კოლია, მე არ ვჭკნებოდი უშენოდ და შენს გარეშეც მშვენივრად ვცხოვრობდი, თითქმის არ გიხსენებდი. - თითქმის! - ეს უკვე კარგია, - თქვა კოლკამ. - ეს ძალიან კარგია, თითქმის, ესე იგი, ხანდახან მაინც! მე ეს მეყოფა, - „თითქმის“ - ამ სიტყვის გაგონება ისე გაეხარდა, თითქოს ეთქვას: „მიყვარხარო“. უცებ ძლიერ მოუნდა კოლკა სვიატენკოს, მეტსახელად „კოლეგას“, რომ ყველაფერი მოეყოლა მისთვის, თანაც ისეთი სიტყვებით, რომ თამარას გაოცებისაგან პირი დაეღო. შეძლებდა, ციხის ბიბლიოთეკაში შექსპირი გადაიკითხა, და არა მარტო შექსპირი. მთელი სიცოცხლის განმავლობაში არ წაუკითხავს კოლკას იმაზე მეტი, რაც იქ წაიკითხა. ისე სწყუროდა, ისეთი მოთხოვნილება ჰქონდა, როგორც ჭამა, სმა ან სუნთქვა. კი, შეეძლო მჭერმეტყველებით გაეოცებინა, მაგრამ ის ისე ახლოს იდგა, თან ისე უყურებდა, რომ ლიტერატურული გადაწყვეტილება შეიცვალა და პირიქით, თავისკენ მიიზიდა, სხეულითა და სულით აკანკალდა და რა თქმა უნდა, მხოლოდ ეს სიტყვები ამოთქვა: „მიყვარხარ! უგონოდ!“ - მაგრამ თამარა გაუსხლტა და ცივად უპასუხა: - დამშვიდდი, კოლია! დაჯექი! სჯობს რამე მხიარული მოყევი ან იმღერე. ნიკოლაიმ სული მოითქვა და გიტარა აიღო. გული გამალებით უცემდა, სიმღერა ენაზე ჰქონდა მომდგარი, მისი არა, სხვისი სიმღერა, მაგრამ თითქოს თავისიც: „ვერ გავუძელი პირველ პატიმრობას, წელს დამიმატებენ, ან იქნებ ოთხსაც. ბიჭებო! მომწერეთ წერილი, რა ხდება მანდ, თქვენს თავისუფალ სამყაროში“. გიტარა ჟღრიალებდა, - დაცემისას გაიბზარა. კოლკამ გიტარა ააწყო და გააგრძელა, ვერც კი შენიშნა, როგორი გაოცებით უყურებდა თამარა. „რას სვამთ? ჩვენ თითქმის არ ვსვამთ. აქ სულ თოვლი და თოვლია მზიან ამინდში! ბიჭებო, მომწერეთ ყველაფერზე, თორემ აქ არაფერი ხდება“. ნიკოლაი დამჯდარი ხმით, თითქმის რეჩიტატივით მღეროდა და მარტივ მელოდიას ღიღინებდა: „ძალიან მენატრებით, მინდა ჩემი საყვარელი სიფათების დანახვა, სად არის თამარა, ვისთანაა ახლა? მარტოა? მაშინ უნდა მომწეროს“. კოლკამ შეგნებულად ნადიუხას ნაცვლად თამარა ჩასვა. „საშინელ სასამართლოზე საშინელი არაფერია, წერილი იქნება გადარჩენილი ძაფი. შეიძლება არც მომცენ, მაგრამ მაინც მომწერეთ, ბიჭებო“. - დახუჭული თვალებით, სასოწარკვეთით და მუდარით დაამთავრა კოლკამ, და გრიფი ააცახცახა, რომ ჟღერა გაეგრძელებინა, რის გამოც სიმღერა კიდევ უფრო სევდიანი გამოვიდა. - საიდან იცი ეს სიმღერა? - ჰკითხა თამარამ, როცა მან თვალები გაახილა და კოლიას შეხედა. - ჩვენებმა ჩამოიტანეს. ვიღაც ბიჭია, ალექსანდრე კულეშოვი ჰქვია. ბანაკში დიდ ფულს იხდიდნენ ჩანაწერებში. ას-ასჯერ მაინც დავატრიალეთ, საღამოობით სიტყვებს ვიწერდით და ვარჩევდით. ყველა გიჟდებოდა სიმღერებზე. უფროსობა კი, შმონის დროს, ანუ ჩხრეკისას ფურცლებს გვართმევდა. ის, მგონი, სადღაც ზის, კულეშოვი, თუ, მგონი, მოკლეს კიდეც. თუმცა, არ ვიცი, ბევრს ლაპარაკობდნენ. ათმა კაცმა სულ სხვადასხვა ისტორია მომიყვა. მაგრამ ალბათ ყველა იტყუება. მოგეწონა? - მომეწონა, - ჩუმად თქვა თამარამ, - კიდევ იმღერე, რა, - სთხოვა მან. - მერე! - კვლავ მიუახლოვდა, გიტარა გადადო: - იქნებ მაინც მაკოცო ტომა? თამარამ არ უპასუხა. მაშინ კოლიამ გააკეთა ის, რაც უნდა გაეკეთებინა ასეთ შემთხვევაში - აივნის კარი გააღო, ერთი ნახტომით მოაჯირზე გადაძვრა და შეაშინა, რომ ხელს გაუშვებდა, თუ ის ამ წუთას არ აკოცებდა ტუჩებში, დიდხანს და ვნებიანად. ისე სთხოვა, უბრალოდ რაიმე რომ ეთქვა და მდგომარეობა განემუხტა, სულაც არ ჰქონდა იმედი, რომ მის მოთხოვნას დააკმაყოფილებდნენ. მაგრამ მისი და საკუთარი თავის მოულოდნელად თამარა მივიდა და ისე აკოცა, როგორც მოაჯირზე გადაკიდებული კოლია ითხოვდა, - ხანგრძლივად და მწველად, შესაძლოა, არა ვნებიანად, მაგრამ მწველად. წამიერად გაუელვა: „საშკასაც სამაგიეროს გადავუხდი. აი, ასე“. კოლიამ ხელები გაუშვა, მოაჯირზე გადმოძვრა და ისე დაუწყო თამარას კოცნა, როგორც მშიერი ძაღლი ეძგერება ხოლმე საჭმელს, როგორც ადამიანი, რომელსაც დიდი ხნით გადაუკეტეს და მერე ისევ მიაწოდეს ჟანგბადი. ხარბად იხუტებდა, როგორც... - კარი დაკეტე, - უთხრა თამარამ, - გიჟო! მოვლენ ახლა! კოლიამ ხელში აიტატა, თითქოს წამით დატოვების ეშინიაო, ძვირფასი ტვირთით კართან მივიდა და დაკეტა. ასევე ჩუმად წაიყვანა დივანისაკენ. - აქ არა, ჩემს ოთახში, - უთხრა თამარამ. ესმოდა თამარას, როგორ უცემდა და ამოხტომას როგორ ლამობდა მისი გული, როგორ ამოდიოდა ჰაერი მისი მკერდიდან და სახეზე უბერავდა. ისიც ჩაეხუტა და მიიზიდა. კოლია კი შეშლილივით ბოდავდა: - ტომკა! ტომკა! - და ბაგეებს მის სხეულში მალავდა, ხარბად სუნთქავდა მის სურნელს, მთლიანად მისით სუნთქავდა და იძირებოდა რაღაც სქელ, ცხელ სიბნელეში, რომლის ფსკერზეც ნეტარება და ყველა სურვილის ასრულება იყო, ჩახვეული დაცურავდა წებოვან და სურნელოვან ლავაში, რასაც ტკბობა ერქვა. აღარ ახსოვდა რა მოხდა შემდეგ, ვინაიდან ცნობიერებამ ამ წუთებში მიატოვა კოლია. ხმამ გამოაფხიზლა: - ახლა კი, კოლია, სიმართლე - წადი და აღარასდროს დაბრუნდე, გესმის? თუ გიყვარვარ, გთხოვ, ასე მოიქეცი. ახლა მარტო მინდა დარჩენა. შენს გამო არა. უბრალოდ, მარტო მინდა ყოფნა. - არსად წავალ, თამარა! და აუცილებლად დავბრუნდები! არც არავის გავუზიარებ შენს თავს. შენ იცი, რომ კოლკა „კოლეგა“ სიტყვის კაცია. ვერ გამისხლტები! - გაგისხლტები, კოლკა! მე ახლა ძლიერი ვარ, იმიტომ რომ ცუდად ვარ! - ვინმემ გაწყენინა? მოვკლავ! - აი, სულ მოვკლავ და მოვკლავ! სხვას რას უნდა ელოდოს შენგან კაცი. იცოდე მაინც, ვის მოკვლას აპირებ? - ვის? - მესამე წელია საშკა კულეშოვთან ვცხოვრობ, ვის სიმღერებსაც წეღან მიმღეროდი და რომელიც მკვდარია, თუ ზის, თუ ორივე ერთდროულად. არც ერთია მართალი და არც მეორე. აქ ცხოვრობს, თეატრში მუშაობს, და ახლა მე მასთან ნაჩხუბარი ვარ. ყველაფერზე ექნებოდა პასუხი კოლეგას, ამის გარდა. რადგან იქ, ბანაკში ეჩვენებოდა, რომ იცნობდა ამ ბიჭს. ბრბოში გამოარჩევდა. რომ შეხვედროდა, მაშინვე მისი უახლოესი მეგობარი გახდებოდა, თუკი მისი სულიც ისეთი იქნებოდა, როგორიც სიმღერები - სხვაგვარად ვერ წარმოედგინა. რამდენჯერ უოცნებია, რომ ბანაკში ჩამოეყვანათ, მარტო თვითონ კი არა, ყველა ამაზე ოცნებობდა. ყველას სურდა მასთან დალაპარაკება. ყველაფერს ელოდა კოლკა, მხოლოდ ამას - არა. არ იცოდა, რა ეპასუხა და როგორ მოქცეულიყო. ადგა და გავიდა, აღარ დალოდებია თავის მეგობარს და მაქსიმ გრიგორევიჩს. (რომანი არასდროს ყოფილა დასრულებული) …
- დაამატა Kakha to ლიტერატურა at 2:01pm on დეკემბერი 30, 2016
- თემა: ეგზისტენციალური მიმდინარეობა
- ინც, ჰუმანისტური მოძრაობის ფარგლებში, ეგზისტენციალური ფსიქოლოგიის სახით, ცალკე მიმართულება გამოიყოფა. როგორც ცნობილია, ეგზისტენციალიზმში თავად ადამიანის საკუთარი ხედვა, თვალსაზრისი ხდება საზოგადოდ მსოფლხედველობის ათვლის წერტილი. სამყაროს სურათი არ არის ადამიანის მიმართ ტრანსცენდენტური, თავისთავად არსებული და რაციონალურად შემეცნებადი მიზეზ-შედეგობრივი კავშირების რიგი ან ერთობლიობა. სამყაროს სურათი ისე უნდა დაიხატოს, როგორც ადამიანისთვის არის მოცემული; იგი ინდივიდუალური ცნობიერების შინაარსად არსებობის სამყაროა. პიროვნულ სამყაროს იმ ღირებულებებისა და საზრისების სტრუქტურა წარმოადგენს, რომელშიც ადამიანი არსებობს (ეხისტენტია-ლათინურად არსებობაა) და მოქმედებს. ყოველგვარი მოვლენა სამყაროში არსებობს იმდენად და იმდაგვარად, როგორც მას აცნობიერებს, აფასებს და ეპყრობა სუბიექტი. ეგზისტენციალური აზროვნების წინამორბედებად ითვლება სორენ კირკეგორი, ედმუნდ ჰუსერლი და მარტინ ჰაიდეგერი, ხოლო საკუთრივ ეგზისტენციალისტ ფილოსოფოსებად - კარლ იასპერსი, ჟან-პოლ სარტრი, ალბერ კამიუ, გაბრიელ მარსელი, მორის მერლო-პონტი, ნიკოლა აბელიანო, მარტინ ბუბერი, პაულ ტილიხი, მიგელ დე უნამონო. ადამიანზე ორიენტირებულმა ამ ფილოსოფიამ ღრმა კვალი დააჩნია ჰუმანისტური ფსიქოლოგიის წარმომადგენელთა მსოფლმხედველობას და პირდაპირი გავლენა მოახდინა ეგზისტენციალური ფსიქოლოგიის პრინციპებისა და თემების გააზრებაზე. ამ პრინციპებს შორის განსაკუთრებით მნიშვნელოვანია შემდეგი: 1) ყოველი ადამიანი განუმეორებელია; უნიკალურია როგორც მისი შინაგანი სამყარო, ასევე მის მიერ გარე სამყაროს აღქმა და შეფასება; უნიკალურია ადამიანის რეაგირებაც ამ სამყაროზე (იდეოგრაფიული პრინციპი); 2) ადამიანი, პიროვნება არ შეიძლება გაგებულ იქნას, როგორც მისი შემადგენელი ფუნქციებისა ან ელემენტების უბრალო ერთობლიობა. პიროვნების სუბიექტური, ფენომენალური სამყარო უნდა განიხილებოდეს მთლიანობითი და არა ფრაგმენტული თვალსაზრისით (ჰოლისტური პრინციპი). ეგზისტენციალური ფსიქოლოგიის საბოლოო მიზანია ადამიანის ცხოვრებაში იმ ძირითადი თემის, ტენდენციისა თუ ძალის პოვნა, რომელიც ერთგვარი გასაღები იქნება პიროვნების არსებობის უნიკალურობისა და მთლიანობის გასაგებად. რაც შეეხება ეგზისტენციალური ფსიქოლოგიის მთავარ თემებს, ესენია: ა) ცხოვრების საზრისი და უსაზრისობა, ბ) თავისუფლება, არჩევანი, პასუხისმგებლობა, გ) შფოთვა, შიში, აპათია, სასოწარკვეთა, ეჭვი, იმედი, რწმენა, დ) ადამიანური ურთიერთობები, მარტოობა, გაუცხოება, სიყვარული, ზრუნვა, ერთგულება. ჰუმანისტური მოძრაობის (მესამე ძალის) წარმომადგენლებს ბევრი რამ იზიდავს ეგზისტენციალიზმში; პირველ რიგში ის, რომ ამ ფილოსოფიური სისტემის ყურადღების ცენტრში აღმოჩნდა ადამიანი მისი არსებობისთვის დამახასიათებელი ყველა პრობლემით და კონფლიქტით. ისინი დაკავშირებული არიან არსებობის ფინალობასთან, სიცოცხლის საზრისის უქონლობასთან ან დაკარგვასთან, ადამიანის თვითგამოხატვის შესაძლებლობათა შეუზღუდულობასთან და სხვა. ყოველივე ეს უკმაყოფილების, დაურწმუნებლობის, შფოთვის, ეგზისტენციალური შიშის, სასოწარკვეთილების და, შესაძლოა, ფსიქიკური აშლილობის წყარო ხდება. თავის ძირითად დანიშნულებას ეგზისტენციალური ფსიქოლოგია ამ ვითარების გამოსწორებაში, სხვა ადამიანის სუბიექტური სამყაროს სირთულეების მოხსნაში, მის ჰარმონიზაციაში ხედავს. ამიტომ გასაგებია, რომ ამ მიმდინარეობის წარმომადგენელთა აბსოლუტური უმრავლესობა ფსიქოთერაპევტებია, რომლებიც უფრო ინდივიდუალური ცნობიერების პრობლემების აღწერით და გაგებით არიან დაინტერესებული, ვიდრე ზოგადი კანონზომიერებებისა და კონცეფციების დადგენით. ამ სულისკვეთებით მუშაობენ მრავალრიცხოვანი ეგზისტენციალისტი ფსიქიატრები და ფსიქოთერაპევტები სხვადსხვა ქვეყანაში. მათი მოსაზრებები ფსიქოპათოლოგიური და ფსიქოთერაპიული პროცესების მიმართ ფრიად განსხვავებულია. ფსიქოთერაპია ამ შემთხვევაში იდეოგრაფიული კვლევის გზას წარმოადგენს. სწორედ ამას გულისხმობს რ. მეი, როცა აღნიშნავს, რომ ეგზისტენციალური ფსიქოლოგია ორიგინალური თეორიული სისტემა ან სკოლა კი არ არის, არამედ ერთგვარი დამოკიდებულება, პოზიცია თეორიის მიმართ. ეგზისტენციალურ ფსიქოლოგიაში ორი მიმართულება გამოიყოფა - ევროპული და ამერიკული. ყველაზე ცნობილი ამერიკელი ეგზისტენციალისტი ფსიქოლოგი როლო მეი (1909-1994) თავიდანვე ფსიქოკონსულტაციაზე ან ფსიქოთერაპიაზე იყო ორიენტირებული. როგორც ჭეშმარიტი ეგზისტენციალისტი, მეი ადამიანად ყოფნის, არსებობის ცენტრალურ მომენტად მის თავისუფლებას მიიჩნევს. მაგრამ თავისუფლება ყოველთვის დაკავშირებულია პასუხისმგებლობასთან როგორც საზოგადოების, ისე, პირველ რიგში, საკუთარი თავის, თავისი ცხოვრებისა და ბედის მიმართ. ჯანმრთელ ადამიანებს არ ეშინიათ თვალი გაუსწორონ ცხოვრების პერსპექტივებს, აფასებენ და უფრთხილდებიან თავისუფლებას, პატიოსნები არიან საკუთარი თავის და სხვების წინაშე. ისინი აცნობიერებენ ცხოვრების სასრულობას, მაგრამ ყოფნით გამბედაობა იცხოვრონ სრულფასოვანი ცხოვრებით. არის ხალხი, რომლებსაც არ ძალუძთ ზიდონ თავისუფლების ტვირთი, აიღონ თავზე ვალდებულება საკუთარი ბედის წინაშე, თმობენ თავისუფლებას, გაურბიან არჩევანს, იმუშავებენ არაადეკვატურ თვითშეფასებას და უყალიბდებათ საკუთარი თავის უმნიშვნელობისა და სამყაროსაგან გაუცხოების განცდა. მეი ეთანხმება ეგზისტენციალურ ფილოსოფიაში მიღებულ მოსაზრებას, რომ იზოლირებულობა, სხვებისაგან და საკუთარი თავისაგან გაუცხოება დამახასიათებელია ყველასთვის, ვინც დღევანდელ დასავლურ საზოგადოებაში ცხოვრობს. მიუხედავად ამისა, ადამიანები მეტ-ნაკლებად მწვავედ განიცდიან ამ მდგომარეობას. განსხვავებულია არა მარტო შესაბამისი განცდების ინტენსივობა, არამედ რომელობაც. ავტორი დიდ ყურადღებას უთმობს სხვადასხვა ეგზისტენციალური განცდების დახასიათებას, როგორც დადებითების (მზრუნველობა, სიყვარული), ისე უარყოფითების (სიკვდილის შიში, შფოთვა, დანაშაული, აპათია და სხვა). ყველაზე დიდი გამოხმაურება მაინც მეის მიერ ჩატარებულ შფოთვის საფუძვლიან ანალიზს ხვდა. შფოთვა მეის მიხედვით არის „ადამიანის მიერ იმ ღირებულებებისადმი წარმოქმნილი საფრთხის გაცნობიერება, რომელთაც იგი მნიშვნელოვნად მიიჩნევს მისი, როგორც პიროვნების არსებობისთვის”. საფრთხე შეიძლება ემუქრებოდეს ადამიანის ფიზიკურ და ფსიქიკურ არსებობას (სიკვდილი და თავისუფლება) ან რაიმე სხვა ღირებულებას (სიყვარული, ურთიერთობა, პრესტიჟი და ა.შ.). მაგრამ მთავარი მნიშვნელობა ენიჭება არსებობის საზრისის დაკარგვას. განიხილება ორი სახის შფოთვა, ნორმალური და ნევროტული. ნორმალურ შფოთვას ვერავინ გაექცევა; იგი თან ახლავს ძველ ღირებულებათა უარყოფის ან გადახალისების პროცესს, რაც ყოველთვის დაკავშირებულია პიროვნების ზრდასთან და განვითარებასთან, ამდენად ეს ნორმალური მდგომარეობაა. თუ შფოთვა საფრთხის პროპორციულია, მასთან სავსებით შესაძლებელია გამკლავება ცნობიერების დონეზე. მაგრამ, თუ შფოთვა საფრთხის მიმართ პროპორციული არ არის, იგი ნევროტულ სახეს იძენს და მწვავე კონფლიქტის წყარო ხდება. მისი სათავეა რაიმე ღირებულებისთვის არაადეკვატურად დიდი მნიშვნელობის მინიჭება და დოგმის, კერპის რანგში აყვანა. ამ ღირებულებაზე უარის თქმამ შეიძლება არსებობის საზრისის დაკარგვის საფრთხე შექმნას და ნევროტული ბუნების ეგზისტენციალური შფოთვა გამოიწვიოს. ნევროზისკენ მივყავართ სიცარიელისა და აპათიის განცდასაც, რომელიც თან სდევს გაუცხოებას. სიცარიელე და აპათია აბრკოლებს აქტიურ ცხოვრებას, ჩნდება ნევროტული სიმპტომები, რომლებიც ავიწროებენ და ამახინჯებენ პიროვნების ფენომენოლოგიურ სამყაროს და თრგუნავენ შინაგანი თავისუფლების გრძნობას. შინაგნად არათავისუფალი ადამიანი თავის გარშემო იქმნის ისეთ რეალობას, სადაც მას არ ესაჭიროება არჩევანის გაკეთება, ვალდებულებების აღება. ნევროტული სიმპტომები თავისუფლების და, შესაბამისად, პასუხისმგებლობისაგან გაქცევის მიმნიშნებელია, იმის მაჩვენებელი, რომ ადამიანი არ იყენებს თავის შესაძლებლობებს. ფსიქოთერაპიის მიზანია, დაეხმაროს ადამიანებს თავისუფლების მოპოვებაში, რათა მათ გააცნობიერონ და გამოიყენონ თავიანთი შესაძლებლობები. როდესაც პაციენტი უფრო თავისუფალი ხდება, მისი ნევროტული სიმპტომები, როგორც წესი, ქრება, ნევროტული შფოთვა ადგილს უთმობს ნორმალურს. მაგრამ ეს მხოლოდ თანმხლები ეფექტებია იმ მთავარი მიზნისა, რაც პაციენტის მიერ სრულფასოვანი არსებობისკენ მიმავალი გზის აჩევაში მდგომარეობს. როგორ შეიძლება ამის მიღწევა? როლო მეი, ეგზიტენციალისტი ფსიქოთერაპევტების უმეტესობის მსგავსად, არ ზრუნავს სპეციალური ტექნიკებისა და მეთოდების შემუშავებაზე. გადამწყვეტი მნიშვნელობა ემპატიას ენიჭება, რომელიც მეის თქმით, კონსულტირების პროცესის გასაღებს წარმოადგენს. აქ ყოველივე თავისუფალი საუბრის რეჟიმში, ურთირეთმიმღებლურ ატმოსფეროში ხდება, უაღრესად ფაქიზად, პიროვნების ავტონომიაში ჩარევის გარეშე. ფსიქოთერაპევტი მხოლოდ რბილად უბიძგებს პაციენტს იმისკენ, რომ მან თავის თავზე მუშაობა დაიწყოს და ამით მიაღწიოს გარე და შინაგანი სამყაროს ადეკვატურ და უკეთეს გაგებას; საბოლოო ჯამში, იგი უნდა გახდეს ის, რაც არის, დაიბრუნოს თავისუფლება და პასუხისმგებლობა საკუთარ ცხოვრებაზე. ადვილი შესამჩნევია, რომ ყოველივე ეს საკმაოდ ახლოს არის როჯერსიანულ მიდგომასთან, სახელდობრ, ფსიქოთერაპიის, როგორც ისეთი ადამიანური კონტაქტის გაგებასთან, სადაც იქმნება რბილი, სანდო ურთიერთობა კლიენტთან, სადაც ხორციელდება კლიენტის შინაგანი შემოქმედებითი პოტენციალის აქტუალიზაცია და, შესაბამისად, მისი პიროვნული ზრდა. მიუხედავად ასეთი მსგავსებისა, არის განსხვავებებიც, რაც მეის გაცნობიერებული აქვს. იგი აღნიშნავს ეგზისტენციალური ფსიქოთერაპიული ურთიერთობის შედარებით ხანგრძლიობას, ფსიქოთერაპევტის მეტ აქტიურობას და იმასაც, რომ როჯერსის თვალსაზრისი უფრო ოპტიმისტურია. ეგზისტენციალური ფსიქოთერაპევტები უფრო მეტად ამახვილებენ ყურადღებას ადამიანის არსებობის უარყოფით მხარეებზე, სასიცოცხლო კრიზისების ტრაგედიაზე და ა.შ. ეს ბუნებრივიცაა; ამაში მჟღავნდება ეგზისტენციალისტური მსოფლმხედველობის თავისებურება. კრიტიკოსების აზრით, ეგზისტენციალური ფსიქოთერაპია, ისე როგორც იგი მეისთან არის მოცემული, მხოლოდ მაშინ შეიძლება იყოს ეფექტური, როდესაც საქმე გვაქვს სამედიცინო თვალსაზრისით პრაქტიკულად ჯანმრთელ ადამიანებთან, რომლებსაც თავისი არსებობის უაზრობა აშფოთებთ. ასეთი კლიენტები მართლაც მრავლად ჰყავს ეგზისტენციალისტ ფსიქოლოგს; იგი არადირექტიულად, მაგრამ მაინც არწმუნებს თავის კლიენტებს იმაში, რომ ყველაფერი მათ ხელშია და მათ თავისუფალ არჩევანზეა დამოკიდებული. ასეთი ზემოქმედების სარგებლიანობა ფრიად საეჭვოა რეალურად ავადმყოფი ადამიანების შემთხვევაში, რომლებიც სწორედ იმიტომ მივიდნენ სამკურნალოდ, რომ მხოლოდ ნებელობის დაძაბვით არ შეუძლიათ მოერიონ აკვიატებულ მოქმედებებს თუ შემაწუხებელ ფსიქოსომატურ აშლილობებს. მეტიც, ასეთმა ზემოქმედებამ შეიძლება ნევროტული სიმპტომების გაძლიერებაც გამოიწვიოს. როლო მეისა და სხვა ეგზისტენციალისტ-ანალიტიკოსებისაგან განსხვავებით ვიქტორ ფრანკლი (1905-1997), ვენის მესამე ფსიქოთერაპიული სკოლის (ფროიდის და ადლერის შემდეგ) დამაარსებელი, ევროპული ეგზისტენციალური ფსიქოლოგიის ყველაზე გავლენიანი წარმომადგენელი, დიდ მნიშვნელობას ანიჭებს ფსიქოთერაპიის ტექნიკას. მის სახელს უკავშირდება მკურნალობის ორი ახალი პრინციპი ან მეთოდი: დერეფლექსია და პარადოქსული ინტენცია. დერეფლექსიის მეთოდი მიმართულია იმაზე, რომ აღიკვეთოს თავის სირთულეებზე გაუთავებელი ფიქრი, გადაჭარბებული თვითკონტროლი. მთელმა რიგმა გამოკვლევებმა აჩვენა, რომ ეს მართლაც ერთობ მნიშვნელოვანი მომენტია; მაგალითად, გამოვლინდა, რომ თანამედროვე ახალგაზრდებს რეალურ კომპლექსებზე მეტად ის აზრი თრგუნავს, რომ მათ კომპლექსები აქვთ. პარადოქსული ინტენციის მეთოდი გულისხმობს თერაპევტის მიერ კლიენტის მომართვას სწორედ იმის გასაკეთებლად, რასაც იგი გაურბის. ამასთან, რიგ შემთხვევებში აქტიურად გამოიყენება იუმორი, რომელსაც ფრანკლი ადამიანის თავისუფლების ერთერთ ფორმად მიიჩნევს. ფრანკლის თეორიული შეხედულების თანახმად, პიროვნების არსებობის მამოძრავებელ ძალად გვევლინება საკუთარი არსებობის საზრისის ძიების ტენდენცია. ადამიანური არსებობა მხოლოდ მაშინ შეიძლება ჩაითვალოს ადამიანურად, თუ მასში არსებობს საზრისი. ასეთი საზრისის არ არსებობის შემთხვევაში წარმოიქმნება ეგზისტენციალური ვაკუუმი, რომელმაც შეიძლება ე.წ. ნოოგენური ნევროზის სახე მიიღოს.ფრანკლის, როგორც ეგზისტენციალური ფსიქოთერაპევტის ინტერესი მიმართულია ამ ახალი ტიპის ნევროზებისკენ, რომლებიც დასავლური სამყაროს მახასიათებლები გახდნენ. რაც უფრო განვითარებულია ქვეყანა ეკონომიკურად, მით მეტია იმ ადამიანთა რიცხვი, ვინც ეგზისტენციალურ ვაკუუმში იმყოფება. ესაა ადამიანები ინტერესების, ინიციატივის, ცხოვრების საზრისის გარეშე. სამედიცინო თვალსაზრისით ისინი ჯანმრთელები არიან, რაც ფსიქოთერაპევტებს აყენებს არა კლინიკური სიმპტომების, არამედ ადამიანური პრობლემების წინაშე; ისეთი პრობლემების წინაშე, რომლებიც აქამდე სასულიერო პირების კომპეტენციაში შედიოდა. საზრისის ძიება არ არის პათოლოგია; იგი ჭეშმარიტად ადამიანური არსებობის უპირველესი ნიშანია. ეს უფრო სულიერი დისტრესია, ვიდრე ფსიქიკური დაავადება. მაგრამ ადამიანს ამ შემთხვევაშიც სჭირდება დახმარება. ფსიქოთერაპევტი, ამბობს ფრანკლი, ადამიანს საზრისს ვერ „ჩაუნერგავს”, მაგრამ მის ძიებაში, მის დანახვაში დაეხმარება. ფრანკლის მიდგომას ლოგოთერაპია, ანუ ცხოვრების საზრისის მოპოვებაზე მიმართული თერაპია ეწოდება. ცხოვრების საზრისი ყოველ ადამიანს თავისი აქვს. იგი უნდა აცნობიერებდეს პასუხისმგებლობას იმ მიზანთა შესრულებაზე, რომლებშიც მისი ცხოვრების საზრისი რეალიზდება. ნევროზის შემთხვევაში ადამიანი ან ვერ ხედავს საზრისის მქონე მიზნებს, ან მცდარად განსაზღვრავს მათ, ან ცდილობს ერთი მიზნის მიღწევას მეორის ხარჯზე. ფრანკლი ხაზს უსვამს იმ გარემოებას, რომ არ არსებობს საყოველთაოდ გამორჩეული ცხოვრების საზრისი; ეს იგივეა, რომ გროსმაისტერს დაუსვა კითხვა: „რომელი სვლაა ჭადრაკში ყველაზე კარგი?”. საზრისი ყოველთვის უნიკალურია; იგი კონკრეტული პიროვნებისა და კონკრეტული ვითარების გადაკვეთაზე წარმოიქმნება. საზრისი აუცილებლად რაიმე ღირებულებას უკავშირდება. ღირებულებებს ფრანკლი სამ ჯგუფად ყოფს: შემოქმედების ღირებულებები (პირველ ყოვლისა შრომა), განცდის ღირებულებები (ერთერთი უმთავრესია სიყვარული) და დამოუკიდებლობის ღირებულებები. ეს რიგი გამოხატავს სამ ძირითად გზას, რომლითაც ადამიანს ცხოვრების საზრისის პოვნა შეუძლია. საზრისი მიიღწევა, ჯერ ერთი, ადამიანის ქმედებით, მოღვაწეობით, ფართოდ გაგებული შემოქმედებით, ანუ გარკვეული ამოცანების შესრულებით, რაიმე საქმის კეთებით; მეორე – ადამიანი საზრისს ნახულობს სხვების მიმართ მზრუნველობაში, სხვა ადამიანების სიყვარულში. დაბოლოს, ადამიანი პოულობს საზრისს მკაფიოდ გაცნობიერებული პოზიციის გამომუშავებით სხვადასხვა ცხოვრებისეული სიტუაციებისა და, საზოგადოდ, თავისი ბედის მიმართ. თვით სიკვდილშიც შეიძლება მოინახოს საზრისი და მაშინ მის მიმართ დამოკიდებულება სრულიად იცვლება. ასევეა ტანჯვის შემთხვევაშიც. ფრანკლს მოჰყავდა ერთი მაგალითი თავისი პრაქტიკიდან, როდესაც მასთან კონსულტაციაზე მოვიდა მოხუცი ექიმი, მძიმე დეპრესიით შეპყრობილი უსაყვარლესი მეუღლის გარდაცვალების გამო. ფრანკლი მალე მიხვდა, რომ ჩვეულებრივი ფსიქოთერაპია აქ უძლური იქნებოდა და შემდეგი კითხვით მიმართა პაციენტს: „რა იქნებოდა ექიმო, თქვენ რომ მომკვდარიყავით პირველი და თქვენი ცოლი დარჩენილიყო ცოცხალი?” „ო, იგი ძალიან დაიტანჯებოდა” - უპასუხა მან. ხედავთ, განაგრძო ფრანკლმა, რა ფასად დაუჯდებოდა თქვენ მეუღლეს ეს და თქვენ იქნებოდით მისი ტანჯვის მიზეზი. მაგრამ ახლა თქვენ იხდით იმის საზღაურს, რომ დარჩით ცოცხალი და დასტირით მას. პაციენტმა არაფერი უპასუხა, ხელი ჩამოართვა ფსიქოთერაპევტს და ჩუმად წავიდა. ტანჯვა უკვე აღარ განიცდება ტანჯვად, როცა მოინახება მისი საზრისი, თუნდაც ეს იყოს თავგანწირვის საზრისი. მოცემულ შემთხვევაში ფრანკლმა მოახერხა შეეცვალა პაციენტის დამოკიდებულება თავისი ბედის მიმართ, მან დაინახა თავისი ტანჯვის საზრისი. ესაა სწორედ ლოგოთერაპიის ძირეული პრინციპი – ადამიანისთვის უმთავრესია არა სიამოვნების მიღება ან ტკივილის არიდება, არამედ, საკუთარი ცხოვრების საზრისის დანახვა.ამიტომ, ადამიანი მზადაა დაიტანჯოს კიდეც, თუ კი ამ ტანჯვას აქვს აზრი. ფრანკლი ადამიანის არსებაში სამ ფენას განიხილავს: ბიოლოგიურს, ფსიქიკურს და ნოეტურს ანუ გონითს. სწორედ ამ უმაღლეს განზომილებაშია თავმოყრილი საზრისები და ღირებულებები, რომლებიც განსაზღვრავენ ქვედა დონეების როლს პიროვნული აქტივობის დეტერმინაციაში. ამიტომ ავტორი თავის თვალსაზრისს სიმაღლის ფსიქოლოგიად მიიჩნევს და, გასაგები ლოგიკით, განასხვავებს მას სიღრმის ფსიქოლოგიისაგან. მისი შეფასებით ლოგოთერაპია ადამიანის არსებობის მწვერვალისკენ არის მიმართული, ხოლო ფსიქოანალიზი ადამიანის ბუნების უფსკრულებში იხედება. რადგან ადამიანს გონითი განზომილებაც აქვს, იგი მეტია, ვიდრე ფსიქიკა. ადამიანი გარკვეულად თავისუფალია საკუთარი ფსიქიკური მოცემულობისაგან, მით უმეტეს გარემოსა და მემკვიდრეობისაგან. ამას უკავშირდება მისი ორი ფუნდამენტური უნარი თვითტრანსცენდენციისა (საკუთარ ფარგლებს გარეთ გასვლა) და თვითგანრიდებისა (პოზიციის დაკავება გარე ვითარებისა და თავის თავის მიმართ). ზემოთ აღნიშნული ორი ფსიქოთერაპიული ხერხის ეფექტურობა, ფრანკლის აზრით, ამ უნარების გამოყენებას ეფუძნება. აღნიშვნის ღირსია ის, რომ ფრანკლის თეორიული და ფსიქოთერაპიული იდეების ფორმირებაში უდიდესი წვლილი შეიტანა მისმა პირადმა ცხოვრებისეულმა გამოცდილებამ. ფრანკლმა, როგორც ებრაელმა, სამი წელი დაჰყო სხვადასხვა საკონცენტრაციო ბანაკში, მათ შორის ოსვენციმსა და დახაუში, სადაც რამდენჯერმე სასწაულით გადაურჩა სიკვდილს (გაზის კამერაში, ავადმყოფობისაგან თუ უჭმელობისაგან). თავდაპირველად იგი გაამწესეს საკონცენტრაციო ბანაკში, სადაც ადამიანების მიზანდასახული განადგურება არ ხდებოდა და პატიმრებს ერთმანთთან ურთიერთობა შეეძლოთ. ფრანკლმა, იქ მყოფ კოლეგა ფსიქიატრებთან ერთად, ორგანიზება გაუკეთა ფსიქოლოგიურ სამსახურს – ბევრს გაუადვილა საზარელ პირობებთან ადაპტაცია და ბევრი გადაარჩინა თვითმკვლელობას. ყველაზე დიდი საფრთხე ადამიანების სასოწარკვეთილებასთან იყო დაკავშირებული. საჭირო იყო ადამიანებში ცხოვრების გაგრძელების ნების აღძვრა. მაგრამ, ტანჯვის გადატანის ვაჟკაცობა თუ პიროვნული კაპიტულაცია დამოკიდებული იყო იმაზე, ჰქონდა თუ არა ადამიანს საკუთარი ცხოვრების საზრისის რწმენა. საზრის დაკარგული სიცოცხლე საკონცენტაციო ბანაკის პირობებში დიდ ხანს არც გრძელდებოდა. ფრანკლი აღნიშნავს, რომ საკონცენტრაციო ბანაკში მიმდინარე ფსიქოთერაპიული სამუშაოს დევიზად ნიცშეს შემდეგი სიტყვები გამოდგება: „ვინც იცის „რისთვის” უნდა იცხოვროს, გადალახავს ყოველგვარ „როგორს”. მეისა და ფრანკლთან ერთად, ყველაზე გამოჩენილ ეგზისტენციალისტ ფსიქოთერაპევტებს მიეკუთნებიან შვეიცარიელი ფსიქიატრები ლუდვიგ ბინსვანგერი და მედარდ ბოსი, რომელთა შეხედულებები ეგზისტენციალური ანალიზის სახელითაა ცნობილი; ასევე იგორ კარუზო - პერსონალისტური ფსიქოთერაპიის ავტორი; იტალიელი რობერტო ასანჯიოლი - ფსიქოსინთეზის შემქმნელი; ინგლისელი ფსიქიატრი რობერტ ლაინგი, ანტიფსიქიატრიის ერთერთი ლიდერი; საფრანგეთში მოღვაწე იუჯინ მინკოვსკი; ამერიკაში - ჯეიმს ბუგენტალი, ამადეო ჯიორჯი და სხვა. ყველა ეს ავტორი საკუთარი გზით მივიდა ფენომენოლოგიურ-ეგზისტენციალურ თვალსაზრისამდე და, ამავე დროს, გამოკვეთილი ინდივიდუალურობა შეინარჩუნა. მიუხედავად ამისა, ყოველი მათგანის ფსიქოთერაპიული პრაქტიკა იმ მთავარ დებულებას ეყრდნობა, რომ ადამიანი თავის შესაძლებლობათა საფუძველზე და ღირებულებათა საკუთარი არჩვანის გზით, თვითონ ქმნის თავისი არსებობის პროექტს, ცხოვრების წესს. ნამდვილი ანუ აუტენტური არსებობა - ესაა გაცნობიერებული, ნებითი, პიროვნულ გადაწყვეტილებასა და პასუხისმგებლობაზე დამყარებული არსებობა. მხოლოდ ამ უკანასკნელს მიეწერება თავისუფლების ნიშანი. არანამდვილი არსებობა ნიშნავს იმას, რომ ადამიანს დაკარგული აქვს თავისი ცნობიერებისა და ნების საშუალებით ცხოვრების სამყაროს კონსტრუირების უნარი; იგი გარბის პრობლემებისაგან, თავისუფლებისაგან და ა.შ. ამიტომ ყველა ეგზისტენციალისტი ფსიქოთერაპევტი თუ კონსულტანტი ცდილობს შეაღწიოს პაციენტის შინაგან სამყაროში, განიცადოს ის, რასაც პაციენტი განიცდის და, შემდგომ, დაეხმაროს მას თვითგამორკვევაში, სწორი არჩევანის გაკეთებაში, ჭეშმარიტი მიზნისა და საზრისის პოვნაში, ერთი სიტყვით, საკუთარი თავის განხორციელებაში. ბევრი მსაგავსების მიუხედავად, ჰუმანისტური და ეგზისტენციალური ფსიქოლოგია სხვადასხვა მიმდინარეობებია. ჰუმანისტური ფსიქოლოგიის პოზიცია „პოტენციალისტურია”. ამ ტერმინით აღნიშნავს ფრანკლი იმ შეხედულებას, რომლის თანახმად, ის რაც აღმოცენდება განვითარების მსვლელობაში, ჩანერგილია ორგანიზმში დაბადებიდან და რეალიზდება სათანადო პირობების არსებობის შემთხვევაში. პოტენციალურად მოცემულის განვითარება ორგანიზმისა და პიროვნების ერთადერთი ნამდვილი მამოძრავებელი ძალაა, რომელიც ძირეული მოტივაციური ტენდენციების სახით ვლინდება. პონტენციალიზმის საპირისპირო, ეგზისტენციალური პოზიცია ყველაზე მკაფიოდ და მოკლედ გამოთქვა ჟან პოლ სარტრმა (1905-1980) თავის ცნობილ თეზისში: „არსებობა წინ უსწრებს არსს”. სხვანაირად რომ ვთქვათ, ადამიანში არ არსებობს არავითარი წინასწარ მოცემული ბუნება ან არსი. ცხოვრების ყოველ მომენტში ადამიანი თვითონ საზღვრავს, როგორი იქნება და საითკენ განვითარდება. ადამიანი თავად ქმნის საკუთარ თავს და „არის მხოლოდ ის, რასაც თავის თავისაგან აკეთებს”. შეიძლება ითქვას, რომ ეს თეზისი ეგზისტენციალიზმის და, შესაბამისად, ეგზისტენციალური ფსიქოლოგიის კვინტესენციაა. ეგზისტენციალიზმი ფაქტობრივად უარყოფს, ან ყურადღების მიღმა ტოვებს თანდაყოლილ და შეძენილ დისპოზიციებს, ტენდენციებს, ორიენტაციებს, პიროვნულ თვისებებს, რომლებიც ქმედებას წინ უსწრებენ და განაპირობებენ. ერთადერთი, რაც განსაზღვრავს იმას, რას მოიმოქმდებს ან განიცდის ადამიანი, არის აქ და ამჟამად გაკეთებული მისი არჩევანი. პიროვნება თვითონვე „აპროექტებს” საკუთარ თავს და საკუთარ არსებობას. თვითქმნადობის, თვითშემოქმედების მომენტი ეგზისტენციალური აზროვნების ქვაკუთხედია. ჰუმანისტური ფსიქოლოგებიც აღნიშნავენ ამ მომენტს, მაგრამ არ ახდენენ მის აბსოლუტიზაციას. მასლოუ, მაგალითად, მიუთითებს, რომ ეგზისტენციალისტების აზრით, „თვითობა”, „მე” არის ის, რაც „იქმნება იმ მუდმივი (და ნებისმიერი) არჩევანით, რომელსაც პიროვნება ახორციელებს, თანაც ისე, თითქოს მას შეუძლია საკუთარი თავისაგან გააკეთოს ყველაფერი, რაც მოესურვება. ეს უკიდურესობაა, რომელიც - პირდაპირ ეწინააღმდეგება გენეტიკური და კონსტიტუციური ფსიქოლოგიის მიერ მოპოვებულ მონაცემებს და ცოტა სულელურადაც ჟღერს”. ჰუმანისტური და ეგზისტენციალური ფსიქოლოგია განსხვავდება აგრეთვე ადამიანის ბუნების ზნეობრივი სახის გაგებაში. ეს მკაფიოდ გამოჩნდა როჯერსისა და მეის დისკუსიაში. როჯერსი ამტკიცებდა, რომ ადამიანისთვის იმთავითვე დამახასიათებელია სიკეთე, ხოლო ბოროტება მის ბუნებაში გარედან, გარემოდან არის შემოტანილი. მეის მიაჩნია, რომ ბოროტება საერთოდ აუხსნელი დარჩება, თუ ადამიანის ბუნებაში მხოლოდ სიკეთეა მოცემული. ეგზისტენციალური მიდგომის მიხედვით, ადამიანი არ არის იმთავითვე მიდრეკილი არც სიკეთისა და არც ბოროტების მიმართ; იგი ორივესადმი ღიაა; თავად ირჩევს ერთ-ერთს და, ამდენად, ორივეს შემქნელად გვევლინება. ფრანკლიც დაახლოებით ასე ფიქრობს, აკრიტიკებს რა მასლოუს თვითქატუალიზაციის თანდაყოლილობის მოსაზრებას, იგი ამტკიცებს, რომ ჩვენში ჩადებულია შესაძლებლობა ვაკეთოთ კარგიც და საძაგელიც. რომელი შესაძლებლობის აქტუალიზაციას და რეალიზაციას მოახდენს ადამიანი, ეს მისი არჩევანისა და, შესაბამისად, პასუხისმგებლობის საქმეა. თეორიის გაგება შეიძლება არა მხოლოდ იმის გათვალისწინებით, თუ რას ამტკიცებს იგი, არამედ იმისიც, თუ რას უპირისპირდება, უარყოფს იგი. უკვე ითქვა, რომ ჰუმანისტური ფსიქოლოგია, როგორც მესამე ძალა, უპირისპირდება ბიჰევიორიზმს და ფსიქოანალიზს. მაგრამ ამ სამი მიმდინარეობის ურთიერთმიმართება მაინც სპეციფიკურია. თუ ბიჰევიორიზმსა და ჰუმანისტურ ფსიქოლოგიას შორის ხიდის გადება არსებითად ვერ ხერხდება, ფსიქოანალიზის შემთხვევაში ეს ფაქტობრივად უკვე გაკეთებულია. არსებობს აშკარად გარდამავალი, ინტეგრაციული ხასიათის თეორიული სისტემები, ისეთები, როგორიცაა ჰუმანისტური ფსიქოანალიზი (ფრომი) ან ეგზისტენციალური ანალიზი (ბინსვანგერი, ბოსი). მათ სინთეტურ ხასიათზე თავად სახელწოდებები მეტყველებს. ჰუმანისტური ფსიქოლოგიის, განსაკუთრებით კი მისი ეგზისტენციალური ფრთის წარმომადგენელთა დიდი ნაწილი ერთ დროს ფსიქოანალიტიკური მოძრაობის რომელიმე მიმართულებასთან იყო დაკავშირებული. ეს სავსებით გასაგებია, ვინაიდან მათ უმრავლესობას ფსიქოთერაპევტები შეადგენენ, ხოლო ფსიქოანალიზი იყო და არის სერიოზული ავტორიტეტი, რომელსაც ვერც ერთი ფსიქოთერაპევტი გვერდს ვერ აუვლის, თუნდაც მის მიმართ კრიტიკული დამოკიდებულების გამოხატვით. მაგალითად, ბინსვანგერი იუნგთან სწავლობდა და ბოლომდე მეგობრობდა ფროიდთან; ფრანკლის მასწავლებლები იყვნენ ფროიდი და ადლერი, ბოსისა - ჯონსი, რაიხი, ჰორნი; მეიმ ფსიქოანალიტიკური წვრთნა ადლერთან გაიარა და ა.შ. მოგვიანებით ისინი თანდათანობით დაუახლოვდნენ ფენომენოლოგიურ-ეგზისტენციალურ იდეებს და შედარებით დაშორდნენ ფსიქოანალიზს, თუმცა მასთან კავშირი მთლიანად და საბოლოოდ არ გაუწყვეტიათ. ფსიქოანალიზის უდიდეს დამსახურებაზე ფენომენოლოგიურეგზისტენციალური ორიენტაციის ყველა მეცნიერი ლაპარაკობს. მიუხედავად ამისა, გამოთქმულია უამრავი შენიშვნა, რომელიც ფსიქოანალიზის სხვადასხვა ასპექტებს ეხება. ყველაზე მწვავე კრიტიკა ფსიქოანალიზის მეთოდოლოგიაზეა მიმართული. ეს უკანასკნელი ისევე, როგორც ბიჰევიორიზმი, ე.წ. სციენტისტურ ან დეტერმინისტულ-საბუნებისმეტყველო პარადიგმაზე დგას, რის გამოც ხასიათდება რედუქციონიზმით, ნატურალიზმით და მექანიციზმით. ჰუმანისტური ფსიქოლოგებისთვის ფსიქოანალიზის ტექნიკაც მიუღებელია, ვინაიდან ეს უკანასკნელი პაციენტს თავს ახვევს მკაცრად გარკვეული სქემებიდან გამომდინარე ინტერპრეტაციებს; ეს, რასაკვირველია, პრინციპულად ეწინააღმდეგება ფენომენოლოგიური მეთოდის სულისკვეთებას, რომლისთვისაც მთავარი სწორედ პიროვნებისა და მისი პრობლემების ყოველგვარი წინასწარი სქემებისა და თვალასაზრისებისაგან თავისუფალი წვდომა-გაგებაა. არსებითი ხასიათისაა შენიშვნები ფსიქოანალიზის მოტივაციის კონცეფციის მიმართ. პირველ რიგში საქმე ეხება ამოსავალი ლტოლვების ჰომეოსტატურ ხასიათს. დაძაბულობის რედუქციისკენ სწრაფვის გამოცხადება ადამიანის მოტივაციის ერთადერთ მექანიზმად (რაც, სხვათა შორის, ერთნაირად არის დამახასიათებელი როგორც ბიჰევიორიზმის, ისე ფსიქოანალიზისთვის) პიროვნების ჭეშმარიტი ბუნების გაუგებრობის, მისი პრიმიტივიზაციის და ბიოლოგიზაციის ტოლფასია. არავინ უარყოფს იმას, რომ ადამიანს გააჩნია დაძაბულობის მოხსნისა და წონასწორობის აღდგენის პრინციპით განსაზღვრული მოთხოვნილებები. მაგრამ, თუ ადამიანი მხოლოდ და მხოლოდ ამგვარი მოტივაციის ფარგლებში არსებობს, იგი მხოლოდ ამჟამინდელი უსიამოვნებისა და დისკომფორტის არიდებაზე ზრუნავს; აქედან გამომდინარე, ვერ ემსახურება შორს მიმავალ მიზნებსა და მაღალ ფასეულობებს. ნორმალური და ჯანსაღი პიროვნება კი პირველ რიგში მიმართულია თვითგანხორციელებისკენ და საზრისულ-ცხოვრებისეული მიზნების მიღწევისკენ. ამ გზაზე იგი არ ერიდება სირთულეებს, ენერგიის ხარჯვას, დისკომფორტს. იგი ცდილობს გამოხატოს საკუთარი თავი სულ უფრო რთულ, ახალ და საინტერესო ვითარებებში. ამრიგად, პიროვნება თვითონ არღვევს წონასწორობას, არ გაურბის დაძაბულობას; იგი უფრო მეტად დაძაბულობის შექმნასა და შენარჩუნებისკენ მიისწრაფის, ვიდრე მისი შემცირებასა და მოხსნისაკენ (ოლპორტი, მასლოუ). მოცემულ კონტექსტში ყველაზე მნიშვნელოვანი და საინტერესო მაინც ისაა, თუ როგორ შეაქვს ჰუმანისტურ-ეგზისტენციალურ მიმდინარეობას თავისი შემეცნების არეში არაცნობიერი; ფსიქოანალიზი ხომ პირველ რიგში არაცნობიერის შემსწავლელი მოძღვრება და მეთოდია. პიროვნების შესწავლა, მით უმეტეს ფსიქოთერაპია, ცნობიერების ანალიზით არ ამოიწურება და ვერც მისით შემოიფარგლება. ფენომენოლოგიურ-ეგზისტენციალური ორიენტაციის ფსიქოლოგებს და ფსიქოთერაპევტებს ეს კარგად ესმით. სათანადოდ არის შეფასებული ფროიდის ღვაწლიც, რომელმაც, მეის თქმით, არაცნობიერის „მძლავრი” სფეროს აღმოჩენით ადამიანის ბუნებას სიღრმე მიანიჭა. მიუხედავად ამის, არაცნობიერის ბუნების გაგებაში ამ ორ მიმდინარეობას შორის არსებითი სახის განსხვავებაა. ფსიქოანალიზის მიხედვით, დინამიკური არაცნობიერი მოვლენები აბსოლუტურად მიუწვდომელია პირდაპირი აღქმისთვის როგორც საკუთარ მეში, ასევე სხვაში. ისინი უშუალოდ არ გვეძლევიან; შესაძლებელია მხოლოდ მათი გამოვლენა და რეკონსტრუირება ისეთი მასალის ანალიზით, როგორიცაა სიზმრები, მცდარი მოქმედებები ან თავისუფალი ასოციაციები. ფენომენოლოგიური მიდგომის თანახმად კი არაცნობიერი შინაარსების ფიქსაცია და აღწერა შესაძლებელია უშუალო გამოცდილების საზღვრებში. იგი ცდილობს დაადასტუროს არაცნობიერი ფსიქიკური სინამდვილე ცნობიერების ფარგლებიდან გასვლის გარეშე. ამდენად, იგი ურთულესი ამოცანის წინაშე დგას: მან არაცნობიერი უნდა აღმოაჩინოს ფენომენოლოგიური კვლევის გზით, ანუ მონახოს არაცნობიერი ცნობიერებაში. თეორიულ პლანში ეს ამოცანა ასე წყდება: ცნობიერების ინტენციონალური შინაარსების გარდა არსებობს შინაარსები, რომლებიც ყურადღების საგნად არ ქცეულა, რომლებიც ჯერ-ჯერობით შეუმჩნეველნი არიან. სწორედ ეს შეუმჩნეველი შინაარსები წარმოადგენს იმას, რასაც არაცნობიერი ეწოდება. პრაქტიკულ პლანში ეს ნიშნავს, რომ პაციენტისა და ფსიქოთერაპევტის ემპატიურ ურთიერთობაში ფენომენოლოგიური წვდომის გზით ხდება იმის დადგენა, რასაც პაციენტი სათანადოდ ვერ აცნობიერებდა და რაც ხელს უშლიდა მის თვითგანხორციელებას. საფიქრებელია, რომ ასეთი რამ შესაძლებელია მხოლოდ იმ შინაარსების მიმართ, რომელთაც ფროიდი წინაცნობიერს უწოდებდა; ისინი ცნობიერების ფოკუსის მიღმა, გარკვეულ ფონურ ჰორიზონტში იმყოფებიან და ამდენად, პოტენციურად გაცნობიერებადი არიან. მათი შემოტანა ნათელი ცნობიერების ველში მართლაც შესაძლებელია, რადგან ამ შემთხვევაში ფაქტობრივად ადგილი აქვს მხოლოდ ცნობიერების პერიფერიული, მკრთალი და ბუნდოვანი შინაარსების შემჩნევას და გამოაშკარავებას. მაგრამ, რაც შეეხება არაცნობიერის კატეგორიის თეორიულ გააზრებას, აქ ჩვენ საქმე გვაქვს არაცნობიერი ფსიქიკის ცნობიერების ჩარჩოებში დასაბუთების მცდელობასთან, რაც სერიოზულ სირთულეებს აწყდება. ი. ბჟალავა სამართლიანად შენიშნავს, რომ ამ შემთხვევაში უბრალოდ ცნობიერების ფარგლებია გაფართოებული, იგი შეიცავს როგორც არაცნობიერს, ისე ცნობიერ ფსიქიკურს. ჩვენ ვიცით მხოლოდ ის, რომ ასე გაგებულ ცნობიერებაში მოთავსებულია შეუმჩნეველი და შემჩნეული ფსიქიკური, მაგრამ როგორია კავშირი მათ შორის, ეს საიდუმლოდ არის დაფარული. თუ შეუმჩნეველ ფსიქიკურს კავშირი არა აქვს გაწყვეტილი ცნობიერ ფსიქიკურთან, რატომ უნდა ჩაითვალოს ის არაცნობიერად? არსებითად, ფენომენოლოგიური მიდგომა არაცნობიერი სფეროს მიმართ ცნობიერების ინტენსივობის, განათების ხარისხის მეტ-ნაკლებობაზე მითითებით ამოიწურება. ამიტომ, ფსიქოანალიტიკოსთა აზრით, ეს პოზიცია არაცნობიერი ფსიქიკურის დასაბუთებას კი არა, მისი უარყოფაა. საერთოდ უნდა ითქვას, რომ სიღრმის ფსიქოლოგიის ძირითადი ავტორები არც თუ დიდ ინტერესს იჩენდნენ ფენომენოლოგიური და ეგზისტენციალური კვლევების მიმართ. რაც შეეხება ნეოფროიდიზმს და თანამედროვე ფსიქოანალიზს, აქ ვითარება ერთგვარად შეიცვალა. ისინი ანგარიშს უწევენ ფილოსოფიური და მეცნიერული აზრის ამ მიმართულების პოპულარობას და ცდილობენ შეუხამონ თავიანთ თვალსაზრისს ამ სისტემის ზოგიერთი ელემენტი; მაგრამ, საერთოდ, მაინც მიიჩნევენ, რომ მან ბევრი ვერაფერი შესძინა ფსიქოთერაპიულ პრაქტიკას. რაც შეეხება ჰუმანისტურ-ეგზისტენციალურ ფსიქოლოგიას, როგორც თეორიულ სისტემას, ფსიქოანალიტიკოსებს შორის უფრო გავრცელებულია შეხედულება, რომ მას არა აქვს მყარი კოორდინატები, მისი მონაცემები შეუმოწმებადია, ხოლო ენა - ლიტერატურული, ამიტომ ძნელია მისი მეცნიერული ღირებულების გამოვლენა და შეფასება. ასეთივეა დამოკიდებულება მის მიმართ აკადემიურ ფსიქოლოგიაშიც, რომელიც, უპირატესად, სციენტისტურ-საბუნებისმეტყველო კვლევის გზას მიჰყვება. ზემოთ ნახსენებ დისკუსიაზე როჯერსსა და სკინერს შორის, ამ უკანასკნელმა ჩამოაყალიბა თავისი დამოკიდებულება როჯერსის და, მაშასადამე, საერთოდ ჰუმანისტური ფსიქოლოგიის მიმართ (იხ. თავი 9.3.). მას მიაჩნია, რომ კვლევის ფიქსაცია ფენომენოლოგიური სამყაროს ინდივიდუალურ და უნიკალურ ასპექტებზე არსებითად გამორიცხავს განმეორებადი მონაცემების მიღებას, მათ ურთიერთდაკავშირებას და, აქედან გამომდინარე, ზოგადი კანონზომიერებების დადგენას. ამის გამო პრაქტიკულად შეუძლებელი ხდება ადამიანთა ინდივიდუალური და საზოგადოებრივი აქტივობის წინასწარმეტყველება, დაგეგმვა და რეგულაცია. ცივილიზაცია კი ამის გარეშე ვერ იარსებებს. უაღრესად მკაცრია პიაჟეს პოზიციაც. მას მიაჩნია, რომ ფენომენოლოგიური ფსიქოლოგია ფილოსოფიური დოქტრინის ნაწილია და მეცნიერული ფსიქოლოგიის საფუძვლად ვერ გამოდგება. ფენომენოლოგიას მან უწოდა პარამეცნიერული ფილოსოფია, რომლის მთელი სააზროვნო ბაგაჟი დაიყვანება იმ თეორიების კრიტიკაზე, რომლებიც თვით ფსიქოლოგებმა უკვე უარყვეს და წმინდა სპეკულატიურ მსჯელობებზე. საერთოდ, უნდა ითქვას, რომ აკადემიურ ფსიქოლოგიაში ბოლო ხნებამდე საკმაოდ კრიტიკულად აფასებდნენ ფსიქოლოგიის ასპარეზზე გამოსული მესამე ძალის შესაძლებლობებს ყოველგვარი მეცნიერებისთვის აუცილებელი ნიშნების სიზუსტის, შემოწმებადობის, სანდოობის, დასაბუთებულობის ნაკლებობის ან არქონის გამო (ჰ. აიზენკი, ზ. კოხი და სხვა). ამდაგვარად მომართულ მუშაობას ზოგჯერ „პოეტურ ძიებებსაც” კი უწოდებენ. ასეთ პოზიციას გადაჭარბებული რადიკალიზმის და შეუწყნარებლობის მიუხედავად, გარკვეული გამართლება აქვს. მართლაც, ფსიქოლოგიის დეჰუმანიზაციასთან ბრძოლის საბაბით, ჰუმანისტურ-ეგზისტენციალურმა მიმდინარეობამ ფაქტობრივად უარყო ბევრი ისეთი რამ, რაც ტრადიციული მეცნიერული კვლევის საფუძველს წარმოადგენდა. ძნელი წაროსადგენია, რა კოორდინატებზე შეიძლება იყოს აგებული რაიმე ემპირიული კვლევის პროგრამა, ან საერთოდ რა სახე უნდა ჰქონდეს ცოდნის სისტემას, თუ არ არსებობს დეტერმინიზმი, მიზეზობრიობა, განმეორადობა; თუ უგულვებელყოფილია ზოგადი კანონების დადგენის, ობიექტური გაზომვის, წინასწარმეტყველების შესაძლებლობა. ნებით თუ უნებლიეთ, ეს რაციონალური შემეცნების გზიდან გადახვევას და ირაციონალურ-ინტუიციური შემეცნების პოზიციაზე გადასვლას ნიშნავს .[1] საბოლოოდ უნდა ითქვას შემდეგი. ჰუმანისტური ფსიქოლოგია, როგორც მესამე ძალა, უკვე ნახევარ საუკუნეზე მეტია, რაც ფსიქოლოგიური მეცნიერების ასპარეზზე გამოვიდა. ამიტომ სავსებით შესაძლებელია მისი შეფასება ისტორიულ პერსპექტივაში. ფსიქოლოგიის ამ მიმდინარეობამ აქცენტი გააკეთა ცნობიერებაზე, ნორმაზე, პიროვნულ ზრდა-განვითარებაზე, შემოქმედებითობაზე. ამით მან უდავოდ შეუწყო ხელი იმ ერთგავარი ცალმხრივობის აღმოფხვრას, რაც ბიჰევიორიზმისა და ფსიქოანალიზის გავლენით, დამახასიათებელი იყო ამერიკული ფსიქოლოგიისთვის. იგი ახლაც მიუთითებს იმ პრობლემებზე, რომლებიც წარმოიქმნება თანამედროვე ფსიქოლოგიაში მექანიცისტური თვალსაზრისის ამა თუ იმ გამოვლინებასთან დაკავშირებით. ჰუმანისტურ-ეგზისტენციალური მიდგომა ერთ-ერთი პირველთაგანი იყო მათ შორის, ვინც ფსიქოანალიზის რეალური ალტერნატივა გახდა ფსიქოთერაპიის სფეროში. ჰუმანისტური ფსიქოლოგიის გავლენით ახალი და საინტერესო ტენდენციები გაჩნდა განათლების სფეროშიც. მთლიანობის, აუტენტურობის, კრეატულობის იდეების გათვალისწინებით ჩამოყალიბდა ჰუმანისტური პედაგოგიკა და პედაგოგიური ფსიქოლოგია; დაიწყო მოტივების იერარქიული მოდელისა და კლიენტზე ცენტრირებული მიდგომის რეალიზაცია საწარმოებსა და ორგანიზაციებში, რამაც გავლენა მოახდინა მართვის, პერსონალის კონსულტირებისა და ატესტირების ტექნოლოგიასა და პოლიტიკაზე. ერთი სიტყვით, ჰუმანისტურმა ფსიქოლოგიამ შესამჩნევი წვლილი შეიტანა გამოყენებითი ფსიქოლოგიის განვითარებაში და, უფრო ფართოდ, საზოგადოების მოწყობის საქმეში. მან უდავოდ მოახდინა გარკვეული გავლენა ამერიკულ კულტურაზე. მაგალითად, ხშირად აღნიშნავენ, რომ როჯერსის მიდგომა, რომლის მიხედვითაც კლიენტებს ეპყრობიან როგორც თანასწორუფლებიან პირებს, რომელთაც აქვთ „გამოჯამრთელების” შინაგანი უნარი და არ არიან დამოკიდებული ავტორიტეტული ადამიანის ან ექსპერტის სიბრძნეზე, კარგად ესადაგება ამერიკულ დემოკრატიულ ტრადიციას. სხვათა შორის, როჯერსი თვითონ აღიარებდა, რომ ამერიკულ კულტურაზე ჰუმანისტური ფსიქოლოგიის მნიშვნელოვანი გავლენის მიუხედავად, მან ვერ შეძლო ზეგავლენის მოხდენა ფსიქოლოგიური აზრის ძირეულ მიმართულებაზე. ეს, ალბათ, კანონზომიერიცაა. ცნობილი ამერიკელი ფსიქოლოგიის ისტორიკოსის თომას ლიხის შეფასებით, გრძნობისა და ინტუიციის კულტივირებამ ჰუმანისტური ფსიქოლოგია კვლავ მიიყვანა მეცნიერული რევოლუციის რომანტიკულ უარყოფამდე, თუმცა მას არ ეყო გულწრფელობა, რომ ეს ეღიარებინა. ჰუმანისტურ ფსიქოლოგებს, როჯერსისა და მასლოუს ჩათვლით, თავი ყოველ- თვის მეცნიერებათ მიაჩნდათ, მაგრამ არ აღიარებდნენ იმ ღრმა კონფლიქტს, რომელიც არსებობს ბუნებრივი კანონისა და დეტერმინიზმისადმი მეცნიერების ერთგულებასა და ადამიანის მიზნისა და თავისუფლებისადმი ერთგულებას შორის. „ჰუმანისტურმა ფსიქოლოგებმა მხოლოდ უსაფუძვლო პროტესტი შემოგვთავაზეს საბუნებისმეტყველო მეცნიერებების იმპერიალიზმის წინააღმდეგ. თუ მართლაც საჭირო იყო სარჩელის წარდგენა ადამიანის საბუნებისმეტყველო-მეცნიერული, რედუქციონისტური გაგებისადმი, იგი სხვა, უფრო გონივრულ წყაროს უნდა დამყარებოდა” (თ. ლიხი). ფსიქოლოგიის ისტორიკოსები და მეთოდოლოგები საკმაოდ ერთსულოვანი არიან იმაში, რომ ჰუმანისტური ფსიქოლოგია თავისი არსებობის საკმაო ხნის მანძილზე ვერ ჩამოყალიბდა დამოუკიდებელ მეცნიერულ სისტემად თავისი ერთიანი თეორიული და მეთოდოლოგიური პრინციპებით. ამ პრინციპების ნაწილი საკმაოდ ბუნდოვანია, ხოლო მათ შორის კავშირი - პირობითი. ამ შეფასებებს, ალბათ, სერიოზული საფუძველი აქვთ. მიუხედავად ამისა, ვინაიდან ფსიქოლოგია იყო და რჩება საბუნებისმეტყველო და ჰუმანიტარული მსოფლმხედველობის საერთო ინტერესის საგნად, ეს მიმდინარეობა, როგორც ჰუმანიტარული პარადიგმის განსახიერება, ფსიქოლოგიური მეცნიერების განუყოფელ ნაწილად უნდა განვიხილოთ. ამასთან, იმედი უნდა ვიქონიოთ, რომ ჰუმანისტური და ეგზისტენციალური ფსიქოლოგია თავის წვლილს შეიტანს მომავალი ერთიანი ფსიქოლოგიის ჩამოყალიბებაში, თუ ასეთი რამ საერთოდ შესაძლებელია. ირაკლი იმედაძე წიგნიდან: ფსიქოლოგიის ისტორია « წინა ნაწილი | გაგრძელება » [1] ეგზისტენციალიზმის ირაციონალიზმი ეჭვსაგარეშეა. ადამიანის ეგზისტენცია არ შეიძლება აიხსნას მეცნიერების მიერ. ამიტომ, ზოგიერთი მკვლევარი (მაგ., რ. მუსი), ეგზისტენიციალიზმს აფასებს მეცნიერული ფსიქოლოგიის ოპოზიციურ მოძღვრებად, თუმცა იგი შეიცავს უამრავ ტერმინს და ცნებას, რომელთა გარეშე ფსიქოლოგიის წარმოდგენა შეუძლებელია. მკაფიოდ გამოხატულ ანტისციენტისტურ პოზიციას აფიქსირებენ ეგზისტენციალური ფსიქოლოგიის წამყვანი ფიგურები, როგორებიცაა ბინსვანგერი, ბოსი, ბუგენტალი, მეი და სხვა.…
- დაამატა ლაშა to ფსიქოლოგია at 10:55am on ივნისი 2, 2018
- თემა: წმინდა გიორგი
- მოწამე გიორგის ხსენებას. ნოემბრის გიორგობას მართლმადიდებელ სამყაროში მხოლოდ საქართველოს ეკლესია აღნიშნავს, რადგან წმინდანის საგვემელ ბორბალზე წამება სისასტიკით ჯვარცმასაც არ ჩამოუვარდება. რომის იმპერიაში პირველი დიდი დევნა ქრისტიანებზე ნერონის დროს აღიძრა, ხოლო უკანასკნელი, მეათე - დიოკლეტიანესა და მის მემკვიდრეთა ხანაში. ეკლესიის მთელი ისტორია ერთიანი, სისხლით დაწერილი მარტვილოლოგიაა და მისი ყოველი გვერდი სავსეა ქვეყნიერებისათვის ნაცნობ თუ უცნობ მოწამეთა სახელებით, რომელთა შორის გამოირჩევა ღვაწლი და წამება ძლევამოსილი გიორგისა. წმინდა გიორგი დაიბადა III საუკუნის II ნახევარში კაპადოკიაში, მთიან ქვეყანაში, რომელიც ძალიან წააგავს საქართველოს. კაბადოკიაში სახლობდნენ მისი მამა, გერონტიოსი, ღრმად მორწმუნე ქრისტიანი იყო. მას მაღალი თანამდებობა ეკავა რომის არმიაში და ერთ-ერთი დევნის დროს მოწამეობრივად დაასრულა სიცოცხლე. ქმრის სიკვდილის შემდეგ გიორგის დედა, პოლიტრონია, პალესტინაში, თავის საგვარეულო მამულში გადასახლდა, ქალაქ ლიდის მახლობლად, სადაც იგი ღმრთისმოშიშებითა და სიყვარულით ზრდიდა შვილს. დედისადმი განსაკუთრებული სიყვარული და ღრმა ერთგულება წმ. გიორგის სიცოცხლის ბოლომდე გაჰყვა. გიორგი სრულიად ახალგაზრდა განმწესდა სამხედრო სამსახურში. ქვეყნის მტრებთან ბრძოლაში იგი გამოირჩეოდა, როგორც მამაცი, გამოცდილი მეომარი და მალე იმპერატორ დიოკლეტიანეს (284-305 წ.წ.) ყურადღებაც მიიპყრო. იმპერატორმა იგი დაიახლოვა, შვილივით შეიყვარა და მხედართმთავრის მაღალი წოდებაც უბოძა. თავისი მეფობის პირველ ხანებში დიოკლეტიანე ქრისტიანებს არ სდევნიდა: ნება დართო მათ, აეშენებინათ ეკლესიები და ჩაეტარებინათ ღმრთისმსახურება. ნიკომიდიაში, იმპერატორის რეზიდენციაში, ააგეს უზარმაზარი ქრისტიანული ბაზილიკა, რომელიც ოცი ათას კაცს იტევდა. ხელმწიფის ნათესავთა შორის ბევრი იყო ქრისტიანი. დიოკლეტიანე 15 წელს მყარად იჯდა რომის ტახტზე და მნიშვნელოვანი სამოქალაქო და სამხედრო რეფორმები გაატარა. მაგრამ მალე ერთ უბედურებას მეორე მოჰყვა: შიმშილი, ეპიდემიები და აჯანყებები არყევდნენ იმპერიას. ქურუმები შეაგონებდნენ იმპერატორს, რომ ღმერთების მოსამადლიერებლად და ქვეყნის გადასარჩენად აუცილებელი იყო იმპერიაში მყოფი ყველა ქრისტიანის განადგურება. დიოკლეტიანე, ქვეყნის უზენაესი ქურუმი, თავადაც თვლიდა, რომ რომის დიდება განუყრელად იყო დაკავშირებული წარმართულ რელიგიასთან. რომის კეისრებს განსაკუთრებით სძულდათ ქრისტიანები, რადგანაც ისინი მათ, როგორც მიწიერ ღმერთებს, მსხვერპლს არ სწირავდნენ. იმპერატორს ჰყავდა ერთგული მეგობარი მაგნეტიოსი, რომელიც განსაკუთრებულად ემტერებოდა ქრისტეს მიმდევრებს. მეფემ და მაგნეტიოსმა განიზრახეს ქრისტიანების სრული განადგურება და სენატის საბჭოზე მიიღეს გადაწყვეტილება დევნის დაწყების შესახებ. დარბაზში, თათბირზე გამოვიდა იმპერატორი, რომელმაც თავისი სიტყვა ასე დაასრულა: "ქრისტიანები არ უნდა არსებობდნენ". იმ ღამესვე დაწვეს ხალხით სავსე დედაქალაქის ეკლესია, ხოლო დიოკლეტიანემ წერილები მისწერა იმპერიის ყველა პროვინციის მმართველს, ერისმთავარსა და მხედართმთავარს, რომ თავიანთ საბრძანებელში თუ არ მოსპობდნენ ყველა ქრისტიანს ცეცხლითა და მახვილით, მათაც ისევე დასჯიდნენ, როგორც ქრისტიანებს. როგორც კი ამ წერილებმა თავის დანიშნულების ადგილებამდე ჩააღწია, დაიწყო ქრისტიანთა სამწყსოების მასობრივი და სასტიკი დევნა. მრავალმა ქრისტიანმა ვერ გაუძლო ტანჯვა-წამებას და უარყო ქრისტე. და აი მაშინ, როგორც ბრწყინვალე ვარსკვლავი უკუნეთ ღამეში, გამობრწყინდა ქრისტეს მხნე მხედარი, დიდმოწამე გიორგი, რომელმაც ზეციური საღმრთო სიბრძნით განაქარვა კერპთმსახურების საცთური და თავისი წამების ღვაწლით განანათლა ქრისტიანები. იგი არ შეაძრწუნა არც უსჯულო მეფის სისასტიკემ და არც ქრისტიანებისათვის განმზადებულმა მრავალგვარმა სატანჯველმა, არამედ ყოველგვარი დიდება და პატივი უარყო და უხრწნელი ცხოვრებისათვის განემზადა. მან თავისი ქონება და სიმდიდრე გლახაკებსა და დავრდომილებს განუყო და მათი ლოცვით განძლიერებული, მეფისა და მისი უგუნური თანამზრახველების წინაშე წარსდგა, აღიარა ქრისტე და ამგვარად მიმართა მათ, მეფეო, მე ქრისტიანი ვარ და მინდობილ ვარ ჭეშმარიტ ღმერთსა და ზეციურ მეუფეს, ქრისტეს. და აი, ვდგავარ მე თქვენ წინაშე და მიკვირს თქვენი შეცთომილება, რადგან არ იცით ჭეშმარიტი ღმერთი და დამბადებელი ყოველივესი. ამიტომ გთხოვთ, ნუ სცთებით ეშმაკის საცთურებით, რადგანაც თქვენი ღმერთი, რომელსაც ცა და ქვეყანა არ გაუჩენია, უნდა მოისპოს და გაქრეს. ხოლო - ჩვენ ქრისტიანები - თაყვანს ვსცემთ და გვწამს ერთი ღმერთი, შემოქმედი მამა და ერთი უფალი იესო ქრისტე, მისი მხოლოდშობილი ძე და სული წმინდა, ერთი სამება ღმრთეებით სრული და მეუფებით ერთი. ჩვენ ამქვეყანაზე ვცოცხლობთ მისი პატიოსანი სამსახურით და სიკვდილის შემდეგაც მოველით საუკუნო ცხოვრებას, ხოლო თქვენი კერპთმსახურება სასაცილოა და სიმართლესაც არ შეიცავს, რადგანაც დაგეუფლათ თქვენ ეშმაკი, რათა ყველა, ვისაც იგი გწამთ, წარსაწყმედელში ჩაგყაროთო. როდესაც მოისმინა ღმერთის სადიდებელი ჭეშმარიტი დამოწმება, განრისხებულმა მაგნეტიოსმა ჰკითხა: "ვინ ხარ შენ, ან რას წარმოადგენ, რომ ამდენი გაბედე ჩვენს წინაშე?" წმინდა გიორგიმ მიუგო: "ჩემი პირველი და პატიოსანი სახელი არის ქრისტიანი, ხოლო კაცთა შორის მეწოდება გიორგი". მაშინ ჯოჯოხეთის ურჩხულმა დიოკლეტიანემ მიმართა მას: "გიორგი, ვიცით ჩვენ შენი სიბრძნე და მამაცობა და პატივცემულიცა ხარ ჩვენგან, მაგრამ თუ არ შესწირავ მსხვერპლს აპოლონსა და სხვა ღმერთებს, უკეთურად და უპატიოდ მოკვდები, ხოლო თუ დაგვემორჩილები, ჩვენი მეგობრობით განიხარებ და მრავალ სიმდიდრესა და სიკეთეს მიემთხვევი, რადგან აწინდელი ამაო კადნიერება არ არის სასურველი შენთვის". წმ. გიორგიმ მიუგო: "მეფეო, ისმინე ჩემი და ჭეშმარიტი ღმერთი შეიცანი, რათა ღირსი შეიქმნე ცათა სასუფეველისა, ხოლო შენი მიწიერი ხელმწიფება დროებითია. შენი ტკბილი საუბარი ვერ შეარყევს ჩემში ჭეშმარიტი ღმერთის რწმენას, რადგან ჩემთვის ქრისტე ზეციური მეუფეა და ის მომანიჭებს დიდებასა და გამარჯვებას ეშმაკსა და მის მსახურებზე". მაშინ განრისხებულმა მეფემ ბრძანა მისი ძელზე ჩამოკიდება და ლახვრით დაკოდვა, სანამ მისი ნაწლავები მიწაზე არ დაცვივდებოდა, მაგრამ, როგორც კი მახვილი აძგერეს, ის ასხლეტილი ტყვიასავით იმწამსვე უკუიქცა, ხოლო სანუკვარ სხეულს მხოლოდ სისხლის ცვარი გადმოედინა, წმინდა გიორგიმ კი მადლობა შესწირა ღმერთს. განრისხებულმა დიოკლეტიანემ ბრძანა მისი საპყრობილეში წაყვანა, ხუნდებით დაბორკვა და მკერდზე ლოდის დადება. როდესაც ოთხმა კაცმა გაჭირვებით აიღო უზარმაზარი ლოდი და გულზე დაადო. სრულიად უვნებელმა გიორგიმ კვლავ სამადლობელი ლოცვა აღუვლინა უფალს. მეორე დღეს ეშმაკმა დიოკლეტიანესა და მის მომხრეებს მეტი მზაკვრობა ჩაუნერგა გულში. მათ შიშველი გიორგი დააკრეს მბრუნავ ურმის თვალზე, რომლის ქვეშაც წვერბასრი რკინის მახვილები იყო აღმართული, ხოლო როდესაც ძლიერად დაატრიალეს ბორბალი, წმინდანის სხეული ნაკვეთ-ნაკვეთ დაიჭრა, მაგრამ ლოცვითა და ღმრთის სასოებით განმტკიცებული მოწამე მხნედ დაითმენდა საშინელ ტანჯვა-წამებას: პირველად ხმამაღლა მადლობდა უფალს, ხოლო შემდეგ, როგორც მძინარე, დადუმდა და გულში ლოცულობდა. დიოკლეტიანემ და მისმა მეგობრებმა იფიქრეს, მოკვდაო და ხმა აღიმაღლეს: "იხილეთ ყველამ, რამეთუ არ არსებობს სხვა ღმერთი გარდა აპოლონისა და პოსეიდონისა, ზევსისა და ჩვენი სხვა ღმერთებისა, სად არის გიორგის ღმერთი, რატომ არ მოვიდა და დაიხსნა იგი ჩვენი ხელიდან?" მეფის ბრძანებით მოწამე დაჭრილი და დაკუწული სხეულით დატოვეს ურმის თვალზე და თვითონ სასამხროდ წავიდნენ. იქნებოდა დილის 10 საათი, როდესაც ზეციდან მოისმა საშინელი ოხვრის ხმა, რომელიც ეტყოდა მას: "განმხნევდი, გიორგი, და განძლიერდი, რამეთუ მრავალი მიწამებს შენს გამო", და როგორც კი მცველებს ეს ხმა მოესმა, შეშინებულები გაიქცნენ. უეცრად გამოჩნდა უფლის ანგელოზი, გიორგი ჩამოიყვანა სატანჯველი ბორბლიდან, სრულიად განკურნა, ეამბორა და უთხრა: "გიხაროდეს გიორგი, განძლიერდი და გწამდეს იესო ქრისტესი, რომელიც მოგანიჭებს მოწამეობის სრულ გვირგვინს", ხოლო, როდესაც სიტყვა დაასრულა, წმინდა გიორგიმ მადლობა შესწირა უფალს: "აღგამაღლო შენ, ღმერთო ჩემო და მეუფეო ჩემო და ვაკურთხო სახელი შენი უკუნისამდე". და კვლავ "სლვანი ჩემნი წარმიმართენ მე სიტყვითა შენითა და ნუ მეუფლებინ მე ყოველი უშჯულოებაი". ამის შემდეგ ქრისტეს მოწამე მივიდა ბომონში, სადაც მეფე თავისი თანამზრახველებითურთ მსხვერპლსა სწირავდა აპოლონის კერპს და უთხრა მათ: "მიცანით მე და ირწმუნეთ ღმერთი, რომელსაც მე გიქადაგებთ და რომელმაც გამომიხსნა თქვენი ხელიდან და იმ სატანჯველთაგან, რომელიც თქვენ განამზადეთ ჩემს მოსაკლავად და აი თქვენ კი დიდად სცოდავთ, როცა მსხვერპლსა სწირავთ ცრუ ღმერთებს". გაოცებულმა მეფემ ვერ შეიცნო წმინდანი, რადგან მისი მსგავსი ვინმე ეგონა და სთხოვა, ეთქვა, თუ ვინ იყო. წმინდა გიორგიმ მიუგო: "მე ვარ გიორგი, მონა ქრისტესი, ხოლო თქვენ, რადგანაც მკვდარი გეგონეთ, ნაწილ-ნაწილ დაჭრილი, ბორბალზე მიმატოვეთ. და აი, მე მოვედი, რათა გიჩვენოთ, რომ ჩემს ღმერთს, რომელსაც თქვენ აყვედრეთ, შეუძლია სიკვდილისაგან დახსნა". ამგვარი დიდი სასწაულის ხილვისა და ჭეშმარიტ სიტყვათა მოსმენის შემდეგ მეფის მხედართმთავრებმა ანატოლიმ და პროტოლეონმა თავიანთი სახლეულობითურთ ირწმუნეს ღმერთი და აღიარეს: "მხოლოდ ქრისტიანთა ღმერთია ჭეშმარიტი". როგორც კი ესმა ეს დაწყევლილ მეფეს, ბრძანა მათთვის თავის მოკვეთა, ხოლო ისინი ლოცულობდნენ: "უფალო, ღმერთო ჩვენო იესო ქრისტე, შეივედრე ჩვენი სულები მშვიდობით და გვამყოფე შენი მეუფების ნათელში, ხოლო ჩვენი მცირედი აღსარება ჩაგვითვალე შენდამი ჭეშმარიტ სარწმუნოებად და ცოდვების გამოსასყიდად" და ასეც აღესრულნენ ღმრთის დიდებასა და გალობაში. როდესაც დედოფალ ალექსანდრას წმინდა გიორგის დიდი და საკვირველი საქმენი ესმა, ირწმუნა უფალი იესო ქრისტე, წარსდგა მეფესთან და კადნიერად განუცხადა: "მე ქრისტიანი ვარ და გიორგის ღმერთის მხევალი". ჰკითხა მას მეფის მეგობარმა მაგნეტიოსმა: "გვითხარი ჩვენ დედოფალო, რისთვის იწამე შენ ქრისტე და უარყავი ღმერთები?" მაშინ ჭეშმარიტი ღმრთის სარწმუნოებით განმტკიცებულმა დედოფალმა მიუგო მათ: "რადგან ვისურვე წარმატება და დავგმე სულიერი ნაკლულევანება". მეფე განრისხდა და ბრძანა, რათა წმინდა გიორგი ახლად დამბალ, მხურვალე კირის ორმოში ჩაეგდოთ და მცველები დაეყენებინათ. სამი დღის შემდეგ კი უბრძანა მხედრებს, ამოეკრიფათ მკვდრის ძვლები და მიწაში დაემარხათ. მას ეშინოდა, რომ ქრისტიანებს პატივი არ ეცათ მისი სხეულისთვის, რადგან იცოდა მათი ჩვეულება მოწამეთა განდიდებისა. გაოცებულმა მხედრებმა გიორგი სრულიად უვნებელი იხილეს და იწამეს იესო ქრისტე. ერის დიდმა სიმრავლემ და ასევე იქ მისულმა დედოფალმა ალექსანდრამაც აღიარეს ჭეშმარიტი ღმერთი და ერთხმად ღაღადებდნენ: "დიდია ქრისტიანთა ღმერთი, რომელიც დაიხსნის თავის მონებს გასაჭირისაგან". ხოლო მეფემ წინ დაისვა წმინდა გიორგი, შემოიკრიბა ირგვლივ თავისი ოჯახის წევრები და ჰკითხა წმინდანს: "გვითხარი გიორგი, ვინ გაგაცოცხლა შენ?" წმინდა გიორგიმ მიუგო: "მეფეო, კიდეც რომ გითხრათ, არ დამიჯერებთ, მაგრამ მე არ დავფარავ, რომ იესო ქრისტემ, ღმერთის ძემ, დამიცვა მე ყოველგვარი სატანჯველისაგან და იგია ეშმაკის მახისაგან ყველას დამხსნელი, ვინც კი ვედრებით მოუხმობს მის წმინდა სახელს". მაგრამ გამძვინვარებულმა მეფემ, ჭეშმარიტების სანაცვლოდ, უსამართლობა და ბოროტება მიაგო მოწამეს. მან გახურებული ლურსმნებით შეჭედილი რკინის სანდლები ჩააცვა გიორგის და უბრძანა ერბინა, მაგრამ, რადგან სიარული ვერ შეიძლო, ძალით ათრევინა. ის კი საკუთარ თავს მხნედ შეუძახებდა: "ისწრაფე, გიორგი, ისწრაფე იმ ხვედრისაკენ, რომელიც შენთვის არის განმზადებული". და სთხოვდა უფალს: "უფალო ჩემო და ღმერთო ჩემო, იესო ქრისტე, შენ ხარ მწუხარეთა ნუგეშინისმცემელი და შენ აძლევ მოთმინების უნარს ყველას, ვინც შენი სახელისათვის იგვემება. ნუ გამწირავ, არამედ მომმადლე სიკვდილამდე მოთმინება, რათა არა სთქვას მტერმა: "სადა არს ღმერთი იგი მისი". როდესაც ლოცვა დაასრულა, ხმა მოესმა ზეციდან: "ნუ გეშინია, გიორგი, მე შენთანა ვარ". და მყის გამოუჩნდა შეწევნა უფლისაგან და სრულიად განიკურნა. უგუნურმა მეფემ კვლავ ბრძანა მისი საპყრობილეში ჩასმა, ხოლო მეორე დღეს სამსჯავროზე მოიხმო და უთხრა: "როდემდე გაუძლებ გრძნეულებით ამ სატანჯველებს და შეინარჩუნებ მხნეობას? დამემორჩილე და შესწირე მსხვერპლი ღმერთებს". მაგრამ წმინდა გიორგიმ ასე მიუგო: "მე ჩემი ღმერთის შეწევნით მოვითმენ ყოველგვარ სატანჯველს, და აი თქვენს წინაშე ვდგავარ ცოცხალი და უვნებელი, ხოლო თქვენ მოწამე ხართ ჩემი ღმერთის ძალისა". მეფე განრისხდა და ბრძანა, რათა შეუბრალებლად ეცემათ საქონლის ძარღვებისაგან დამზადებული მათრახით, ხოლო როდესაც უმოწყალოდ გვემეს, კვლავ შესთავაზეს კერპებისთვის მსხვერპლის შეწირვა, მაგრამ გიორგიმ მიუგო: "მე ცოცხალ ღმერთს ყოველდღე ვწირავ ქება-დიდების მსხვერპლს და ნეტავი თქვენც დამიჯერებდეთ და ჩემთან ერთად თაყვანს სცემდეთ ჭეშმარიტ ღმერთს". მაგნეტიოსმა უთხრა: "თუ გინდა, რომ შენი ღმერთი ვიწამოთ, გვიჩვენე სასწაული და გააცოცხლე ერთი მკვდართაგანი, რომლებიც ჩვენ წინ სამარხებში არიან". წმინდა გიორგიმ უპასუხა: "ღმერთს, რომელმაც არა არსისაგან შექმნა ცა და ქვეყანა, შეუძლია ამ მკვდრის გაცოცხლებაც, მაგრამ თქვენ ცთუნებული ხართ ეშმაკისაგან და კიდეც რომ აღდგეს მკვდარი, თქვენ მაინც არ იწამებთ, ამიტომაც, მხოლოდ აქ მყოფი ერისათვის შევთხოვ კაცთმოყვარე უფალს, რომ მომმადლოს ეს სასწაული". წმინდა გიორგიმ მუხლი მოიდრიკა, ილოცა, ხელები აღაპყრო ზეცისკენ და უფალს შეევედრა მკვდრის აღდგინება. ხოლო, როდესაც ლოცვა დაასრულა, ქვეყანა შეიძრა, საფლავის კარი გაიღო და გამოვიდა გაცოცხლებული მკვდარი. იგი მივიდა წმინდა გიორგისთან, დავარდა მის ფეხებთან და შეევედრა მას: "შემიწყალე მე, მონაო ღმრთისა მაღლისაო და მომანიჭე მე ნათელი ცხოვრებისა, ბეჭედი ქრისტესი". წმინდანმა უთხრა მას: "უკეთუ გწამს ქრისტე, რომელიც აღადგენს მიცვალებულებს, შენც ცხონდები". ხოლო მან უპასუხა: "მე მწამს ჭეშმარიტი ღმერთი და მისი მხოლოდშობილი ძე, იესო ქრისტე, რომელმაც მკვდრეთით აღმადგინა". მეფეს გაუკვირდა, ბოროტი სარწმუნოებით აღივსო და ჰკითხა, თუ ვინ იყო იგი სიკვდილამდე და როდის მოკვდა. მან უპასუხა: "მე ვიყავი კერპთა მღვდელი და ქრისტეს გამოცხადებაზე ადრე მოვკვდი, ხოლო სიკვდილის შემდეგ კი სხვა კერპთმსახურებთან ერთად უშრეტ ცეცხლში ვიტანჯებოდი". მაშინ მეფემ წარმოსთქვა: გიორგი გრძნეულია და რაღაც სული ამოგვიყვანა, რომ გვაცდუნოსო. ქრისტეს მოწამემ მიუგო: "როდემდე უარყოფ, მეფეო, და არ ირწმუნებ ჭეშმარიტ ღმერთს, იცოდე რომ ეშმაკს არ შეუძლია ქრისტეს სახელის მოსმენა და როგორ გააკეთებს იმას, რაც შენ იხილე და გესმა"? განმძვინვარებულმა მეფემ ბრძანა მისი საპყრობილეში ჩაგდება, მაგრამ ახლადმოქცეული ქრისტიანები ქრთამს აძლევდნენ საპყრობილის მცველს და ღამ-ღამობით მასთან შედიოდნენ, ხოლო მოწამე მათ სარწმუნოებას ასწავლიდა, სნეულებს კურნავდა, ბრმებს თვალს უხელდა და მრავალ სასწაულს ახდენდა. იყო ერთი მიწის მუშა, სახელად ღლუკერი, რომელსაც მოუკვდა მარჩენალი ხარი. იგი მივიდა საპყრობილეში, დაემხო წმინდა გიორგის წინ და სთხოვა ხარის აღდგინება. მოწამემ უთხრა: "თუ გწამს ჩემი ღმერთი, შენი ხარი გაცოცხლდება", საწყალმა კაცმა უპასუხა, რომ სწამდა. მაშინ გიორგიმ უთხრა: "წადი და იხილე, შენი ხარი ცოცხალია". კაცი სახლში დაბრუნდა და თავისი ხარი გაცოცხლებული დახვდა. ღლუკერი არ მიემსგავსა ცხრა უმადლო კეთროვანს, არამედ მიემსგავსა მეათე სამარიტელს, მკურნალთან დაბრუნდა მადლობის სათქმელად და ხმამაღლა აღიარებდა ქრისტეს ჭეშმარიტ ღმერთად. როგორც კი მეფის ახლობლებმა ეს გაიგეს, შეიპყრეს იგი და მეფეს მიჰგვარეს. მან კი არც გამოიძია, არამედ ბრძანა ნაჭერ-ნაჭერ დაეკუწათ, ხოლო, როდესაც ჭრიდნენ, იგი ხმამაღლა ლოცულობდა: "ღმერთო ჭეშმარიტო, ნუ უარმყოფ მე შეურაცხს, რადგან მწამხარ შენ - მამა, ძე და სული წმინდა, მაგრამ მეშინია, რადგანაც არ მოვნათლულვარ და გევედრები შენ, ქრისტე, ეს სისხლის დათხევა შემირაცხე ნათლისღებად". უეცრად ზეციდან ხმა მოესმა: მოდი ჩემთან სიხარულით, რადგანაც სრული ხარ და დასრულდა შენი წამება. და დაიმკვიდრა ნეტარმა სასუფეველი. მეფის ყურამდეც მიაღწია, რომ ბევრი მიდიოდა საპყრობილეში გიორგისთან და ბრძანა სასწრაფოდ მისი მოყვანა. მაშინ მაგნეტიოსმა მეფეს ურჩია, რომ არ განრისხებულიყო, არამედ სიმშვიდითა და დაპირებებით ეცთუნებინა გიორგი, რომელიც საპყრობილიდან მომავალი, ფსალმუნებს გალობდა და უფალს შეწევნასა სთხოვდა. როდესაც გიორგი მეფის წინაშე წარსდგა, დიოკლეტიანემ ვედრება დაუწყო, რომ კერპებისათვის მსხვერპლი შეეწირა და ჯილდოდ დიდძალ სიმდიდრესა და პატივს აღუთქვამდა. ხოლო მიყენებული ტანჯვისათვის პატიებას ითხოვდა. წმინდა გიორგიმ მიუგო მას: "რადგან ჩემს წინაშე შეინანე და შენთვის სიხარულის მომნიჭებელია, რომ კერპებს შევწირო მსხვერპლი, მოდი და წავიდეთ შენი ღმერთების სამყოფელში". მეფემ გაიხარა და თავის სახლობასა და მთელ თავის მხედრობას უბრძანა, წასულიყვნენ ტაძარში და ყველასათვის ეხარებინათ, რომ აპოლონმა სძლია ქრისტიანთა ღმერთს. როგორც კი ნეტარი ტაძარში შებრძანდა, სამარისებური სიჩუმე გამეფდა, ხოლო ქრისტეს მოწამე წარსდგა აპოლონის კერპის წინაშე და მიმართა მას: "შენ ხარ ღმერთი და გშვენის რომ კაცნი გემსახურებოდნენ?" ეშმაკმა, რომელიც კერპში იყო ჩაბუდებული, ხმა ამოიღო და თქვა: "არც მე ვარ ღმერთი და არც ესენი, რომლებიც ჩემთან არიან, არამედ, მხოლოდ ქრისტიანთა ღმერთი და მისი მხოლოდშობილი ძე იესო ქრისტეა ჭეშმარიტი ღმერთი, რომელმაც დაბადა ცა და ქვეყანა, ხოლო ჩვენ, მისი ანგელოზები ვიყავით და როცა უარვყავით, ეშმაკნი გვეწოდა და მას შემდეგ ვაცდუნებთ კაცთა მოდგმას". წმინდა გიორგიმ უთხრა მათ: "თუ ღმერთები არა ხართ, როგორ გაბედეთ აქ მოსვლა, როცა მე, ქრისტეს - ჭეშმარიტი ღმერთის - მონა აქ ვიმყოფები" და ამ სიტყვასთან ერთად გადასახა ჯვარი. უეცრად შეიქმნა დიდი შფოთი, გოდება, და გლოვა ეშმაკთა, და ყველა კერპი, რომელიც ტაძარში იმყოფებოდა, ერთბაშად გადმოვარდა და დაიმსხვრა. როგორც კი საკერპოს ბილწმა ქურუმებმა ეს დაინახეს, შეიპყრეს წმინდა გიორგი და უთხრეს მეფეს: "მოჰკალი ეს გრძნეული, მეფეო, რადგან თავისი მისნობით ხალხი მოატყუა და ღმერთებიც შეჰმუსრა". განრისხებულმა მეფემ უთხრა მას: "ბოროტო და ყოველგვარი გრძნეულებით აღსავსევ, შენ არ შემპირდი, რომ ღმერთებს შესწირავდი მსხვერპლს?" წმინდა გიორგიმ მიუგო: "შე ბრმავ და უკეთურო, ვერა ნახე, როგორც კი ჩემი ღმერთის, იესო ქრისტეს მიმართ ლოცვა დავასრულე, მაშინვე დაემხო ყველა თქვენი ცრუ ღმერთი, რადგან უსულო კერპები არიან და უგულისხმოებს აცდუნებენ, ხოლო ქრისტეს მონები ჭეშმარიტი ღმერთის სახელით შემუსრავენ მათ". როდესაც დედოფალმა ალექსანდრამ კერპების შემუსრვა შეიტყო, მსწრაფლ მივიდა მეფესთან და შესძახა: "უძლეველი მხედრის გიორგის ღმერთო, ნუ გამიხსენებ უმეცრებით ჩადენილ ცოდვებს, უფალო, ღმერთო, გაიხსენე ჩემი უკანასკნელი მოქცევა შენდამი და ადგილი მიმიჩინე ქრისტიანებთან და შენს ერთგულ მონა გიორგისთან". გამძვინვარებულმა მეფემ უკანასკნელად მიმართა წმინდა გიორგის: "უკეთურო გიორგი, შენ შეაცდინე დედოფალი და მიზეზი გახდი მისი დაღუპვისა, ამიტომ ვბრძანებ, რომ მახვილით თავი წარგეკვეთოთ შენც, გალილეველთა მღვდელსა და დედოფალსაც". მხედრებმა მაშინვე წაიყვანეს ისინი ქალაქგარეთ. სიხარულით აღვსილი დედოფალი გულში გამუდმებით ლოცულობდა, ხოლო თვალები ზეცისაკენ ჰქონდა აღპყრობილი. მან გზად ჩამოისვენა და მშვიდობით მიაბარა სული უფალს, ხოლო წმინდა გიორგიმ, როგორც კი ადგილზე მიიყვანეს, სთხოვა მათ, რომ ლოცვის დრო მიეცათ. მიაპყრო თვალები ზეცას, აღაპყრო ხელები, ამოიოხრა და თქვა: "უფალო, ღმერთო ჩემო, რომელიც არსებობ საუკუნეებზე უწინარეს, რომლისკენაც მოვილტვოდი ჩემი სიყრმიდან, რომელი ხარ ქრისტიანთა სასოება, და რომლის არსებობასაც არა აქვს დასასრული, ისმინე ჩემი და როგორც მომეცი მოთმინება და სრული მოწამეობა, ასევე შეიწყნარე ჩემი სული და განარიდე ეშმაკთა სულებისაგან და დაადგინე შენს სათნომყოფელებთან ერთად. აპატიე ამ წარმართებს ის ბოროტება, რაც უყვეს შენს მონებს და გაუნათლე მათ გულები ჭეშმარიტების შესამეცნებელად. უფალო, მოუვლინე შეწევნა ყველას, ვინც კი უხმობს შენს სახელს და დაამკვიდრე მათ შორის შენი შიში, სიყვარული და შენი წმინდანების სურვილი, რათა აღასრულებდნენ მათ დღესასწაულებსა და ბაძავდნენ მათ სარწმუნოებას, რომ მათთან ერთად ღირსნი გახდნენ ზეციურ სასუფეველში დამკვიდრებისა. მოხედე, უფალო, ჩემს სიმდაბლეს და მიეცი მადლი ჩემი სხეულის ნაწილებს, რომ ყოველმა კაცმა, რომელიც სარწმუნოებით შეხედავს ან შეეხება, მიიღოს მადლი, კურთხევა და ცოდვათა შენდობა. ხოლო თუ ვინმე გასაჭირში იყოს და გამიხსენოს მე, იხსენი ყოველგვარი განსაცდელისაგან. უფალო ღმერთო, ვინც მოიხსენოს ჩემი წამების ღვაწლი, მიეცი მადლი, მიუტევე მათ ყოველგვარი შეცოდებანი და განკურნენ მათი სნეულებანი, რადგან მხოლოდ შენ იცი, მათი მაცთური მტრის სივერაგე, რომელიც ფეხქვეშ შემუსრე და რომლებიც წაიკითხავენ ან მოისმენენ ჩემს წამებას, განწმიდე ბიწიერებისაგან". და როგორც კი ლოცვა დაასრულა, უფალი გამოეცხადა და უთხრა: "მოდი ჩემო სარწმუნო მონაო და შედი მამაჩემის ზეციურ სამკვიდრებელში. ხოლო რაც მთხოვე, აღგისრულებ და ვინც შენს სახელს მოიხსენებს, ვიხსნი ყოველგვარი განსაცდელისაგან". და როდესაც სიტყვა დაასრულა, ამაღლდა ზეცად. მაშინ წმინდა გიორგიმ მოიდრიკა მუხლი და მიუშვირა ქედი. ჯალათმა დაჰკრა მახვილი და დასრულდა დიდმოწამის წამება 303 წელს, 23 აპრილს, პარასკევ დღეს, დილის 7 საათზე. ანდერძის თანახმად წმინდა გიორგის ცხედარი დაკრძალეს პალესტინაში, ქალაქ რამალაში და იგი შეიქმნა კურნებებისა და სასწაულების წყაროდ. კონსტანტინე დიდის მეფობის დროს, იერუსალიმის მახლობლად, ქალაქ ლიდში (დიოსპოლისი) წმინდა გიორგის სახელზე ააშენეს დიდი ტაძარი და მისი წმინდა ნაწილები საზეიმოდ იქ გადაასვენეს. წმინდა გიორგის სასწაულების რიცხვი აურაცხელია, ყოველი ქვეყანა და ყოველი ეკლესია აღსავსეა მისი საკვირველებითა და წყალობით. წმინდა გიორგის მიერ უღმრთოთა შემუსვრაზე მოგვითხრობს შემდეგი სასწაული: პალესტინაში, წმინდა გიორგის დედულეთის დაბას, სადაც დასვენებულია წმინდანის ყოვლადწმიდა ნაწილები, სარკინოზთა ჯარი შემოესია საბრძოლველად. როცა იქ მყოფნი დაატყვევეს, კარვები გაშალეს და იწყეს ლხინი და განცხრომა. უგუნურებმა ტაძრის საკურთხეველში, სადაც ძლევაშემოსილი და წამების ღვაწლით შემკული მოწამის წმიდა ნაწილები იყო დასვენებული, ხელი მიყვეს ღორმუცელობას, ლოთობას, ძილს, თამაშსა და ხუმრობას. შემდეგ მოზიდეს ისრები და სროლა დაუწყეს იქ დაბრძანებულ დიდებულ ხატებს. ერთმა ტყვეთაგანმა გაუბედა მათ და უთხრა: "არ შეიძლება ასეთი მკრეხელობა წმინდანთა მიმართ, რადგან მოწამე, ვისი სახელითაც პატივცემულია ეს ტაძარი, იყო უძლეველი მეომარი და დღემდე ამხილებს თავის მოწინააღმდეგეებს და ულმობლად მუსრავს მათ". უსჯულო მხედრებმა უწესოდ გაიცინეს და თქვეს: "გაგვაგებინეთ ვინ არის ასეთი?" ხოლო იგი უჩვენებდა წმინდა გიორგის ხატს. ბრწყინვალედ გამოსახულსა და მეომრის ჯაჭვის პერანგით შემოსილ დიდმოწამეს წელზე ოქროს ქამარი ერტყა, ხოლო ხელში საბრძოლო შუბი ეჭირა და თავზარდამცემი სანახავი იყო თავისი დიდებულებით. ერთმა მათგანმა მოზიდა ისარი და წმიდანის ხატს სტყორცნა, მაგრამ ისარი უეცრად უკუიქცა, მტყორცნელს გული განუგმირა და ბეჭებამდე გაერჭო. უბადრუკმა იმწამსვე სული დალია, ხოლო დანარჩენმა მხედრებმა დაინახეს წმინდა გიორგის ხატი, რომელსაც ხელი გაეშალა და ხოცავდა მათ. თავზარდაცემული მეომრები გაიქცნენ, ხოლო ვინც გადაურჩა მახვილით მოსვრას, მიუთხრობდნენ წმინდა გიორგის უძლეველ ძალაზე. ჯერ კიდევ იმ დროს, როდესაც ქვეყანაზე ბრწყინავდა წმინდა გიორგი და ეს იყო მის წამებამდე, ქალაქ ლასიაში მეფობდა უკეთური, უსჯულო და კერპთმსახური სელინოსი, რომელიც ქრისტიანების მიმართ შეუბრალებელი და ულმობელი იყო. ამიტომაც, თავისი ბოროტი საქმეების შესაფერად მიეგო კიდეც უფლისაგან. ქალაქის მახლობლად იყო ტბა, რომელშიც გამოჩნდა ბოროტი ვეშაპი, იგი ყოველდღე ამოდიოდა წყლიდან და მუსრს ავლებდა მოსახლეობას. მრავალჯერ სცადეს მისი მოკვლა, მაგრამ ვერ შეძლეს, რადგან ძალიან მძვინვარე იყო. ქალაქის მცხოვრებლებმა დაადანაშაულეს მეფე, რომ იგი არ ეძიებდა ხსნის გზას თავისი ხალხის გადასარჩენად. ამგვარი მხილებით დამფრთხალმა მეფემ ქალაქის მცხოვრებლებს უბრძანა, თავიანთი შვილები რიგ-რიგობით მიეცათ მხეცისთვის შესაწირად და როდესაც ჯერი მასზე მიდგებოდა, ისიც შესწირავდა თავის ერთადერთ ასულს. მართლაც, მეფის განკარგულების თანახმად, ყოველი კაცი იძულებული გახდა გაემეტებინა თავისი შვილი, ვიდრე მეფის ასულის რიგიც არ დადგა. დარდისაგან შეწუხებულმა მამამ ძვირფასი სამოსით მორთო სასიკვდილოდ განწირული თავისი ერთადერთი ასული და მოთქმითა და გოდებით უკანასკნელი თხოვნით მიმართა თავის ქვეშევრდომებს, რომ არც ოქრო-ვერცხლს დაინანებდა, არც საკუთარ მეფობას, ოღონდ მისი ქალიშვილისთვის აეცილებინათ ეს მძიმე ხვედრი, მაგრამ არავინ უთანაგრძნო, რადგან თვით მის მიერ იყო ეს წესი დადგენილი. სელინოსმა, როცა იხილა მათი სიჯიუტე, მისცა მათ თავისი ასული. ხოლო კაცთმოყვარე და მრავალმოწყალე ღმრთის განგებულებით, სწორედ იმ დროს, როდესაც სამსხვერპლოდ გამზადებული ქალი ელოდა ტბიდან ვეშაპის გამოსვლას, უფალმა ინება, რომ იქ გაევლო კაბადუკიისკენ მიმავალ წმინდა გიორგის. მან ტბიდან წყალი შეასვა ცხენს და როდესაც იხილა თვალცრემლიანი ქალიშვილი, ტირილის მიზეზი ჰკითხა. ქალმა სთხოვა უცნობ ჭაბუკს, სწრაფად გასცლოდა ამ საშიშ ადგილს, მაგრამ წმინდა გიორგიმ მტკიცედ განუცხადა, რომ იგი მაინც არ მიატოვებდა, თუნდაც მასთან ერთად მომკვდარიყო, მაშინ ქალმა მოუთხრო თავისი გასაჭირის შესახებ. წმინდა გიორგიმ ჰკითხა ქალს, თუ რომელ ღმერთს მსახურებდნენ მამამისი და მისი ქვეშავრდომები. "აპოლონს, ჰერაკლეს, სკამანდროს და დიდ ღმერთს არტემიდას" - უპასუხა ქალმა. როდესაც წმინდანმა გაარკვია მათი აღმსარებლობის წარმართული ბუნება, დაამშვიდა ქალი, რომ ჭეშმარიტი ღმერთის სახელით იხსნიდა მას ბოროტი მხეცისაგან. მან მაცხოვრის მიმართ აღავლინა ლოცვა, რათა მხეცის დამარცხების ძალა მიენიჭებინა მისთვის და მიიღო კიდეც პასუხად უფლისაგან "შესმენილ იქნა შენი ვედრებაი, გიორგი, ჰყავ რაიცა გნებავს, მე შენთანა ვარ". უეცრად შეიძრა ლერწმოვანი. შიშით შეძრული ქალი მაინც ჭაბუკის გადარჩენას ცდილობდა და სთხოვდა იქიდან წასვლას, მაგრამ წმინდა გიორგი ვეშაპის მოსაკლავად გაეშურა, გამოსახა მასზე ჯვარი და თქვა: "უფალო, ღმერთო, გადააქციე ეს მხეცი ჩემს მორჩილად" და როგორც კი ეს წარმოსთქვა, სულიწმიდის შეწევნითა და მისი ლოცვით ბოროტი ვეშაპი წმინდანის ფეხებთან დაეცა. წმინდა გიორგიმ ქალს უბრძანა, შემოეხსნა თავისი სარტყელი, ყელზე მოება მხეცისთვის და ისე წაეყვანა ქალაქში. ამ სანახაობით დამფრთხალი ქალაქის მცხოვრებნი წმინდანმა დაამშვიდა და უთხრა: "იწამეთ უფალი ჩვენი იესო ქრისტე, ყოვლად ძლიერი ჭეშმარიტი ღმერთი, და მე მოვკლავ ამ ვეშაპს". მაშინ შეჰყვირეს მეფემ და მისმა ქვეშავრდომებმა: "გვწამს მამა, ძე და სული წმიდა". წმინდა გიორგიმ იშიშვლა ხმალი, მოკლა ვეშაპი და ქალიშვილი მამას დაუბრუნა. ქალაქის მცხოვრებლები დაემხნენ წმინდანის წინაშე და ჭეშმარიტი ღმერთი განადიდეს, ხოლო მაშინ წმინდა გიორგიმ მოიწვია ეპისკოპოსი ალექსანდრე და ნათელი სცა მეფეს, დიდებულებსა და ერის დიდ სიმრავლეს. თხუთმეტი დღის განმავლობაში ორმოცდახუთი ათასი კაცი მოინათლა. მეფემ კი ჭეშმარიტი ღმრთის სადიდებლად ძვირფასი ტაძარი ააშენა. როდესაც ტაძარი დასრულდა, წმინდანი შევიდა საკურთხეველში და აღმოადინა საკურნებელი წყარო. სწორედ ამ სასწაულის აღსანიშნავად გამოსახავენ ხატებზე წმინდა გიორგის ცხენზე მჯდომარეს შუბით ხელში, რომლითაც საზარელ მხეცს კლავს. დრაკონის მლახვრავი წმინდა გიორგის სახე არის ქრისტეს ეკლესიის ბოროტებასა და ცოდვაზე გამარჯვების სიმბოლო, ხოლო ხატი, რომელზეც იგი დიოკლეტიანეს კლავს, არის სიმბოლო ეკლესიის გამარჯვებისა მის ხილულ მტრებზე, მათზე, ვინც ქრისტიანობას ცეცხლითა და მახვილით ებრძოდა და ცდილობდა ჯალათის ხელით ადამიანთა გულებიდან ამოეგლიჯა ქრისტეს სახელი. წმ. გიორგის განსაკუთრებულ თაყვანისცემას საქართველოში ჯერ კიდევ IV საუკუნის დასაწყისში დაედო საფუძველი. ძველთაგანვე საქართველოს, წმინდა გიორგის ქვეყანას, გეორგიას უწოდებდნენ. საქართველოს კათალიკოს-პატრიარქის კირიონის ცნობით წმინდა გიორგი კაბადოკიელი მესხი იყო, ხოლო წმინდა არსენ იყალთოელის მოწმობით, წმინდა ნინო - საქართველოს განმანათლებელი, დიდმოწამის ბიძაშვილი იყო და ქართველმა ერმა მისგან შეიტყო წმინდა გიორგის მოწამეობის შესახებ. სავარაუდოა, რომ პირველი ტაძარი წმინდანის სახელზე ბოდბეში, წმინდა ნინოს თაოსნობით აიგო (ბოდბის მონასტრის მთავარი ტაძარი წმინდა გიორგის სახელობისაა). მისი სახელობის ტაძრები აგებულია არა მარტო ქალაქებსა და სოფლებში, არამედ კლდეებზე, მთის მწვერვალებზე და მიუვალ ადგილებში, რომელთა კედლებს ამშვენებენ მისი ცხოვრებისა და სასწაულების გამომსახველი უძველესი ფრესკები. წმინდა გიორგის სახელზე აგებული უამრავი ტაძრიდან ერთ-ერთი უძლიერესთაგანია შავნაბადას წმინდა გიორგის ეკლესია, რომლის შესახებ არსებობს გადმოცემა, რომ ერთხელ, უსჯულო მტრის შემოსევისას ქართველთა მცირერიცხოვანი ლაშქარი, დაბანაკებული იმ მთის ძირში, რომლის წვერზეც წმინდა გიორგის ეკლესია იყო აგებული, გულმხურვალედ ევედრებოდა წმინდა მოწამეს მოსალოდნელ ბრძოლაში შეწევნას. ხოლო გამთენიისას ყველამ იხილა მხედარი, რომელიც შურდულივით დაეშვა მთის წვერიდან, ეს იმდენად შთამბეჭდავი სანახავი იყო, რომ თავზარდაცემული მტერი გაიქცა. გამხნევებულმა ქართველმა მეომრებმა ადვილად დაამარცხეს მტრის განახევრებული ლაშქარი. გამარჯვების შემდეგ სიმამაცით გამორჩეული მეომარი, რომელიც მთის წვერიდან დაეშვა, მხედართმთავარმა შავი ნაბდით დაასაჩუქრა. როდესაც ყველანი სამადლობელი პარაკლისის გადასახდელად ტაძარში შევიდნენ, შავნაბდიანი მხედარი სულ მთლად გაბრწყინდა და ყველამ შეიცნო წმინდა დიდმოწამე გიორგი. მას შემდეგ ამ მთას შავნაბადას მთას უწოდებენ, ხოლო მთის წვერზე აშენებულ ეკლესიას, შავნაბადას წმინდა გიორგის ეკლესიას. ასევე, მოწამის ხილულ შეწევნაზე დიდგორის ბრძოლაში, მოგვითხრობს დავით აღმაშენებლის მემატიანე: "რამეთუ ხელი მაღლისაი შეეწეოდა და ძალი ზეგარდამო ჰფარვიდა მას და წმიდა დიდმოწამე გიორგი განცხადებულად და ყოველთა სახილველად წინა-უძღოდა მას და მკლავითა თვისითა მოსრვიდა ზედა-ზედა მოწევნილთა უშჯულოთა წარმართთა, რომელ თვით იგი უშჯულონი და უმეცარნი მოღმართ აღიარებდეს და მოგვითხრობდეს სასწაულსა ამას მთავარმოწამისა გიორგისასა". ხოლო ქართველი ერისათვის ეს დღე ბოროტზე უფლის ბრწყინვალე გამარჯვების სიმბოლოდ იქცა. წმინდა გიორგი ითვლება მხედართა, მიწისმოქმედთა, მწყემსთა და მოგზაურთა მფარველად. მას ევედრებიან აგრეთვე დემონური ძალებისაგან გამოხსნას. წმინდა გიორგი ყველაზე უფრო პატივცემული წმინდანია საქართველოში. იგი ქართველთა მფარველი და სასო, მათი ფარი და მახვილია. ღმრთის განგებით ქართველი ერი უშუალო მფარველობისათვის ჩაბარდა წმინდა გიორგის, ამიტომაც წმინდა გიორგის დაუჯდომლის იკოსს დაემატა მუხლი: "გიხაროდენ უძლეველო წინამბრძოლო ქართველთა ერისაო და მფარველო ჩუენისა ეკლესიისაო". წმიდა გიორგის სიკვდილისწინა ლოცვა-ვედრება ღმრთისადმი უფალო ღმერთო ჩემო, რომელი ხარ შემოქმედი ყოველთა საუკუნეთაი, რომლისა მიმართ მოვივლტოდე სიყრმით ჩემითგან, რომელი უწინარეს თხოვისა მისცემ ნიჭთა შენთა მოყუარეთა შენთა, ყოვლად ძლიერო და სახიერო და კეთილო ქრისტეანეთა სასოებაო და უტყველო მონათა შენთაგანთა აღთქმაო, რომლისა-ეგე დიდებაი გამოუთქმელ არს და სუფევაი დაუსრულებელ, შენ, უფალო, ისმინე ჩემი, რომელმან მომმადლე მე ღვაწლსა ამას წამებისასა ვიდრე აღსასრულამდე სრულყოფაი და ტანჯვათა შინა მოთმინებაი. აწცა, სახიერო, შეიწყნარე სული ჩემი და იხსენ იგი ეშმაკთა მათგან განმკითხველთა, რომელნი არიან ჰაერთა შინა, და სათნოთა შენთა თანა შემრაცხე მე და შეუნდვე წარმართთა ამათ, რაოდენიცა რაი ძლიერი ყვეს ჩემდა მომართ და ნეტართა მათ მონათა შენთა, რომელნი-იგი სახელისა შენისათვის იწამნეს, და განანათლენ ესენი ცნობითა ჭეშმარიტებისა შენისაითა, რამეთუ ყოველთა კაცთა გნებავს ცხორებაი და მეცნიერებასა ჭეშმარიტებისასა მოსლვაი. მოხედე, უფალო, სიმდაბლესა ზედა ჩემსა და მომმადლე თხოვაი ესე ჩემი, რომელსა ვითხოვ შენგან, რამეთუ ვინაითგან მრავალნი ვლიან, რათა მიიღონ ძვალთა ჩემთაგან, ამისთვის შეუვრდები მოწყალებასა შენსა. მოეც, უფალო, მადლი ძვალთა ჩემთა, რათა ყოველი კაცი, რომელი სარწმუნოებით იხილვიდეს და შეიმთხვევდეს, მოაქვნდეს მას მადლი და კურთხევაი და შენდობაი ცოდვათაი. და უკეთუ ვინმე ჩვენებასა იხილვიდეს ანუ დგეს საშჯელსა შინა საშინელსა და მოიხსენოს სიმდაბლე ესე ჩემი, ყავ განთავისუფლებაი მისი, თვინიერ ჭირისა და განსაცდელისა. და რაჟამს მოიღრუბლოს ცათა სეტყვად ქვეყანისა და მოიხსენონ მუნ მდგომარეთა წამებაი ესე ჩემი, ნუ მივალნ ადგილსა მას ჰაერი მავნებელი, არამედ ცვარი მშვიდობისაი იყავნ საკურნებელად მათა. უფალო, ღმერთო, მოეც მადლი, რომელი იხსენებდეს წამებასა ღვაწლისა ჩემისასა და ნუ იყოფინ შეკრვაი სულთა და ხორცთა მათთაი, ნუცაღა კეთროვანებაი ასოთა მათთა, ანუ თუ სხვაი რაიმე წყლულებაი, რომელი იყოს მტერისა მიერ, არამედ მიუტევენ შეცოდებანი მათნი და განკურნენ სალმობანი მათნი, ვითარცა სახიერმან და კაცთმოყვარემან ღმერთმან, რამეთუ შენ მხოლომან უწყი, ვითარმედ ხორც და სისხლ არიან და შენ თავადმან იცნი ალაგნი კაცთანი და შენ უწყი, უფალო, მაცთური მათი მტერი და სიბოროტე მისი, რომელი-იგი შემუსრე ქვეშე ფერხთა მათთა ადრე. და ნუ იყოფინ ბრალი და ბიწი ყოველი, რომელი იკითხვიდეს, გინა ისმენდეს წამებასა ჩემსა. გარდამოუვლინე, უფალო, შეწევნაი მვედრებელთა შენთა და მიეც მათ შიში შენი და სურვილი წმიდათა შენთა სიყვარულისაი, რათა აღასრულებდენ სახსენებელსა მათსა და მიემსგავსნენ სარწმუნოებასა მათსა, რათა ღირს იქმნენ მათ თანა ცხორებასა ზეცისასა და სუფევასა საუკუნესა, რამეთუ შენი არს სუფევაი, ძალი და დიდებაი მამისა და ძისა და წმიდისა სულისაი აწ და მარადის და უკუნითი უკუნისამდე, ამინ. ◄ გუშინ | დღეს | ხვალ ► …
- დაამატა დავით ბილიხოძე to ნოემბერი at 10:11am on ნოემბერი 23, 2013
- თემა: შიშველი სიცოცხლე
- სიამოვნება, თუ მარმარილოსგან გამოკვეთილ და მდიდრულად მორთულ სამყოფელშია: თავს უფრო მყუდროდ გრძნობს. ხოლო თუ ჩვენს მიცვალებულს ნებისმიერი სხვა ხარჯის გაწევაც შეუძლია, ამით პრეტენზიას აცხადებს კიდევ რაღაც ღრმააზროვან... – როგორ ამბობენ ხოლმე? – ალეგორიაზე. დიახ, მას ღრმააზროვანი ალეგორია სჭირდება, რომელიც სწორედ ჩემნაირი ცნობილი მოქანდაკის მიერ უნდა შეიქმნას. სასაფლაოს ბრწყინვალე ლათინურით წააწერენ Hic jacet1 რომელიც იყო, რომელიც არ იყო... თან ლამაზ ბაღსაც მოაშენებენ, ყვავილებით მორთულს და სხვა ამგვარს. ამასთან ერთად, გამძლე ღობეც უნდა ჰქონდეს, რომ დაცული იყოს ძაღლებისა და... – მორჩი რა, თავი მომაბეზრე, – იყვირა აღშფოთებულმა კოსტანტინო პოლინიამ და მეგობარს გაოფლილი სახით მიაჩერდა. ჩირო კოლიმ თავი ასწია; წვეტიანი წვერი, რომელსაც გამუდმებით იქექავდა, ახლა კაუჭივით დაგრეხოდა; ყურადღებით შეათვალიერა მეგობარი წარბებზე ჩამოფხატული ქუდის ქვემოდან, რომელიც შაქრის ლერწმის თავს წააგავდა, მერე კი უდარდელი სიმშვიდით მიაძახა: – ვირო! – ოჰო! ჩირო კოლი სავარძელზე ნახევრად მიწოლილიყო, გრძელი ფეხები გაეშალა და გაეჩაჩხა; პირდაპირ გადააბიჯა ხალიჩას, რომელიც მანამდე პოლიანიმ გულდაგულ დაბერტყა და იატაკზე სათუთად დააგო. პოლიანი მოთმინებას კარგავდა, როცა ხედავდა, მისი მეგობარი როგორი გაბრექილი იჯდა, არადა თვითონ დაღლილობისგან სული სძვრებოდა, მაგრამ სტუდიას მაინც ალაგებდა: თაბაშირის ფიგურები ერთ ჯგუფად დააწყო. დამტვრეული და გაყვითლებული ეტიუდები, რომლებიც კონკურსიდან უსახელოდ დაბრუნდნენ, განზე გადაყარა. შუა ოთახში მაგიდები გამოზიდა, რომლებზეც ახალი ნიმუშები ელაგა, ზედ სველი ტილო გადაეფარებინა, თან ბუზღუნებდა. – ერთი სიტყვით, წახვალ თუ არა? – არა. – მაშინ დივანზე მაინც ნუ ზიხარ. უკვე დავალაგე. ღმერთო ჩემო! ხომ გითხარი, რომ ქალბატონებს ველოდები. – არ მჯერა. – აი, წერილი, შეხედე! გუშინ კომენდატორე სერალისგან მივიღე: "ღრმად პატივცემულო მეგობარო, გაცნობებთ, რომ ხვალ დილით, დაახლოებით თერთმეტი საათისთვის..." – არის უკვე თერთმეტი? – მეტია! – არ მჯერა. განაგრძე! – "...თქვენთან ჩემი რეკომენდაციით მოვლენ სინიორა კონ..." რა წერია აქ! – ალბათ, კონფუციო. – კონტ... თუ კონსალვი, ვერ გავარჩიე, "...და მისი ქალიშვილი, რომელთაც თქვენთან საქმე აქვთ. ეჭვი არ მეპარება, რომ..." და ა.შ., და ა.შ. – შენ თვითონ ხომ არ დაწერე ეგ წერილი? – ჰკითხა ჩირო კოლიმ და ისევ დახარა თავი. – ბრიყვო! – ლამის ამოიკვნესა პოლიანიმ; სიბრაზისგან აღარ იცოდა, ეტირა თუ ეცინა. კოლიმ მუქარით ასწია თითი და თავი გააქნია. – ასე ნუ ლაპარაკობ, მაწყენინებ. მითხარი, თუ ღმერთი გწამს, ნუთუ იცნობ ისეთ ქალბატონს, რომლის გულისთვისაც მე ბრიყვულად მოვიქცევი? ამ ჯიშის ხალხი მხოლოდ მებრალება. გაპრანჭულები, ლაქის ჩექმებში გამოწყობილები, ლამაზი ჰალსტუხებით შემკულნი, ეს ჰელიოპროო... ეს ჰელიოკროო... თუ რა ჰქვია? ღილკილოში ჰელიოტროპი გაუყრიათ და შენსავით ხავერდის ჟილეტში გამოწყობილან... ოჰ, როგორ დამამშვენებდა ასეთი ხავერდის ჟილეტი! ძალიან უბედური ვარ, რომ არ შემიძლია შევიცვალო! მისმინე, ეს შენ გამოგადგება: თუ მართალია, რომ სინიორ კონფუციოები უნდა მოვიდნენ, სტუდია ისევ ისე ავურიოთ, როგორც მანამდე იყო, თორემ რა იცი, რას არ იფიქრებენ შენზე. უკეთესი იქნება, მუშაობის დროს ენახე, რომ იტყვიან, ოფლის ღვრის დროს... ერთი სიტყვით, მაშინ, როცა საარსებო ფულისთვის ოფლს ღვრი... აიღე თიხის ერთი მოზრდილი ნაჭერი, დაზგაზე მიაკარი და ბევრს ნუღარ ფიქრობ, ჩემი გამოძერწვა დაიწყე ისე, როგორც მხედავ, აი, ამ გათხლეშილ პოზაში. შენს ქმნილებას დაარქვი "ბრძოლაში", და ეროვნული გალერეისთვის დაუყოვნებლივ გამოგართმევენ. აი, ნახავ თუ არა. მართალია, არც ისე ახალი ფეხსაცმელი მაცვია, მაგრამ თუ მოინდომებ, შეგიძლია მანდ ახლებად გამოიყვანო. შენ ხომ, როგორც მოქანდაკე, ქათინაურების გარეშე გეტყვი, ნამდვილი მეძველმანე ხარ... კონსტანტინო პოლიანი ამასობაში თავის ნახატებს კედლებზე კიდებდა და ყურადღებას აღარ აქცევდა მეგობრის ბჟუტურს. მის თვალში კოლი ცხოვრებისგან გარიყული ბედუკუღმართი ვინმე იყო, წარსული ეპოქის ნაგლეჯი, მხატვრების მიერ უკვე უარყოფილი მოდის ნაწილი: უგერგილო, დაუდევარი, მოშვებული კაცი, რომლისთვისაც უსაქმურობა ჩვეულებად იქცა. სიმართლე რომ ითქვას, მართლაც იყო სიბრალულის ღირსი, რადგან მუშაობის ხასიათზე თუ დადგებოდა, საუკეთესო მოქანდაკესაც კი ასჯერ გაუსწრებდა. სხვამ თუ არა, პოლიანიმ ხომ ნამდვილად იცოდა ეს. რამდენჯერ უნახავს აქ, ამ სტუდიაში, თავისი დიდი თითების რამდენიმე ზერელე, თუმცაღა დამაჯერებელი შეხებით როგორ დაუმთავრებია კოლის ის სკულპტურული ეტიუდი, რომელზეც პოლიანის მწარე ოფლი უღვრია. მაგრამ კოლის ხელოვნების ისტორია ცოტათი მაინც უნდა შეესწავლა და საკუთარი ცხოვრება მოეგვარებინა; ცოტა გარეგნობისთვისაც უნდა მიეხედა, თორემ თავისი დაძონძილი ტანსაცმლით, გამუდმებით მელანქოლიურ გამომეტყველებით არც ისე საამურ შთაბეჭდილებას ახდენდა. თვითონ მან, პოლიანიმ... უნივერსიტეტის ორი კურსი დაამთავრა და მას მერე, მას მერე... ბატონებო, უკვე მშვენივრად აკეთებს ფულს... თავის გარეგნობასაც აქცევს ყურადღებას... ყრუ დარტყმის ხმა გაისმა და პოლიანი სკამიდან ჩამოხტა, რომელზეც სურათების ჩამოსაკიდებლად ასულიყო. – ისინი არიან! რა ვქნათ ახლა? – მიუბრუნდა კოლის შეშფოთებული სახით. – როგორც კი შემოვლენ, წავალ, – უპასუხა მან და არც კი განძრეულა. – კაცი იფიქრებს, რომის პაპს ელოდები, იმაზე რომ აღარაფერი ვთქვათ, რომ სულაც შეგიძლია, ეგ ხალხი მეც გამაცნო, შე ეგოისტო! კოსტანტინო პოლიანი კარის გასაღებად გაემართა, თან შუბლზე დაფენილ ქერა, ლამაზ ქოჩორს ისწორებდა. ჯერ სინიორა კონსალვი შემოვიდა. მას მისი ქალიშვილი მოჰყვა; სინიორინა თალხებში იყო გამოწყობილი. სახეზე სქელი, შავი პირბადე ჩამოეფარებინა, ხელში მილისებრ დახვეული ქაღალდის ფურცელი ეჭირა. დედამისს ღია ნაცრისფერი მოხდენილი კაბა ეცვა, რომელიც საოცრად შეეფერებოდა მის ლამაზ სახეს, ფერფლისფერი თმა იებით მორთული კოპწია ქუდიდან მიმზიდველად გამოუკრთოდა. სინიორა კონსალვის მთელი გარეგნობა იმაზე მიანიშნებდა, რომ ასაკის მიუხედავად, თავს ახალგაზრდად და ლამაზად მიიჩნევდა. ქალიშვილმაც აიწია პირბადე; არც ის იყო დედაზე ნაკლებად ლამაზი, თუმცა ფერმკრთალ სახეზე მორჩილება და ნაღველი ეწერა. პირველი სავალდებულო მისალმების შემდეგ პოლიანი იძულებული გახდა ქალებისთვის კოლი წარედგინა. რომელიც ისევ დივანზე იჯდა ჯიბეებში ხელებჩაწყობილი, ჩამქრალი სიგარეტი კბილებში გაეჩარა, ქუდი ჩამოეფხატა და ჩანდა, წასვლას სულაც არ ფიქრობდა. – მოქანდაკე ბრძანდებით? – ჰკითხა სინიორინა კონსალვიმ და სიმორცხვისგან უნებურად სახე შეუფაკლდა – კოლი... ჩირო? – დიახ, კოდიჩილო1 – გაეპასუხა ისიც, გაიჯგიმა, ქუდი მოიხადა და ხშირი, გადაბმული წარბები, ახლო-ახლო ჩამსხდარი თვალები გამოაჩინა. – მოქანდაკე? რატომაც არა! მეც მოქანდაკე გახლავართ. – მაგრამ მე მითხრეს, – მოუთმენლად განაგრძო გაღიზიანებულმა სინიორინა კონსალვიმ, – რომში არ არისო... – საქმე ის არის, რომ... მე... ასე ვთქვათ, ცა და ქვეყანა მოვიარე, სინიორინა, – მიუგო კოლიმ. – უწინ მთელ თავისუფალ დროს რომში ვატარებდი, რადგან ეს ზღაპრული ქვეყანა დავიმორჩილე... მერე კი... სინიორინა კონსალვიმ დედას გადახედა, მან კი გაიცინა და თქვა: – ახლა რა ვქნათ? – ზედმეტი ხომ არ ვარ, წავიდე? – იკითხა კოლიმ. – არა, არა, პირიქით, – ნაჩქარევად უპასუხა სინიორინამ. – პირიქით, გთხოვთ, დარჩით, იმიტომ, რომ... – შარო საიდან მოდიხარო, ამას ჰქვია! – წამოსცდა დედას, მერე პოლიანის მიუბრუნდა და ჩაილაპარაკა, – თუმცა ამის გამოსწორება შეიძლება... თქვენ ხომ მეგობრები ხართ? – დიახ, ძალიან ახლო მეგობრები, – უპასუხა პოლიანიმ. კოლიმ კი დასძინა: – არ დაიჯერებთ, მაგრამ თქვენ მოსვლამდე ერთი წუთით ადრე ჩემი სახლიდან გაგდება უნდოდა! – აღარ გაჩუმდები? – გამოსცრა კბილებში პოლიანიმ, – გთხოვთ, ისე იგრძენით თავი, როგორც საკუთარ სახლში. რით შემიძლია გემსახუროთ? – საქმე ის არის, – დაიწყო სინიორა კონსალვიმ და სკამზე ჩამოჯდა. – ჩემს საბრალო ქალიშვილს მოულოდნელად უბედურება დაატყდა თავს, საქმრო დაეღუპა. – აი, თურმე რა მომხდარა! – დიახ, ასეა! – საშინელებაა! წარმოიდგინეთ, სწორედ ქორწილის წინა დღეს მოხდა ეს ტრაგედია! ნადირობის დროს უბედურ შემთხვევას ემსხვერპლა. შეიძლება წაიკითხეთ კიდეც გაზეთში ჯულიო სორინის ამბავი. – ოჰ, სორინი, როგორ არა! – წამოიყვირა პოლიანიმ. – ხელში რომ აუფეთქდა თოფი, არა? – გასული თვის პირველ რიცხვებში... თუმცა, არა... იმის წინა თვეს იყო... ერთი სიტყვით, უკვე სამი თვეა გასული მას მერე. საცოდავი შორეულ ნათესავად გვერგებოდა: ერთ-ერთი ჩემი დეიდაშვილის ვაჟიშვილი გახლდათ, მამამისი ცოლის გარდაცვალების შემდეგ ამერიკაში წავიდა. ასე რომ, ჯულიეტა (ჩემს ქალიშვილს ჰქვია ჯულია, ორივეს თითქმის ერთნაირი სახელები ჰქონდათ)... პოლიანი წელში მოიხარა და თავი დაუკრა. – ჯულიეტამ, – განაგრძობდა დედა, – გადაწყვიტა, ძეგლი დაუდგას საფლავზე თავის საქმროს, რომლის ნეშტი ვერონაში, საგვარეულო აკლდამაში განისვენებს. ამ ძეგლთან დაკავშირებით მას გარკვეული ჩანაფიქრები აქვს... ჩემი ქალიშვილი ფერწერისადმი განსაკუთრებულ მიდრეკილებას ყოველთვის იჩენდა... – არა... არა... – მორცხვად შეაწყვეტინა მგლოვიარემ და თვალები დახარა. – მე მხოლოდ ისე, დროის მოსაკლავად... – მაპატიე, ძვირფასო, მაგრამ საწყალ ჯულიოს ხომ იმის სურვილიც ჰქონდა, რომ სპეციალურად გემეცადინა... – დედა, გთხოვ... – შეევედრა სინიორინა. – სინიორ, ერთ-ერთ ილუსტრირებულ ჟურნალში საფლავის ძეგლის პროექტი ვნახე... აქ მყოფი სინიორ კოლის პროექტი... ძალიან მომეწონა და... – დიახ, დიახ, – დაეთანხმა დედა და ამ ჩარევით დარცხვენილ ქალიშვილს სიტყვა შეაშველა. – და მაშინ, – განაგრძო ქალიშვილმა, – ვიფიქრე, რომ მცირე შესწორებით... – მაპატიეთ, რომელ ძეგლზე ლაპარაკობთ? – იკითხა კოლიმ. – მე ხომ მრავალი ესკიზი მაქვს გაკეთებული იმ იმედით. იქნებ რამე შეკვეთა მეღირსოს მიცვალებულისგან მაინც, რაკი ცოცხლები... – გთხოვთ მომიტევოთ, სინიორინა, – ჩაერია ლაპარაკში პოლიანი, გარკვეულწილად შეურაცხყოფილი იმით, რომ ჩრდილში აღმოჩნდა, – თქვენ ჩემი მეგობრის რომელიმე ესკიზის მიხედვით გსურთ ძეგლის დადგმა? – არა, მთლად ისეთის არა, მაგრამ... საქმე ის არის, – სწრაფად უპასუხა სინიორინამ, – თუ არა ვცდები, სინიორ კოლის ესკიზი გამოხატავს სიკვდილს, რომელსაც თან მიაქვს სიცოცხლე... – ჰო, გამახსენდა! – წამოიძახა კოლიმ. – სუდარაში გახვეული ჩონჩხი, არა? მისი ძვლებადქცეული კონტური ოდნავ თუ ამოიცნობა ნაოჭებში. ეს ჩონჩხი სიცოცხლეს ჩაჰფრენია – ჯანმრთელ ქალიშვილს, რომლისთვისაც სრულიად მოულოდნელია ეს... დიახ, დიახ... შესანიშნავია! მშვენიერია! გამახსენდა. სინიორა კონსალვიმ სიცილისგან თავი ვერ შეიკავა, ამ უცნაური სუბიექტის თავდაჯერებულმა იშვიათმა სითამამემ გააოცა. – თავმდაბალია, არა? – მიუბრუნდა მას პოლიანი. – მეტისმეტად ახირებული კაცია. – აი, რას გეტყვი, ჯულია, – ისევ ჩაერია საუბარში სინიორა კონსალვი და წამოდგა, – ხომ არ ჯობია, პირდაპირ აჩვენო შენი ნახატი? – მოიცადე, დედა, – სთხოვა სინიორინამ. – მე მგონია, უპირველეს ყოვლისა, გულახდილად უნდა ვუთხრათ ყველაფერი სინიორ პოლიანის. როცა ამ ძეგლის დადგმის აზრი დამებადა, გამოგიტყდებით, მაშინვე გამახსენდა სინიორ კოლი. დიახ, დიახ. მხატვრობა ხომ მას ეკუთვნის. მაგრამ, ვიმეორებ, მითხრეს, რომში არ არისო. მაშინ ვეცადე, როგორც მესმოდა, ჩემებურად, ჩემი გემოვნებით გადამეკეთებინა მისი ნახატი, ანუ უფრო ზუსტად რომ ვთქვა, მასში გამომეხატა საკუთარი აზრები და გრძნობები. ხომ გესმით ჩემი? – გადასარევად! – უპასუხა პოლიანიმ. – მე ორივე სახე დავტოვე, – განაგრძო სინიორინა კონსალვიმ, – სიცოცხლის და სიკვდილის, მაგრამ მოვხსენი გატაცების თემა. ახლა სიკვდილი აღარ ექაჩება თავისკენ სიცოცხლეს: პირიქით, სიცოცხლე თავად, საკუთარი სურვილით ემორჩილება ბედისწერას და სიკვდილზე ქორწინდება. – ქორწინდებაო? – დაბნეულად წაიბუტბუტა პოლიანიმ. – სიკვდილზე! – აღტაცებით წამოიყვირა კოლიმ. – ხელს ნუ გვიშლი! – სიკვდილზე. დიახ. – გაიმეორა მორიდებული ღიმილით სინიორინამ. – მე სწორედ ქორწინების ჩვენება მინდოდა. ჩონჩხი გაშეშებული დგას, როგორც სინიორ კოლის ესკიზზე, მაგრამ სუდარის ნაოჭებიდან გამოწვდილ ხელში ქორწინების ბეჭედი უჭირავს. მის გვერდით მორჩილად დგას სიცოცხლე. ჩონჩხისკენ მიიწევს, რომ ბეჭედი გამოართვას. – შესანიშნავია! მშვენიერია! მე ამას მკაფიოდ ვხედავ! – შესძახა კოლიმ. – ეს სულ სხვა აზრია! საოცარია! ეს სულ არ არის ჩემი ჩანაფიქრი, მშვენიერია! ბეჭედი... თითი... დიდებულია! – დიახ, – განაგრძო სინიორინამ და ისევ წამოწითლდა ამდენი შექებისგან. – მეც მიმაჩნია, რომ ეს გარკვეულწილად განსხვავდება თქვენი ჩანაფიქრისგან. მაგრამ ისიც ეჭვგარეშეა, რომ საფუძვლად თქვენი ნახატი გამოვიყენე, და... – არ არის საჭირო ცერემონიები! – წამოიძახა კოლიმ. – თქვენი ჩანაფიქრი ჩემსას გაცილებით სჯობს, და ის – თქვენ გეკუთვნით! გარდა ამისა, ჩემსაზე ვინ იტყვის, ნამდვილად ვის ეკუთვნის! სინიორა კონსალვიმ მხრები აიჩეჩა და თვალები გაუფართოვდა. – მართალი გითხრათ, – უკმაყოფილოდ ჩაილაპარაკა დედამისმა. – მე არანაირად არ ვეწინააღმდეგები ჩემს შვილს, მაგრამ ვაღიარებ, ეს იდეა არ მომწონს! – გთხოვთ, დედა... – შეევედრა ქალიშვილი. შემდეგ პოლიანის მიუბრუნდა და განაგრძო: – ჰოდა, რჩევისთვის კომენდატორე სერალის მივმართე, ჩვენს ახლო მეგობარს... – რომელიც მოწმე უნდა ყოფილიყო საქორწინო კონტრაქტზე ხელის მოწერის დროს, – ამოიოხრა დედამ. – და რადგან მან თქვენ დაგასახელათ, – განაგრძო ქალიშვილმა, – ჩვენც მოვედით, რომ... – არა, არა, მაპატიეთ, სინიორინა, – შეედავა პოლიანი. – მაგრა რაკი აქ ჩემი მეგობარი დაგხვდათ... – ღვთის გულისათვის, თავი დამანებე! – აღშფოთდა კოლი და გაბრაზებული დერეფნისკენ გაემართა. პოლოიანი ხელში ჩააფრინდა და ძალით შეაჩერა. – მოიცადე, ხომ ხედავ... სინიორინამ ხომ ასე თქვა... ნუთუ ვერ გაიგონე? მან მე მხოლოდ იმიტომ მომმართა, რომ ეგონა, შენ აქ არ იმყოფებოდი... – კი, მაგრამ, თვითონ ხომ ყველაფერი შეცვალა! – წამოიძახა კოლიმ და ხელი გაითავისუფლა. – გამიშვი! მე აქ რა მესაქმება! ისინი შენთან მოვიდნენ! მომიტევეთ, სინიორინა, ბოდიში, სინიორა, ნება მეომეცით, დაგემშვიდობოთ. – დაიხსომე, – მტკიცედ უთხრა პოლიანიმ, თან მეგობრისთვის ხელი არ გაუშვია, – ამ საქმეს ხელს არ მოვკიდებ, და თუ შენ უარს იტყვი, მაშინ არც ერთი ჩვენგანი მას არ გააკეთებს... – მაპატიეთ, მაგრამ... იქნებ ერთად? – ყოყმანით შესთავაზა სინიორა კონსალვიმ. – ნუთუ ერთად არ შეიძლება? – ძალიან საწყენია, რომ ჩემდა უნებურად გაგაღიზიანეთ... – დაიწყო სინიორინამ. – არა, როგორ გეკადრებათ! – ერთხმად შესძახეს კოლიმ და პოლიანიმ. შემდეგ კოლიმ დასძინა: – მე ვერაინაირად ვერ მოვკიდებ ხელს, სინიორინა! საქმე ის გახლავთ, რომ ახლა სტუდიაც კი არ მაქვს, იმის მეტი აღარაფერი შემიძლია, რომ ყოველ შემხვედრს სისულელე და სიბრიყვე მივაძახო... ჯობს სცადოთ და ეს ტუტუცი დაითანხმოთ... – იცოდე, ამაოდ ლაპარაკობ, – დაიჟინა პოლიანიმ. – ან ერთად ვიმუშავებთ, როგორც სინიორამ შემოგვთავაზა, ან საერთოდ უარს ვამბობ. – შეიძლება, სინიორინა? – წამოიწყო უცებ კოლიმ და ხელი გაიწოდა მილივით დახვეული ქაღალდისკენ, რომელიც ქალიშვილს გვერდით ედო. – ძლივს ვითმენ, ისე მინდა თქვენი ნახატის ნახვა. როცა ვნახავ... – ო, ღვთის გულისათვის, ნუ წარმოიდგენთ, რომ რამე არაჩვეულებრივი იყოს! – სინიორინა კონსალვიმ აცახცახებული ხელებით გაშალა ნახატი. – მე ფანქარიც კი ძლივს მიჭირავს ხელში... ეს მხოლოდ მონახაზია, სულ რამდენიმე შტრიხი, ისიც იმიტომ, რომ იდეა გადმომეცა... აი... – ჩაცმულია?! – უცებ შეჰყვირა კოლიმ, თითქოს სურათის თვალიერების დროს თავში ურო ჩასცეს. – ო... როგორ თუ ჩაცმული! – აღელვებულმა ჰკითხა სინიორინამ. – არა, ბოდიში! – მგზნებარედ განაგრძობდა კოლი. – თქვენ სიცოცხლე პერანგიანი დახატეთ... დავუშვათ, თუნდაც ტუნიკი ეცვას! არა და არა! ის შიშველი უნდა იყოს, შიშველი, სიცოცხლე აუცილებლად შიშველი უნდა იყოს, ძვირფასო ქალბატონო, აუცილებლად! – მაპატიეთ, – წაიჩურჩულა სინიორინა კონსალვიმ და თვალები დახარა. – გთხოვთ, ყურადღებით დააკვირდით. – დიახ, ვხედავ, ვხედავ, – უპასუხა კიდევ მეტად აღელვებულმა კოლიმ. – აქ ალბათ გინდოდათ საკუთარი თავი დაგეხატათ, ავტოპორტრეტი გამოგესახათ, მაგრამ, ნება მიბოძეთ, ვიფიქრო, რომ თქვენ გაცილებით მშვენიერი ხართ. ეს მარტო სასაფლაოს ძეგლი კი არ იქნება, არამედ ხელოვნების ნიმუში. ამ სხეულმა, თქვენის ნებართვით, უნდა გამოხატოს სიცოცხლე, რომელიც ჯვარს იწერს სიკვდილზე. რაკი ჩონჩხი ჩაცმულია, სიცოცხლე შიშველი უნდა იყოს, ნუთუ ეს გაუგებარია? დიახ, სრულიად შიშველი და მშვენიერი, კეთილო სინიორინა, რომ მეტი კონტრასტი შექმნას ამ შესუდრულ იმქვეყნიურ ჩონჩხთან! შიშველი! პოლიანი, განა არ მეთანხმები? შიშველი, არა, სინიორინა? აბსოლუტურად შიშველი! დამიჯერეთ, უკიდურეს შემთხვევაში, ეს ლაზარეთის სცენას დაემსგავსება: ზეწარში გახვეული მამაკაცი და ხალათიანი ქალი... ჩვენ ხომ ქანდაკება უნდა შევქმნათ, ამიტომ ამოსავალი წერტილიც ეს უნდა იყოს! – არა, არა, მომიტევეთ, – ჩაილაპარაკა სინიორინა კონსალვიმ და დედასთან ერთად ისიც წამოდგა. – ხელოვნების თვალსაზრისით თქვენი მოსაზრება ალბათ სავსებით დამაჯერებელია, ვერც შეგედავებით, მაგრამ ის, რაც მე მინდა, შეიძლება ისე გამოიხატოს, როგორც ჩავიფიქრე. და თუ დამაძალებთ, იძულებული გავხდები, უარი ვთქვა... – კი მაგრამ, რატომ? მაპატიეთ, მაგრამ მარტო თქვენ თავს რატომ წარმოიდგენთ და რატომ აღიქვამთ ასე სიმბოლურად, მითხარით, თუ შეიძლება! ეს ქალიშვილი ლამაზია, მაგრამ სულაც არ ნიშნავს, რომ... მაპატიეთ... სინიორინამ უპასუხა: – სულაც არ არის ლამაზი. ვიცი, მაგრამ მე მინდა ეს სიმბოლური კი არ იყოს, არამედ მე თვითონ ვიყო, ჩემი ბედი, ჩემი გრძნობები. სხვაგვარად არ შემიძლია. ამას გარდა, იფიქრეთ ისიც, რა ადგილას უნდა იდგეს ეს ძეგლი... ერთი სიტყვით, მე ვერ დაგთანხმდებით. კოლიმ ხელები მოიფშვნიტა და თავი მხრებში ჩარგო: – ეს ხომ ცრურწმენაა! – ანდა, უფრო სწორად, პატივისცემის ღირსი გრძნობა, – შეუსწორა სინიორინამ მშვიდი, სევდიანი ღიმილით. გადაწყვიტეს, რომ ორივე მეგობარი დანარჩენ დეტალებზე კომენდატორე სერალის შეუთანხმდებოდა. შემდეგ სინიორა კონსალვი და მგლოვიარე სინიორინა ახალგაზრდა კაცებს დაემშვიდობნენ. როცა ისინი წავიდნენ, ჩირო კოლი ქუსლებზე შემოტრიალდა და ხელების ფშვნეტით წაიმღერა: "ტრა-ლა-რა-ლე-რო, ტრა-ლა-რა-ლერა!" ერთი კვირის შემდეგ კონსტანტინო პოლიანი სინიორინა კონსალვისთან გაეშურა და სტუდიაში მიიწვია, რომ მისი თავის მონახაზი გაეკეთებინა. კომენდატორე სერალისგან, სინიორინა კონსალვის უახლოესი მეგობრისგან, გაიგო, რომ სორინიმ, რომელმაც ნადირობის დროს მომხდარი უბედური შემთხვევის შემდეგ კიდევ სამი დღე იცოცხლა, საცოლეს მამისგან მემკვიდრეობით მიღებული მთელი თავისი ქონება დაუტოვა. აი, რატომ გადაეწყვიტათ ძეგლი დაედგათ მისთვის და ნაკლებად დარდობდნენ იმაზე, რა დაჯდებოდა ეს ყველაფერი. სინიორ სერალიმ დაიჩივლა, ყველა იმ საზრუნავის, გულისტკივილისა და უსიამოვნებისგან, რაც თავს დამატყდა ამ უბედური შემთხვევის გამო, მთლად ძალაგამოცლილი ვარ. ისიც უნდა აღინიშნოს, რომ სინიორინა კონსალვი ბუნებით ერთგვარად გრძნობებს აყოლილია, უფრო აზვიადებს თავის გულისტკივილს, საზრუნავსა თუ უსიამოვნებებს. საბრალო, ნამდვილად იმსახურებს თანაგრძნობას, მაგრამ, ღმერთო შემიწყალე, ზოგჯერ შეიძლება კაცმა იფიქროს, რომ მოსწონს კიდეც თავისი განცდების გადაჭარბება. ოჰ, არავინ ედავება, ეს მართლაც საშინელი ლახვარია, მართლაც მოწმენდილ ცაზე მეხის გაელვებას ჰგავს! თან როგორი კარგი კაცი იყო, საბრალო სორინი! რა ლამაზი! ან რა შეყვარებული!.. რა თქმა უნდა, ბედნიერებას მოუტანდა ამ ქალიშვილს. ვინ იცის, იქნებ იმიტომაც იყო ასეთი დღემოკლე. ისე გამოდიოდა, რომ სორინი კარგი კაცი იყო და უდროოდაც განგებ გარდაიცვალა, რომ კომენდატორე სერალი გაენაწყენებინა. აბა, მარტო ის რად ღირდა, რომ სინიორინა კონსალვიმ არ ისურვა წასულიყო იმ სახლიდან, რომელიც მისმა საქმრომ მზრუნველობით მოუწყო, წვრილმანიც კი არ გამორჩენია: მშვენიერი ბუდე გაუკეთა უნ ჯოლი რევე დე ლუხე ეტ დე ბიენ-ეტრე.1 ქალმა განკარგულება გასცა, იქ გადაეტანათ მისი მდიდარი მზითვი და იქვე ატარებდა დღის უმეტეს ნაწილს. არ ტიროდა. ო, არა! იმ ცხოვრებაზე ოცნებით იტანჯავდა თავს, რომელიც ესოდენ უბედურად შეწყდა, ჯერ კიდევ მანამ, სანამ დაიწყებოდა. მართლაც, პოლიანის შინ არ დახვდა სინიორინა კონსალვი. მოახლემ მისი ახალი საცხოვრებლის მისამართი მისცა ვია პორტა პინჩანაზე. გზად კონსტანტინო პოლიანი იმ მტანჯველ და მწარე სიამოვნებაზე ფიქრობდა, რომელიც საბრალო საპატარძლომ ქორწინებამდე იგემა. რა დღეში იქნებოდა გათხოვებამდე დაქვრივებული, ალბათ დარდს შეაჭმევინებდა თავს, შეუმდგარი ბედნიერების გამო! იმ ცხოვრებაზე ოცნებას გადაჰყვებოდა, რომელიც წინ ელოდა. ახალი ავეჯი, სასიძო-საპატარძლოს მიერ მზრუნველობით, ყურადღებით შერჩეული და სიყვარულთთ დაწყობილი იმ სახლში, რომელსაც რამდენიმე დღის შემდეგ თავისი პატრონებისთვის უნდა ემასპინძლა, რამდენ სიხარულს ჰპირდებოდა მათ! აბა, ერთ წამს თქვენი ოცნება კოპწია ზანდუკში ჩაკეტეთ, მერე გახსენით და უდავოდ შეცბებით, მაგრამ აქ არაფერი ასეთი არ მომხდარა: ყველა საგანი ტკბილ ოცნებებთან ერთად ინახავდა იმედებსაც, დანაპირებსაც და, ალბათ, როგორი სასტიკი ეჩვენებოდა უბედურ საპატარძლოს მის გარშემო დალაგებული ნივთების ეს მდუმარე გამოწვევა. – თანაც ასეთ დღეს, როგორიც დღევანდელია! – ამოიხვნეშა კონსტანტინო პოლიანიმ. ჰაერში უკვე იგრძნობოდა მოახლოებული გაზაფხულის სუნთქვა; მზის პირველი სითბო გულს ეამებოდა. ნეტავ რა ტანჯავდა, რაზე ფიქრობდა თავის ახალ სახლში საბრალო სინიორინა კონსალვი, რომელსაც ფანჯრები გამოეხსნა გაზაფხულის მზის სხივების შესაგებებლად, ვინ იცის! კონსტანტინე პოლიანის სინიორინა მოლბერტთან მჯდომი დაუხვდა: თავის საქმროს ხატავდა. გაუბედავად, თუმცა დიდი მონდომებით პატარა ფოტოსურათიდან დიდ ასლს აკეთებდა, დედამისი კი დროის მოსაკლავად კომენდატორე სერალის ბიბლიოთეკიდან რომელიღაც ფრანგულ რომანს კითხულობდა. სიმართლე რომ ითქვას, სინიორინა კონსალვის ნამდვილად ერჩივნა, მარტო ყოფილიყო თავის განმარტოებულ ბუდეში. დედა აშკარად ხელს უშლიდა იქ ყოფნით, მაგრამ სინიორა კონსალვი შიშობდა, რომანტიკულმა ეგზალტაციამ ჩემს ქალიშვილს რაიმე სისულელისკენ არ უბიძგოს და არ ჩაადენინოსო. ამიტომაც სახლიდან ფეხს არ დგამდა, გამუდმებით მის გვერდით იყო. თუმცა კი ჩუმად იჯდა და არც კი ოხრავდა, არადა, შვილის სიკერპე და ახირება ნამდვილად არ მოსწონდა. სინიორა კონსალვი ადრე დაქვრივდა და პატარა გოგონათი უსახსროდ დარჩა. მაგრამ ცხოვრებას ზურგი ვერ შეაქცია და დარდიც კართან გუშაგივით არ გაუჩერებია, როგორც ახლა, ჩანს, მისი ქალიშვილი იქცეოდა. სულაც არ ფიქრობდა, რომ ჯულიეტას არ უნდა ეგლოვა თავისი მწარე ხვედრი, მაგრამ თავის უახლოეს მეგობარ კომენდატორე სერალივით მასაც მიაჩნდა, რომ მისი ქალიშვილი გადაჭარბებულად დარდობდა: საწყალი სორინის შემდეგ დარჩენილი დიდი სიმდიდრის წყალობით ჯულიეტამ თავს ნება მისცა, მწუხარებასთან ერთად განმარტოებულიყო და ამ ფუფუნებით ესარგებლა. დედამისმა კი კარგად იცოდა ცხოვრების მკაცრი და ვერაგი კანონები, ჯერ კიდევ არ მოშუშებოდა ტკივილები, რომელიც ბევრმა დამცირებამ და არსებობისთვის ბრძოლამ არგუნა. ამიტომაც იყო, რომ ქალიშვილის უმოწყალო ბედი გაცილებით უფრო იოლი გადასატანი ეჩვენებოდა; საკუთარი მძიმე გამოცდილების შემდეგ ჯულიეტას საქციელი სავსებით საპატიებელ სისუსტედ ჩათვალა, რა თქმა უნდა, იმ პირობით, თუ ეს ძალიანაც არ გახანგრძლივდებოდა... – ვაილა.1 როგორც ჩვეულებრივ იტყოდა ხოლმე კომენდატორე სერალი. გონიერმა ქალმა, რომელსაც ბევრი განეცადა და ბევრის მნახველიც იყო, არაერთხელ სცადა ქალიშვილის გამოფხიზლება, – მაგრამ ამაოდ! მისი მეოცნებე და ფანტაზიორი ჯულიეტა იმდენად არ წუხდა, რამდენადაც საკუთარ თავს უნერგავდა, უნდა ვიდარდოო. სწორედ ეს იყო უბედურება! – გრძნობა, დროთა განმავლობაში, აუცილებლად სუსტდება, გონება კი – პირიქით, უფრო ძლიერდება. ამან გაუჩინა ის სულელური აზრიც, რომ სასაფლაოზე ძეგლი დაედგა, რომელსაც სიცოცხლისა და სიკვდილის ჯვარისწერა უნდა აესახა (ეს რაღა ქორწინებაა!). ამაზე არანაკლები სიგიჟე იყო ჯულიეტას მეორე ახირება – ხელუხლებლად შეენახა თავისი საქმროს სამყოფელი, რომ იქ ეოცნება იმ ცხოვრებაზე, რომლის დაგემოვნებაც არ ეწერა. ამიტომაც იყო, რომ იყო სინიორა კონსალვის უზომოდ გაუხდა პოლიანის მოსვლა. ყველა ფანჯარა ღია იყო და მზის სხივები ოთახს ავსებდა. თვალისმომჭრელ სხივებში ჩაძირული ვილი ბორგეზეს მშვენიერი ფიჭვების ტყე მწვანე მინდვრებს უერთდებოდა, ხეებს კენწეროები ცისკენ აეწვდინათ. სინიორინა კონსალვი წამოდგა და სცადა სწრაფად დაემალა ნახატი, მაგრამ პოლიანიმ დაიჟინა: – რატომ? არ გინდათ ნება დამრთოთ, რომ თვალი მაინც შევავლო? – ეს მხოლოდ მონახაზია... – მაგრამ შესანიშნავი! – წამოიძახა პოლიანიმ, როცა ნახატს შეხედა. – დიახ, შესანიშნავია... ეს ის არის, სორინი, არა? დიახ, დიახ, ფოტოსურათს რომ შევხედე, მგონი, ნამდვილად ჰგავს. ასეა, ასე... მე ხომ მას ვიცნობდი... მაგრამ ის ხომ წვერს ატარებდა? – არა, – ნაჩქარევად უპასუხა სინიორინამ, – სიკვდილამდე ცოტა ხნით ადრე მოიპარსა. – დიახ, მეც ასე მგონია... რა ლამაზი ყმაწვილი იყო, პირდაპირ კალმით ნახატს ჰგავდა... – არ ვიცი, რა ვქნა, – ისევ თქვა სინიორინამ, – საქმე ის გახლავთ, რომ ეს ფოტო სულაც არ ჰგავს ჩემს გონებაში ჩაბეჭდილ წარმოდგენას. – ო, დიახ, – მაშინვე დაეთანხმა პოლიანი. – ის გაცილებით უკეთესი იყო, გაცილებით... გაცილებით ხატოვანი სახე ჰქონდა, უფრო ცოცხალი... მე ვიტყოდი... – ეს ფოტო ამერიკაშია გადაღებული, – შენიშნა დედამ, – ჯერ კიდევ მანამდე, სანამ დაინიშნებოდნენ... – მეტი არც მაქვს! – ამოიოხრა სინიორინამ. – თვალებს დავხუჭავ ხოლმე და ზუსტად ისეთი წარმომიდგება, როგორიც ბოლო დღეებში იყო, მაგრამ როგორც კი ფანქარს ვიღებ ხელში, სულ იფანტება მისი სახე; სწორედ მაშინ მივაშტერდები ხოლმე ფოტოსურათს და თანდათან მეჩვენება, რომ კვლავ ჩემ წინაშე დგას, ხორცშესხმული. ისევ ვცდილობ პორტრეტის გაგრძელებას და ისევ ვეღარ ვცნობ ამ ხაზებში. სასოწარკვეთილებამდე ვარ მისული! – ერთი შეხედე, ჯულია, – შენიშნა უცებ დედამ, რომელიც პოლიანის შეჰყურებდა, – ნუთუ ვერ ამჩნევ, ნიკაპის მოყვანილობა, წვერი რომ არ ჰქონდეს... ვერ ამჩნევ, სინიორ პოლიანის ნიკაპი... პოლიანი გაწითლდა და გაიღიმა. უნებურად ნიკაპი წინ წამოსწია, თითქოს სინიორინა აპირებდა ორი თითით აეღო ეს ნიკაპი და სორინის პორტრეტზე გადაეტანა. სინიორინამ შეფიქრიანებულმა ახედა ჭერს, მერე კი მორცხვად შეხედა მოქანდაკეს, – რა არის, რომ დედამისი სრულიად არ ითვალისწინებს მის გლოვას! – ულვაშებიც ისეთი აქვს, შეხედე, – დაიჟინა სინიორინა კონსალვიმ, – საბრალო სორინი ხომ ბოლო დროს ულვაშს ატარებდა, ასე არ არის? – რად მინდა ულვაშები, – წყენით უპასუხა სინიორინამ. – სულაც არ ვაპირებ ულვაშების დახატვას. კონსტანტინო პოლიანიმ უნებურად ხელი წაავლო თავის ულვაშს, ისევ გაიღიმა და დაეთანხმა: – არც არის საჭირო მათი დახატვა... მერე მოლბერტს მიუახლოვდა და თქვა: – აი, შეხედეთ, თუ ნებას მომცემთ... მინდოდა თქვენთვის მეჩვენებინა, სინიორინა... აი ასე, აქ ორი შტრიხით... ღვთის გულისათვის, ნუ შეწუხდებით! აქ, ეს ადგილი (ნახატი წაშალა)... რამდენადაც მახსოვს, საბრალო სორინი... დაჯდა და ფოტოსურათს დააცქერდა. მერე სორინის თავის ხატვა დაიწყო. სინიორინა კონსალვი ჟრჟოლით ადევნებდა თვალს მისი ხელის სწრაფ მოძრაობას. ყოველი ახალი შტრიხის მოსმისას ნახევრად ღია ბაგეებიდან აღტაცების შეძახილები სწყდებოდა: "დიახ... დიახ... დიახ...", რაც მოქანდაკეს კიდევ მეტ შთამაგონებას სძენდა და, შეიძლება ითქვას, მის ფანქარსაც კი მიმართულებას აძლევდა. როცა დაამთავრა, ქალმა აღფრთოვანება ვეღარ დაფარა. – დიახ, დიახ! შეხედე, დედა... ეს ის არის... ნამდვილი სორინია... ო, ნება მომეცით... გმადლობთ... რაოდენი წყალობაა, შეგეძლოს აი, ასე... ეს ხომ სრულყოფილებაა... სრულყოფილება... – პატარა პრაქტიკას გაივლით და... – თავმდაბლად უთხრა პოლიანიმ და წამოდგა, თუმცა აღტაცებული ქებისგან აშკარად ნასიამოვნები იყო: – გარდა ამისა, მე ხომ უკვე გითხარით, მშვენივრად მახსოვს უბედური სორინი-მეთქი... სინიორინა კონსალვი ისევ ხარბად მისჩერებოდა ნახატს. – ნიკაპიც კი... ისეთი აქვს, როგორც მას... ზუსტად ისეთი... გმადლობთ, გმადლობთ. უცებ სორინის ფოტოსურათი, ორიგინალის მაგივრად რომ შემოედოთ მოლბერტზე, დაცურდა. სინიორინა კონსალვი პოლიანის ნახატის ცქერით ისე იყო გატაცებული, არც კი დახრილა ასაღებად. პატარა, ოდნავ შელახული ფოტოსურათი იატაკზე ეგდო. სორინის სახე დასევდიანებოდა, თითქოს მართლა ესმოდა, რომ მისთვის უკვე ყველაფერი დამთავრდა, აღარაფერი არსებობდა. მაგრამ პოლიანი რაინდულად დაიხარა და ფოტოსურათი აიღო. – გმადლობთ, – უთხრა სინიორინამ. – მაგრამ, იცოდეთ, ამიერიდან თქვენი ნახატის მიხედვით ვიხელმძღვანელებ. აღარც შევხედავ ამ უბადრუკ ფოტოს. ზემოთ აიხედა. უცებ მოეჩვენა, რომ ოთახი მეტად განათდა. აღტაცებამ მთლად გაახალისა, თითქოს სულ მიავიწყდა დარდი, შვებითაც კი ამოისუნთქა; თითქოს დათვრა ღია ფანჯრებიდან შემოჭრილი გაზაფხულის ხალისიანი, კაშკაშა, მომაჯადოებელი ზღაპრული სანახაობით. განუმეორებელი წუთი! სინიორინა კონსალვიმ ვერ გაიგო, რა მოხდა მის სულში. ყველა ახალ, თუმცაღა ჩვეულ საგნებს თვალი მოავლო და უნებურად ისეთი გრძნობა დაეუფლა, თითქოს ახლა დაიბადა. თავისუფლად იგრძნო თავი, თითქოს გათავისუფლდა კოშმარისგან, რომელიც ბოლო წუთამდე გულს უკუმშავდა. რაღაც უხილავმა ძალამ შეაკრთო, ფანჯრიდან შემოიჭრა და გრძნობები გაუღვიძა, გული აუფორიაქა: თითქოს, უძლეველმა ძალამ შთაბერა სიცოცხლე იმ საგნებს, რომელთაც ჯულიეტა უმტკიცებდა, ცხოვრება აღარ ღირსო და აქ ასე ხელუხლებლად დატოვა, რათა მათთან ერთად მისცემოდა სასიკვდილო ძილს. აყურადებდა სასიამოვნო ხმას, ესმოდა ახალგაზრდა, კარგი აღნაგობის მოქანდაკე როგორ აქებდა ლამაზ პეიზაჟს და მშვენივრად მოწყობილ სახლს, როგორ ესაუბრებოდა დედამისს, რომელიც სხვა ოთახების დასათვალიერებლად ეპატიჟებოდა და საოცრად აღელვებული ადევნებდა თვალს ორივეს, თითქოს ეს უცხო ჭაბუკი მართლა იმიტომ შემოიჭრა აქ, რომ საღათას ძილისგან გამოეფხიზლებინა და კვლავ ცხოვრებისთვის დაებრუნებინა იგი. ისეთი ძლიერი აღმოჩნდა ეს ახალი გრძნობა, რომ გოგონამ საძინებლის ზღურბლზე გადაბიჯება ვერ გაბედა, ხოლო როცა დაინახა, ახალგაზრდა კაცმა და დედამისმა ერთმანეთს როგორ მრავალმნიშვნელოვნად, თუმცაღა ოდნავი სევდით გადახედეს, თავი ვეღარ შეიკავა და აქვითინდა. იმასვე დასტიროდა, რისთვისაც ამდენ ხანს ღვრიდა ცრემლებს, მაგრამ – ჯერაც გაუაზრებლად, – მაინც ესმოდა, რომ ეს ცრემლები სულ სხვაგვარი იყო, რადგან ტირილი ახლა მის სულში ძველ დარდს აღარ აღვიძებდა, არ ესახებოდა ის აკვიატებული სახე, რომელიც ადრე სულ თვალწინ ედგა. განსაკუთრებით მკაფიოდ ეს მაშინ იგრძნო, როცა დედამისმა მოირბინა და ისევ დაუწყო დამშვიდება, როგორც ბევრჯერ ამშვიდებდა იმავე სიტყვებით, იმავე დარიგებებით. ჯულიეტამ ვეღარ გაუძლო ამას, თავს ძალა დაატანა და ქვითინი შეწყვიტა. მადლიერი დარჩა ჭაბუკის, რომელმაც თითქოსდა მის გასართობად და ყურადღების გადასატანად, სთხოვა იქვე, თაროზე დადებული ნახატებიანი საქაღალდე ეჩვენებინა. ესმოდა ქება, ზომიერი, თუმცა გულწრფელი, შიგადაშიგ შენიშვნებიც, რჩევები, შეკითხვები, რაც აიძულებდა ქალს, განმარტებები მიეცა. ბოლოს კი მგზნებარედ სთხოვდა, მეტი ესწავლა, ხელოვნებისადმი მიდრეკილება არ მიეტოვებინა – გაეღრმავებინა ესა უდავო ნიჭი! თუ ასე არ მოიქცევა, ცოდვას ჩაიდენს, ნამდვილად ცოდვას ჩაიდენს! საღებავებით ხატვა არასოდეს უცდია? არც ერთხელ? კი მაგრამ, რატომ? ო, არა, ეს სულაც არ არის ძნელი ასეთი მონაცემების, ასეთი ემოციური ბუნების მქონე ადამიანისთვის. კონსტანტინო პოლიანიმ შესთავაზა, ჯერჯერობით მე დაგეხმარებითო. სინიორინა კონსალვი დათანხმდა და გაკვეთილები მეორე დღესვე დაიწყეს, იმავე ახალ, ლამაზად მოწყობილ სახლში. ორი თვის შემდეგ პოლიანის სტუდიაში, სადაც უკვე მთლად დასრულებული საფლავის უზარმაზარი ძეგლი იდგა, გრძელ ხალათში გამოწყობილი ჩირო კოლი დივანზე გაშოტილიყო და თან ყალიონს აბოლებდა; მის წინ შავ სადგამზე იდგა ნაცნობი ექიმისგან ნათხოვარი ჩონჩხი, რომელიც მოდელის მაგივრობას უწევდა. მოქანდაკე მას საკმაოდ უცნაურად ებაასებოდა. კოლიმ ოდნავ გვერდულად წამოაცვა თავისი ქაღალდის ქუდი, ჩონჩხიც, თითქოს ფეხოსანი ჯარისკაციაო, გაჭიმული იდგა და ყურადღებით უსმენდა დარიგებებს, რომელსაც ჩირო კოლი, მოქანდაკე კაპრალი აძლევდა და თან აბოლებდა: – ნეტავ ვიცოდე, რა ჯანდაბამ წაგიყვანა სანადიროდ? ხედავ, როგორ მიგატოვეს, ჩემო კარგო? ახლა რაღა გინდა... ფეხები ჯოხებს მიგიგავს... მთლად ჩამოხმი... გულწრფელად რომ ვილაპარაკოთ, ნუთუ ფიქრობ, რომ თქვენი ქორწინება შედგებოდა? არა, ერთი თვალი შეავლე ცხოვრებას, ჩემო კარგო... ეს რა კარგი გოგონა გამოძერწა ჩემმა ხელებმა, ნაკლს ვერ უპოვის კაცი, ნუთუ მართლა გაქვს იმედი, რომ შენთან ქორწინებას მოინდომებს? აი, აქვე დგას, შენ გვერდით, მორიდებული და გაყურსული, ცრემლები სდის თვალებიდან... მაგრამ რაც შეეხება საქორწინო ბეჭედს... მაგაზე ფიქრი თავიდან ამოიგდე! ფული კი – ფული ბლომად არის!.. შენ ხომ მთელი ქონება დაუმტკიცე? ახლა ჩემგან რაღა გინდა? მაინცდამაინც უნდა გითხრა, რომ ამ ქორწინების არ მჯეროდა-მეთქი? საცოდავი სულელები იქნებიან ისინი, ვინც ამას ირწმუნებენ! ის ახლა ფერწერას სწავლობს და მერე იცი, ვინ არის მისი მასწავლებელი? კონსტანტინო პოლიანი. აი, ნამდვილი ოინი. შენ ადგილზე ნამდვილად დუელში გამოვიწვევდი. ამ დილით ვერ გაიგონე? პირდაპირ მიბრძანა. მას არ უნდა, მიკრძალავს, რომ შიშველი გამოვსახო ჯულიეტა. არადა, ეგ ვირი ხომ მაინც მოქანდაკეა და შესანიშნავად იცის – იმისთვის, რომ ტანზე ჩავაცვა, ჯერ შიშველი უნდა გამოვძერწო... მე შენ ყველაფერს ისე გეუბნები, როგორც არის: ბიჭს არ უნდა, რომ ამ შიშველ სხეულს მისი სინიორინას მშვენიერი სახე ჰქონდეს... რომ გაბრაზდა, პირდაპირ მივარდა – ხედავ? ჯოხის ორი დარტყმით ბრახ-ბრუხ! – სულ გამიფუჭა ნამუშევარი... იქნებ შენ ამიხსნა, რატომ მოიქცა ასე, ჩემო ერთგულო ჯარისკაცო? მე ვუყვიროდი: "თავი დაანებე! ერთ წუთში შევმოსავ, ჩავაცმევ-მეთქი!" მაგრამ ჩაცმისთვის სადღა სცალიათ! ახლა უნდათ, რომ... სიცოცხლე გაშიშვლებული დაინახონ, გაშიშვლებული, გაშიშვლებული და არა გალამაზებული, როგორც ნამდვილად არის, ჩემო კარგო! ისინი ისევ ჩემს პირველ ესკიზს დაუბრუნდნენ, სიმბოლურს. ჯანდაბას პორტრეტი! შენ, ჩემო კარგო, სიცოცხლეს ეჭიდები, რომლისთვისაც უკვე უსარგებლო ხარ... ან რამ წაგიყვანა სანადიროდ? მითხარი, ღვთის გულისათვის! ლუიჯი პირანდელო …
- დაამატა Kakha to ლიტერატურა at 1:04pm on სექტემბერი 10, 2015
- თემა: ნებელობითი ქცევის ფენომენოლოგია
- ოლოდ აღწერითი, წმინდა ემპირიული ამოცანა. იგი მჭიდროდ უკავშირდება ახსნის, «ნებისყოფის საკუთარი ბუნების» გააზრების ამოცანას. ის, თუ რა განცდა ახასიათებს ნებისყოფას, როგორც უნარს ან პროცესს, თანხმობაში უნდა იყოს ამ უკანასკნელის თავისებურების, დანიშნულების, განსაზღვრულობის და ა.შ. გაგებასთან. სახელდობრ, ნებისყოფის ფსიქოლოგიის ფენომენოლოგიური ასპექტი «მიბმულია» ნებელობითი ქცევის წყაროს საკითხთან, რომელიც, ალბათ, ყველაზე პრობლემურია ნებისყოფის თეორიაში. ძალიან თუ გავამარტივებთ, ასე შეიძლება ვთქვათ – თუ ნებელეობითი ქცევა აღიძვრება მოთხოვნილებით, ან მისი ფუნქციის შემსრულებელი ფსიქიკური წარმონაქმნით, მაშინ «მე მინდა» განცდა ნებისყოფის დახასითებისთვის გამოდგება, და პირიქით – თუ ნებელობითი ქცევა გამიჯნულია მოთხოვნილებით აღძრული ქცევებისგან, მათთან კატეგორიულად არის დაპირისპირებული და აქტივობის სხვა წყაროსთან არის დაკავშირებული, მაშინ მისთვის უფრო ბუნებრივი «მე უნდა» განცდა იქნება. გარდა ამისა, თუ ანალიზი განწყობის თეორიის ფარგლებში მიმდინარეობს, ვერ ავცდებით ამ განცდების განწყობისეული დეტერმინაციის საკითხს. განწყობა ხომ ყოველგვარი ქცევისა და მასთან დაკავშირებული განცდების საფუძველია, მათ შორის ნებელობითის. დაბოლოს, ნებელობის ფენომენოლოგია გამოიყენება, როგორც მთავარი არგუმენტი ფსიქოლოგიისა და ფილოსოფიის ერთერთი ყველაზე დიდი თავსატეხის – ნების თავისუფლების პრობლემის დასმისას. უზნაძის თქმით «თვითონ ცნება ნებელობის თავისუფლების შესახებ არ გაჩნდებოდა, რომ მას ჩვენს განცდაში საფუძველი არ ჰქონოდა» [5; 221]. განვიხილოთ ეს საკითხები თანმიმდევრულად. ჯერ ზოგიერთი პირველადი მონაცემი წარმოვადგინოთ. ნებელობის ექსპერიმენტულ კვლევას არც ისე მდიდარი ისტორია აქვს. იგი XX საუკუნის პირველი ორი ათეული წლის განმავლობაში მიმდინარეობდა და, თუ არ ჩავთვლით ლევინის ცნობილ გამოკვლევას, თითქმის მთლიანად ნებელობის ფენომენოლოგიური სურათის გარკვევით შემოიფარგლებოდა. ასეთებია ნ. ახის, ა. მიშოტისა და ე. პრიუნმის, ჯ. ლინდვორსკის გამოკვლევები. ამ კლასიკური გამოკვლევებით დადგინდა, რომ ნებელობის პროცესი, ან, როგორც ვიურცბურგის სკოლაში უწოდეს, «პირველადი ნებელობის აქტი», სპეციფიკური განცდების თანხლებით მიმდინარეობს. თუ ამ განცდების ერთობლიობას დავახასიათებთ, მას თვითაქტივობის განცდა შეიძლება ეწოდოს. ახის მიხედვით, იგი ოთხი განსხვავებული ხასიათის განცდების ერთობლიობას წარმოადგენს: 1. კუნთური დაძაბულობის შეგრძნებები (თვალსაჩინოების მომენტი); 2. მიზნისა და საშუალებების წარმოდგენები (საგნობრივი მომენტი); 3. «მე მინდა» ან «მე ნამდვილად მინდა» განცდა (აქტუალური მომენტი) და 4. ძალისხმევის გრძნობა (მდგომარეობის მომენტი). ამ განცდებს შორის მხოლოდ ერთი, «მე მინდა» განცდა არის ნამდვილად სპეციფიკური ნებელობისთვის. აქტუალური მომენტის გარეშე ნებელობაზე ლაპარაკი არ შეიძლება. დანარჩენი მომენტები, როგორც წესი, თან ახლავს ენერგიულ ნებელობით აქტს, მაგრამ მისთვის არსებითი არ არის. ის არანებელობით აქტივობაშიც გვხვდება და ნებელობითშიც. ნებელობის აქტი, არსებითად, გადაწყვეტილების აქტია. სწორედ მას და მხოლოდ მას უკავშირდება ე.წ. აქტუალური მომენტი, ანუ «მე მინდა» განცდა. გაჩნდა სამართლიანი ეჭვი იმის თაობაზე, იკვლევდა თუ არა ახი სწორედ გადაწყვეტილებას და არა მის შესრულებას. ზელცს, მაგალითად, მიაჩნდა, რომ გადაწყვეტილებას ცდისპირი ინსტრუქციის მიღებასთან ერთად იღებს და ცდის მსვლელობაში აღმოცენებული განცდები გადაწყვეტილებას კი არა, მის რეალიზაციას უკავშირდება [21][10]. მიშოტის და პრიუმის ცდებმა, სადაც ნამდვილად გადაწყვეტილება შეისწავლებოდა, თითქოს დაადასტურეს ამ განცდის არსებობა. ნებისყოფის ფენომენოლოგიის დახასიათებისას უზნაძე მთლიანად ეყრდნობა ამ მონაცემებს. «მე მინდა» განცდის სპეციფიკურობა ეჭვის ქვეშ დააყენა ქართული ფსიქოლოგიური სკოლის თვალსაჩინო წარმომადგენელმა შალვა ჩხარტიშვილმა [8]. იგი არ უარყოფდა იმას, რომ ნებელობას (გადაწყვეტილებას) საკუთარი ფენომენოლოგია აქვს. პირიქით, ჩხარტიშვილი ეძებდა ნებელობის სპეციფიკის გამომხატველ განცდას. რაფინირებული ფენომენოლოგიური ანალიზის გზით, იგი მივიდა დასკვნამდე, რომ «მე მინდა» განცდა მოთხოვნილების ბუნებას გამოხატავს. ნებისყოფისთვის, რომელიც მოთხოვნილებას უპირისპირდება და ადამიანს იმას აკეთებინებს, რაც მას არ სურს, მაგრამ რაც სავალდებულოა, დამახასიათებელია -»მე უნდა» განცდა, ლოგიკურადაც (თეორიულად) და ინტროსპექციულადაც (ფენომენოლოგიურად). ეს პოზიცია საკმაოდ დამაჯერებელია და ჩხარტიშვილის, როგორც ნებისყოფის თვალსაჩინო მკვლევარის, უდავო დამსახურებად უნდა ჩაითვალოს. ეს, სხვა მკვლევარების მიერაც იყო აღნიშნული. ამრიგად, ქართულ ფსიქოლოგიაში ორი თვალსაზრისია წარმოდგენილი – უზნაძისა და ჩხარტიშვილის. ნებისყოფის ეს კონცეფციები კარგადაა ცნობილი, ამიტომ მათი დაწვრილებითი დახასიათება აუცილებლობას არ წარმოადგენს. აღვნიშნოთ მხოლოდ უმთავრესი, რაც მათ აერთიანებს და განასხვავებს. ორივე თვალსაზრისი ერთი ფუძემდებლური დებულებიდან ამოდის, კერძოდ იქიდან, რომ ნებელობითი ქცევის წყარო არის არა აქტუალური მოთხოვნილება, არამედ სულ სხვა რამ, რაც შეიძლება ამ უკანასკნელს ეწინააღმდეგებოდეს კიდეც [5]. იმპულსური ქცევა აქტუალური მოთხოვნილების იმპულსს ეყრდნობა. ნებელობის პრობლემის არსი იმაშია, რომ მოინახოს ქცევის ამ სახეობის მამოძრავებელი საწყისი, აღმძვრელი ძალა, ენერგეტიკული წყარო. ვუწოდოთ პრობლემის ამგვარად წარმოდგენას – ენერგეტიკული პარადიგმა. ჩვენი ანალიზისთვის მნიშვნელოვანია, რომ ეს პარადიგმა ფენომენოლოგიას ეფუძნება. ჯერ კიდევ უ. ჯეიმსი, რომელიც განცდების ანალიზის საუცხოო უნარით იყო დაჯილდოებული, ამბობდა, რომ ნებელობის ტიპური აქტისას ადამიანი იმას აკეთებს, რისი სურვილიც ნაკლებად აქვს. იგი თითქოს უპირატესობას სუსტ აღმძვრელს აძლევს და მოქმედებს «ყველაზე დიდი წინააღმდეგობის მიმართულებით» [13; 371]. ნებელობის პრობლემის ასეთი დაყენება გავრცელებული იყო ინტროსპექციის მონაცემებზე დამყარებულ კლასიკურ ფსიქოლოგიაში. მას არც ჩვენ დროში დაუკარგავს აქტუალობა. ჟ. პიაჟე, მაგალითად, ნებელობის ფსიქოლოგიის მთავარ საიდუმლოს იმაში ხედავს, რომ სუსტი ტენდენცია ძლიერს ამარცხებს [28]. ის, რომ ქართული ფსიქოლოგიური აზრი სწორედ ამ მიმართულებით ვითარდება, აღნიშნულია სპეციალურ ლიტერატურაში [14][16]. მართლაც, უზნაძის, ჩხარტიშვილისა და მათი მიმდევრების გულისყური მიმართული იყო ნებელობის სპეციფიკური აღმძვრელი ძალის გამოვლენაზე. უზნაძე ამ ძიებამ ე.წ. «მაღალ მოთხოვნილებებამდე» მიიყვანა. ამ მოთხოვნილებათა ბუნება კრიტიკული განსჯის საგანი გახდა. აღინიშნა უზნაძის პოზიციის წინააღმდეგობრიობა, სადაც, ერთი მხრივ, ხაზგასმულია, რომ ნებელობითი ქცევა არ შეიძლება იკვებებოდეს აქტუალური მოთხოვნილების იმპულსით, ხოლო მეორე მხრივ, მის სპეციფიკურ აღმძვრელად მაღალი მოთხოვნილებები მიიჩნევა. ლოგიკურად, ეს მოთხოვნილებები უნდა კარგავდნენ აქტუალობის ნიშანს, რომლის გარეშე მოთხოვნილება საერთოდ ვერ მოიაზრება; არააქტუალური – აღძვრის უნარს მოკლებულს, სამოქმედო ძალის უქონელს ნიშნავს. გააცნობიერა რა ეს სირთულე, ჩხარტიშვილმა განიზრახა მოენახა ნებელობის სპეციფიკური ენერგიის ის წყარო, რომელიც არ იქნებოდა დაკავშირებული აქტუალურ მოთხოვნილებასთან. იგი შეეცადა დაესაბუთებინა დებულება ადამიანის ქცევის ორი დამოუკიდებელი წყაროს არსებობის შესახებ. იმპულსურ ქცევას აღძრავს აქტუალური მოთხოვნილებები. ამ შემთხვევაში ადამიანი აკეთებს იმას, რაც ამჟამად ყველაზე უფრო სურს. ასეთ ქცევას ბუნებრივად უკავშირდება «მე მინდა» განცდა. ნებელობის შემთხვევაში ადამიანი მიმართულია მუდმივი ობიექტური, საზოგადოებრივი ღირებულებების შექმნასა და დაცვაზე, ამიტომ იგი ვერ დაეყრდნობა უკონტროლო და მხოლოდ აწმყოს ინტერესებიდან გამომდინარე სურვილებს. ნებელობა არის სპეციფიკური ძალა, რომელსაც ფლობს მოზრდილი, ნორმალური ადამიანი, რათა განახორციელოს პიროვნების მუდმივი ინტერესები მაშინაც, თუ ისინი ეწინააღმდეგებიან აქტუალურ მოთხოვნილებებს. ასეთი ქცევის ფენომენოლოგიურ ქარგას საჭიროების, აუცილებლობის ანუ «მე უნდა» ან «მე ნამდვილად უნდა» განცდები ქმნიან. უკანასკნელ ხანებში ნებელობის ცნობილმა მკვლევარმა ნ. ბარამიძემ წარმოადგინა ანალიზი, რომელიც მიმართულია იმისკენ, რომ მოინახოს კომპრომისი ნებელობის ფენომენოლოგიის ამ ორ გაგებას შორის. მაგრამ, ვინაიდან აღწერით-ფენომენოლოგიური ფენის ანალიზი ყოველთვის თეორიის ახსნით ნაწილს უკავშირდება, საჭიროა ამ უკანასკნელის შესახებაც ითქვას ზოგი რამ. უზნაძის შეხედულებათა სისტემის ძირითადი ამხსნელი ცნება განწყობაა. ქცევის დახასიათება მისი განწყობისეული მექანიზმის გარკვევის გარეშე წარმოუდგენელია. ცხადია, ნებელობით ქცევასაც განწყობა წარმართავს. ეს განწყობა წარმოიქმნება ნებელობის ე.წ. მოსამზადებელ პერიოდებში. ჯერ ხდება შესაძლო ქცევის მონახვა და ინტელექტუალური შეფასება; შემდეგ მისი მოტივირება, ანუ დაკავშირება ენერგიის წყაროსთან (რომელიმე მაღალ მოთხოვნილებასთან), დაბოლოს, მისი სანქციონირება – გადაწყვეტილების მიღება. ამ სპეციფიკურ ნებელობით აქტში წარმოიქმნება განწყობა, რომელიც განაპირობებს ქცევის შესრულებას. ამავე აქტთან არის დაკავშირებული თვითაქტივობის განცდა და მისი საკვანძო მომენტი – «მე მინდა» განცდა. ოღონდ, გასათვალისწინებელია, რომ გადაწყვეტილება სინამდვილეში მხოლოდ «სულს ჩაბერავს», ძალით აღავსებს, გამოაცოცხლებს განწყობის გარკვეულ მონახაზს, რომელიც წინა პერიოდების ინტელექტუალურ-მოტივაციური აქტივობის შედეგად იქნა მოპოვებული. თვითაქტივობის გრძნობა იქიდან მოდის, «მე ნამდვილად მინდა» განცდა იმიტომ აღმოცენდება, რომ გაჩნდა მომავალი ქცევის სრულფასოვანი განწყობა, ან, როგორც უზნაძე ამბობს, ძველი განწყობა ახლით შეიცვალა. ეს განცდა ამ ფაქტის ანარეკლია. ნებელობის ფენომენოლოგია განწყობის შეცვლის მაჩვენებელია. ბარამიძეს კარგად ესმის ამოცანის სირთულე, ვინაიდან «მე მინდა» და «მე უნდა» სხვადასხვა ბუნების განცდებია. ერთი სურვილს გამოხატავს, მეორე – საჭიროებას. მიუხედავად ამისა, მას მიაჩნია, რომ «ნებისყოფით განსაზღვრული ნებისმიერი ქცევისთვის არც «მე მინდა» განცდაა უცხო და არც «მე უნდა» განცდა. ორივე ეს განცდა შედის ნებისმიერი ქცევის, ოღონდ მისი სხვადასხვა ეტაპის სტრუქტურაში» [2; 37]. საუბარია გადაწყვეტილებამდელ და გადაწყვეტილების შემდგომ ეტაპზე. პირველ შემთხვევაში გადაწყვეტილება მზადდება და მიიღება, მეორეში – გადაწყვეტილება სისრულეში მოდის, ქცევა ხორციელდება. ბარამიძე ფიქრობს, რომ პირველი პერიოდი «მე უნდა» განცდას უკავშირდება. აქ იგი მიყვება ჩხარტიშვილის შეხედულებას და ამტკიცებს, რომ გადაწყვეტილების მომზადებისა და მიღების პროცესში პიროვნება ობიექტური ღირებულებებით და მათგან გამომდინარე ვალდებულებებით ხელმძღვანელობს, რაც «მე უნდა», «საჭიროა» განცდაში აისახება. მაგრამ «თუკი «მე უნდა» განცდა არ გადაიზარდა «მე მინდა» განცდაში, თუ იგი არ ჩაირთო პიროვნების (სუბიექტის) მოთხოვნილებათა სისტემაში, ქცევა რეალურად ვერ განხორციელდება, «მე უნდა» განცდა ვერ იქნება ქმედითი. რამდენი გადაწყვეტილება და «მე უნდა ვიმოქმედო» დარჩენილა განუხორციელებელი იმიტომ, რომ «მე მინდა»-ს სისტემაში არ ჩართულა. «მე მინდა» განცდა ... რეალური, აქტუალური ქცევის განწყობის ანარეკლია და არა გადაწყვეტილებისა და მის საფუძველმდებარე განწყობისა, როგორც ეს დ. უზნაძესთანაა წარმოდგენილი. გადაწყვეტილებისათვის საჭირო განწყობა ... ასახულია «მე უნდა» განცდაში» [2; 39]. აქვე ხდება იმის დაზუსტება, რომ «არჩევანის გაკეთება და ამა თუ იმ ქცევის სასარგებლოდ გადაწყვეტილების მიღება, რომელიც შესაბამის განწყობას ემყარება, ამ ქცევის განხორციელებისკენ მიმართულ ტენდენციასაც შეიცავს» [იქვე], მაგრამ ეს ხშირად არ არის საკმარისი შესაბამისი ქცევის შესასრულებლად. გააჩნია გადაწყვეტილების სიმტკიცეს, რაც განსაკუთრებულ მნიშვნელობას იძენს ე.წ. «შორეული მოტივაციური სტრუქტურის» ქცევაში. არსებითად და პრინციპულად კი, თუ «მე უნდა» არ გადაიზარდა «მე მინდა»-ში ქცევა ვერ განხორციელდება. ეს ვითარება ძალაშია არა მხოლოდ ნებელობითი ქცევის, არამედ იძულებითი ქცევის შემთხვევაშიც. აქ მოყვანილია უზნაძის ანალიზი, რომელიც ეხება იძულებითი ქცევის განხორციელების, კერძოდ მისი განწყობის საკითხს. მის შესრულებას განწყობა ესაჭიროება, ხოლო განწყობის შესაქმნელად სუბიექტური ფაქტორია აუცილებელი. თავსმოხვეული ქცევის შემთხვევაში ასეთი ფაქტორი თითქოს არ ჩანს, მაგრამ, სინამდვილეში, ასეთი ქცევაც არ არის მთლიანად გაუცხოებული სუბიექტისაგან. ეს უკანასკნელი, საბოლოო ჯამში, იწყნარებს ამ ქცევას და თავის საქმედ აქცევს. მაშასადამე, ამბობს უზნაძე, იძულების დროს არც სათანადო განწყობის უარყოფა შეიძლება და არც მოთხოვნილების («მე მინდას»-ს) მსგავსად განცდილი ტენდენციის გამორიცხვაო, – ამატებს ბარამიძე. აქ დგება საკითხი, რა განსხვავებაა აქტუალური მოთხოვნილების იმპულსით აღძრული ქცევისას წარმოქმნილ «მე მინდა» განცდასა და ნებელობითი ქცევის შესრულებასთან დაკავშირებულ იგივე სახელწოდების განცდას შორის. ავტორს მიაჩნია, რომ ფენომენოლოგიურად და ფუნქციონალურად ისინი ერთმანეთის იდენტურნი არიან. განსხვავდება მათი გენეზისი, მიმართულება და განმცდელი სუბიექტის მიზნები. კერძოდ, იმპულსური ქცევის «მე მინდა» განცდა, პირველადი წარმოშობისაა და მთლიანად მოთხოვნილების ფსიქოლოგიური ბუნებით არის განსაზღვრული. ნებელობითი ქცევის «მე მინდა» განცდა კი მეორადი წარმოშობისაა, ადამიანის ინტელექტუალური და ვოლიტური აქტივობის შედეგია. ასეც შეიძლება ითქვას: «მოთხოვნილებით აღძრულ იმპულსურ ქცევაში «მე მინდა» იმიტომ, რომ აქ ახლა, ამჟამად მე მინდა ეს და მეტი არაფერი მაინტერესებს. ნებისყოფით განსაზღვრულ ქცევაში (მის ბოლო ეტაპზე), «მე მინდა» იმიტომ, რომ «მე უნდა» მოვიქცე ასე, რომ ასეა საჭირო ობიექტური ვითარებიდან, პერსპექტივებიდან თუ სხვა პიროვნული ღირებულებებიდან გამომდინარე» [2; 41]. ამ ბოლო პასაჟიდან ნათლად ჩანს ამ კონსტრუქციის ძირითადი სირთულე. მართლაც, ფენომენოლოგიური ანალიზისას ხომ განცდის სიცხადეა მთავარი. მაგრამ «მე მინდა»-ს დახასიათებას სიცხადე და გარკვეულობა ნამდვილად აკლია. ძნელია იმის ფენომენოლოგიური წვდომა, თუ რას ნიშნავს «მე მინდა იმიტომ, რომ მე უნდა მოვიქცე ასე». ეს იმის თქმის ტოლფასია, რომ მე მინდა, იმიტომ რომ არ მინდა. ჩხარტიშვილის მიერ «მე უნდა» განცდის დახასიათების აზრი იმაშია, რომ ამით აღიწერება ნებელობის ტიპური ვითარება, როცა პიროვნებას არ სურს, მაგრამ საჭოროდ მიაჩნია ქცევის შესრულება. «მე უნდა» საჭიროების გამოხატულებაა და არა სასურველობის. ამ უკანასკნელს გამოხატავს «მე მინდა», იგი ცალსახად უკავშირდება აქტუალურ მოთხოვნილებას. ამიტომ გამოთქმა «მე მინდა, იმიტომ რომ მე უნდა» წინააღმდეგობრივია, ერთიდან მეორე არ გამომდინარეობს. ასეთი განცდა არ დასტურდება გამოცდილებაში. ამასაც რომ თავის დავანებოთ, ნებელობითი აქტივობის ფენომენოლოგია არაფერს გვეუბნება იმის შესახებ, თითქოს გადაწყვეტილების მიღებისას რაიმეს გაკეთების საჭიროების («მე უნდა») განცდა გვაქვს, ხოლო განზრახვის განხორციელებისას კი მისი შესრულების სურვილი («მე მინდა»)[11]. ასე, რომ ყოფილიყო, გადაწყვეტილების რეალიზაცია ყოველთვის სახალისო იქნებოდა. განა ამას გვეუბნება ყოველდღიური გამოცდილება? ავიღოთ, თუნდაც, ტიპური ნებელობითი ქცევის უზნაძის მიერ მოყვანილი მაგალითები: ცივ ოთახში იღვიძებ, ადგომა გეზარება, თავს ძალას ატან და დგები; ან კიდევ, ძალიან გინდა სიგარეტის მოწევა, მაგრამ გადაწყვეტილი გაქვს თავი დაანებო – იკავებ თავს და არ სწევ. განსახილველი თვალსაზრისის მიხედვით, სათანადო გადაწყვეტილების მერე, ადგომა უნდა მოგინდეს, ხოლო მოუწევლობა გესიამოვნოს. იძულებით ქცევასთან მიმართებაში ამგვარი მიდგომა საერთოდ წარმოუდგენელ სახეს იღებს: მინდა იმიტომ, რომ მაიძულებენ?! როცა სუბიექტი იძულებისას ქცევას იწყნარებს, სულაც არ ნიშნავს იმას, რომ მას «მე მინდა»-ს მსგავსი ტენდენცია უჩნდება, როგორც ბარამიძე გვეუბნება. შეწყნარებული და სასურველი სხვადასხვა რამაა. მონებს შორის ალბათ მაზოხისტებიც მოინახებიან, მაგრამ მათი აბსოლუტური უმრავლესობა ბევრ მძიმე, უსიამოვნო და მტკივნეულ რასმე სწორედაც სურვილის, «მე მინდა»-ს საწინააღმდეგოდ აკეთებს. ამ დაშვებას მხოლოდ გამოცდილება არ უარყოფს; ის თეორიიდანაც არ გამომდინარეობს. რადგან «მე უნდა» აქტუალურ მოთხოვნილებას და, შესაბამისად, იმპულსურ ქცევას უკავშირდება, ნებელობით ქცევაში მისთვის ბუნებრივი ადგილის გამონახვა იმ თეორიების ფარგლებში, რომელთაც ბარამიძე ეყრდნობა, ვერ ხერხდება. ბარამიძე ამტკიცებს, რომ თუ «მე უნდა» არ გადაიზარდა «მე მინდა»-ში, ე.ი. ქცევა არ ჩაერთო მოთხოვნილებათა სისტემაში, იგი რეალურად ვერ განხორციელდება. მაგრამ რომელი თეორია მოითხოვს ამას? ჩხარტიშვილის თანახმად, «მე უნდა»-ს გადაზრდა «მე მინდა»-ში მხოლოდ ამ უკანასკნელის გაიმპულსურებას შეიძლება ნიშნავდეს. ასეთი რამ ცხადია ბარამიძისთვისაც მიუღებელი იქნება, ვინაიდან ამ შემთხვევაში ნებელობითი ქცევის განხორციელების პროცესი იმპულსური ქცევის მნიშვნელობას შეიძენს, რაც ყველაფერს თავდაყირა დააყენებს. არც უზნაძის განწყობის თეორიით მოხერხდება ასეთი დაშვების გამართლება. თუ განწყობა შექმნილია (გადაწყვეტილების აქტის შედეგად), მის საფუძველზე ქცევის განხორცილებისთვის სხვა პირობები საჭირო აღარ არის. აქტუალური განწყობა ქცევის აუცილებელი და საკმარისი პირობაა. იგი ქცევას აღძრავს და მიზანშეწონილად წარმართავს. ნებელობითი ქცევის გაწყობის ენერგეტიკის წყარო მოტივაციის პროცესში მონახული მოტივაციური ფაქტორია (უზნაძის მიხედვით, მაღალი მოთხოვნილება). გადაწყვეტილება, უზნაძის კონცეფციაში, არის წინასწარ გონებრივად მოხაზული ქცევის აღძვრის წყაროსთან დაკავშირება ან, სხვანაირად, თეორიულ პლანში მონახული განწყობის აქტუალიზაცია. მოკლედ, «მე უნდა» გარკვეული მოტივაციური ძალის გამოხატულებაა, რომელიც საკმარისია განწყობის შესაქმნელადაც და მის საფუძველზე ქცევის შესრულებისთვისაც. დამატებითი ძალის საჭიროება «მე მინდა»-ს გამომხატველი აქტუალური მოთხოვნილებების სახით, პრინციპში არ არსებობს. მცდელობა «მე მინდა» განცდის ორი ნაირსახეობის გამოყოფისა, რასაც ფაქტობრივად ადგილი აქვს ბარამიძის მსჯელობაში, დამარწმუნებელი არ არის. ჯერ ერთი, ნათქვამია, რომ იმპულსური ქცევისა და ნებელობითი ქცევის დამამთავრებელი ეტაპის თანმხლები «მე მინდა» განცდები ფენომენოლოგიურად და მოტივაციური ფუნქციის მიხედვით იდენტურნი არიან. თუ ასეა, მაშინ მათ შორის განსხვავება არც არსებულა. რაც შეეხება წარმოშობის კრიტერიუმს – ერთი პირველადია, მეორე – მეორადი, მას ბევრად უფრო სერიოზული დასაბუთება ესაჭიროება. «მე მინდა» არის ყოველთვის სურვილის, ანუ აქტუალური მოთხოვნილების გამოხატულება. განცდის ობიექტურ ღირებულებებთან და პერსპექტიულ მიზნებთან დაკავშირება მის მოტივაციურ ფუნქციას რადიკალურად ცვლის, რაც აუცილებლად აისახება ცნობიერებაში. განცდა არსებითად განსხვავებული ხდება, იცვლება მისი რომელობა, სასურველობიდან – საჭიროებისკენ. რა თქმა უნდა, საჭირო მოქმედება ზოგჯერ შეიძლება სასურველიც იყოს, მაგრამ ნებელობისთვის ტიპური სწორედ მათი განსვლის მომენტია. ანდა, როგორ შეიძლება ისინი არ განსხვავდებოდნენ, თუ მათ საფუძველში სხვადასხვა განწყობაა. აქ თავს იჩენს კიდევ ერთი სირთულე. მართლაც, რომელი განწყობის ანარეკლია ეს განცდები? ერთ შემთხვევაში იმპულსური ქცევისა, მეორეში – ნებელობითის[12]. განწყობის რაგვარობა პირდაპირ განსაზღვრავს განცდის ხასიათს. განწყობის რაგვარობას კი, პირველ რიგში, მისი მოტივაციური შინაარსი განაპირობებს. ბარამიძე ჩხარტიშვილის თვალსაზრისის ერთერთი დამცველი და გამგრძელებელია, ამიტომ კატეგორიულად განასხვავებს ერთმანეთისაგან ნებელობითი და იმპულსური ქცევების განწყობათა მოტივაციის ხასიათს. პირველს აქტუალური მოთხოვნილება კვებავს, მეორეს – ნებელობა, როგორც პიროვნების ავტონომიური ძალა. ამიტომ, ბუნებრივია რომ ამ განწყობათა საფუძველზე მიმდინარე ქცევების ფენომენოლოგიური სურათი განსხვავებულია. ეს ერთნაირად ეხება ნებელობითი ქცევის ყველა პერიოდს, ვინაიდან იგი მთლიანობაა და არც ერთ პუნქტში არ შეიძლება გახდეს იმპულსური, ანუ აქტუალური მოთხოვნილებით აღძრული. მოკლედ, მოთხოვნილებებისაგან განსხვავებული და მათთან დაპირისპირებული აღმძვრელი ძალის ნიადაგზე წარმოქმნილი განწყობით წარმართული აქტივობა ვერ განხორციელდება «მე მინდა» განცდის ფონზე. ხოლო თუ ქცევის განწყობა აქტუალური მოთხოვნილებების სისტემაშია ჩართული, მაშინ ამ განწყობის რეალიზაცია იმპულსურ ქცევას მოგვცემს. კიდევ უფრო გაურკვეველია ნებელობითი ქცევის მოსამზადებელი პერიოდის მარეგულირებელი განწყობისა და მისით გამოწვეული განცდების საკითხი. მართლაც, რომელი განწყობის ანარეკლია «მე უნდა» განცდა? თეორიულის? – არა. თეორიულ განწყობასა და ქცევას თავისი ფენომენოლოგია აქვს: გაკვირვება, დარწმუნებულობა-დაურწმუნებლობა, «აჰა-განცდა» და სხვა. თეორიული განწყობა «მე უნდა»-ს კი არა, «მე ვიცი» ან «მე ნამდვილად ვიცი» განცდას აღმოაცენებს. ქართულ ფსიქოლოგიურ ლიტერატურაში საზოგადოდ არ არის სათანადოდ გაცნობიერებული, რომ ნებელობითი ქცევის ე.წ. მოსამზადებელი პერიოდი ორი ნაწილისაგან შედგება: ინტელექტუალური და მოტივაციური აქტივობა. ვინაიდან ეს აქტივობანი არსებითად განსხვავებული ხასიათისაა, ბუნებრივია ვივარაუდოთ, რომ მათ სხვადასხვა განწყობები უნდა წარმართავდნენ. თუ პირველი, აზროვნებითი მონაკვეთის განწყობის ფაქტორები მეტ-ნაკლებად გარკვეულია (თეორიული ქცევის განწყობა), მეორე, მოტივაციური ეტაპის წარმართველი განწყობის ფაქტორებისა და, საზოგადოდ, მისი ბუნების საკითხი არც კი დაისმის. ასეა უზნაძესთან, ასეა ჩხარტიშვილთანაც. ბარამიძე, რასაკვირველია, არ არის ვალდებული ყველა დაუმუშავებელი საკითხი გააშუქოს, მაგრამ, როცა იგი წერს, რომ «გადაწყვეტილების მოსამზადებელი პერიოდი, ე.წ. «ძიების» პერიოდი სუბიექტის საკმაოდ რთულ შინაგან აქტივობას მოითხოვს და ისიც შესაბამისი დინამიკური განწყობითაა განსაზღვრული» [2; 38], ხოლო შემდეგ დასძენს, რომ სწორედ განწყობათა დაპირისპირების ანარეკლია უმწეობის, ყოყმანისა და აგზნებულობის განცდები, რომლებიც გადაწყვეტილებას უსწრებენ წინ, ბუნებრივად ჩნდება კითხვები: 1. რა სახისაა ძიების რთული შინაგანი აქტივობის განმსაზღვრელი დინამიკური განწყობა? და 2. რომელი განწყობების დაპირისპირება იწვევს გადაწყვეტილებამდელ ფენომენოლოგიას? გასაგებია, რომ აქ სურვილებისა («მე მინდა») და ვალდებულებების («მე უნდა) დაპირისპირების ასპარეზია, მაგრამ არაა ნათელი, როგორ უნდა აღიწეროს ეს კოლიზია «დინამიკური განწყობების» ენაზე[13]. ახლა თვით გადაწყვეტილების შესახებ. ჩხარტიშვილი და მისი მიმდევრები, მის ფენომენოლოგიას ცალსახად «მე ნამდვილად უნდა» განცდას უკავშირებს. უფრო საფიქრებელია, რომ ეს განცდა მხოლოდ ე.წ. «რთული გადაწყვეტილების» შემთხვევაში იჩენს თავს. მაგრამ, როგორც არ უნდა იყოს, გასარკვევია, რომელი განწყობის გამოვლინებაა ეს განცდა? მართალია გადაწყვეტილებას აქტს უწოდებენ, მაგრამ ის ხომ ნებელობის პროცესის პერიოდია და, როგორც ასეთს, ალბათ, თავისი განწყობა ესაჭიროება. ისიც საკითხავია, რატომ არ უნდა სჭირდებოდეს თავისი განწყობა ფსიქიკურ აქტს, თანაც ასეთ რთულს. იმ შემთხვევაშიც, თუ უარს ვიტყვით გადაწყვეტილების საკუთარი განწყობის დაშვების იდეაზე და მის საფუძვლად პირველი პერიოდის განწყობას ვიგულისხმებთ, გასარკვევი იქნება, თუ როგორ და რატომ წარმოქმნის გადაწყვეტილების წინარე განწყობა გადაწყვეტილებისთვის დამახასიათებელ «მე უნდა» განცდას. როგორც ვხედავთ, აღწერით-ფენომენოლოგიური საკითხების განხილვისას მრავალი თეორიული თავსატეხი, ახსნის პრობლემა იჩენს თავს. ბარამიძე ნებელობის ფსიქოლოგიის ძალიან კარგი სპეციალისტია და მშვენივრად ესმის, თუ რა სიმძიმის პრობლემებთან არის დაკავშირებული ადამიანის სულიერი სამყაროს ამ სფეროს ანალიზი. ყველაზე რთული, ალბათ, ნებელობის ენერგეტიკული წყაროს პრობლემაა. აქამდე იგი ყოველთვის ჩხარტიშვილის პოზიციაზე იდგა და აქტივობის ორი წყაროს იდეას იცავდა. ჩვენი აზრით, სწორედ ეს გარემოება გახდა მიზეზი, რომ ვერ მოხერხდა «ერთი მწყობრი შეხედულების» სახით გაერთიანებულიყო უზნაძისა და ჩხარტიშვილის წარმოდგენები ნებელობის ფენომენოლოგიის გარშემო. თავი და თავი ისაა, რომ უზნაძე, მართალია, აღიარებს ნებელობის არამოთხოვნილებისეული საწყისის არსებობას, მაგრამ, ფაქტობრივად, მას ვერ ნახულობს და მოთხოვნილების პარადიგმას უბრუნდება. ჩხარტიშვილი უშვებს ნებელობის ავტონომიურ ძალას და კატეგორიულად მიჯნავს აქტივობის ამ ორ წყაროსთან დაკავშირებულ განცდებს. ამიტომ, სადაც არ უნდა იქნას განთავსებული «მე მინდა» განცდა, აქტივობის პირველ თუ მეორე ნაწილში, მისი ორგანიზებისა თუ შესრულების პროცესში, მისი ჰარმონიული დაკავშირება ნებელობით ქცევასთან ვერ მოხერხდება. ვფიქრობთ, რომ ამის ბევრად მეტი შესაძლებლობა არსებობს აქტივობის ერთი წყაროს პარადიგმის შემთხვევაში, თუ ამოვალთ იქიდან, რომ არსებობს აქტივობის ერთი წყარო. ამ შემთხვევაში გაჩნდება საშუალება, რომ ქცევის ფენომენოლოგია მისი მომზადებისა თუ განხორციელების კონკრეტული მოტივაციური ვითარებიდან გამოვიყვანოთ და ცალსახად არ დავუკავშიროთ ენერგიის სხვადასხვა წყაროს შესატყვის განცდებს. აქტივობის დინამიკური წყაროს პრობლემა ცენტრალურია ნებელობის თეორიაში და სპეციალურ განხილვას მოითხოვს. აქ მას მხოლოდ იმდენად ვეხებით, რამდენადაც ის მჭიდრო კავშირშია ქცევის ფენომენოლოგიის საკითხთან. როგორც ითქვა, ქცევათა თანმდევი განცდების განსხვავებულობა გამოიყენება იმის დასაბუთებისთვის, რომ მათ ენერგიის სხვადასხვა წყარო კვებავს. სხვა ემპირიული საბუთი ორი აღმძვრელი ძალის არსებობის იდეას არ გააჩნია. ესაა, როგორც ჩვენ ვუწოდებთ, ენერგეტიკული პარადიგმა, რომელსაც რეგულაციური პარადიგმა უნდა დაუპირისპირდეს [15]. თვითაქტივობაზე, როგორც ფსიქიკური ცხოვრების განუყოფად მომენტზე, დიდი ხანია მიუთითებენ მოაზროვნეები. აქ საკმარისია გავიხსენოთ ლაიბნიცი, რომელიც მისწრაფებით ანუ ნებით, იმანენტური ძალით აჯილდოვებს სულიერ მონადას. ეს პრინციპი მიჩნეულია აქტივობის ან ნებისყოფის უნივერსალურ პრინციპად. მისი უნივერსალურობა იმაშია, რომ ერთიანი მისწრაფებითი საწყისი ვლინდება როგორც პრიმიტიული ინსტინქტური ძალის, ისე ცნობიერი ტენდენციის სახითაც [6; 275]. იგივე ითქმის ვუნდტის ე.წ. «ვოლუნტარისტულ თვალსაზრისზეც», ანუ არსებობს იმანენტური აქტივობის წყარო, რომელიც ფსიქიკური ცხოვრების სხვადასხვა დონეზე, სხვადასხვა ფსიქიკურ მექანიზმებთან დაკავშირების გზით (პერცეფცია-აპერცეფცია) რეალიზდება ქცევაში. მთავარი ისაა, რომ აქტივობის საწყისი ერთია; ხდება მხოლოდ მისი ტრანსფორმაცია და სხვადასხვა სახით მანიფესტაცია. ამ იდეამ ასახვა ჰპოვა XX საუკუნის ფსიქოლოგიაში. საკმარისია დავასახელოთ ფ. ლერშის, ჰ. თომეს, ა. მასლოუს და სხვათა შეხედულებები. განსაკუთრებით სკრუპულოზურად არის დამუშავებული ეს იდეა თანამედროვეობის ერთ-ერთი წამყვანი მოტივისტის, ჟ. ნიუტენის კონცეფციაში. მას ესმის, რომ ენერგიაზე ან ძალაზე ფსიქიკურ სისტემასთან მიმართებაში მხოლოდ პირობითად და მეტაფორული მნიშვნელობით შეიძლება საუბარი. მიუხედავად ამისა, ფუნდამენტური აღმძვრელი მოტივაციური საწყისის გარეშე ქცევის თეორიის შექმნა შეუძლებელია. ამიტომ იგი უშვებს «ინდივიდი-გარემოს» ერთიანობიდან გამომდინარე პირველად დინამიზმს. ეს, არსებითად იგივეა, რაც სხვა მოტივაციურ თეორიებში კონცეპტუალიზებული თვითაქტივობის პრინციპი, ფსიქოფიზიკური ძალა, ენერგიის პირველწყარო და ა.შ. ეს პირველადი დინამიზმი დაბადებიდან მიმდინარე მოტივაციური პროცესის განვითარების მსვლელობაში დიფერენცირებასა და კონკრეტიზირებას განიცდის. პირველადი ენერგია განიტოტება სხვადასხვა არხებში. იქმნება მოთხოვნილებათა თემატიკა, მოტივაციური მიმართულებები და პრიორიტეტები, თვისებრივად განსხვავებული მოტივაციურ-კოგნიტური სტრუქტურები [27]. ამას შეიძლება დავუმატოთ აქტივობის სხვადასხვა დონეზე მოქმედი ჩართვა-გამორთვის, აქტივაცია-შენელების, გადართვისა თუ ნებელობისთვის დამახასიათებელი თვითრეგულაციის სხვა მექანიზმები. საზოგადოდ კი უნდა ითქვას, რომ ნებელობის პრობლემა ქცევის უმაღლეს დონეზე რეგულაციის პრობლემაა და არა მისი ენერგიზაციისა. მიუხედავად იმისა, რომ ჩხარტიშვილი ორი ენერგეტიკული წყაროს შესახებ საუბრობს, იგი სვამს საკითხს ძირეული აღმძვრელი საწყისის შესახებ და ამ კონტექსტში ავითარებს მსჯელობას, რომელიც საკმაოდ ენათესავება ნიუტენის შეხედულებას. იგი წერს: «ჩვენ ვიცავთ აზრს, რომლის მიხედვითაც განვითარების პირველი და მთავარი მამოძრავებელი ძალაა აქტივობის მოთხოვნილება, რომელიც თვითონ სიცოცხლის ბუნებას გამოხატავს და მთლიანი ინდივიდისადმი დაქვემდებარებული ფსიქოფიზიკური სტრუქტურების მიხედვით განიცდის დიფერენცირებას. ჩვენი აზრით, მისთვის დამახასიათებელი ისაა, რომ განვითარების დასაწყის ეტაპზე იგი ღიაა და ფუნქციონალური სტრუქტურებისათვის შესაძლო რომელიმე კერძო ფორმაში არაა დიფერენცირებული, რის გამოც იმ კონკრეტული აქტივობის აღძვრითა და რეალიზაციით კმაყოფილდება, რომელსაც მას ცხოვრების სოციალური პირობები და ფუნქციონალური განვითარების მიღწეული დონე უკარნახებს. ბოლოს იგი იმ კონკრეტულ მოქმედებაში ფიქსირდება, რომელშიაც უფრო ხშირად უხდება დაკმაყოფილება. ის გარემოება, რომ აქტივობის მოთხოვნილება დასაწყისში ღიაა, – რომელიმე ერთი გვარის ობიექტების მოთხოვნილება არაა და ამ ობიექტებით არაა ჩაკეტილი, – მისი სხვა მოთხოვნილებებში გადაზრდისა და მრავალმხრივი განვითარების დიდ შესაძლებლობას იძლევა» [9; 33]. როდესაც ნებისყოფაზე, როგორც ძალაზე, ენერგიის წყაროზე, განცდის რაგვარობის მიხედვით ვასკვნით, საჭიროა ძალიან დახვეწილი და ზუსტი ფენომენოლოგიური ანალიზი და ამ ანალიზის შედეგების თანმიმდევრული რეალიზაცია თეორიაში. ვგულისხმობთ იმას, რომ უფლება არა გვაქვს დავუშვათ ნებელობის ავტონომიური ძალა იქ, სადაც მოთხოვნილებით წარმართული ქცევისაგან განსხვავებული განცდები არ შეიმჩნევა. ენერგიის ორი წყარო თუ მართლაც არსებობს პიროვნებაში, ერთიდან მეორეზე გადასვლა, ერთის გამორთვა და მეორის ჩართვა, ან ორივეს ერთდროული ამოქმედება ფსიქიკური ცხოვრების ისეთი უმნიშვნელოვანესი მოვლენა იქნება, რომ სუბიექტი უშეცდომოდ შეამჩნევს ამას სპეციალური შინაგანი მარკერების მთელი სისტემის მეშვეობით. არადა ფაქტია, რომ ძალიან ხშირად, ფენომენოლოგიური სურათით რაიმე გარკვეულის თქმა ქცევის დონისა თუ ხასიათის შესახებ შეუძლებელია. წინააღმდეგ შემთხვევაში არ გვექნებოდა ასეთი გაურკვევლობა თეორიის პლანში. ამის ყველაზე ნათელი მაგალითი უზნაძისა და ჩხარტიშვილის შეხედულებებია. ერთს ფენომენოლოგიამ უკარნახა, რომ ნებელობითი ქცევის წყარო მაღალი მოთხოვნილებებია, მეორეს – რომ ნებელობა დამოუკიდებელი ძალაა. ერთმა ნებელობაში «მე მინდა» დაინახა, მეორემ – «მე უნდა». ეს გარემოება იმაზე შეიძლება მეტყველებდეს, რომ პროცესის თანმხლები განცდა ცვალებადობს. მარტივი ნებელობითი აქტის დროს, როცა არ არის დამაბრკოლებელი გარემოებანი, ვოლიტურმა განცდამ, შესაძლოა, მართლაც «მე მინდას» ფორმა მიიღოს და ნამდვილი სურვილის სახით წარმოგვიდგეს. მაღალი მოთხოვნილებებით გამოწვეული ზნეობრივი ქცევაც შეიძლება სურვილის ფონზე მიმდინარეობდეს. მორალური ქცევა შეიძლება იმპულსურიც იყოსო, აღნიშნავს უზნაძე [7; 54]. ამიტომ მის თეორიულ სისტემაში სურვილის გამომხატველი «მე მინდა» შეიძლება ყოველგვარ ქცევას დაუკავშირდეს. ჩხარტიშვილი საკუთარი ფენომენოლოგიური გამოცდილებითა და კონცეფციით იტყოდა, რომ მაღალი მოთხოვნილებებიც მოთხოვნილებებია, ამიტომ მათ საფუძველზე სწორედაც «მე მინდა» განცდა და იმპულსური ქცევა აღმოცენდება. მაგრამ რამდენად მართებულია მოთხოვნილებით აღძრული ყველა ქცევის იმპულსურ ქცევად კვალიფიცირება? გავიხსენოთ უზნაძის ცნობილი მაგალითი: ადამიანი მოტივაციური კონფლიქტის სიტუაციაშია, ან უნდა დარჩეს სახლში და იმუშაოს, ან კიდევ წავიდეს კონცერტზე და მიიღოს სიამოვნება. ეს უკანასკნელი ესთეტიკურ მოთხოვნილებას და სურვილს უკავშირდება, სამუშაო კი საჭირო საქმეა და მისი არჩევა პიროვნების ნებელობის ძალის გამოხატულებას წარმოადგენს. წარმოვიდგინოთ ახლა, რომ მოხდა იმის საწინააღმდეგო, რაც უზნაძემ აღწერა – დიდი ყოყმანის შემდეგ ადამიანმა გადაწყვიტა საინტერესო კონცერტზე წავიდეს. მკაცრად რომ გავყვეთ ჩხარტიშვილის თვალსაზრისის ლოგიკას, მოცემული ქცევა იმპულსურად უნდა შეფასდეს (ვინაიდან მას აქტუალური მოთხოვნილება აღძრავს). მაგრამ შეიძლება კი იმპულსური ეწოდოს ქცევას, რომლის განწყობა იდეური სიტუაციის პლანში შეიქმნა, რომლის სხვა ფაქტორებიც ცნობიერების დონეზე დამუშავდა და რომელიც გადაწყვეტილების რთული პროცესის შედეგად აღმოცენდა? ასეთ ქცევას იმპულსურს ვერ ვუწოდებთ რამდენი და როგორი მოთხოვნილებაც არ უნდა კვებავდეს მას ენერგიით. დიახ, თუ უარს ვამბობთ ენერგეტიკულ პარადიგმაზე, ნებელობისთვის არამოთხოვნილებისეული ძალის ძიებაზე და ნებისყოფის თეორიის ძირითად პრობლემად უმაღლესი დონის აქტივობის ფსიქიკური რეგულაციის მექანიზმის გარკვევას ვაქცევთ, მაშინ უნდა უარვყოთ მოსაზრება ნებისყოფის მაღალ მოთხოვნილებებთან ექსკლუზიური კავშირის შესახებ. ობიექტივაციის პლანში მიღებული გადაწყვეტილება შეიძლება ბიოგენურ მოთხოვნილებებსა და შესაბამის ქცევას ეხებოდეს. ასეთ აქტივობასაც პიროვნება წარმართავს და არა იმპულსურ ქცევასთან დაკავშირებული ინდივიდი. მოვიყვანოთ კიდევ ერთი მაგალითი უზნაძიდან. იგი საგანგებოდ განიხილავს შემთხვევას, როცა ქცევა თითქოს აქტუალურ სასიცოცხლო მოთხოვნილებას აკმაყოფილებს, და მაინც ნებელობითია. მწყურია, მაგრამ წყალი მხოლოდ მას მერე დავლიე, რაც გავიაზრე, რომ ის მინერალურია და არ მავნებს. აშკარად სახეზეა აქტუალური მოთხოვნილების დაკმაყოფილება, თუმცა უზნაძის ანალიზით ეს ქცევა მაინც არაა იმპულსური. ის ნებელობითია, ვინაიდან, სინამდვილეში, წყლის დალევის აქტს სუბიექტის «წყურვილი კი არ იწვევს, როგორც მხოლოდ წყურვილი; არა, იგი მხოლოდ მას შემდეგ მიმართავს ამ აქტს – სვამს წყალს – როცა აგონდება, რომ მინერალური წყალი სასარგებლოა. რომ ეს არა, წყურვილი წყურვილად დარჩებოდა, და სუბიექტი წყალზე უარს იტყოდა. ასე რომ: საქმე ის კი არაა, დალევს სუბიექტი წყალს თუ არა, როდესაც მას სწყურია; საქმე ისაა, თუ რით არის ეს აქტი გამოწვეული: აქტუალური მოთხოვნილების იმპულსით, თუ არააქტუალურით» [5; 180]. მწვანე შუქი ამ ქცევას ცხადია პიროვნებამ აუნთო, თავისი გადაწყვეტილებით სანქცია მისცა წყურვილის დაკმყოფილებას, მაგრამ ეს არ ნიშნავს, რომ ქცევის აღძვრის საქმეში, მოცემული მოთხოვნილების გარდა სხვა ძალა იყო ჩართული, რაიმე მაღალი (არააქტუალური?!) მოთხოვნილება იქნება ეს, თუ ნებელობის საკუთარი ენერგეტიკა (?!). სხვათაშორის, თუ ამ უკანასკნელი, ჩხარტიშვილისეული ვერსიიდან ამოვალთ, წყლის დალევის გადაწყვეტილებას «მე უნდა» განცდაც უნდა ახლდეს. მაგრამ საიდან ან რატომ გაჩნდება იგი? ცხადია, რომ აღწერილ სიტუაციაში სუბიექტი წყალს იმიტომ სვამს, რომ სურვილი და შესაძლებლობა აქვს, და არა იმიტომ, რომ ეს საჭიროა. წყურვილის ბიოგენური მოთხოვნილების გარდა აქ სხვა აღმძვრელის ძიება აზრს მოკლებულია. მაშასადამე, ქცევას ნებელობითის კვალიფიკაციას აძლევს არა აღმძვრელი ფაქტორის რაგვარობა, არამედ ობიექტივაციის დონეზე მიმდინარე თვითრეგულაციის პროცესი. ამავე დროს ისიც გასათვალისწინებელია, რომ ექსკლუზიური ფენომენოლოგია არა მარტო ნებელობით, არამედ იმპულსურ ქცევასაც არ გააჩნია. განა ცხოველი მხოლოდ სასურველ და სახალისო ქცევებს ასრულებს? ძალისხმევის მომენტი, რომელიც ჩხარტიშვილმა სამართლიანად მიიჩნია არასპეციფიკურად ნებისყოფისთვის, ვინაიდან ის გავრცელებულია ცხოველებთანაც ე.ი. იმპულსურ ქცევაში, არ შეიძლება დადებითი ან სასურველი განცდების კატეგორიას მივაკუთვნოთ. ძალისხმევა, როგორც წესი, უსიამოვნებაა და საკმაოდ ძლიერიც. ქვირითის დასაყრელად რომ მიდის მდინარის სათავეებთან თევზი, საზარელი წინააღმდეგობის გადალახვის ფონზე, ეს ქცევაც იმპულსურია, რადგან ცხოველი სხვა ქცევას არც ასრულებს, მაგრამ ვის მოუვა თავში მისი აღწერა «მე მინდა» განცდის ტერმინებში. ასეთ ფენომენოლოგიას უფრო ფაქიზი ანალიზი ესაჭიროება. მოკლედ, იმპულსურ ქცევასაც გაცილებით რთული ფენომენოლოგია აქვს ვიდრე წარმოუდგენიათ, როცა მას ცალსახად «მე მინდა» (სასურველობის) განცდას უკავშირებენ. უზნაძის თანახმად იმპულსური ქცევის იმპულსი ემოციის სახით გვეძლევა, ემოციიდან მომდინარეობს. თუ ინდივიდი ამ ტენდენციის იმპულსს ემორჩილება იგი არა ნებისმიერად, არამედ იმპულსურად მოქმედებს (7; 53-54, 63-64). აქ მთავარი ისაა, რომ ემოცია-იმპულსს შეიძლება დადებითი ნიშანიც ჰქონდეს და უარყოფითიც (მაგ., შიში, რისხვა, ზიზღი და სხვა). ამ უკანასკნელ შემთხვევაში, იმპულსური ქცევის ფენომენოლოგიური სურათი «მე მინდა» განცდისაგან საკმაოდ დაშორებულ იქნება. რთული ნებელობითი აქტივობის ფენომენოლოგია «მე უნდა»-ს (საჭიროების) სახეს იღებს, რაც ზუსტად დააფიქსირა კიდეც ჩხარტიშვილმა. საჭიროების განცდა არა ენერგიის მეორე, არამოთხოვნილებისეულ წყაროსთან ქცევის დაკავშირების, არამედ მოტივაციის სფეროში მომხდარი კოლიზიების ანარეკლია. თუ კარგად გავაანალიზებთ, დავინახავთ, რომ უკლებლივ ყველა ქცევა მოთხოვნილების ცოცხალ პროცესთან არის დაკავშირებული. ნებელობითი ქცევის ზემოთ მოყვანილ მაგალითებშიც ასეა. განა ლოგინიდან ადგომა ამა თუ იმ მოთხოვნილების დაკმაყოფილების პროცესის დასაწყისი და პირობა არ არის? ანდა, განა ცოტა მოთხოვნილება დგას მოწევაზე უარის უკან? სხვა ამბავია, რომ მათთან დაპირისპირებული ძლიერი აქტუალური მოთხოვნილების «მე მინდა» განცდა, ამ მოთხოვნილებათა სურვილისეულ გრძნობას მთლიანად ფარავს, ხოლო ტენდენციების კონფლიქტი საჭიროების ფენომენოლოგიის პირობა ხდება. აქედან კეთდება არასწორი დასკვნა, რომ მოცემულ ქცევას სულ არ აღძრავს მოთხოვნილება და მას სხვა ენერგიის ძალა წარმართავს. ესაა ენერგეტიკული პარადიგმის ემპირიულ-ფენომენოლოგიური საბუთი. მაინც რატომ და როგორ წარმოიქმნება საჭიროების განცდა? ეს განცდა თან ახლავს ისეთ ქცევებს, რომლებსაც ახასიათებს გარკვეული წინააღმდეგობა, როგორც ქცევის სტრუქტურაში, ისე ქცევის შიდა და გარე პირობებს შორის. თანაც ხშირად ქცევის საგანი უშუალოდ არ ემთხვევა მისი აღმძვრელი მოთხოვნილების საგანს. იმპულსურ ქცევაში ეს არ ხდება. ადამიანური ქცევის უმაღლეს დონეზე კი, არც თუ იშვიათად, ხდება ისე, რომ ის, რაც განსაზღვრულია მიზანში, მხოლოდ ნაწილობრივ აკმაყოფილებს მოთხოვნილებას, ან უბრალოდ აშუალებს მოთხოვნილების საგნის მიღწევას, ე.ი. მხოლოდ აახლოვებს მის დაკმაყოფილებას, ხელმისაწვდომად აქცევს მას მომავალში. ასეთნაირად აგებულ ქცევას ინსტრუმენტულს უწოდებენ [21][26][27]. მაღალ მოთხოვნილებათა ბუნება საზოგადოდ ასეთია: არიან რა გასაგნებული ზოგადი «ობიექტური» ღირებულებებით, ისინი ადამიანს სრულიად გარკვეული, კონკრეტული მიზნებისკენ აღძრავენ. ეს ქმნის პირობებს ადამიანის ნებელობითი ქცევისთვის ესოდენ დამახასიათებელი საჭიროების განცდის აღმოცენებისთვის. აი ტიპური მაგალითები: დაღლილი ქალი ბრუნდება სახლში სამსახურიდან და იწყებს ოჯახისთვის სადილის კეთებას. მეომარი ასრულებს თავის პატრიოტულ ვალს და მიდის მოწინააღმდეგის განლაგებაში «მოენეს» მოსაყვანად. მიუხედავად იმისა, რომ ქალს არა აქვს სადილის კეთების მოთხოვნილება, ხოლო მეომარს სახიფათო დაზვერვაში წასვლის სურვილი, ისინი ახორცილებენ შესაბამის ქცევას, ვინაიდან «უნდა» გააკეთონ ეს სათანადო მოთხოვნილებათა დასაკმაყოფილებლად. პირველ შემთხვევაში ესაა სოციოგენური მოთხოვნილება, გასაგნებული ოჯახის ღირებულებით, მეორეში – სამშობლოს და პროფესიულ ღირსებასთან დაკავშირებული ღირებულებებით. ნათელია, რომ ოჯახი და სადილი, სამშობლო და «მოენე» ერთი და იგივე არ არის. ისინი მოთხოვნილებისა და მის მიერ აღძვრული ქცევის «საგნებია» და, რა თქმა უნდა, არ ემთხვევიან ერთმანეთს. მათი დამთხვევის მოლოდინი შესაბამის ქცევებში არცაა ბუნებრივი. ეს იმის ტოლფასი იქნება, რომ დაღლილ ქალთან სადილის კეთების, ხოლო ჯარისკაცთან – სიცოცხლის რისკის ფასად მოწინააღმდეგის ტყვედ ჩაგდების მოთხოვნილება დავუშვათ. ამ ქცევათა სუბიექტებს არ გააჩნიათ სათანადო მოთხოვნილებები, მაგრამ არ იქნებოდა მართებული თვითონ ქცევების მოთხოვნილებითი საფუძვლის გარეშე დატოვება მხოლოდ იმის გამო, რომ სუბიექტი მათი განხორციელების უშუალო სურვილს არ განიცდის. მისი ქცევა გამსჭვალულია აუცილებლობის, საჭიროების, «მე უნდა» განცდით. ამასთან ერთად, სპეციალური ანალიზი ყოველთვის აღმოაჩენს ქცევის აღმძვრელ აქტუალურ მოთხოვნილებასაც. უბრალოდ, ამ შემთხვევებში მისი საგანი არ ემთხვევა კონკრეტული ქცევის მიზან-საგანს, რაც სერიოზულ დაღს ასვამს ქცევის ფენომენოლოგიურ სურათს. ადამიანის რთული ქცევის ფორმებისთვის დამახასიათებელი საჭიროების განცდის გამომწვევი მიზეზებიდან შეიძლება დავასახელოთ ერთი ქცევის შიგნით მოთხოვნილებათა ურთიერთქმედების მოვლენა. ქცევის პოლიმოთხოვნილებისეული აღძვრის ყველა ფაქტის უკან ყოველთვის ჩანს მოთხოვნილებათა იერარქია. ეს ურთიერთდაქვემდებარება, საბოლოო ჯამში, შეიძლება გამოიხატოს იმაში, რომ რაიმე მოთხოვნილების დაკმაყოფილება ხდება უფრო ადრე, ვიდრე სხვებისა. მხედველობაშია მისაღები, აგრეთვე, მოთხოვნილებათა სისტემაში არსებულ მიმართებათა დინამიკა. ზოგიერთი, ქცევასათან უშუალოდ დაკავშირებული მოთხოვნილება, მაგალითად ფუნქციონალური მოთხოვნილებები, აქტივობის პროცესში მუდმივად კმაყოფილდება. ამიტომ, ვინაიდან უშუალო პროცესუალური მიმზიდველობის ნიშანი სწორედ ამ მოთხოვნილებებიდან მომდინარეობს, საინტერესო და სასურველი ქცევა დროთა განმავლობაში შეიძლება რთულ, მაგრამ საჭირო, აუცილებელ საქმედ გადაიქცეს. საზოგადოდ კი, თუ დღეს მიღებული შინაგანი და გარეგანი მოტივაციის ტერმინებში ვილაპარაკებთ, შეიძლება ითქვას, რომ იქ, სადაც შინაგანი მოტივაცია დომინირებს, ქცევა უშუალო ინტერესის ნიშნით ხასიათდება, ხოლო იქ, სადაც განსაკუთრებით ძლიერია გარეგანი მოტივაცია, აქტივობა ინსტრუმენტული ქცევის თვისებებს იძენს. ამ ქცევას არ გააჩნია საკუთარი ღირებულება, ესაა ქცევა-საშუალება, რომელიც უფრო ხშირად აშუალებს პიროვნების უმთავრეს, სიღრმისეულ მოთხოვნილებათა დაკმაყოფილებას, და, ამდენად, ცხოვრების უფრო შორეულ პერსპექტივებში ნახულობს თავის გამართლებას. აქ ყველა პირობა არსებობს აუცილებლობისა და საჭიროების ფენომენოლოგიის წარმოქმნისთვის. განსაკუთრებით არაკეთილსასურველ განცდისეულ ფონზე იშლება სხვადასხვა შინაარსისა და მიმართულობის მოთხოვნილებათა კონფლიქტთან, ან წინააღმდეგობასთან დაკავშირებული ქცევა. ნებელობითი ქცევისთვის სწორედაც დამახასიათებელია, რომ რაიმე მოთხოვნილების დაკმაყოფილება სხვების ფრუსტრაციის ხარჯზე ხდება. ამაში ვლინდება კონკრეტული ქცევის «ფსიქოლოგიური ფასი» [17]. იგი უფრო მეტია, როცა მაღალი მოთხოვნილებები ბიოგენურ მოთხოვნილებებს უპირისპირდება, რომლებიც თავისი სხეულებრივი ძირების გამო განსაკუთრებული მომთხოვნელობით და გადაუდებელი ხასიათით გამოირჩევიან [18]. საზოგადოდ კი, რაც უფრო მაღალია ქცევის ფსიქოლოგიური ფასი, მით უფრო უახლოვდება ფენომენოლოგიური სურათი იმას, რაც ჩხარტიშვილის მიერ ნებელობისთვის ტიპურად არის მიჩნეული. აღსანიშნავია აგრეთვე ობიექტური, გარეგანი პირობების როლი, რომლებიც მოიცავენ ფიზიკურ გარემოს და ქცევის სოციალურ კონტექსტს. ისინი სუბიექტის წინაშე სიტუაციის მოთხოვნების სახით წარდგებიან. ამასთან, მხედველობიდან არ უნდა გამოგვრჩეს, რომ «ყოველი მოთხოვნა, რომელიც ადამიანისთვის არის მხოლოდ არასასურველი აუცილებლობა, რომლის აცილება ვითარებისა გამო შეუძლებელია, სრულდება როგორც «ნაკლები ჭირი», საუკეთესო გამოსავალი მდგომარეობიდან» [11; 140]. ამ შემთხვევაშიც გვაქვს როგორც ქცევის აღმძვრელი მოთხოვნილებები, ისე აუცილებლობის, საჭიროების გრძნობა. ამგვარად, ქცევის მოთხოვნილებისეული დეტერმინაცია და ნებელობის სპეციფიკური ფენომენოლოგია სრულებით არ გამორიცხავს ერთმანეთს. აქ, უბრალოდ, საქმე გვაქვს ემოციურ-ვოლიტური განცდის გარკვეულ რომელობასთან. იგი თან ახლავს რთული ბუნების ქცევებს მათი აღძვრისა და განხორციელების დროს, მაშინ, როდესაც არსებობს წინააღმდეგობები როგორც მოთხოვნილებებს შორის, ისე მოთხოვნილებებს, შესაძლებლობებსა და გარემოს შორის. თუ ჩვენ ზუსტი ფენომენოლოგიური ანალიზი გვაინტერესებს, საჭიროა ისიც გვახსოვდეს, რომ სასურველობისა და საჭიროების ტიპური ფორმები არის უკიდურესი წერტილები იმ კონტინუუმისა, რომელიც შედგება გარდამავალი ვოლიტური განცდების მრავალფეროვანი ფორმებისაგან. ისინი შეიცავენ ორივე განცდას სხვადასხვა დოზით და ამიტომ, ხშირად, მკაფიოდ გამოხატული ამბივალენტური ხასიათი აქვთ. ისიც სათქმელია, რომ ეს განცდები უფრო მოტივს ახასიათებენ, რომელიც, უზნაძის მსგავსად, გადაწყვეტილების საფუძვლად არის მიჩნეული. საზოგადოდ, საკითხი იმის შესახებ, თუ რატომ წარმოიქმნება ნებელობისთვის დამახასიათებელი ფენომენოლოგია, დაკავშირებულია ნებელობითი ქცევის საზრისულ-შეფასებით და არა დინამიკურ-ენერგეტიკულ ასპექტთან. მოტივაციის სფეროში აუცილებელია ამ ასპექტების გამიჯვნა, ვინაიდან ყოველი მათგანის უკან დგას სპეციფიკური ფენომენი – მოთხოვნილება და მოტივი. ეს უკანასკნელი, ჩვენი აზრით, კი არ აღძრავს და მიმართავს, არამედ ამართლებს და ასაბუთებს ქცევას, სუბიექტს ატყობინებს მოცემული კონკრეტული ქცევის საერთო პიროვნული ღირებულების შესახებ. პიროვნულად ღირებული და მნიშვნელოვანი კი არა მარტო ის არის, რაც საინტერესო, მოსაწონი ან სასურველია, არამედ, და ხშირად უფრო მეტადაც, ის, რაც საჭიროა, აუცილებელია, სავალდებულოა. ყოველივე ეს იმ ვოლიტური განცდების რომელობებია, რომლებშიც გამოხატულია ამა თუ იმ ქცევის სუბიექტური ღირებულება, ანუ მოტივი. ამრიგად, ის გარემოება, რომ ქცევის სხვადასხვა სახეობებს (ვთქვათ, იმპულსურსა და ნებელობითს) აქვთ განსხვავებული ფენომენოლოგია, არაა საკმარისი საფუძველი ადამიანის ქცევის აღძვრა-განხორციელების რაიმე ახალი, არამოთხოვნილებისეული წყაროების დაშვებისთვის. ყველა განხილულ შემთხვევაში, სადაც არსებობდა პირობები ნებელობის ტიპური ფენომენოლოგიის აღმოცენებისთვის, აქტივობის წყარო იყო მოთხოვნილებები, მართალია საკმაოდ განსხავებული ერთმანეთისგან, მაგრამ მაინც მოთხოვნილებები. საბოლოოდ, ყველაფერი იმაზე დადის, თუ როგორია ამ მოთხოვნილებათა მიმართება ერთმანეთთან, ქცევის მიზანთან (საგანთან), ქცევის შინაგანი სტრუქტურის დანარჩენ ელემენტებთან (მოტივი, გეგმა და სხვა), ქცევის კონკრეტულ საშემსრულებლო გარემოებებთან. ყოველივე ეს აისახება აქტივობის შეფასებით-საზრისულ ფენაში და ქმნის ამა თუ იმ სახის ქცევის ფენომენოლოგიურ ქარგას. დასაწყისშივე ითქვა, რომ ფენომენოლოგიასთან მჭიდრო კავშირშია ნების თავისუფლების საკითხიც. ადამიანს აქვს იმის განცდა, რომ იგი თავისუფლად იღებს გადაწყვეტილებას, ასრულებს ან არ ასრულებს ქცევას. ფიქრობენ, რომ ეს განცდა რაღაცის გამოხატულება უნდა იყოს, კერძოდ ადამიანის ნების რეალური თავისუფლებისა. რ. დეკარტი ამბობდა: «ჩვენი ნებისყოფის თავისუფლება მიიწვდომება დასაბუთების გარეშე, მხოლოდ ჩვენი შინაგანი ცდით» [12; 442], ანუ განცდით. ინდეტერმინიზმის ყველა ვარიანტი ფენომენოლოგიურ არგუმენტს იყენებს. დეტერმინისტები, პირიქით, ცდილობენ ეს არგუმენტი უარყონ ან იმით, რომ არ დაადასტურონ ამ განცდის არსებობა, ან უარყონ რეალური კავშირი მასსა და რეალურ თავისუფლებას შორის, ან კიდევ თავისუფლების განცდა ილუზიად მიიჩნიონ [1]. დიდ ფილოსოფოსთაგან ამ უკანასკნელ აზრს ემხრობა, მაგალითად, ბ. სპინოზა, ხოლო დიდ ფსიქოლოგთაგან – ზ. ფროიდი და ბ. სკინერი. საინტერესოა უზნაძის აზრი, რომელიც თავისუფლებისა და განსაზღვრულობის იდეების შერიგებას ცდილობს. იგი თავისუფლების განცდას ქცევის რეალური თავისუფლების გამოხატულებად მიიჩნევს, თუმცა იმასაც უშვებს, რომ იგი ილუზია აღმოჩნდეს. განიხილავს რა ნების თავისუფლების პრობლემას ფსიქოლოგიის ჭრილში, იგი ასეთი ილუზიის გამომწვევი მიზეზების გარკვევას მოითხოვს [5]. უნდა ვაღიაროთ, რომ ამ საკითხის პირდაპირი და ცალსახა გადაწყვეტის გზა, როგორც ჩანს, არ არსებობს. წინააღმდეგ შემთხვევაში იგი უკვე დიდი ხანია, მოხსნილი იქნებოდა დღის წესრიგიდან. სინამდვილეში, როგორც ზემოთ დავრწმუნდით, ნებელობითი ქცევის ფენომენოლოგიური აკომპანიმენტი სხვადასხვა ვოლიტურ-ემოციური განცდების მთელი თაიგულია. თვითაქტივობისა და გარკვეული დამოუკიდებლობის განცდა ადამიანური ქცევების საკმაო ნაწილს მართლაც ახლავს თან. მაგრამ აქტიურობის ფენომენოლოგია, თავისთავად, თავისუფლების გამოხატულება ვერ იქნება. ფსიქიკა საზოგადოდ აქტივობაა, მით უფრო – ცნობიერი ფსიქიკა. თვითაქტივობის განცდა იმას გვეუბნება, რომ ადამიანი ფლობს ფსიქიკურ ინსტრუმენტებს ქცევის რეგულაციისთვის. ფსიქიკა გენეზისის თვალსაზრისით სხვა ფუნქციის მტარებელი არც არის. ეს რეგულაცია გარემოსთან შეგუებაა, მაგრამ, ამავე დროს, მისგან ერთგვარ დისტანცირებასაც გულისხმობს იმ მხრივ, რომ გარემო ქცევას პირდაპირ კი არ განსაზღვრავს, არამედ ფსიქიკური აპარატის გაშუალებით. რეფლექსია ფსიქიკური აქტივობის შესახებ ცნობებს გვაწვდის. ამიტომ ცნობიერების, ობიექტივაციის დონეზე მიმდინარე ქცევებს მეტ-ნაკლებად ახასიათებს გარემოსაგან დამოუკიდებლობისა და თვითაქტივობის ნიშანი, მაგრამ ეს არ ნიშნავს ნებელობის თავისუფლებას თუნდაც იმიტომ, რომ ობიექტივირებული და ნებელობითი აქტივობა მთლიანად არ ემთხვევა ერთმანეთს. ქცევის ოპერაციული პრობლემების გადასაჭრელად მიმართულ კოგნიტურ აქტივობას შეიძლება თან ახლდეს თვითაქტივობისა და დამოუკიდებლობის განცდა, მაგრამ ის არ არის ნებელობითი და, შესაბამისად, არც თავისუფალი. ასეთია ფსიქიკური აქტივობის მეორე დონეზე, ობიექტივაციის პლანში მიმდინარე თეორიული ქცევა, რომელიც მართებულადაა მიჩნეული მთლიანად დეტერმინირებულ აქტივობად [4]. საინტერესოა, რომ ნებელობითი ქცევის შემთხვევაშიც კი განცდა არ არის მხოლოდ დამოუკიდებლობის ნიშნით აღბეჭდილი. უზნაძე ექსპერიმენტული ფსიქოლოგიის მონაცემებზე დაყრდნობით ასეთ სურათს გვიხატავს: ნებელობის აქტს თან ახლავს სპეციფიკური განცდა, რომელიც უეჭველი აქტიურობისა და უეჭველი პასიურობის, დამოკიდებულების ერთგვარი ნაზავია. უზნაძე მართებულად სვამს საკითხს იმის თაობაზე, თუ სუბიექტში მიმდინარე რა პროცესების ანარეკლი შეიძლება იყოს ასეთი განცდა. მისი პასუხი ასეთია: ნებელობის აქტი იმაზე მიუთითებს, რომ «ამ მომენტში სუბიექტში განწყობა აღმოცენდა, რომელიც მის შემდგომ ქცევას დაედება საფუძვლად და გარკვეული გზით წაიყვანს მას. მაშასადამე, სუბიექტს აქამდე «არ უნდოდა» თითქოს და აი ახლა უკვე «უნდა» და «უნდა ნამდვილად», რადგანაც განწყობა ნამდვილად მხოლოდ ახლა შეიქმნა მასში. ამ განწყობის შექმნა მისი საქმეა. ამდენად, იგი უეჭველად აქტიურია; და ბუნებრივია, რომ იგი ამ აქტივობას განიცდის კიდეც. მაგრამ იგი ხომ პირდაპირ ვერ მოქმედებს განწყობაზე, რომ ეს უკანასკნელი ნებისმიერ შეცვალოს, გამოიწვიოს ან აღკვეთოს, არამედ იგი იდეური სიტუაციის საშუალებით მოქმედებს მასზე. ხოლო როდის გამოიწვევს ეს იდეური სიტუაცია განწყობას, ეს სრულიად არაა სუბიექტის სურვილზე დამოკიდებული; მას მხოლოდ დადასტურება შეუძლია, მოხდა მასში მის მიერ შუალობით გამოწვეული ცვლილება, თუ არა» [5; 219]. აქ არ შევუდგებით ამ პასაჟის ყველა ნიუანსის გარჩევას. აღვნიშნავთ მხოლოდ, რომ განწყობის, მისი ფაქტორებისა და დამოკიდებულობის განცდის ურთიერთმიმართება არსებითად აუხსნელი რჩება. მართლაც, ნებელობის თავისუფლებაზე მსჯელობისას უზნაძე მიუთითებს, რომ ნებელობის სუბიექტი ყველა ფაქტორს ფლობს, იგი თავისუფალია იმდენად, რამდენადაც მის ნებას ექვემდებარება როგორც მაღალი მოთხოვნილებები (ვინაიდან ისინი მე-სია), ისე სიტუაციაც (რამდენადაც იგი მისი წარმოსახვის მოქმედების შედეგია). ამ ფაქტორების გააქტიურება და თავმოყრა განწყობის შექმნას ნიშნავს. ე.ი. იდეური სიტუაციის შექმნით პიროვნება განწყობასაც ქმნის. ეს პროცესი მთლიანად მის ნებაზეა დამოკიდებული; განწყობა «სუბიექტის დამოუკიდებელი აქტივობის ნაყოფია» [5; 222]. მაგრამ მაშინ საიდანღა ჩნდება დამოკიდებულების განცდა? ზემოთ მოყვანილ ამონარიდში მოცემული ვითარება ძნელად წარმოსადგენია: გამოდის, რომ სუბიექტმა თვითონ შექმნა განწყობის ფაქტორები, ახლა კი იმას ელოდება, რომ ვიღაც ან რაღაც, მათზე დაყრდნობით და მისგან დამოუკიდებლად, განწყობას აღმოაცენებს. პასიურობისა და დამოკიდებულების განცდა, თითქოს, სუბიექტის ასეთი გაურკვევლობის შედეგია. როგორც არ უნდა იყოს, თავისთავად ასეთი განცდის არსებობა ძალიან ნიშანდობლივია. ე.წ. თავისუფლების განცდა არ ყოფილა განცდა მხოლოდ თავისუფლებისა. ანგარიშგასაწევია ისიც, რომ ნებისყოფისთვის სპეციფიკურ «მე უნდა»-ში აშკარად ჩანს ვითარებებზე, ღირებულებებზე, წესებზე, ნორმებზე და კანონებზე დამოკიდებულების მომენტი. ნებელობითი ქცევის მომზადებისა და შესრულების დროს ადამიანს ხშირად უჩნდება საკუთარ თავზე ძალადობის განცდა. მაშინ, რა განსხვავებაა იძულებასა და ნებელობას შორის? უზნაძე ფიქრობს, რომ პირველ შემთხვევაში სხვის ბრძანებას ვასრულებთ, ხოლო მეორეში – საკუთარი თავისას. «მაგრამ თავის მიმართ ბრძანება – ბრძანება აღარ არის: იგი მოთხოვნილებაა იმის გაკეთებისა, რისი გაკეთების მოთხოვნილებაც სუბიექტს ამ მომენტში არა აქვს. იგი მე-ს მოთხოვნილებათა ხელმძღვანელი როლის შეგნებაა» [5; 234]. ეს წინააღმდეგობრივი და პარადოქსული მსჯელობა ააშკარავებს იმ სირთულეს, რაც უზნაძის მიერ ნებელობის მოტივაციის ბუნების გარკვევას უკავშირდება. ჯერ ერთი, იმის გაკეთების მოთხოვნილება, რისი გაკეთების მოთხოვნილება ახლა არა გაქვს, უბრალოდ არ არსებობს. შემდეგ – მაღალ მოთხოვნილებათა ხელმძღვანელი როლის შეგნება აქტუალური მოთხოვნილება კი არ არის, არამედ – აზრი, იდეა. და ბოლოს, თუ ნებელობითი ქცევა პიროვნებაში მართლაც ხელმძღვანელი როლის მქონე მე-ს მოთხოვნილებებით აღიძვრება, ენერგეტიკული პარადიგმის თანახმად, იგი იმპულსური ქცევა ყოფილა, სადაც თავისუფალ ნებაზე ლაპარაკი საერთოდ არ შეიძლება. მაღალ მოთხოვნილებებთან დაკავშირებული გაუგებრობები მათი სხვა ცნებით შეცვლის ტენდენციას აჩენს. ასეთ ცნებად «განწყობის ანთროპულ თეორიაში» ფიქსირებული განწყობაა წარმოდგენილი [4]. სხვათა შორის, ამ მოსაზრებას სერიოზულად განიხილავს ბარამიძეც და მიაჩნია, რომ ამით კიდევ ერთი ხიდი გაიდება უზნაძისა და ჩხარტიშვილის შეხედულებებს შორის. კერძოდ, იგი ეთანხმება აზრს, რომ მე-ს მაღალი მოთხოვნილებები, არსებითად, პიროვნების ფასეულობათა, ობიექტურ ღირებულებათა პერსონიფიცირებულ სისტემას წარმოადგენს. ისინი ქცევის განმსაზღვრელი ფაქტორების ფუნქციას ასრულებენ და მოტივის არჩევას განაპირობებენ. მაგრამ აქ მთავარია გაირკვეს, რა ფსიქიკურ ფორმაში არსებობს ეს «პერსონიფიცირებული» მოტივაციური ფაქტორი და რაში მდგომარეობს მისი, როგორც ქცევის ერთერთი დეტერმინანტის, რეალური ფუნქცია. იგი შეიძლება იყოს უბრალოდ იდეა ღირებულების შესახებ და, ამდენად, ყოველგვარ მამოძრავებელ ძალას მოკლებული. ამ შემთხვევაში სხვა ძალის მონახვა დაგვჭირდება, რომელიც უზნაძისეული მაღალი მოთხოვნილებისაგან სრულიად განსხვავებულ მოვლენად წარმოგვიდგება (როგორც ეს ჩხარტიშვილთანაა). ხოლო, თუკი იგი მართლაც ქცევის რეალური განმსაზღვრელი ძალის მტარებელი მოტივაციური წარმონაქმნია, მაშინ საჭიროა იმის ჩვენება, რას ცვლის არსებითად მისი ჩანაცვლება თუნდაც ფიქსირებული ან დისპოზიციური განწყობის ცნებით, როგორც ამას «ანთროპული თეორია» გულისხმობს. ამაზე არაერთხელ გამოვთქვით ჩვენი მოსაზრება [15]. ან ფიქსირებული განწყობა ნამდვილი განწყობაა და, მაშასადამე, უზანაძის თანახმად, აქტუალიზებისას ავტონომიურად განსაზღვრავს ქცევას, ან კიდევ იგი მხოლოდ შინაგანი ფაქტორია გაწყობისა, ანუ იგივე ფუნქციას ასრულებს, რასაც მე-ს მოთხოვნილება, ე.ი. მისი ფუნქციონალური ექვივალენტია. ამ შემთხვევაში ე.წ. მე-ს მაღალ მოთხოვნილებათა არააქტუალობასთან დაკავშირებული სირთულე ძალაში დარჩება. ამრიგად, სპეციფიკური ადამიანური ქცევის ფენომენოლოგიური სურათი, როგორც წესი, რთულია და არაერთმნიშვნელოვანი. მის საფუძველზე იძულებითი და ნებელობითი ქცევის გამიჯვნაც კი ჭირს. მით უფრო არ უნდა იყოს სადავო, რომ ქცევის თანმხლები განცდები მისი რეალური თავისუფლების მაჩვენებლად ვერ გამოდგება. ამაში დასარწმუნებლად შთაგონებული მოქმედების ფაქტების ანალიზიც კმარა. მართლაც, უამრავმა ექსპერიმენტულმა გამოკვლევამ აჩვენა, რომ პოსტჰიპნოზური შთაგონების შემდეგ ადამიანები ასრულებენ დავალებულ თუ «ნაბრძანებ» მოქმედებას სრულიად დარწმუნებულნი იმაში, რომ თვითონ არიან ამ აქტივობის ინიციატორები, რომ ეს მათი საკუთარი გადაწყვეტილებაა. როცა მათ ეკითხებიან ამ ქცევის მიზეზის შესახებ, ისინი გარკვეულ ახსნას პოულობენ და, რაც მთავარია, თვითონაც სჯერათ ამისა. ექსპერიმენტების დამკვირვებელთათვის ნათელია, რომ თავისუფალი ნება ვერ იქნება იმ ცდისპირთა ქცევის წარმმართველი, რომელთაც არ ახსოვთ, როგორ დააპროგრამეს ისინი ჰიპნოზის დროს. აშკარაა, რომ ამ შემთხვევაში განცდას შეცდომაში შეჰყავს ადამიანები, ვინაიდან მათი ქცევა თავისუფლების გამოხატულება ნამდვილად არაა. აქედან იმის თქმა შეიძლება, რომ ნებისყოფის თავისუფლების რეალური არსებობის დასამტკიცებლად თვითაქტივობისა და თავისუფლების განცდაზე მინიშნება არაფრის მომცემია. ფენომენოლოგიური არგუმენტი ამ პრობლემას დადებითად ვერ გადაწყვეტს, პირიქით, მას უფრო ბუნდოვანს ხდის. სპეციალურ ლიტერატურაში აღწერილია საკმაოდ ბევრი ფაქტი, როცა ადამიანი ასრულებს მოქმედებას და არ განიცდის, რომ ეს მისი თავისუფალი ნების რეალიზაციაა. აქედან ჩნდება მოსაზრება, ხომ არ არის ნების თავისუფლება საერთოდ ილუზია? საბუნებისმეტყველო მეცნიერებათა (განსაკუთრებით ნეირომეცნიერებათა) წარმომადგენლები დაჟინებით ეძებენ ამ კითხვაზე პასუხს და მიაჩნიათ, რომ უკვე შეიძლება მასზე დადებითი პასუხის გაცემა [30]. ისინი ეყრდნობიან უახლესი მეთოდებით მოპოვებულ ექსპერიმენტულ მონაცემებს, რომლებიც მეტყველებენ, რომ ტვინში არსებობს ზონა, რომელიც პასუხისმგებელია გადაწყვეტილებაზე და აქტიურდება მანამ, სანამ ადამიანი გააცნობიერებს თავის გადაწყვეტილებას. საკითხის პირველმა მკვლევარმა, ფიზიოლოგმა ბ. ლიბეტმა ამ წინმსწრებ პროცესებს «მზაობის პოტენციალი» უწოდა. ცდებში, სადაც ნეიროპროცესების გამზომ ხელსაწყოებზე მიერთებულ ცდისპირს ევალება დააჭიროს ღილაკს დროის ნებისმიერ მომენტში, როცა ის ამას გადაწყვეტს, მზაობის პოტენციალის გაზომვით ხერხდება იმაზე ადრე განისაზღვროს ადამიანის გადაწყვეტილება, სანამ ამას მისი განცდა დაადასტურებს. მეტიც, დადგენილია, რომ მზაობის პოტენციალის გაზომვით შესაძლებელია წინასწარ ზუსტად განვსაზღვროთ, რა გადაწყვეტილებას მიიღებს ადამიანი ექსპერიმენტულ ვითარებაში, სადაც რამდენიმე ალტერნატივიდან ხდება არჩევანის გაკეთება. ეს ზოგჯერ გადაწყვეტილებამდე რამდენიმე წამით ადრეც კი ხერხდება [29]. ამრიგად, გადაწყვეტილება ასეთი თუ ისეთი მოქმედების შესახებ გაცილებით უფრო ადრე მწიფდება, ვიდრე ცნობიერებაში გაჩნდება ნებელობის სპეციფიკური განცდა – «მე ნამდვილად მინდა (უნდა)» განვახორციელო ეს. მაშასადამე, არჩევანის (გადაწყვეტილების) საფუძველი, მისი მიზეზი რაღაც არაცნობიერი პროცესებია. აქ საუბარია იმაზე, რომ ადამიანმა არ იცის თავისი გადაწყვეტილების (ქცევის) ნამდვილი მიზეზების შესახებ და ცნობიერების მონაცემებს მიაწერს ასეთი მიზეზის როლს, ანუ განცდაზე დაყრდნობით მცდარად აფასებს თავის ქმედებას თავისუფლად, საკუთარი მე-დან, ცნობიერებიდან გამომდინარედ. ეს იდეა ჯერ კიდევ სპინოზამ გამოთქვა: «ადამიანები მხოლოდ იმ მიზეზით მიიჩნევენ თავს თავისუფლად, რომ თავიანთ მოქმედებებს შეიგნებენ, მიზეზები კი, რომლითაც ისინი განისაზღვრება, არ იციან» [20; 460]. ცნობილი ფსიქოფიზიოლოგი პ. სიმონოვიც არსებითად ამ იდას იცავს. არსებობს ისეთი შინაგანი პროცესები, რომლებიც ზემოქმედებენ ცნობიერებაზე, მაგრამ თვითონ არ შეიძლება იქნან გაცნობიერებული. ამ პროცესების გაცნობიერებული შედეგი ადამიანს ეჩვენება მოულოდნელად, არაფრიდან წარმოქმნილად და ე.ი. ინდეტერმინირებულად. სიმონოვი თავისუფლების ამ ილუზიის გამომწვევი გაუცნობიერებელი მიზეზების სახით, ცხადია, ნერვულ პროცესებს ასახელებს [19]. აქეთკენ იხრებიან სხვა ნევროლოგებიც. ფსიქოლოგებისთვის სულაც არ არის აუცილებელი, რომ ცნობიერების საფუძვლად და მის განმსაზღვრელ ერთადერთ ინსტანციად ნერვული პროცესები მიიჩნიონ. ფსიქოლოგიამ თავისი ახსნები, შეძლებისამებრ, საკუთარ სფეროში – ფსიქიკაში უნდა ეძებოს. ამიტომაა აუცილებელი ისეთი ფსიქოლოგიური სისტემის შექმნა, სადაც მოქმედება და ცნობიერება წინმსწრები არაცნობიერი ფსიქიკური პროცესებით იქნება განსაზღვრული. ფსიქოლოგიური თეორიების უმეტესობაში ასეთი რამ ან სულ არ არის ნაგულისხმევი, ან კიდევ ეს მოსაზრება ბუნდოვანი და არაკონცეპტუალიზებული იდეის სახითაა მოცემული (როგორც, მაგალითად, თანამდროვე კოგნიტივიზმშია) [24]. ამ მხრივ სიღრმის ფსიქოლოგია ბევრად უკეთ გამოიყურება, მაგრამ იგი იმდენად დაშორებულია საბუნებისმეტყველო-ექსპერიმენტულ პარადიგმას, რომ მისი ცნებების მეცნიერული ვალიდობა სერიოზულ ეჭვებს აღძრავს [3]. განწყობის თეორიის მიხედვით, ყოველგვარი განცდის, მათ შორის ნებელობასთან დაკავშირებული ცნობიერი განცდების მიზეზი ან საფუძველი არის სათანადო მოქმედების მზაობის მთლიანობითი მდგომარეობა – განწყობა (ძალიან ნიშანდობლივია, რომ ნევროლოგებმაც ცნობიერი ქმედების წინმსწრებ მდგომარეობას მზაობის პოტენციალი უწოდეს). განწყობა არაცნობიერი ფსიქიკური წარმონაქმნია, რომლის აღმოცენებისა და მოქმედების კანონზომიერებანი უკვე საკმაოდ კარგადაა შესწავლილი ქართულ ფსიქოლოგიურ სკოლაში. უზნაძეს მიაჩნდა, რომ, თუ ნების თავისუფლების განცდა ილუზია აღმოჩნდება, აუცილებელი იქნება ამ ილუზიის ფსიქოლოგიური საფუძვლის გარკვევა. მისივე თეორიიდან გამომდინარე, ასეთი საფუძველი მხოლოდ განწყობა შეიძლება იყოს, განწყობა, რომლითაც უზნაძე ფსიქიკური ცხოვრების ყველა შინაარსის წარმოქმნარეალიზაციას ხსნიდა, მათ შორის – ილუზიებისაც. სწორედ ე.წ. «განწყობის ილუზიების» ექსპერიმენტული კვლევით შეძლო უზნაძემ განწყობის უმთავრესი მახასიათებლების გამოვლენა და თავისი თეორიის ემპირიული ბაზის შექმნა. არსებობს ნებელობის თავისუფლების განცდის ახსნის სხვა ფსიქოლოგიური მცდელობაც. ამოსავალი აქაც იგივეა – ქცევის რეალური მიზეზი და მისი სუბიექტური განცდა ერთმანეთს არ ემთხვევა. ოღონდ ამ შემთხვევაში ნამდვილი და მოჩვენებითი მიზეზების ძიება მოტივაციის სფეროში ხდება. ბ. ალახვერდოვი და ე. ილინი დაახლოებით მსგავს მოსაზრებას გამოთქვამენ [10][14]. რაიმე ამოსავალი მიზეზი იწვევს მოთხოვნილების ფორმირებას, იგი თავის მხრივ ხდება მისთვის საჭირო ობიექტისა და დაკმაყოფილების ხერხების ძიების მიზეზი; ამ ძიების პროცესში გამოვლინდება ვითარებები, რომლებიც უშუალოდ განსაზღვრავენ ერთი ვარიანტის შეწყნარებასა და სხვების უარყოფას. ამრიგად, «მოტივაციური პროცესის ბოლო ეტაპი – მოთხოვნილების დაკმაყოფილების ობიექტისა და ხერხის არჩევა – აღმოჩნდება შორსმდებარე პირველადი მიზეზისაგან და თითქოს მისგან დამოუკიდებელი (რაც «არჩევანის თავისუფლების» განცდას იძლევა) და ამასთანავე დეტერმონირებულიც, ოღონდ უკვე სხვა მიზეზებით» [14; 26]. დეტალებში რომ არ ჩავღრმავდეთ, ეს მსჯელობა წააგავს ზემოთმოყვანილს, სადაც მოთხოვნილებისა და ქცევის საგნების განსვლის მოვლენა საჭიროების განცდის წარმოქმნის ერთერთი მექანიზმის სახით დავახასიათეთ. ამასთან ერთად, იმის უარყოფაც არ შეიძლება, რომ რამდენად ილუზორულიც არ უნდა იყოს თავისუფლების განცდა, ის უთუოდ დადებით როლს თამაშობს პიროვნული ადაპტაციის თვალსაზრისით. ამას აჩვენებს ატრიბუციისა და თვითკონტროლის კვლევები. დადასტურებულად ითვლება, რომ თუ ადამიანები თავისი მოქმედების მიზეზად საკუთარ თავს კი არა, გარე ვითარებას მიიჩნევენ, ქცევის პიროვნული კონტროლის ეფექტურობა საგრძნობლად მცირდება. მრავალი ექსპერიმენტული გამოკვლევა ჩატარდა იმის საჩვენებლად, თუ რა ზემოქმედებას ახდენს აქტივობის ხასიათსა და ნაყოფიერებაზე ცდისპირის რწმენა, რომ მას შეუძლია თავისი ქცევის გაკონტროლება. მათი შედეგების განზოგადებისას მკვლევარები შემდეგ დასკვნამდე მიდიან: «იმის განცდა, რომ ყველაფერი კონტროლს ექვემდებარება, ილუზია, რომ ყველას შეუძლია გააკეთოს საკუთარი არჩევანი, პოზიტიურ და განმსაზღვრელ როლს თამაშობს ცხოველქმედების ხელშეწყობის პროცესში. თავისუფლების ილუზიის მოცილება უმტკივნეულოდ, არასასურველი შედეგების გარეშე, შეუძლებელია» [25; 425-426]. საფიქრებელია, რომ ამიტომაც არის ნების თავისუფლების იდეა ასეთი სიცოცხლისუნარიანი. ზემოთ მოყვანილი მსჯელობები და ემპირიული მონაცემები, ცხადია, არაა საკმარისი ნების თავისუფლების ცალსახა უარყოფისთვის. სავსებით შესაძლებელია, რომ ეს პრობლემა, ი. კანტის თქმისა არ იყოს, საერთოდ არ ექვემდებარება მეცნიერულ გადაწყვეტას. ჩვენ მხოლოდ იმის ჩვენება გვსურდა, რომ ფენომენოლოგიური არგუმენტი არ ადასტურებს არც თავისუფლების და არც ნებელობის სპეციფიკური ენერგეტიკის არსებობას. ამრიგად, საბოლოოდ შეიძლება ითქვას, რომ ფენომენოლოგიური ასპექტი ერთ-ერთი უმნიშვნელოვანესია ნებელობის ფსიქოლოგიაში. მასთან უშუალო კავშირში დაისმის და წყდება ნებელობის თეორიის ორი ძირეული საკითხი: ნებელობის დინამიკური წყაროსა და ნების თავისუფლებისა. ქართულ ფსიქოლოგიურ სკოლაში ნებელობისთვის სპეციფიკურად ორი სახეობის განცდაა მიჩნეული: «მე მინდა» (უზნაძე) და «მე უნდა» (ჩხარტიშვილი). შესაბამისად ორი თვალსაზრისი არსებობს იმის შესახებ, თუ რა აღძრავს ნებელობით ქცევას: უზნაძის მიხედვით, ესაა მაღალი მოთხოვნილებები, ჩხარტიშვილის თანახმად კი ნებისყოფას ავტონომიური ენერგეტიკული წყარო ასაზრდოებს. ბარამიძე შეეცადა ნებელობის ფენომენოლოგიის ორი თვალსაზრისის შერიგებას: ქცევის მოსამზადებელი ნაწილი «მე უნდა» განცდას დაუკავშირა, ხოლო მისი შესრულება – «მე მინდა»-ს. ეს შეხედულება ბევრ წინააღმდეგობას აწყდება. მთავარი ისაა, რომ არაა გათვალისწინებული რეალური ფენომენოლოგია: გადაწყვეტილებისას წარმოქმნილი საჭიროების განცდა მისი სისრულეში მოყვანისას სურვილად არ გადაიქცევა. ნებელობითი ქცევის დინამიზაციის საკითხი განცდებზე დაყრდნობით ვერ გადაწყდება – განცდა უშუალოდ არ მიუთითებს მის უკან მოქმედი დინამიკური ძალის ფსიქოლოგიურ ბუნებაზე. მიგვაჩნია, რომ ყველა ქცევას ერთიანი ენერგეტიკული საწყისის დიფერენციაციის გზით გაჩენილი მოთხოვნილებები კვებავს. ქცევის ფენომენოლოგიური სურათი კი დამოკიდებულია მრავალი შინაგანი და გარეგანი ფაქტორის ურთიერთზემოქმედებაზე. აქ ვოლიტურემოციური განცდების მთელი კონტინუუმია – დაწყებული სურვილიდან, დამთავრებული იძულებით. საჭიროების ანუ «მე უნდა»-ს განცდას, მაგალითად, იწვევს ვითარება, როდესაც ქცევისა და მოთხოვნილების საგნები ერთმანეთს არ ემთხვევა (ე.წ. ინსტრუმენტული ქცევა), ან ქცევის პოლიმოტივაციურ სისტემაში წარმოქმნილი სხვადასხვა კოლიზია და ა.შ. საზოგადოდ კი განცდებს ქცევის განწყობა აჩენს. განწყობის თეორიაში ბევრი ბუნდოვანებაა იმასთან დაკავშირებით, თუ რა შინაარსისა და სტრუქტურისაა ნებელობითი აქტივობის თითოეული პერიოდის საფუძვლადმდებარე განწყობა. ფენომენოლოგიური არგუმენტი არც ნების თავისუფლების პრობლემის გადასაწყვეტად გამოდგება. თავისუფლების განცდა მაშინაც იჩენს თავს, როცა ქცევა სუბიექტის ნებით არ არის განსაზღვრული, (მაგალითად, პოსტჰიპნოზური შთაგონების დროს). ფილოსოფოსების მიერ დასმულ შეკითხვაზე, ხომ არ არის ნების თავისუფლების განცდა ილუზია, ნეირომეცნიერებათა ზოგიერთი წარმომადგენელი, უახლეს გამოკვლევებზე დაყრდნობით, დადებითად პასუხობს. ეს გამოკვლევები თავისუფალი ნების ციტადელის – გადაწყვეტილების წინმსწრებ და მის განმსაზღვრელ არაცნობიერ პროცესებზე მიანიშნებს. მათი დახასიათება ზედმიწევნით კარგად შეიძლება განწყობის ცნებით. უზნაძის მიხედვით ხომ განწყობა ყოველგვარი ქცევის და ცნობიერი განცდის, მათ შორის ილუზორულის, ფსიქოლოგიური საფუძველია. ირაკლი იმედაძე წიგნიდან: გამოკვლევები თეორიულ ფსიქოლოგიაში [1] დაწვრილებით ეს ანალიზი მოცემულია სხვაგან [30]. [2] ს ეპიზოდი მაგალითია ე.წ. ჩართული ქცევისა (ტელეფონზე ლაპარაკი და სამსახურისკენ სიარული ხომ სხვადასხვა ქცევებია), რაც საკმაოდ ხშირია ყოველდღიური აქტივობის პროცესში. ეს ქცევითი რეალობა ამავე წიგნში არის გაანალიზებული (იხ.: ქცევის პოლიმოტივაცია). [3] მომავალში სპეციალური ანალიზია ჩასატარებელი ე.წ. «განწყობის მესამე ფაქტორის» დინამიკის გასარკვევად. იგი უნდა დაეყრდნოს ამ ფაქტორის უფრო ხარისხიან დახასიათებას. კერძოდ, ადამიანის ოპერაციული შესაძლებლობები შეიძლება დაიყოს ფუნქციონალურად და ინსტრუმენტულად. ფუნქციონალურშესაძლებლობებს არსებითად შეადგენს ინდივიდის ანატომიურ-ფიზიოლოგიური, ფსიქოფიზიოლოგიური და სენსომოტორული თვისებები, აგრეთვე სუბიექტის უნარები და მიდრეკილებები. განსაზღვრავენ რა მოქმედების ბუნებრივ ჩარჩოებსა და საზღვრებს ორგანიზმის მხრიდან, ისინი წარმოადგენენ ყოველგვარი ქცევის კონსტიტუციურ-ფუნქციონალურ საფუძველს.ინსტრუმენტულიშესაძლებლობები აერთიანებს ფიზიკური და სოციალური გარემოს საგნებთან, მოვლენებთან თუ ტექნოლოგიურ საშუალებებთან მოპყრობისა და ურთიერთობის ცხოვრების პროცესში შეძენილ ხერხებს, ანუ ყოველივე იმასთან, რაც შეადგენს ადამიანის განწყობისა და ქცევის სიტუაციას. ინსტრუმენტული შესაძლებლობები გამოცდილების გზით ყალიბდება და შედგება ცოდნა-ჩვევებისაგან. [4] სხვათა შორის, ცნობიერების თეორიული სამუშაოს ამ ორ სახეობაზე უზნაძისაგან დამოუკიდებლად მიუთითა შ.ნადირაშვილმა და განასხვავა ერთმანეთისაგან რაციონალური და პოზიციური აზროვნება [12]. საფიქრებელია, რომ უზნაძის აღნიშნულ მოსაზრებათა გათვალისწინება ამ საინტერესო ანალიზს უფრო გაამდიდრებდა. [5] თავის დროზე ჩვენ მიერ გადაწყვეტილების მიღების მოდელების გარკვეული ანალიზი შესრულდა მაშინ არსებული მასალის საფუძველზე [30]. მას მერე ბევრი ახალი ემპირიული მონაცემი და თეორიული მოსაზრება გაჩნდა [20]. [6] დაწვრილებით ამ საკითხის შესახებ იხილეთ ამავე კრებულში: «ნებელობითი ქცევის ფენომენოლოგიია» [7] ჩვენი შეხედულებით, თუ მოთხოვნილების და მოტივის ცნებები არ არის გაიგივებული და თუ ქცევისა და მოტივის ერთმნიშვნელოვანი შესატყვისობის თეზისიდან ამოვდივართ, ასეთი ვითარება პოლიმოთხოვნილების გამოხატულებად უნდა მივიჩნიოთ და არა პოლიმოტივაციისა [30]. [8] შედარებით მოკლედ ეს თვალსაზრისი გადმოცემულია აგრეთვე მოცემულ კრებულში შემავალ გამოკვლევაში: «ადამიანის ქცევის მოტივაციის დინამიკური მოდელი და სუბიექტივაცია». [9] მოტივაციის პროცესის დინამიკური ასპექტები გაშუქებულია ამავე წიგნში: «ადამიანის ქცევის დინამიკური მოდელი და სუბიექტივაცია». [10] სხვათა შორის, უზნაძეც ჩაერთო ამ საკითხის განხილვაში. მისი კომენტარის მიხედვით, ნ. ახს იმისთვის საყვედურობენ, რომ მისი «ცდა არჩევანს არ ეხება, რადგან ცდისპირი ინსტრუქციით ღებულობს მას. საყვედური უმართებულოა: არჩევანი ინტელექტუალური აქტია და ნებელობის ექსპერიმენტში მას მხოლოდ აქსესუარის როლი შეიძლება დაეკისროს» [7; 59]. ჯერ ერთი, გასარკვევია არჩევანის აქტის სტატუსი ნებელობის პროცესში და ის, თუ რამდენად გამართლებულია მის არავოლიტურ, წმინდადინტელექტუალურბუნებაზე საუბარი. მაგრამ, ასეც რომ იყოს, ზელცის საყვედური არჩევანს კი არა, გადაწყვეტილებას ეხება. იგი მართლაც უკვე მიღებულია მანამ, სანამ ცდისპირი დავალების შესრულებას დაიწყებს და თავის განცდებზე მოგვიყვება. ასე, რომ სინამდვილეში რასთანაა დაკავშირებული აღნიშნული ფენომენოლოგია, სულაც არ არის ნათელი. [11] განცდის ერთადერთი ტრანსფორმაცია, რომელიც შემჩნეულია ნებელობის ექსპერიმენტული კვლევისას, ეხება იმას, რომ გადაწყვეტილებამდე სუბიექტი უმწეობას, ყოყმანს, აგზნებულობას განიცდის; გადაწყვეტილების შემდეგ კი მასში გარკვეულობის, სიმყარისა და დამშვიდების განცდები ისადგურებს [5]. ასეთი ფენომენოლოგიური სურათი ზოგჯერ მართლაც არსებობს, მაგრამ ის არ უნდა იყოს უნივერსალური. ამაზე თუნდაც პოსტგადაწყვეტილებისეული დისონანსის კვლევა მიუთითებს [22][23], მაგრამ აქ არსად ჩანს რაიმე იმის მსგავსი, რომ «მე უნდა» «მე მინდა»-ში გადაიზარდა. [12] მეორე შემთხვევაში ლაპარაკია «პრაქტიკული ქცევის განწყობაზე», რაც არ არის ზუსტი, ვინაიდან გადაწყვეტილების შემდეგ მიღებული განწყობა შეიძლება თეორიული ქცევისაც იყოს. უზნაძის ცნობილი მაგალითი რომ დავიმოწმოთ [5], კონცერტზე წასვლის ნაცვლად სახლში დარჩენისა და სამეცნიერო ნაშრომზე მუშაობის განწყობა, ისევე როგორც შესაბამისი ქცევა, არა პრაქტიკული, არამედ თეორიულია. [13] ამ წერილში ვერ ჩავღრმავდებით ნებელობითი ქცევის განწყობისეული რეგულაციის საკითხში. ეს ანალიზი ფართოდ გვაქვს წარმოდგენილი სხვაგან [15]. მასში დასაბუთებულია, რომ გადაწყვეტილებამდელ მოტივაციის პროცესს უსათუოდ ესაჭიროება თავისი განწყობისეული საფუძველი. დახასიათებულია ასეთი განწყობის შესაძლო ფაქტორები. [14] ეგზისტენციალური ფილოსოფიისა და ფსიქოლოგიის კვალდაკვალ, ადამიანის (პიროვნების) არსებით და გამორჩეულ ნიშნად თავისუფლების აღიარება შეიძლება ძალიან მიმზიდველად გამოიყურებოდეს მორალის ან პოლიტიკის გადასახედიდან, მაგრამ ემპირიული მეცნიერების თვალთახედვით ეს ითხოვს პასუხს კითხვაზე, როგორარისშესაძლებელითავისუფალი (ინდეტერმინირებული) პროცესის (მოვლენის) მეცნიერულიშესწავლა? არც ფილოსოფოს და არც ფსიქოლოგ ეგზისტენციალისტებს ამაზე რამდენადმე გარკვეული პასუხი არ გააჩნიათ. ეს უკანასკნელნი ხომ აკადემიურ ფსიქოლოგიაში დამკვიდრებულ მეთოდებს (ექსპერიმენტული, კორელაციური, სტატისტიკური და ა.შ. მეთოდები) უნდობლობას უცხადებენ ან საერთოდ უარყოფენ [4][20]. ეს გასაგებიცაა. ექსპერიმენტი მიზეზობრივ კავშირებს ადგენს; სადაც ექსპერიმენტია და კანონზომიერება იქ თავისუფლებისთვის ადგილი აღარ არის (ცხადია, თუ ის შემთხვევითობის მნიშვნელობით არაა გაგებული). ოღონდ საქმე ისაა, რომ ექსპერიმენტული მონაცემების გარეშე ვერც განწყობის ფსიქოლოგია (თუნდაც ანთროპული) იარსებებს. ამრიგად, ალტერნატივა ასეთია: ანდეტერმინიზმი, სციენტისტურიმიდგომისსხვაპრინციპებიდაგანწყობისფსიქოლოგია, ანთავისუფლება, ჰუმანიტარულიმიდგომისსხვაპრინციპებიდაეგზისტენციალურიფსიქოლოგია. [15] თუ შემოქმედება ხელოვნებაა (რასაც ანთროპული თეორია ამტკიცებს), მაშინ სიტუაციური გეგმის შედგენა ვერ მოინათლება შემოქმედებად (ახლის ქმნადობად) და თავისუფლებად. [16] ამაზე მიუთითებდა მრავალი მოაზროვნე, რომელიც ნებელობის თავისუფლების საკითხს იკვლევდა. მაგალითად, შოპენჰაუერის მიხედვით თვითცნობიერება გვიდასტურებს, რომ ჩვენ შეგვიძლია ვაკეთოთ ის, რაც გვწადია, გვინდა. მაგრამ შეგვიძლია კი არ გვინდოდეს ის, რაც მოცემულ მომენტში გვინდა? ასეთი კითხვის დასმა იგივეა, რაც იმის გამოძიება, შეგვიძლია თუ არა ვიყოთ სხვანაირი, ვიდრე ვართ [3]. ჰოლბახი წერდა: «თუ შევძლებთ, ვიპოვოთ ჩვენი მოქმედების ჭეშმარიტი აღმძვრელი მიზეზები, დავრწმუნდებით, რომ ისინი ყოველთვის წარმოადგენენ ჩვენი სურვილებისა და ნდომების აუცილებელ შედეგს, რომლებზეც არასდროს არა გვაქვს ძალაუფლება. თქვენ თვლით თავს თავისუფლად, ვინაიდან აკეთებთ ყველაფერს, რაც გინდათ. მაგრამ თავისუფლები ხართ, გინდოდეთ ან არ გინდოდეთ, გსურდეთ ან არა გსურდეთ? განა არ იბადებიან თქვენი სურვილები და მისწრაფებები საგნებისა და თვისებებისაგან, რომლებიც არანაირად არ არიან თქვენზე დამოკიდებულნი» [17; 304-305]. იგივე აზრს იმეორებს ვინდელბანდი [16] და სხვები. რასაკვირველია, ჩვენ შეგვიძლია წინ აღვუდგეთ ამა თუ იმ აქტუალურ მოთხოვნილებას, მაგრამ ისევ სხვა მოთხოვნილების (თუ ღირებულების) გამოისობით და მისი ძალის მეშვეობით. სუბიექტს (პიროვნებას) არა აქვს სხვა, მოტივაციური წარმონაქმნებისაგან განსხვავებული აღძვრითი პოტენციალი. პიროვნებაში ისეთი ავტონომიური ძალის დაშვება, რომელიც არ არის არც მაღალი მოთხოვნილება, არც ინტერიორიზებული ღირებულება ან გაფიქსირებული განწყობა, უკეთეს შემთხვევაში ვოლუნტარიზმია, უარესში – მისტიციზმი. [17] მ. არნოლდი ამბობდა – ყველა არჩევანს თავისი მიზეზი აქვს, მაგრამ ეს მიზეზი ამომრჩეველშიაო, როგორც მოტივი. ვ. ფრანკლი ასეთ მიზეზებს ახასიათებს როგორც სუბიექტურ საფუძვლებს და საზრისებს, რომლებიც მოტივების სახით მოქმედებენ. როგორც პრაქტიკოსი ფსიქოთერაპევტები, რომელთაც რეალურ ქცევასთან აქვთ საქმე, ეგზისტენციალისტი ფსიქოლოგები ნათლად ხედავენ, რომ ქცევის ახსნა მხოლოდ ადამიანის «თავისუფალი ნებით», რომელსაც უპირობოდ შეუძლია აირჩიოს ყველაფერი, «რაც კი მოესურვება», არა მხოლოდ თეორიულადაა უმართებულო, არამედ პრაქტიკულადაც არაპროდუქტიული. ამიტომ დეტერმინიზმთან გაიგივებული კაუზალობის ნაცვლად მათ ქცევის მოტივირებულობისპრინციპი შემოაქვთ. ადამიანის გადაწყვეტილება და ქცევა მიზეზობრივად კი არ არის გამოწვეული გარეგანი ფაქტორებით, არამედ შინაგანად არის გაპირობებულიმოტივებით [31]. მ. ბოსი პირდაპირ ამბობს – სულიერ დაავადებას არ გააჩნია მიზეზები; მას მხოლოდ მოტივები აქვს. ადამიანურ სამყაროში მიზეზები საერთოდ არ მოქმედებს; აწმყო მოტივირებულიაწარსულითდაარადეტერმინირებული [38]. [18] დეტერმინიზმის კატეგორია არ მოიაზრება, როგორც მხოლოდ მიზეზობრიობა (მით უმეტეს მექანიკური). დეტერმინიზმიგულისხმობსმოვლენათაშორისკანონზომიერიდააუცილებელი (არაშემთხვევითი) კავშირებისარსებობისაღიარებას. თვით კავშირის სახე შეიძლება მრავალნაირი იყოს: კორელაციური, ფუნქციური, სტატისტიკური, სისტემური, გენეტიკური, აგრეთვე ლოგიკური და ტელეოლოგიური (კავშირი მნიშვნელობებს შორის, სხვადასხვა სახის გამომდინარეობა და განსაზღვრულობა, მათ შორის მიზნით ან საფუძვლით გაპირობებულობა) [2][3][26][28][30]. [19] დაწვრილებით ამაზე იხილე მოცემულ წიგნში: «ადამიანის ქცევის მოტივაციის დინამიკური მოდელი და სუბიექტივაცია». [20] «შენიშვნების რვეულში» ვხვდებით ასეთ ჩანაწერს: «ალბათ არის მდგომარეობა, როცა სუბიექტს გარკვეული დომინანტური განწყობა არა აქვს, რომ ქცევაში ის გაიშალოს. შეიძლება იყოს ასეთი გარდამავალი, უგანწყობო მდგომარეობა, როცა მდგომარეობა ჯერ კიდევ არაა გარკვეული ... ასეთ შემთხვევაში სუბიექტის ქცევას ალბათ ქაოტური ხასიათი ექნება ... არც ერთ განწყობას არ აქვს მოპოვებული დომინანტური მდგომარეობა და სუბიექტი აღარწარმოადგენსპიროვნებას» [13ბ; 76]. აღწერილი ვითარება ზუსტი გაგებით მაინც არ ჩაითვლება უგანწყობო მდგომარეობად, მაგრამ მთავარი ისაა, რომ მას არაფერი აქვს საერთო პიროვნების მიერ წარმართულ ნებელობით პროცესთან. იქსადაცპიროვნებააღარარის, არცნებელობაარსებობს. [21] წინააღმდეგ შემთხვევაში ობიექტივაციის პლანში წარმართული ყველა ქცევა ნებელობითი აღმოჩნდება, რამდენადაც მათი განწყობა ნებელობის ჩარევით აქტუალიზდება. ეს ამ მოდელს ეკოლოგიურად არავალიდურს ანუ რეალობასთან შეუსატყვისად აქცევს, ვინაიდან იმის მტკიცების ტოლფასი იქნება, რომ ცნობიერებით გაშუქებული ყოველგვარი აქტივობა ნებელობის ფუნქციის გამოვლინებაა [7]. [22] აუცილებელია იმის აღნიშვნა, რომ მთელი ეს კონსტრუქცია განწყობის სტატიკური სტრუქტურის ფარგლებშია აზრიანი. დინამიკური მოდელის თანახმად ქცევის პროცესში გაჩენილი ყოველგვარი პრობლემის მოგვარება ერთიანი და მუდმივმოქმედი განწყობის სტრუქტურის დაზუსტებისა და კორექციის საფუძველზე ხდება. [23] იხილე მოცემულ წიგნში: «ნებელობითი ქცევის ფენომენოლოგია». [24] ეს შეფასება, როგორც აღვნიშნეთ, გარკვეულად შეესაბამება სინამდვილეს, თუმცა გაკეთებული იმდენია, რომ ამის უბრალო კონსტატაცია საკმარისი არ არის. [25] განწყობის ფსიქოლოგია უკვე კარგა ხანია აღარ არის მონოლითური სისტემა, მასში არის სხვადასხვა მიმდინარეობები. არსებობენ ორთოდოქსალური «უზნაძისტები»; არიან ისეთები ვინც ახალ გზებს ეძებენ და ცვლილებები შეაქვთ, ავითარებენ დ. უზნაძის თეორიულ კონსტრუქციებს. ასეთთა რიგში ერთ-ერთი პირველი უდავოდ არის შოთა ნადირაშვილი. მაგრამ არიან სხვებიც და ეს რეალობაა, რომელზე თვალის დახუჭვა არ შეიძლება. მაგალითად არსებობს ხაზი, ორიენტაცია შალვა ჩხარტიშვილისა, რომელმაც გაამდიდრა განწყობის თეორიის ანალიზი და შექმნა ე.წ. «განწყობის დინამიკური სტრუქტურის მოდელი», რომელიც პრინციპულად უპირისპირდება დონეების სტატიკურ მოდელს (დ. უზნაძე, შ. ნადირაშვილი). მისი ავტორის გარდაცვალების შემდეგ იგი ერთგვარად ჩრდილში მოექცა, მაგრამ ამჟამად სულ უფრო მეტ მომხრეს იძენს. ამ მოდელის ევრისტულობაში ადვილად დარწმუნდება ყველა, ვინც თუნდაც იმ კრებულს გადაშლის, რომელშიც თავად დ. ნადირაშვილის წერილია განთავსებული. [26] ავტორი იმით კმაყოფილდება, რომ იმოწმებს საღვთო წერილს, «სადაც ნათქვამია, რომ ღმერთმა ადამიანი შექმნა თავისი თავის სახედ და ხატად, მას მისცა თავისუფლება თვითონ მიიღოს გადაწყვეტილება, აირჩიოს ცხოვრების გზა და პასუხი აგოს საკუთარ საქმიანობაზე» [10; 188]. ურიგო არ იქნებოდა, რომ ამ თეოლოგიურ მტკიცებას მეცნიერული არგუმენტაციაც დამატებოდა. [27] ავტორი ალბათ არ აცნობიერებს, რომ პიროვნებისთვის საკუთარი ავტონომიური ძალის მიწერა, რაც თითქოს მისი თავისუფლების გამოხატულებაა, არსებითად, მეორე ძალის დაშვებაა და, მაშასადამე, შ. ჩხარტიშვილის პოზიციის გამეორება. ამასთან საეჭვოა, რომ იგი იზიარებდეს შ. ჩხარტიშვილის შეხედულებას, რომელიც წერილში ფაქტობრივად იგნორირებულია. [28] ბოლო ხანს ამ საკითხით დაინტერესდა მ. მაღრაძე და მოგვცა მისი საინტერესო ანალიზი. ამავე დროს ზოგი რამ საკამათოა, კერძოდ მტკიცება, რომ განწყობის სუბიექტური ფაქტორის საფუძვლმდებარე განწყობის პრობლემა მკვლევართათვის შეუმჩნეველი დარჩა. ეს არ შეესაბამება სინამდვილეს (იხილე თუნდაც [3]). [29] 2 ზ. ვახანია ემპირიული კვლევის საფუძველზე ადასტურებს, რომ «შეგრძნების საფეხურიც კი არ შეიძლება იყოს მხოლოდ ფიზიკურ-ფიზიოლოგიური დონისა». «სწორედ აქედან, განწყობის ჩამოყალიბებაში ჩართული შეგრძნების ფსიქიკურ-განცდითი (ოღონდ ქვეცნობიერი) შინაარსიდან იწყება ფსიქოლოგია» [1; 49]. [30] აზრი დაეკარგება ქცევის ფსიქოლოგიისთვის, თუმცა ძალიანაც საინტერესო საკითხია კერძო მიმართულებისთვის – აღქმის ფსიქოლოგიისთვის. [31] აღქმაზე, როგორც ქცევაზე საუბარი შესაძლებელია იმ იშვიათ შემთხვევაში, როცა აღმოცენდება და კმაყოფილდება საკუთრივ აღქმის პროცესთან დაკავშირებული მოტივაცია. მაგალითად, ადრეული ბავშვობის ე. წ. ჭვრეტის პერიოდში, ან კიდევ დაკვირვების აქტივობის განხორციელებისას. ოღონდ აქაც, ქცევისა და ფსიქიკური პროცესის გაიგივება პირობითია. საქმე ისაა, რომ პრაქტიკულად ყველა ქცევის შესრულება ფსიქიკური პროცესების ერთობლიობას გულისხმობს, ვინაიდან 1) ისინი აქტივობის მიზანშეწონილებისთვის აუცილებელ განსხვავებულ ფუნქციას ასრულებენ და 2) თვით ფსიქიკური პროცესები არიან ერთმანეთში «შეზრდილები». მაგალითად, დაკვირვების ფორმაში მიმდინარე აღქმაში გარკვეულად ყურადღებაც მონაწილეობს, მეხსიერებაც და აზროვნებაც. [32] ქცევის «მუშა» აღწერითი მოდელის მისაღებად შემდგომი კვლევაა საჭირო, რათა გაირკვეს კრიტერიუმები, რომლებიც სარწმუნოდ მიგვანიშნებენ აქტივობის ნაკადში ახალი ინტენციონალური ხაზის (ქცევის) გაჩენის ფაქტზე. [33] სწორედ ტრანსფორმაცია და არა მხოლოდ დიფერენციაცია. ეს უკანასკნელი დამახასიათებელია განწყობის დინამიკისთვის ერთი ქცევის ფარგლებში. ე. წ. «სტიმულაციური ხატები», მაგალითად, განწყობას უფრო დიფერენცირებულს ხდის. მაგრამ როცა რადიკალურად იცვლება აქტივობის ინტენციონალური მხარე, მისი მოტივაციური შინაარსი, ეს უკვე ტრანსფორმაციაა. მუშაობის ნაცვლად სასეირნოდ წასვლის გადაწყვეტილებას აქტუალური განწყობის ასეთი ტრანსფორმაცია უძღვის წინ. [34] ეს დებულება უზნაძის მიერ არაცნობიერის ფსიქოანალიზური თეორიის კრიტიკული განხილვის საფუძველზე იქნა ფორმულირებული. ამ ანალიზის დამაჯერებლობა ცალკე საკითხია [1]. [35] უზნაძე გარდაიცვალა შემოქმედებითი ცხოვრების ზენიტში, როდესაც მისი თეორია განვითარების სრულიად ახალ ეტაპზე გადიოდა. ამას თვალნათლივ ადასტურებს მისი «შენიშვნების რვეული» [12]. აქ მოცემულია უზნაძის მიერ 1944-49 წლებში გაკეთებული ჩანაწერები, რომლებიც ეხება განწყობის თეორიის პრინციპულ საკითხებს. რაც მთავარია, კარგად ჩანს, როგორ სინჯავს ავტორი მათი გადაწყვეტის სხვადასხვა გზებს; ერთსა და იმავე პრობლემაზე ზოგჯერ საკმაოდ განსხვავებულ მოსაზრებებს გამოთქვამს. უზნაძეს რომ ამ სამუშაოს დასრულება დასცლოდა, დღეს მოხსნილი იქნებოდა ბევრი კითხვის ნიშანი, რომელიც განწყობის თეორიის მიმართ დაისმის; არ იარსებებდა ინტერპრეტაციის ამდენი მცდელობა და პრეტენზიები მისი «წაკითხვის» ერთადერთ ჭეშმარიტ ვარიანტზე. [36] აღსანიშნავია, რომ მსგავს დაკვირვებებს ეყრდნობა ბრენტანოს მოწაფე და მისი «ინტენციონალურ-ფენომენოლოგიური» ხაზის გამგრძელებელი კ. შტუმფი, როდესაც ამტკიცებს, რომ ფუნქცია (აქტი) და მისი შინაარსი ერთმანეთისაგან დამოუკიდებლად იცვლება. ამიტომ ისინი არა თუ ერთიან პირველად ცნობიერებას ქმნიან, არამედ სხვადასხვა მეცნიერების, კერძოდ, ფსიქოლოგიისა და ფენომენოლოგიის საგანს შეადგენენ [2]. [37] ეს უნდა გავითვალისწინოთ, თუ გვსურს უზნაძის თეორიის ფარგლებში დავრჩეთ. უზნაძის მიხედვით, განწყობა თუნდაც იმიტომ არ შეიძლება ცნობიერი იყოს, რომ ამ შემთხვევაში იგი კერძო ფსიქიკური მოვლენის სახეს მიიღებს. ცნობიერებას მარტო ასეთ მოვლენებთან (აზრები, გრძნობები, ხატები...) აქვს საქმე. თანამედროვე ფსიქოლოგიაში გამოყოფილია უფრო რთული შემადგენლობის ფსიქიკური მოვლენები, მაგალითად კოგნიტურ-ემოციური, ან კოგნიტურ-მოტივაციური (მათზე, სხვათა შორის, თვით უზნაძეც მიუთითებს). არსებობს სამკომპონენტიანი ფენომენებიც, მაგალითად, ატიტუდები. მაგრამ, ყველა მათგანი მაინც კერძო ფსიქიკურ მოვლენად რჩება და, უზნაძის მიხედვით, განწობის ცნობიერ ფორმად ვერ ჩაითვლება. [38] მაგალითად, სხვადასხვა ცდებში სითხიანი ჭურჭლის ნაწილს, სადაც პარამეციები დაცურავენ, ანათებენ და, ამავე დროს, ათბობენ ან ატარებენ დენს. მალე ინფუზორიები იწყებენ შეგროვებას უსაფრთხო ჩაბნელებულ ნაწილში და იქ იმის შემდეგაც რჩებიან, რაც დამთავრდება მათი «დასჯა». ანუ ცხოველებმა, რომლებიც აქამდე გულგრილნი იყვნენ განათებულობის მიმართ, დაიწყეს უპირატესობის მინიჭება ჭურჭლის უსაფრთხო ნაწილისადმი უარყოფითი განმტკიცების არქონის შემთხვევაშიც. ეს, ფაქტობრივად, პირობითი რეფლექსია [19]. [39] ამ საკითხის ნათელყოფას სპეციალური კვლევა ესაჭიროება. [40] აქ, არსებითად, საუბარია იმ სირთულეზე, რომელიც განწყობის «ობიექტური» ფაქტორის მიმართ თვით თეორიის ავტორმა გააცნობიერა და რომელსაც შემდგომში «აღქმის პარადოქსი» დაერქვა: განწყობის აღმოცენებას სიტუაციის აღქმა უნდა უსწრებდეს, რომელიც, თავის მხრივ, განწყობის გარეშე ვერ განხორცილდება. ამ წინააღმდეგობის დაძლევის დღემდე არსებული არც ერთი მცდელობა (მათ შორის უზნაძისაც) დამარწმუნებლად არ გამოიყურება. პერსპექტიული ჩანს ამ საკითხის ე.წ. «განწყობის დინამიკური მოდელის» საფუძველზე გააზრება, რაც რამდენჯერმე გაჟღერდა სხვადასხვა ავტორის მიერ, მაგრამ ჯერ-ჯერობით გაფორმებული სახით არ ყოფილა წარმოდგენილი (იხ. ამ წიგნში: «ვარიაციები განწყობის სტრუქტურის დინამიკური მოდელის თემაზე»). აქ მხოლოდ იმას აღვნიშნავთ, რომ მოცემულ კონტექსტში აღქმის პარადოქსზე ვისაუბრებთ არა იმდენად ახალი აქტუალური გაწყობის წარმოქმნის, რამდენადაც საზოგადოდ «პირველი განწყობის» აღმოცენების კუთხით, ე.ი. არა აქტუალგენეზის, არამედ ფილოგენეზის თვალსაზრისით. [41] მოთხოვნილების ფსიქიკურ რეპრეზენტაციაზე უზნაძე ამ კონტექსტში სულ არ საუბრობს, რაც ძნელი ასახსნელია იმიტომ, რომ მოთხოვნილების შესახებ ფსიქიკური შეტყობინების აუცილებლობაზე, არსებითად, იგივე ლოგიკა ვრცელდება, რაც სიტუაციაზე. [42] აქ გასათვალისწინებელია, რომ ფროიდი, რა თქმა უნდა, იცნობდა არაცნობიერის ტრადიციულ გაგებას, მათ შორის ჰერბარტის გაგებასაც, რომელსაც სწორედ ზედმიწევნით შეეფერება ფორმულა «განცდა მინუს ცნობიერება». [43] ამას ხაზი უნდა გაესვას, რადგან განწყობის ფსიქოლოგიაში ასეთი პოზიციაა გავრცელებული, თითქოს «უზნაძის ხელმძღვანელობით ჩატარებული ექსპერიმენტული ძიების საფუძველზე მტკიცდება, რომ ფიქსირებული განწყობა წარმოადგენს არაცნობიერი ფსიქიკურის არსებობის ერთადერთ ფორმას» [2; 53]. ასეთი კატეგორიული მტკიცების საფუძველი სამწუხაროდ არ არსებობს. ფიქსირებული განწყობის მოდალური ექსპერიმენტებიც კი არ აჩვენებენ არაცნობიერის (განწყობის) ონტოლოგიურ სახეს და მით უფრო იმას რომ ის არაცნობიერი ფსიქიკის ერთადერთი ფორმაა. აღქმის ილუზია ცნობიერების ილუზიაა. ჩვენ მხოლოდ ვარაუდებს გამოვთქვამთ იმ პროცესების ბუნების თაობაზე, რომლებიც ასეთი ცნობიერების მიღმა მიმდინარეობენ და მას განაპირობებენ. [44] ეს სერიოზულ შრომას მოითხოვს, რაშიც გამოყენებულ უნდა იყოს პიროვნების თეორიათა ურთიერთშედარების არსებული სქემები. მაგალითად, ჰიელისა და ზიგლერის გამოყოფილი ზოგიერთი პარამეტრის მიხედვით ფროიდის თეორიას ახასიათებს უკიდურესი დეტერმინიზმი, ირაციონალობა, კონსტიტუციონალიზმი, ჰომეოსტატურობა, ადამიანის ბუნების შეუცვლელობისა და შეუმეცნებადობის ნიშნები [33]. ძნელი დასანახი არ არის, რომ ამ პარამეტრების მიხედვით უზნაძის პოზიცია ნაკლებ რადიკალური და უფრო შეწონასწორებულია. ყოველ შემთხვევაში, იგი საკმაოდ განსხვავდება ფროიდის პოზიციისაგან და ზოგჯერ მას უპირისპირდება კიდეც. იგივე ითქმის ჰოლისა და ლინდსეის ცხრილის მიმართაც [32]. უზნაძის თეორიას ამ პარამეტრების მიხედვით ფროიდის სისტემისაგან არსებითად განსხვავებული პროფილი აქვს. [45] აქ სიტყვა «პათოლოგიური» ალბათ მოთხოვნილების დაკმაყოფილების ფრუსტრაციასთან დაკავშირებით იხმარება, თორემ თავისთავად არაფერია პათოლოგიური იმაში, რომ «ფიზიკურად მომწიფებულ გოგონაში ამოქმედდა სქესობრივი ლტოლვა (მოთხოვნილება), მან მისი ამ ლტოლვის ობიექტიც იპოვა» [2; 65]. ამის შედეგად სავსებით ბუნებრივად წარმოიქმნა სათანადო განწყობა, რომელშიც თავისთავად არაფერია პათოლოგიური. სხვა ამბავია, რომ ისინი შეიძლება გახდნენ პათოგენური. [46] კერძოდ, გაჩნდება საკითხები ქცევაში ჩართულ განსხვავებულ მოთხოვნილებათა და მათ შესაბამის განწყობათა არსებობის და ფუნქციონირების წესთან დაკავშირებით [24].…
- დაამატა ლაშა to ფსიქოლოგია at 5:19pm on სექტემბერი 21, 2018
- თემა: შესაქმის მეხუთე და მეექვსე დღე (დილა)
- და მფრინველნი მფრინვალენი ქუეყანასა ზედა სამყაროსაებრ ცისა. და იქმნა ეგრეთ (შესაქ. 1.20). მნათობთა შექმნის შემდეგ წყალი ცხოველებით აივსო, რათა თავისი წილი სამკაული მასაც მიეღო. ამ დროს დედამიწას საკუთარი სამკაული მცენარეების სახით უკვე მიღებული ჰქონდა, ხოლო ზეცა ვარსკვლავთა ყვავილებით იყო შემკული და ვითარცა სახეს თვალები, დიდი მნათობების შეუღლებული წყვილი ამშვენებდა. წყალიღა იყო დარჩენილი და საკუთარი სამკაული მასაც უნდა მისცემოდა. მოვიდა ბრძანება და მდინარეებმა და ტბებმა, თითოეულმა თავისი ბუნების მიხედვით, მათთვის დამახასიათებელი ჯიშები წარმოშვეს. მცურავთა ყოველი მოდგმის შობისათვის მუცელი ზღვასაც ასტკივდა, წყალი არსად, იქნებოდა ეს შლამი თუ ჭაობი, ქმნილებათა გასრულების საქმეში უმოქმედოდ და მონაწილეობის გარეშე არ დარჩენილა. ცხადია, რომ ბაყაყები, კოღოები და ქინქლები სწორედ მათგან იშვნენ. რასაც ახლა ვუყურებთ, ის წარსულსაც წარმოგვიჩენს. ასე ისწრაფა ყველა წყალმა შემოქმედის ბრძანების სამსახურისათვის. ვერავის ხელეწიფება აღრიცხვა ჯიშთა, რომელთა სიცოცხლეც მოქმედად და მოძრავად ღმრთის დიდმა და გამოუთქმელმა ძალამ წარმოშვა. ასე რომ, ძალა სიცოცხლის შობისა წყალს ბრძანებით მიეცა. გამოიღეთ წყალთა ქუეწარმავლები სამშჳნელთა ცხოველთა. და დაიბადა პირველი ცხოველი, მშვენიერი და მგრძნობელობასთან წილნაყარი; თუმცა მცენარეებსა და ხეებზე საზრდოობისა და აღორძინების ძალის გამო ცოცხალი ითქმება, მაგრამ ცოცხალნი და მშვინვიერნი მაინც არ არიან. ამისთვის გამოიღედ წყალთა ქუეწარმავლები. ყოველი მცურავი, რომელიც ზედაპირზე ცურავს თუ წყლის სიღრმეებს აპობს, ქვეწარმავლის ბუნებისაა, რადგან სხეულს წყალში მიათრევს. თუმცა წყლის ცხოველთაგან ზოგიერთს ფეხები აქვს და სიარული შეუძლია (მათი უმრავლესობა ამფიბიაა, როგორც მაგალითად, სელაპები, ნიანგები, ბეჰემოთები, ბაყაყები და კიბოები), მაგრამ მათი მთავარი საქმე მაინც ცურვაა. გამოიღედ წყალთა ქუეწარმავლები. – ამ მცირე სიტყვით შეუქმნელი რომელი ჯიში დარჩა? რომელი აღარ იქნა შეყვანილი შესაქმის ამ ბრძანებაში? მაგალითად, ისეთი ცოცხალმშობი ცხოველები, როგორიცაა სელაპები, დელფინები, მელანთევზები და სხვა მათი მსგავსი, ე.წ. ხრტილოვანი თევზები? აგრეთვე ქვირითის დამყრელნი, როგორიცაა თითქმის ყველა ჯიში თევზებისა? მაგარქერცლიანები და რბილქერცლიანები, ფარფლებიანები თუ უფარფლებონი? ბრძანების ხმა მცირეა, უფრო მეტიც, ხმაც არაა, არამედ ოდენ წამი და აღძვრა ნებისა, მაგრამ, სამაგიეროდ, ბრძანების შინაარსია ისეთი მრავლისმომცველი, რამდენი განსხვავებული და საერთო თვისება არსებობს თევზებს შორის, რომელთა დაწვრილებით აღწერა იგივეა, რაც დათვლა ზღვაში ტალღებისა, ანდა მცდელობა მისი წყლის არწყვისა პეშვით. გამოიღეთ წყალთა ქუეწარმავლები. მათ რიცხვში შედის ისინი, რომელნიც ზღვაში, მის ნაპირებზე, სიღრმეებსა და ქვებში ცხოვრობენ და ჯოგებად ან მარტო დაცურავენ – ვეშაპები, ვეებერთელა თუ წვრილი თევზები. ერთი და იმავე ძალიდან, ერთი და იმავე ბრძანებიდან ყოფიერებაში მოსვლა წილად ხვდათ დიდთა თუ მცირეთ. გამოიღეთ წყალთა. – ამით შენ მცურავთა ბუნების წყალთან ნათესაობა გიჩვენა, რადგან თევზები წყალს მცირე ხნითაც რომ განშორდნენ, დაიღუპებიან. ისინი ხომ ამ ჰაერით ვერ ისუნთქებენ, არამედ რაც ხმელეთზე მცხოვრებთათვის ჰაერია, ის წყალია მცურავთა მოდგმისათვის. მიზეზი ამისა ნათელია. ჩვენ გვაქვს ფილტვი, ნაზი, მრავალნასვრეტიანი, დაჩვრეტილი ორგანო, რომელიც ჰაერს მკერდის გამყოფი შუასაძგიდის გზით იღებს და ჩვენს შინაგან სიმხურვალეს აგრილებს და ანიავებს, ხოლო მათთან სუნთქვის მაგივრობას ლაყუჩების გაფართოება და შეკუმშვა წევს, რომლითაც წყალს იღებენ და უკან აბრუნებენ. თევზებს საკუთარი ხვედრი აქვთ, საკუთარი ბუნება, საკუთარი საზრდელი და ცხოვრების საკუთარი წესი. ამიტომ მცურავთაგან არათუ არცერთის მოშინაურება არ შეიძლება, არამედ საერთოდ ადამიანის ხელის შეხებასაც ვერ ითმენენ. 2. გამოიღეთ წყალთა ქუეწარმავლები სამშჳნველთა ცხოველთა ნათესაობისაებრ. ახლა უბრძანა წარმოშობა, როგორც რაღაც თესლებს ბუნებისა, ყოველი ჯიშის დასაბამს, ხოლო მათ გამრავლებას მემკვიდრეობის უწყვეტლობა წარმართავს, რაჟამს ისინი ზრდასა და გამრავლებას მოითხოვენ. სხვა ჯიშისაა ე.წ. ტყავბაკნიანები, როგორიცაა მაგალითად: ნიჟარები, სავარცხლები, ლოკოკინები, ზღვის ლოკოკინები, სტრომვები (ბზრიალები) და ხამანწკების ათასობით სახესხვაობა; სხვა ჯიშისანი არიან ე.წ. რბილნიჟარიანები, მაგალითად, ზღვის კიბოები, კიბორჩხალები და მსგავსნი ამათნი. სხვა ჯიშს მიეკუთვნებიან ე.წ. ლოქორები (რბილტყავიანები), რომელთაც ხორცი რბილი და მოშვებული აქვთ: პოლიპები, მელანთევზები და სხვა მათი მსგავსნი. ამათ შორისაც მრავალი სხვაობა განირჩევა, რადგან დრაკონები, ზღვის გველთევზები და გველთევზები, რომლებიც შლამიან მდინარეებსა და ტბებში ცხოვრობენ, ბუნებით უფრო შხამიან ქვეწარმავლებს ემსგავსებიან, ვიდრე თევზებს. სხვა ჯიში ქვირითის დამყრელთა და სხვა ცოცხალმშობთა. ცოცხალ შვილებს ზვიგენები, ძაღლთევზები და საერთოდ ე.წ. ხრტილოვანები შობენ; ცოცხალმშობია აგრეთვე ვეშაპთა დიდი ნაწილი, დელფინები და სელაპები, რომელთა შესახებაც მოგვითხრობენ, რომ ახალშობილ შვილებს, რაღაცა მიზეზით შეშინებულებს, ისინი კვლავ საშოში იღებენ და იქ მალავენ. გამოიღედ წყალთა ნათესავობისაებრ. სხვაა ჯიში ვეშაპისებრთა და სხვა წვრილი თევზებისა. და ისევე: თევზებს შორის ურიცხვი სხვაობანია და ისინი ჯიშებად არიან დაყოფილნი, რომელთაც სახელებიც საკუთარი აქვთ, საჭმელიც განსაკუთრებული და შესახედაობით, სიდიდით და ხორცის თვისებებითაც განსხვავდებიან ერთმანეთისაგან. დიდი სხვაობებით გამოყოფილნი, ისინი სხვადასხვა სახეობას მიეკუთვნებიან. ვის შეუძლია იმათგან, რომელნიც თევზების თვისებებს აკვირდებიან, ჯიშთა შორის არსებული სხვაობანი ჩამოგვითვალოს? თუმცა მათზე ამბობენ, რომ თევზთა დიდ ქარავანში მათი რიცხვის დადგენაც კი შეუძლიათ; მათგან, ვინც ზღვისპირას დაბერდა, ყველა სახის თევზის ისტორიის თხრობა რომელს შეუძლია? სხვა ჯიშებს იცნობენ ისინი, რომელნიც ინდოეთის ზღვაში თევზაობენ, სხვას – ეგვიპტის ყურეში, სხვას – კუნძულელები და კიდევს სხვას – მავრიტანელები. მაგრამ ყველანი, - პატარებიცა და დიდებიც, იმ პირველმა ბრძანებამ და გამოუთქმელმა ძალამ წარმოშვა. მრავალი სხვაობაა მათ ცხოვრებაში, მაგრამ კიდევ უფრო ბევრია სხვაობა ყოველი ჯიშის გამრავლების წესებს შორის. თევზების დიდი ნაწილი, ფრინველებისაგან განსხვავებით, არ ჯდება კვერცხებზე, არც ბუდეს იშენებს და არც შვილების გამოზრდისათვის შრომობს, არამედ დაყრილ ქვირითს წყალი იღებს და მათგან სიცოცხლეს წარმოშობს. არცერთი ჯიში გამრავლების წესს არ იცვლის და არც სხვა ბუნების მქონეს შეერევა. არ არსებობს თევზების იმ წესით გამრავლება, რომლითაც ხმელეთზე ჯორები მრავლდებიან, ან ისეთი შეერთება, როგორიც იმ ფრინველთა შორის ხდება, რომელნიც ნარევ ჯიშებს წარმოშობენ. თევზებს შორის არ არიან ისეთები, რომლებიც ნახევრად იყვნენ აღჭურვილნი კბილებით, როგორც ჩვენთან ხარი და ცხვარი, რადგან მათ შორის არცერთი არ იცოხნება, გარდა სკაროსისა, როგორც ამას ზოგიერთები მოგვითხრობენ; მაგრამ ყველა თევზს აქვს მიჯრით მიწყობილი მახვილი კბილები, რათა საზრედლი ხანგრძლივი ღეჭვისას არ გადმოიქცეს, რადგან თუ იგი სწრაფად არ დაქუცმაცდა და მუცელს არ გადეცა, შესაძლებელია დაქუცმაცების დროს წყალმა წაიღოს. 3. საზრდელი სხვადასხვა ჯიშის თევზისა სხვადასხვაა. ზოგი შლამით საზრდოობს, ზოგი ზღვის ბალახით, ზოგიც იმ მცენარეებით კმაყოფილდება, რომელნიც წყალში იზრდებიან. უმრავლესობა თევზებისა ერთმანეთს ჭამს; უფრო პატარა კერძია შედარებით უფრო დიდისა, ზოგჯერ ისეც ხდება, რომ ის, ვინც პატარა შთანთქა, მასზე ძლიერის ნადავლად იქცევა, - ასე რომ, ბოლოს ორივე ამ უკანასკნელის მუცელში აღმოჩნდება. სხვას რას ვაკეთებთ ჩვენ, ადამიანები, როცა იმათზე, ვინც ჩვენზე დაბლაა, ვმძლავრობთ? რა განსხვავებაა იმ უკნასკნელ თევზსა და მას შორის, ვინც სიმდიდრის გაუმაძღარი სიყვარულის გამო თავისი ანგარების ყოვლისშთანმთქმელ წიაღში მასზე უფრო სუსტებს ნთქავს? მან მიითვისა ღარიბის ქონება, შენ კი იგი შეიპყარი და შენი სიმდიდრის ნაწილად აქციე. უსამართლოზე უფრო უსამართლო და ხარბზე უფრო ხარბი აღმოჩნდი! ფრთხილად იყავ, რომ შენი ბოლოც ისეთივე არ იყოს როგორც თევზისა – ანკესი, ფაცერი ან ბადე. უეჭველია, რომ ჩვენც, ვინც მრავალ უსამართლობას ჩავდივართ, უკანასკნელ სამსჯავროს ვერ გავექცევით. უსუსურ ცხოველთა მრავალგვარი ცბიერებისა და ვერაგობის შეცნობით მინდა, რომ შენ უკეთურების მოქმედთა მიბაძვას თავი აარიდო. კიბოს ხამანწკის ხორცი სურს, მაგრამ ძნელია მისი მონადირება გარემომცველი ბაკნის გამო. ბუნებამ ხომ მისი ნაზი ხორცი შეუვალი ზღუდით შემოზღუდა. ამიტომაც ეწოდა ტყავბაკნიანი. რამდენადაც ორი ჩაზნექილი ნიჟარა ერთმანეთს ზუსტად ედგმება და ხამანწკას ფარავს, კიბოს მარწუხებიც იძულებით უმოქმედო ხდება. და როგორ იქცევა? როგორც კი დაინახავს, რომ ხამანწკა უქარო ადგილას სიამოვნებით თბება და თავის ნიჟარას მზის სხივებს უღებს, ფარულად კენჭს ჩაუგდებს, ხელს შეუშლის ნაწილების შეერთებას და რისი ძალაც არ შესწევს, იმას მოხერხებით აღწევს. ასეთია ბოროტება მათი, რომელთაც არც გონება და არც სიტყვა არ მიენიჭათ. მე მინდა, რომ შენ კეთილ საქმეთა მოგებაში სიმარჯვით კიბოს მიბაძო, ოღონდაც ისე, რომ მოყვსისათვის ვნების მიყენებისაგან თავი შეიკავო. ასეთია ხომ ის, ვინც ძმასთან მზაკვრულად მიდის, გასაჭირში ჩავარდნილ მახლობელს თავს დაატყდება და სხვათა უბედურებით ხარობს. მოერიდე მიბაძვას იმ ადამიანებისა, რომელნიც საძრახის საქციელს სჩადიან და რაც შენია, ის იკმარე. სიღატაკე, როცა შენი სიმართლით კმაყოფილი ხარ, გონიერთათვის ყველა ტკობობაზე უმჯობესია. არ შემიძლია გვერდი ავუარო მრავალფეხას ცბიერებასა და ქურდობას, რომელიც ყველა იმ ლოდის ფერს იღებს, რომელსაც მიეკრობა. ამიტომ მრავალი თევზი, ცურავს რა უშიშრად, მრავალფეხას, როგორც ქვას ისე უახლოვდება და ვერაგის განმზდებული ნადავლი ხდება. ასეთი ხასიათი აქვთ იმათაც, რომელნიც ძალაუფლების მფლობელთ შეუდგებიან და ყოველ ჟამს შესაფერისად გარდაიქმნებიან. ერთ განზრახვაზე არასოდეს დგანან, არამედ სხვად და სხვად ადვილად იქცევიან, კეთილგონიერებთან კეთილგონეირებას სცემენ პატივს, თავგასულებთან კი – თავგასულობას და ყოველი მათგანის საამებლად შეხედულებებს სწრაფად იცვლიან. მათი თავიდან მოშორება ადვილი როდია და თავის დაცვა მათგან მიყენებული ზიანისაგანაც ჭირს, რადგან განზრახული უკეთურება ღრმადაა დაფარული მეგობრობის ნიღბით. ამგვარი ზნის ადამიანებს უფალმა მტაცებელი მგლები უწოდა, რომელნიც ცხვრის ქურქით გვევლინებიან (მთ. 7.15). მოერიდე მრავალფერსა და მრავალგვარ ცვალებადობას და სიმართლეს, სიწრფელესა და უბრალოებას შეუდექი. გველს მრავალი ფერი აქვს (ჭრელია), ამიტომაც მიესაჯა მუცელზე ხოხვა, მართალი კი უბრალოა ვითარცა იაკობი (შესაქ. 25.27). ამიტომაც დაამკჳდრის ღმერთმან ერთსახენი სახლსა (ფს. 67.7). ესე ზღუაჲ დიდი და ვრცელი, მას შინა არიან ქუეწარმავალნი, რომელთა არა არს რიცხჳ, მჴეცნი წურილნი დიდთა თანა (ფს. 103.25), მაგრამ მათ შორის რაღაც სიბრძნეა და მშვენიერება წესრიგისა. თევზებზე მხოლოდ დასაყვედრებელი როდი გვეთქმის; მათში ბევრი ისეთი რამეცაა, რაც მიბაძვის ღირსია. როგორ ხდება, რომ თევზთა ჯიშები, ირგუნა რა თითოეულმა წილად მისთვის შესაფერისი ადგილი, ერთმანეთთან კი არ გადადიან, არამედ საკუთარ საზღვრებში რჩებიან? მათ შორის არავინაა მიწისმზომელი, რომელიც ყველას თავ-თავის ადგილს მიუზომავდა და არც დადგენილი საზღვრები ჰყოფთ, მაგრამ ყველას მისთვის სასარგებლო თავისთავად დაუწესდა. ეს უბე თევზების ამ ჯიშს ასაზრდოებს, მეორე – სხვას; აქ რომ მრავლად არიან, სხვაგან მათი ნაკლებობაა; მათ ერთმანეთთან გადასვლა-გადმოსვლას არც ციცაბომწვერვალებიანი მთები აბრკოლებენ და არც გამყოფი მდინარე, არამედ საცხოვრებელი ადგილები ბუნებითმა სჯულმა თითოეულს საჭიროებისდა მიხედვით თანაბრად და სამართლლიანად გაუყო. 4. ჩვენ კი ასეთები როდი ვართ. საიდან ჩანს? იქიდან, რომ ვსცვალებთ საზღვართა საუკუნეთა, რომელი დადვეს მამათა ჩვენთა (შეად. იგავ. 22.28), ვყოფთ მიწებს, შევაერთებთ სახლსა სახლისა მიმართ და აგარაკსა აგარაკისა მიმართ, რაჲთა მოყვასსა მო-რამე-ვხვეჭოთ (შეად. ეს 5.8). ვეშაპებმა იციან ბუნებისაგან მათთვის განსაზღვრული ადგილები, კერძოდ, ისინი მკვიდრობენ ზღვებში, რომლებიც დასახლებული ადგილიდან შორს მდებარეობენ, სადაც არც კუნძულებია და არც ხმელეთი მოპირდაპირე მხარეს და ამიტომაც არც ხომალდები დადიან. ვერც ცნობისმოყვარეობამ და ვერც რაღაც საჭიროებამ ვერ წააქეზა მეხომალდეები და მათში შესვლა ვერ გააბედინა. ეს ზღვები ვეშაპებმა დაიკავეს, რომლებიც, როგორც თვითმხილველები ამბობენ, მოცულობით უდიდეს მთებს ემსგავსებიან. ისინი თავიანთ საზღვრებში რჩებიან და არც კუნძულებსა და არც სანაპირო ქალაქებს ზიანს არ აყენებენ. ამგვარად, ყოველი ჯიში თევზებისა ზღვის მისთვის განსაზღვრულ ნაწილებში, ვითარცა ქალაქებში, სოფლებსა ან ძველ მამულებში, ისე სახლობს. თევზთაგან ზოგიერთები მოგზაურობენ კიდეც. თითქოს გადასახლებისათვის საერთო განზრახვით შეკრებილებს ერთი ნიშანი მიეცათო, ყველანი ერთად მიემართებიან. რაჟამს მათთვის განწესებული შობის ჟამი დაუდგებათ, სხვადასხვა ყურიდან აღდგებიან და ბუნების საერთო კანონით აღძრულნი ჩრდილოეთის ზღვისაკენ მიიჩქარიან. ამ აღსვლის ჟამს ნახავ ერთად შეკრებილ თევზებს, რომელნიც, მსგავსად ერთი დინებისა, პროპონტიდის გავლით ევქსინოს ზღვისკენ მიედინებიან. ვინ აღძრავს მათ? მეფის რომელმა განგებულებამ ან მოედნებზე წაკითხულმა რომელმა ბრძანებულებებმა აუწყეს მათ, რომ დრომ მოაწია? ან ვინ უნდა ისტუმროს ისინი? და ხედავ შენ, რომ საღმრთო ბრძანება ყოველივეს აღავსებს და თვით უმცირესსაც კი სწვდება. თევზი ღმრთის სჯულს არ ეკამათება, ადამიანები კი მაცხოვნებელ სწავლებას არ იცავენ. ნუ აიგდებ თევზს აბუჩად იმის გამო, რომ სრულიად უტყვი და უგუნურია, არამედ გეშინოდეს, რათა შემოქმედის ბრძანების წინააღდგომით მასზე უფრო უგუნურად არ იქცე. მოისმინე, რასაც ისინი, თითქოს ხმით გამოსცემენ, საქციელით გეუბნებიან: “ამ შორეულ მოგზაურობაში ჩვენ მოდგმის გადასარჩენად მივდივართ”. თევზებს არა აქვთ საკუთარი გონება, მაგრამ აქვთ ბუნებითი სჯული, რომელიც მათში მტკიცედაა ფესვგადგმული და მიუთითებს, როგორ მოიქცნენ. “წავიდეთ, ამბობენ ისინი, ჩრდილოეთის ზღვისაკენ, რომლის წყალიც, რადგანაც მზე მასზე მცირე ხნით ყოვნდება და მთლიანად ვერ მიაქვს სიტკბო, უფრო ტკბილია ვიდრე სხვა ზღვებისა”; არადა ეს სიტკბოება ზღვის ბინადართაც ახარებს, რის გამოც მიცურავენ ისინი მდინარეებში და ზღვიდან შორს მიემართებიან. პონტოსაც ამიტომ ანიჭებენ უპირატესობას სხვა ზღვებთან შედარებით, ვითარცა ხელსაყრელს შთამომავლობის შობისა და გამოზრდისათვის. ხოლო რაჟამს განზრახულს საკმარისად აღასრულებენ, ყველანი კვლავ ერთად შინ ბრუნდებიან. თუ რა არის მიზეზი ამისა, მათი დუმილისაგან მოვისმინოთ: “ჩრდილოეთის ზღვა არაა ღრმა და ფიცხელ ქართა წინაშე განფენილს სანაპიროებიცა და ქვაბულებიც ცოტა აქვს, რის გამოც ქარები ძირიდანვე ისე ადვილად აღამღვრევენ, რომ ფსკერის ქვიშა ტალღებს შეერევა; ამასთან მრავალი დიდი მდინარისაგან ავსებული ზამთარში ცივია.” ამიტომაც თევზები, რომელნიც ზაფხულში მისით საკმარისად დატკბნენ, ზამთარში კვლავ თბილი სიღრმეებისა და მზიანი ადგილებისაკენ მიისწრაფვიან და გაურბიან რა ჩრდილოეთის მძვინვარე ქარებს, მყუდრო ყურეებს ეფარებიან. 5. მე ეს ვიხილე და ყოველსა შინა სიბრძნემ ღმრთისა გამაკვირვა. თუკი უგუნური ქმნილებანი თავის გადარჩენისათვის ასეთ საზრიანობას და სიფრთხილეს იჩენენ და თუ თევზმა იცის, რა აირჩიოს და რას გაექცეს, რაღა ვთქვათ გონებით პატივდებულთა, სჯულით განსწავლულთა, აღთქმათა მიერ განმხნევებულთა, სულიწმიდით განბრძნობილთა შესახებ, რომელნიც თავიანთ საქმეებს თევზებზე უფრო უგუნურად განაგებენ? მათ იციან, რომ მომავლისათვის უნდა იღვაწონ, ჩვენ კი მომავლის იმედწართმეულნი ცხოვრებას ჩვენსას პირუტყვული ტკბობანით წარვიწყმედთ. თევზი ამდენ ზღვას იცვლის, რათა თავისთვის სასარგებლო რაღაც იპოვოს. შენ რაღას იტყვი, ვინც ცხოვრებას უქმად ატარებ? უქმად ყოფნა ხომ ბოროტების დასაბამია! არცოდნას ნურავინ მოიმიზეზებს, რადგან ჩვენ ბუნებითი გონება გვაქვს, რომელიც კეთილის შეთვისებასა და მავნებლისაგან უცხოყოფას გვასწავლის. ისევ მოვიხმობ მაგალითებს ზღვის ცხოველთაგან, რადგანაც გამოსაკვლევად თვალწინ გვიდგანან. ვინმე სანაპიროზე მცხოვრებისაგან მოვისმინე, რომ ზღვის ზღარბი, სრულიად პატარა და არად ჩასაგდები ცხოველი, მენავეებს ხშირად ასწავლის, როდის იქნება ზღვა მშვიდი და როდის აღელდება. იცის რა წინასწარ, რომ ზღვას ქარები ააღელვებენ, მოზრდილი ქვის ქვეშ შეძვრება და მისით, ვითარცა ღუზით დამტკიცებული, უძლებს ქარიშხალს, რადგანაც ტალღებს ქვის სიმძიმის გამო, მისი წაღება ადვილად აღარ შეუძლიათ. როგორც კი ამ ნიშანს იხილავენ, მენავეებმა იციან, რომ მძლავრი ქარების ამოვარდნას უნდა ელოდონ. ზღარბისათვის ეს არც ვარსკვლავთმრიცხველებსა და არც ქალდეველებს, რომელნიც ჰაერის ამოძრავებას ვარსკვლავების ამოსვლით გამოიცნობენ, არ უსწავლებიათ, არამედ ზღვისა და ქართა უფალმა ნიშანი თავისი დიდი სიბრძნისა ამ პატარა ცხოველშიც ცხადყო. არაფერია ისეთი, რომლისთვისაც უფალი არ იღვწოდესე და არ ზრუნავდეს. თვალი იგი დაუძინებელი ყოველივეს ხედავს და ხსნას ყოველს ანიჭებს. უკეთუ ღმერთმა ზღარბიც კი არ დატოვა მიუხედავი, შენ აღარ მოგხედავს? ქმართა გიყუარდეთ ცოლნი თჳსნი (ეფეს. 5.25). რაჟამს ქორწინებით შეიყრებით, ერთმანეთისათვის უცხონიც რომ იყოთ, ბორკილები ბუნებისა და კურთხევის უღელი დაშორებულებს მაინც შეგაერთებთ. იქედნე, რომელიც ქვეწარმავალთაგან ყველაზე საშიშია, ზღვის გველთევზას ქორწინებით უკავშირდება, სტვენით მიანიშნებს თავის იქ ყოფნაზე და საქორწინო ხვევნისათვის სიღრმეებიდან მოუხმობს. ისიც ემორჩილება და გესლიან იქედნეს უერთდება. ამით რისი თქმა მინდა? იმისი, რომ, თუ ქმარს ტლანქი და ველური ხასიათი აქვს, ცოლმა უნდა დაითმინოს და ერთობა არცერთი მიზეზით არ უნდა დაარღვიოს. შფოთისთავია? მაგრამ ქმარია! ლოთია? მაგრამ ბუნებით ხართ შეერთებულნი! უხეშია და თავისებური? მაგრამ უკვე შენი ნაწილია და თანაც ნაწილთაგან უპატიოსნესი. 6. მისთვის შესაფერისი შეგონება ქმარმაც მოისმინოს. თუკი იქედნე გესლს წინასწარ წამოანთხევს ქორიწნების წინაშე მოკრძალებისა გამო, ნუთუ შენ სულის სისასტიკე და არაადამიანურობა შეერთების რიდით ვერ უნდა დათმო? მაგრამ იქედნეს მაგალითი შეიძლება ჩვენთვის სასარგებლო სხვა მხრივაც იყოს. რამდენადაც იქედნესა და გველთევზას შეერთება ბუნებაში რაღაც მრუშობაა მხოლოდ, ისწავლონ მათ, რომელთაც სხვათა ქორწინების წახდენა სურთ, რომელ ქვეწარმავალს ემსგავსებიან. მე კი მხოლოდ ერთი მიზანი მაქვს – ყოველივე ეკლესიის სწავლებისათვის გამოვიყენო. დაე, დასცხრეს ვნებანი თავშეუკავებელთა, - ხმელეთისა და ზღვის ცხოველთა მაგალითებით ალაგმული. ხორციელი უძლურება და საღამოს ჟამი მაიძულებენ სიტყვა აქ შევაჩერო, თუმცა შემეძლო მოსმემის მოყვარულთათვის ზღვის ნაშობთა და თავად ზღვის შესახებ კიდევ ბევრი რამ, გაკვირვების ღირსი, დამემატებინა: ვით იყინება წყალი მარილად, როგორ ხდება, რომ ფრიად ძვირფასი ქვა მარჯანი ზღვაში ბალახია და ქვად მაშინღა მყარდება, როცა ჰაერზე მოხვდება, საიდან უდებს ბუნება ისეთ უუბრალოეს ცხოველს, როგორიც ხამანწკაა, ბუდეში დიდად პატიოსან ქვას, მარგალიტს და ისიც, ასე სასურველი სამეფო განძისათვის, ხამანწკების ნიჟარებში ჩამალული, ზღვის სანაპიროზე ფრიალოსა და უხეშ ლოდებთანაა მიმოფანტული; საიდან ზრდიან ზღვის პინანი ოროვან მატყლს, რომლის მსგავსი ფერის მიღებაც დღემდე ვერცერთმა მღებავმა ვერ შეძლო, როგორ ახარებენ ლოკოკინები მეფეებს პორფირით, რომლის ფერიც სიხასხასით მინდვრის ყვავილებს აღემატება? გამოიღედ წყალთა და რაღა აღარ შეიქმნა იმათგან, რაც აუცილებელი იყო. რამდენი ძვირფასი რამ გვებოძა ცხოვრებისათვის! ერთნი შეიქმნენ სამსახურისათვის კაცთა, მეორენი – რათა მათ ქმნილებათა საოცრებისათვის ეჭვრიტათ, სხვანი კიდევ საშიშნი – ჩვენი უდარდელობის გასაწვრთნელად. დაბადნა ღმერთმან ვეშაპნი დიდნი (შესაქ. 1.21). მათ დიდი მხოლოდ იმიტომ როდი ეწოდათ, რომ ზვიგენებსა და ზღვის წვრილ თევზებს აღემატებიან, არამედ იმიტომ, რომ სხეულის მოცულობით უდიდეს მთებს უტოლდებიან და რაჟამს წყლის ზედაპირზე ამოცურდებიან, ხშირად კუნძულებადაც კი გვეჩვენებიან. ასეთი ვეებერთელანი ზღვის ციცაბო ნაპირებთან თუ საერთოდ სანაპიროებთან კი არ ბინადრობენ, არამედ ე.წ. ატლანტიკის ზღვაში მკვიდრობენ. მსგავსი ცხოველები ჩვენს შესაძრწუნებლად და გასაოცებლად შეიქმნენ. რაჟამს მოისმენ, რომ პატარა თევზი, ეჰინე უდიდეს ხომალდს, რომელიც კეთილი ზურგქარისაგან სრულად გაშლილი იალქნებით მიცურავს, ადვილად აჩერებს და იგიც, თითქოს ფესვები სიღრმეში ჰქონდეს გადგმული, უძრავად რჩება, განა ამ პატარა თევზის სახითაც არ გექნება ისეთივე მტკიცება დამბადებლის ძლიერებისა? არა მხოლოდ თევზმახვილანი, ხერხიანები, ზღვის ძაღლები, ვეშაპები და ზვიგენები არიან საშიშნი, არამედ ნესტარიც ზღვის გვრიტისა და მისი გვამიც; არანაკლებ საშიშნი არიან ზღვის კურდღლები, რადგან სწრაფი და უცილობელი დაღუპვა მოაქვთ. დამბადებელს სურს მათი საშუალებით მღვიძარება გვასწავლოს და მათგან მიყენებულ ზიანს ღმრთის სასოებით თავს აღწევდე. ახლა კი სიღრმეთაგან აღმოვისწრაფოთ და ხმელეთს მივაშუროთ, რადგან შესაქმის საკვირველებანი ერთი მეორის მიყოლებით, ვითარცა ტალღები, ჩვენსკენ ზედიზედ მოისწრაფვიან და ჩვენს სიტყვას ძირავენ. გაკვირვებული დავრჩები, თუ ჩვენი გონება ხმელეთზე კიდევ უფრო დიდ საოცრებებს არ შეხვდება და იონას მსგავსად ისევ ზღვას მიაშურებს. მაგრამ მეჩვენება, რომ ჩემს სიტყვას, გატაცებულს ათასგვარი საკვირველებით, ზომიერება დაავიწყდა და იგივე დაემართა, რაც ზღვაში მავალებს, რომელთაც, რაკიღა მყარზე არ მოძრაობენ, არ იციან, რამდენი გაიარეს. ქმნილებათა შესახებ საუბრისას, როგორც ჩანს, ჩვენც იგივე დაგვემართა და ვეღარ ვიგრძენით, რომ საუბარი გაგვიგრძელდა. თუმცა ეს პატიოსანი კრებული მოსმენის მოყვარულია და სამეუფო საკვირველებათა თხრობაც მონათა სასმენელთათვის ტკბილია, მაინც სიტყვა აქ გავაჩეროთ და რაც დაგვრჩა, იმის გადმოსაცემად დღის დადგომას დაველოდოთ. ავდგეთ ყველანი და მადლობა შევწიროთ იმისათვის, რაც ითქვა და დარჩენილი სათქმელის გასრულება ვითხოვოთ. დაე, საზრდელის მიღების დროსაც, სუფრასთან საუბრისას, გქონდეთ თქვენ საუბრის თემად როგორც ის, რასაც სიტყვა დილით შეეხო, ასევე ისიც, რაც საღამოს გადმოსცა. მათზე მოფიქრალთ მოგისწრებთ რა ძილი, ძილშიც დღის სიხარულით განისვენეთ, რათა თქვენც შეგეძლოთ თქმა: მე მძინავს და გული ჩემი მღვიძარე არს (ქებ 5.2), რადგან დღისითაც და ღამითაც უნდა ვიწვრთნებოდეთ სჯულით უფლისა, რომლისა არს დიდება და ძლიერება უკუნითი უკუნისამდე. ამინ. ჰომილია VIII ფრინველებისა და წყლის ცხოველთა შესახებ 1. და თქუა ღმერთმან: გამოიღედ ქუეყანამან სამშჳნველი ცხოველი ნათესავობისაებრ ოთხფერჴთა და ქუეწარმავალთა და მჴეცთა ქუეყანისათა ნათესაობითი. და იქმნა ეგრეთ (შესაქ. 1.24). მოვიდა ბრძანება გზასა მავალი და დედამიწამაც საკუთარი სამკაული მიიღო; იქ: გამოიღედ წყალთა ქუეწარმავალი სამშჳნველი ცხოველი და აქ: გამოიღედ ქუეყანამან სამშჳნველი ცხოველი. ნუთუ დედამიწა სულიერია და მართალნი არიან ცრუ ბრძენნი მანიქეველნი, რომელნიც დედამიწაშიც სულს დებენ? როცა თქვა გამოიღედ, ეს იმას კი არ ნიშნავს, რომ რაც მასში იყო, ის გამოიღო, არამედ იმას, რომ ძალა გამოღებისა მას ბრძანების მიმცემმა მიანიჭა. ამდენად, როცა დედამიწამ მოისმინა:გამოიღედ მწუანვილი თივისა და ხე ნაყოფიერი, მასში დაფარული ბალახი კი არ აღმოაცენა, ან სადღაც სიღრმეში ჩამალული ფინიკი, მუხა თუ კვიპაროსი კი არ ამოზარდა ზედაპირზე, არამედ დაბადებულთა ბუნება ღმრთის სიტყვით შეიქმნა. ქუეყანამან გამოიღედ ანუ აღმოაცენოს არა ის, რაც აქვს, არამედ შეიძინოს ის, რაც არა აქვს – ძალა მოქმედებისა, რომელიც ღმრთისაგან ებოძა. ასეა ამ შემთხვევაშიც: გამოიღედ ქუეყანამან სამშჳნველი, - არა მასში არსებული, არამედ ის, რაც მას ღმრთის ამ ბრძანებით მიეცა. ამასთან, მათი სწავლება თვით მათსავე საწინააღმდეგოდ ტრიალდება, რადგან უკეთუ დედამიწამ სული გამოიღო, თავისი თავი სულის გარეშე დაუტოვებია. ასე რომ, მანიქეველთა მოძღვრება თავის სისაძაგლეს თვითონვე წარმოაჩენს. რისთვის ებრძანა წყალს გამოეღო ქუეწარმავალი სამშჳნველი ცხოველი და დედამიწას კი - სამშჳნველი ცხოველი?ვფიქრობთ, იმიტომ, რომ, როგორც ჩანს, მცურავთა ბუნება სრულყოფილ ცხოვრებასთან შედარებით ნაკლებადაა ნაზიარები, რასაც მათი წყლის სიღრმეში არსებობა განსაზღვრავს. მათ სასმენელნიც მძიმე აქვთ და მხედველობაც სუსტი, იმიტომ, რომ წყალში ხედავენ; ამასთან, მათ არც მეხსიერება აქვთ, არც წარმოსახვანი და არც უნარი თვისტომის შეცნობის. ამიტომ სიტყვა თითქოს გვიჩვენებს, რომ წყლის ცხოველებში სამშვინველის მოძრაობებს ხორციელი ცხოვრება განაგებს, ხოლო ხმელეთის ცხოველებში, რამდენადაც მათი ცხოვრება უფრო სრულია, მთელი ძალაუფლება სამშვინველს გადაეცა. მათ გრძნობები უფრო განვითარებული აქვთ, აღქმა აწმყოსი – გამახვილებული, ხოლო ოთხფეხთა უმეტეს ნაწილს წარსულიც კარგად ახსოვს. ამიტომ, როგორც ჩანს, წყლის ცხოველთა სხეულები მშვინვიერნი დაიბადა (რადგან ქვეწარმავალნი სამშვინველთა ცხოველთა წყლისაგან წარმოაჩინა), ხოლო ხმელეთის ცხოველებში სამშვინველს ებრძანა სხეულის განმგებლად შექმნილიყო, მაგრამ ყოველი მათგანი მისი ბუნებითი ხმით მრავალ სულიერ განცდას გამოხატავს; მაგალითად, სიხარულს, მწუხარებას, თვისტომის შეცნობას, წუხილს საკვების მოკლების გამო, მახლობელთან განშორებას, თუ სხვა ათასგვარ განცდას ისინი ხმით საცნაურყოფენ. წყლის ცხოველები კი არა მხოლოდ უტყვნი, არამედ მოუთვნიერებელნიც, განუწვრთნელნიც და ადამიანთა ცხოვრებასთან ყოველგვარი ურთიერთობისათვისაც გამოუსადეგარნი არიან. იცნა ჴარმან ბაგაჲ თჳსი და ვირმან მომგებელი (ეს. 1.31). თევზს არ შეუძლია იცოდეს, ვინც აძლევს საკვებს, ვირი კი ცნობს ხმას, რომელსაც შეჩვეულია, იცის გზაც, რომელზეც ბევრჯერ გაუვლია, ხოლო ზოგჯერ მეგზურობს კიდევაც კაცს, რომელსაც გზა შეეშლება. ამბობენ, რომ ხმელეთის ცხოველთა შორის მასზე უფრო მახვილი სმენა არავის აქვსო. ზღვის ცხოველთაგან რომელს შეუძლია მიბაძოს აქლემს გულღრძოობაში, მრისხანებასა და გულისწყრომის ხანგრძლივად გაყოლაში? ოდესღაც ვინმესგან ნაცემი აქლემი წყენას დიდი ხნის განმავლობაში ინახავს და მარჯვე დროს იპოვის თუ არა, ბოროტების წილ ბოროტად მიაგებს. ისმინეთ მრისხანენო, რომელნიც წყენის დამახსოვრებაზე ვითარცა სათნოებაზე ისე ზრუნავთ: ვის ჰგავხართ მაშინ, როცა ღვარძლს მახლობლის მიმართ ისე ინახავთ, როგორც ნაპერწკალს ფერფლით დაფარულს, ვიდრე არ იპოვით საბაბს და თქვენი გულისწყრომისაგან ცეცხლს არ აღაგზნებთ? 2. გამოიღედ ქუეყანამან სამშჳნველი ცხოველი. რისთვის გამოიღო დედამიწამ სამშვინველი ცხოველი? იმისათვის, რომ შენთვის პირუტყვის სამშვინველსა და ადამიანის სულს შორის განსხვავება ესწავლებინა. ცოტა ხნის შემდეგ შეიცნობ, როგორ შეიქმნა სული კაცისა, ახლა კი პირუტყვთა სამშვინველის შესახებ მოისმინე. რამდენადაც წმინდა წერილის მიხედვით სული ყოვლისა ჴორციელისაჲ სისხლი თჳსი არს (ლევ. 17.11), ხოლო რაჟამს სისხლი გაიყინება, ხორცად იქცევა, ხორცი კი გახრწნისას მიწას უერთდება, ამდენად სამართლიანი იქნება თქმა იმისა, რომ პირუტყვთა სამშვინველი მიწისაგანაა. გამოიღედ ქუეყანამან სამშჳნველი ცხოველი. იხილე თანმიმდევრობა გარდასახვისა – სამშვინველისა სისხლად, სისხლისა ხორცად, ხორცისა მიწად და შემდეგ კი იგივე საქმენი პირიქით დაასახელე: მიწიდან ხორცი, ხორციდან სისხლი, სისხლიდან სამშვინველი და მიხვდები, რომ პირუტყვთა სამშვინველი მიწაა. ნუ იფიქრებ, რომ იგი მათ სხეულებრივ შედგენილობაზე უწინარესია და ნურც იმას, რომ სხეულის დარღვევის შემდეგაც დარჩება. გაექეცი ამპარტავან ფილოსოფოსთა ლაყბობას, რომელთაც საკუთარი და ძაღლის სულების ერთგვარად წარმოდგენისა არ რცხვენიათ და თავიანთი თავის შესახებ ამბობენ, რომ ისინი ოდესღაც ქალებად, ბუჩქებად და ზღვის თევზებად დაიბადნენ. მე თუმცა იმის შესახებ, იყვნენ თუ არა ისინი ოდესღაც თევზები, ვერაფერს ვიტყვი, მაგრამ მზად ვარ მთელი ძალით დავამტკიცო, რომ როცა ამას წერდნენ, თევზებზე უფრო უგუნურნი იყვნენ. გამოიღედ ქუეყანამან სამშჳნველი ცხოველი. შეიძლება მრავალს გაუკვირდეს, სიტყვის უხვად მდინარების შემდეგ რისთვის დავდუმდი უცებ ხანგრძლივად? მაგრამ გულმოდგინე მსმენელებმა მიზეზი ამისა გამოიცნეს და ეს საიდან ჩანს? იქიდან, რომ გადახედეს რა ერთმანეთს და რაღაც ანიშნეს, ჩემი ყურადღება მიიპყრეს და გონება ჩემი იმათკენ წარმართეს, რომელნიც დამავიწყდნენ. მართლაც, ქმნილებათა მთელი სახეობა და ამასთან არცთუ უმნიშვნელო, გამოგვრჩა და სიტყვამ ისე, რომ დიდად შორს არ წასულა, იგი სრულიად გამოუკვლეველი დატოვა. გამოიღედ წყალთა ქუეწარმავლები სამშჳნველთა ცხოველთა და მფრინველნი მფრინვალენი ქუეყანასა ზედა სამყაროსაებრ ცისა (შესაქ. 1.20). გუშინ ჩვენ, რამდენადაც ამის საშუალება საღამოს ჟამმა მოგვცა, მცურავთა შესახებ ვისაუბრეთ, დღეს ხმელეთის ცხოველთა გამოკვლევაზე გადავედით, მაგრამ დაგვავიწყდა ფრინველები, რომელნიც შუაში არიან. ასე რომ, იმ გულმავიწყ მოგზაურთა მსგავსად, რომელთაც საჭირო რამ ნივთი დაავიწყდათ და თუმცა გზის დიდი ნაწილი უკვე გავლილი ჰქონდათ, ისევ იმავე გზით უკან მობრუნება მოუხდათ და უზრუნველობისათვის ზედმეტი ჯაფის გაწევით ღირსეულად დაისაჯნენ, როგორც ჩანს, ჩვენც აუცილებლად უკან უნდა მივბრუნდეთ, რადგან რაც გამოგვრჩა, არად ჩასაგდები როდია, იგი ცოცხალი ქმნილებების მესამე ნაწილია, რამდენადაც ცხოველთა სულ სამი – ხმელეთის, ჰაერისა და წყლის მოდგმა არსებობს. ნათქვამია: გამოიღედ წყალთა ქუეწარმავლები სამშჳნველთა ცხოველთა და მფრინველნი მფრინვალენი ქუეყანასა ზედა სამყაროსაებრ ცისა ნათესაობისაებრ. ფრინველნი რატომღა დაიბადნენ წყლისაგან? იმიტომ, რომ ფრინველთა და მცურავთა შორის თითქოს რაღაც ნათესაობა არსებობს. როგორც თევზები აპობენ წყალს და წინ ფარფლების მოძრაობით მიისწრაფვიან, ხოლო მიხვევ-მოხვევასა და პირდაპირ მიმართულებას კუდის მოქნევის შედეგად განაგებენ, ასევე ფრინველებშიც შეიძლება დანახვა იმისა, რომ ისინიც ჰაერში ფრთების საშუალებით მსგავსად მიცურავენ. ამგვარად, რამდენადაც ერთსაც და მეორესაც ერთი თვისება აქვთ – ცურვა, წყლისგან წარმოშობის გამო რამდენადმე მსგავსებაც მიენიჭათ, ოღონდ იმ განსხვავებით, რომ ფრინველთაგან ფეხები ყველას აქვს, რადგანაც საკვებს მიწისაგან იღებენ და ფეხებისაგან გაწეულ სამსახურს უცილობლად საჭიროებენ. თუმცა მტაცებლებს ნადირობისათვის ბასრი ბრჭყალები მიეცათ, საკვების მოპოვებასა თუ ცხოვრებისეულ სხვა მოთხოვნილებათა დაკმაყოფილებაში საჭირო სამსახურს მაინც ფეხები უწევენ. ფრინველთაგან ცოტანი არიან ისეთნი, რომელთაც ფეხები იმდენად სუსტი აქვთ, რომ მისით არც სიარული და არც საზრდელის მოპოვება არ შეუძლიათ. მათ რიცხვს მიეკუთვნება მერცხლები, რომელნიც ფეხებს ვერც სიარულისა და ვერც რაიმეს მონადირებისთვის ვერ იყენებენ და ასევე ისინიც, რომელთაც ნამგალებს ვუწოდებთ და რომელნიც მხოლოდ იმით საზრდოობენ, რაც ჰაერშია. სხვათა შორის, მერცხლებს ფეხების ნაცვლად სამსახურს მიწასთან ახლოს ფრენა უწევს. 3. რაღა თქმა უნდა, არსებობს მრავალი განსხვავებული ჯიში ფრინველებისა, რომელთა შესახებაც თუ ვინმე იმგვარად მოგვითხრობს, როგორც ჩვენ ეს ნაწილობრივ თევზების გამოკვლევისას გავაკეთეთ, მიუხედავად ერთი საერთო სახელისა – ფრინველი, სიდიდის, აღნაგობისა და ფერის მიხედვით მრავალ სხვაობას აღმოაჩენს. შეუძლებელია აგრეთვე გადმოცემა იმ მრავალფეროვნებისა, რომელსაც მათ შორის ცხოვრების წესის, საქმიანობისა და ზნის სხვადასხვაობა ქმნის. ზოგიერთებმა მათთვის სახელის მიცემა უკვე სცადეს, რათა მანამდე უჩვეულო და უცხო სხეულების, როგორც რაღაც დამღების საშუალებით თითოეული გვარის საკუთარი თვისების შეცნობა შესაძლებელი გამხდარიყო; ზოგს ფრთაგაყოფილები შეარქვეს, როგორც მაგალითად, არწივებს, ზოგს ტყავფრთიანები, როგორც ღამურებს, ზოგს სიფრიფანა ფრთიანები, მაგალითად, ბზიკებს, ზოგსაც მაგარფრთიანები, მაგალითად, ხოჭოებსა და მათ, რომელნიც რაღაც ბუდეებსა და ნაჭუჭებში იბადებიან და ფრენისათვის საფარველის გაპობის შემდეგ თავისუფლდებიან. მაგრამ ჩვენთვის თვისებების მიხედვით ჯიშთა განსხვავებისათვის საკმარისი ნიშანია საერთო სარგებლობა და წმინდა წერილისეული განსაზღვრება წმიდა და უწმინდური ფრინველებისა. ამგვარად, სხვაა მოდგმა ხორცის მჭამელთა და სხვაგვარი, ცხოვრების ნირის შესაბამისი, აგებულებაც შეეფერებათ: მათ ბასრი ბრჭყალები, მოკაუჭებული ნისკარტი და სწრაფი ფრთები აქვთ, რათა მსხვერპლი ადვილად შეიპყრონ და დაგლეჯილი ნადავლი საზრდელად აქციონ. სხვაა აგებულება თესლისმჭამელთა და სხვა კიდევ იმათი, რომელნიც, რაც შეხვდებათ, იმით საზრდოობენ, ამათ შორისაც მრავალი სახესხვაობა განირჩევა: ზოგეირთები გუნდებად ცხოვრობენ, მაგრამ არა მტაცებელნი, რადგან მათ ერთმანეთთან არავითარი ურთიერთობა არ აქვთ, გარდა საქორწინო კავშირისა. ერთად ცხოვრება ბევრს უყვარს, როგორც მაგალითად, მტრედებსა და წეროებს, შოშიებსა და ჭკებს. სხვაობა ამათ შორისაც არსებობს: ზოგიერთებს უფროსობა არ ჰყავს და ამდენად თითქოს თვითრჯულნი არიან, ხოლო სხვები, მაგალითად, წეროები წინამძღოლს ემორჩილებიან. არსებობს სხვა სახის სხვაობაც: ერთნი მუდმივად ერთსა და იმავე ადგილას მკვიდრობენ, მეორენი კი, შორს წასვლას არიან ჩვეულენი და მოახლოვდება თუ არა ზამთარი, მათი დიდი ნაწილი გადასახლებისთვის ემზადება. ფრინველთაგან მრავალნი, რომელთაც ადამიანები ზრდიან, მოშინაურებულნი და მორჩილნი არიან, გარდა განსაკუთრებით სუსტებისა, რომელნიც გადაჭარბებული შიშისა და სიმხდალის გამო ხელის შეხებასა და შეწუხებას ვერ იტანენ. ზოგიერთი ფრინველი ადამიანებს ენდობა და ჩვენთან ცხოვრებას ეგუება, სხვანი მათში ცხოვრობენ და უდაბნოს მოყვარულნი არიან. ფრინველთა შორის დიდია აგრეთვე სხვაობა ხმების მიხედვითაც; მათ ერთ ნაწილს ხმა აქვს და მოლაყბეა, ხოლო მეორე – მდუმარე. ზოგი მაღალხმიანია და მშვენივრად გალობს, სხვები კი სრულიად არამუსიკალურნი არიან და არც გალობა იციან. ზოგი წამხედურაა და ბაძვის უნარი ან ბუნებისაგან აქვს მინიჭებული, ან კიდევ წვრთნის შედეგად შეძენილი, ზოგიც კიდევ ერთფეროვანსა და უცვლელ ხმას გამოსცემს. მამალი ამაყია, ფარშევანგი – სილამაზის მოყვარული, მტრედები და შინაური ფრინველები ავხორცნი არიან და მთელ დროს ხორციელ კავშირში ატარებენ. ცბიერი და მოშურნეა კაკაბი და მონადირეებს ვერაგობით შეეწევა. 4. როგორც ვთქვით, ფრინველები ერთმანეთისაგან საქმიანობითა და ცხოვრების წესითაც დიდად განსხვავდებიან. უტყვთაგან ზოგიერთები, იმდენად, რამდენადაც მოქალაქეობის თვისება ისაა, რომ თითოეულის საქმე ერთი საერთო შედეგისკენ იყოს წარმართული, თითქოს მოქალაქეობენ კიდეც, როგორც ეს შეიძლება ფუტკრებში დავინახოთ. მათ ერთი სახლი აქვთ, ფრენაც საერთო და საქმეც ყველასთვის – ერთი. რაც ყველაზე საოცარია, ისინი ყოველ საქმეს მეფისა და უფროსის ბრძანებით იწყებენ. ვიდრე არ დაინახავენ, რომ მათი მეფე აფრინდა, ისინი თავს მინდვრისაკენ გაფრენის ნებას არ აძლევენ; მეფე კი მათთან არც სახალხო კრების მიერაა არჩეული (რადგან ხშირად უგუნურებამ ხალხის სათავეში ყველაზე უარესი დააყენა) და ხელისუფლება არც წილისყრით რგებია (რადგან უგუნური შემთხვევითობა ძალაუფლებას ხშირად ყველაზე უკანასკნელს არგუნებს ხოლმე) და არც მამისგან მიღებული მემკვიდრეობით დამჯდარა ტახტზე (რადგან ამგვარნი ფუფუნებისა და მლიქვნელობის წყალობით უმეცარნი და ყოველგვარ სათნოებაში განუწვრთნელნი არიან), არამედ გამოირჩევიან რა სიდიდით, შესახედაობითა და ხასიათის სიმშვიდით, პირველობა ყოველთა ზედა ბუნებით აქვთ მინიჭებული. ნესტარი მეფესაც აქვს, მაგრამ მას შურისძიებისათვის როდი იყენებს. ასეთია თითქოს დაუწერელი კანონები ბუნებისა, რომელთა მიხედვით, მათ, რომელნიც უმაღლეს ხელისუფლებას აღწევენ, სამაგიეროს მიგება არ უნდა იჩქარონ. ფუტკრები, რომლებიც არ მისდევენ მეფის მაგალითს, თავიანთ უგუნურებას მსწრაფლ შეინანებენ და ნესტრის ჩასობით იღუპებიან. დაე, ისმინონ ეს ქრისტიანებმა, რომელთაც ნაბრძანები აქვთ: ნუცა ვინ ბოროტსა ბოროტისა წილ მიაგებთ, არამედ სძლიერ კეთილითა მით ბოროტსა (რომ. 12; 17.21). მიბაძე ფუტკარს, რომელიც ფიჭებს ისე აშენებს, რომ არც არავის ზიანს არ აყენებს და არც უცხო ნაყოფს ანადგურებს. ცხადია, ცვილს იგი ყვავილებისაგან კრებს, ხოლო თაფლს – ყვავილებზე ცვარის სახით გაბნეულ ტენს, პირით ამოიზიდავს და ფიჭის უჯრედებში ჩაასხამს, რის გამოც თავდაპირველად თაფლი ნედლია, იგი მხოლოდ შემდეგ, დროთა განმავლობაში შესქელდება და თავის ჩვეულებრივ შედგენილობასა და სიტკბოს მიიღებს. ლამაზი და შესაფერისი ქება დაიმსახურა ფუტკარმა იგავებში, სადაც მას ბრძენი მუშაკი ეწოდა, რადგან გულმოდგინედ აგროვებს საზრდელს,რომლისა ნაშრომსა, ამბობს იგავი (6.8), მეფენი და გლახაკნი სიცოცხლედ მიიღებენ. და როგორ ბრძნულად და ოსტატურად აგებს იგი სათავსებს თაფლისთვის! გადაჭიმავს რა ცვილს თხელ ქერქად, ფუტკარი მისგან ხშირსა და ერთმანეთზე შედგმულ სათავსებს აგებს ისე, რომ ეს, თვით უმცირეს ნაწილთა შორის არსებული მჭიდრო კავშირი, ყველასათვის საყრდენი გახდეს. ყოველი უჯრედი მეორეს ეყრდნობა, რომელსაც იგი თხელი ტიხარით ერთდროულად კიდევაც გამოეყოფა და კიდევაც უერთდება. ეს უჯრედი ორ და სამ სართულად ერთმანეთზეა დაშენებული. ერთი სრული სათავსის გაკეთებას ფუტკარი უფრთხის, რათა იგი სითხემ თავისი სიმძიმით არ გახვრიტოს. შეიცანი, რომ გეომეტრიის აღმოჩენაც ბრძენი ფუტკრის საქმეთა რიცხვშია. ფიჭის ყველა უჯრედი ექვსკუთხა და ტოლფერდაა და უშუალოდ ერთმანეთზე კი არ დგას, რათა საფუძვლის ქვეშ სიცარიელე არ ჰქონდეს და არ ჩაუტყდეს, არამედ ქვემოთა ექვსკუთხედების კუთხეები ზემოთა ექვსკუთხედების საფუძველსა და საყრდენს წარმოადგენს, რათა სიმძიმეც უსაფრთხოდ იტვირთონ და სითხეც თითოეულ უჯრედში, ცალ-ცალკე ფრთხილად იქნას შენახული. 5. როგორ აღგიწერო ფრინველთა ცხოვრების ყველა თავისებურება? მაგალითად, როგორ ენაცვლებიან წეროები ერთმანეთს ღამის სადარაჯოზე? რაჟამს ერთნი იძინებენ, მეორენი გარს უვლიან და მათი ძილის სიმშვიდეს იცავენ. როცა დრო გაუვა, სადარაჯოზე მდგომი დაიყივლებს და ძილად მიდრკება; მას სხვა შეენაცვლება და სათანადოდ მიუზღავს სამაგიეროს იმ სიმშვიდისათვის, რომელიც მისი წყალობით ჰქონდა. ასეთ წესრიგს მათი გადაფრენის დროსაც ნახავ. წინამძღოლი, რომელიც ხან ერთია და ხან მეორე, განსაზღვრული დროის მანძილზე მიფრინავს თავში, რის შემდეგაც ბოლოში გადაინაცვლებს და წინამძღოლობასაც მომდევნოს გადასცემს. ხოლო ყარყატთა მოდგმის საქმენი მეტყველის გონიერებისგან დიდად როდია დაშორებული. ჩვენს მხარეში ისინი ყველანი ერთად მოფრინავენ და ასევე ყველანი, თითქოს ერთი ნიშანი მიეცათო, ერთდროულად მიდიან. მათ გარს ერტყმიან და მიაცილებენ ჩვენი ყვავები, ჩემი ფიქრით, მტრულად განწყობილ ფრინველებთან შეხვედრის ჟამს შემწეობის აღმოსაჩენად. ამას ჯერ ერთი გვიდასტურებს ის, რომ ამ დროისათვის არცერთი ყვავი არ ჩანს და მეორეც ის, რომ ისინი ჭრილობებით ბრუნდებიან და თავიანთი ღვაწლისა და გადატანილი ბრძოლის ცხად ნიშნებს ატარებენ. ვინ დაუდგინა მათ კანონები სტუმართმოყვარეობისა? ვინ დაემუქრა მათ საომარი მწყობრის მიტოვებისათვის ისე, რომ ამ გაცილების ჟამს არცერთი ყვავი შინ არ რჩება? დაე, ეს სტუმართმოძულე ადამიანებმა მოისმინონ, რომლებიც კარებს კეტავენ და მოსულებს არც ზამთარში და არც ღამით თავიანთ ჭერქვეშ არ იფარავენ. ყარყატთა მზრუნველობა მოხუცთა მიმართ კი საკმარისია, რომ ჩვენი ბავშვები, თუკი ისინი ამის შესმენას მოისურვებენ, მშობელთა მოყვარულებად იქცნენ, რადგანაც არ არსებობს ადამიანი, რომელიც გონიერებამ ისე მიატოვოს, რომ უტყვი ფრინველებისათვის სათნოებაში ჩამორჩენა სირცხვილად არ მიაჩნდეს. ყარყატები გარს ერტყმიან სიბერისაგან ბუმბულგაცვენილ მამას, საკუთარი ფრთებით ათბობენ, საჭმელსაც უხვად უზიდავენ და უჭირავთ რა ორივე მხრიდან თავიანთი ფრთებით, ფრენის დროსაც დიდად ეწევიან. მათი ეს თვისებები ყველასათვის იმდენად ცნობილია, რომ ზოგიერთი ნაცვლად იმისა, თქვას – მადლი მიაგეო, ამბობს – ყარყატისებურად მიაგეო. ნურავინ დაიჩივლებს სიღატაკეზე და თუნდაც შინ აღარაფერი ჰქონდეს, ნურც ცხოვრების სასოს წარიკვეთს, როცა მერცხლის მოხერხებულობას ნახავს. რაჟამს მერცხალი ბუდეს იშენებს, ჩალა პირით მოაქვს, მაგრამ თიხის მოტანა ფეხებით არ შეუძლია, ამიტომ ჯერ ფრთათა წვერებს დაინამავს და მერე უწვრილეს მტვერს მიიკრობს. ამ ხერხით ეზირება იგი საჭირო თიხას, ჩალას ერთმანეთთან თიხით, ვითარცა წებოთი, თანდათანობით შეაწებებს და მასში თავის შთამომავლობას ზრდის. თუ ვინმე მის ბარტყებს თვალებს დათხრის, მერცხალი, რომელსაც ბუნებისაგან რამდენადმე მკურნალობის ხელოვნებაც აქვს მიმადლებული, მათ თვალებს სიჯანსაღესა და მხედველობას უბრუნებს. აქედან ისწავლე, რომ სიღარიბის გამო არც ბოროტი საქმეებისაკენ უნდა მიდრკე და არც უმძიმეს ტანჯვასა შინა წარიკვეთო სასო; ხელები კი არ უნდა ჩამოუშვა და უმოქმედოდ კი არ უნდა გაჩერდე, არამედ ღმერთს უნდა მიაშურო, რომელიც, თუკი მერცხალს ამდენი მიანიჭა, მით უმეტეს, ბევრს მისცემს სხვას, ვინც მას მთელი გუილთ შეევედრება. ჭარლი (ალკუნი) ზღვის ფრინველია, რომელსაც ჩვევად აქვს ზედ ზღვის პირას დაიბუდოს, იგი კვერცხებს ქვიშაზე დებს და მათზე შუა ზამთარში ზის, როცა ხშირი და მძვინვარე ქარებისაგან აღელვებული ზღვა ხმელეთს ეხეთქება. იმ შვიდი დღის განმავლობაში, როცა ალკუნი კვერცხებზე ზის ბარტყების გამოსაჩეკად, ყველა ქარი წყნარდება და ზღვაც მშვიდდება. რამდენადაც ახალგამოჩეკილებს საჭმელიც სჭირდებათ, მრავალმოწყალე ღმერთი ამ პატარა ფრინველს მეორე შვიდ დღესაც აძლევს ბარტყების გამოსაზრდელად. ეს ყველა მეზღვაურმა იცის და ამ დღეებს ალკუნის (ჭარლის) დღეებს ეძახის. ყოველივე ეს ღმრთის მზრუნველობით (განგებით) პირუტყვებში შენს განსასწავლად დადგინდა, რათა შენ მისგან, რაც ხსნისთვისაა საჭირო, ის ითხოვო. უკეთუ ღმერთმა ასე პატარა ფრინველისათვის დიდი და საშიში ზღვა დააყენა და შუა ზამთარში სიმშივდე უბრძანა, რა სასწაული არ მოხდება შენთვის, რომელიც ხატად ღმრთისად ხარ შექმნილი? 6. გვრიტზე ამბობენ, რომ როცა მეუღლეს განშორდება, სხვასთან შეერთებას ვერ ეგუება, უქორწინებლად რჩება და პირველი ქმრის ხსოვნის გამო ახალ კავშირზე უარს ამბობს. მოისმინოს ქალებმა, რომ ქვრივობის პატიოსნება უტყვთა შორისაც უფრო პატივდებულია, ვიდრე სააუგო მრავალგზის ქორწინება. შვილების გამოზრდისას ყველაზე უსამართლოდ არწივი იქცევა. გამოჩეკს რა ორ მართვეს, ერთ მათგანს ფრთების დარტყმით მიწაზე ჩამოაგდებს, ხოლო მეორეს იწყნარებს და ითვისებს. თავის ნაშობს ასე იგი იმიტომ ექცევა, საკვების მოპოვება ეძნელება. სამაგიეროდ, როგორც ამბობენ, გადაგდებულს სიკვდილისათვის ზღვის არწივი ვერ იმეტებს, თავის შვილებთან მიჰყავს და მათთან ერთად ზრდის. მსგავსად იქცევიან ის მშობლებიც, რომელნიც სიღარიბის საბაბით ან შვილებს იშორებენ, ან კიდევ მემკვდირეობას თანაბრად არ უნაწილებენ. სამართლიანობა ხომ ის იქნებოდა, რომ რამდენადაც ყოველ მათგანს არსებობა თანაბრად მისცეს, საცხოვრებელიც მათთვის ასევე თანაბრად და მიუკერძოებლად გაეყოთ. სისასტიკით ნუ დაემსგავსებით მოკაუჭებულბრჭყალებიან ფრინველებს, რომელნიც დაინახავენ თუ არა, რომ მათი შვილები უკვე ფრენას ბედავენ, ფრთებს ურტყამენ, კორტნიან, ბუდიდან აგდებენ და ამიერიდან ამთთვის აღარ ზრუნავენ. შვილთა სიყვარულისათვის საქებია ყვავი, რადგან იგი მაშინაც დასდევს მათ, როცა უკვე ფრენას იწყებენ, აჭმევს და ფრიად დიდი ხსნის განმავლობაში ასაზრდოებს. ფრინველთა მრავალ ჯიშს ორსულობისათვის არ სჭირდება მამრთან შეერთება, სხვებში კი, გაუნაყოფიერებელი კვერცხები უნაყოფოა. ძერებზეც ამბობენ, რომ ისინი უმეტესწილად შეუწყვილებლად შობენ; ამასთან დღეგრძელნიც არიან, რადგან მათი სიცოცხლე ხშირად ას წლამდეც გრძელდება. რაჟამს იხილავ ვინმეს, ვინც ჩვენს საიდუმლოს დასცინის და ამბობს – შეუძლებელია და არაბუნრბრივი ქალწულისაგან შობა ისე, რომ ქალწულობაც უხრწნელად შეინარჩუნოსო, ფრინველთა ისტორიიდან ეს გქონდეს ნიშნად, რათა მოიაზრო: ვინც ჯერ-იჩინა ქადაგებითა მით სისულელისაჲთა ცხორებაჲ მორწმუნეთაჲ მათ (I კორ. 1.21), წინასწარ დაასწრო და ბუნებაში მრავალი საკვირველება დათესა, რათა შემდეგში ასწაულები დაგვეჯერებინა. 7. გამოიღედ წყალთა ქუეწარმავლები სამშჳნველთა ცხოველთა და მფრინველნი მფრინვალენი ქუეყანასა ზედა სამყაროსაებრ ცისა. ფრინველებს ფრენა დეადმიწაზე ებრძანათ, რადგან საკვებს ყველა მიწისაგან იღებს, მაგრამ ასევე ზეცაშიც – სამყაროსაებრ ცისასა, რამდენადაც, როგორც ადრეც აღვნიშნეთ, ცა (οὐρανός), წარმომადგარი სიტყვიდან ὅρασθαι (რაც იხილვება), აქ ჰაერს ეწოდება; ამასთან, ამ ჰაერს, რომელიც ჩვენს ზემოთაა, მყარიც (სამყაროსაებრ) ეწოდა, რადგანაც იგი ეთერის სხეულთან შედარებით რამდენადმე ხშირი და უფრო სქელია დედამიწიდან ასული ორთქლის გამო. გაქვს შენ ზეცა შემკული, დედამიწა გამშვენებული, ზღვა – მდიდარი თავისი ნაშობებით და ჰაერი – სავსე ფრინველებით, რომელნიც მასში დაფრინავენ! ყოველი, რამაც, ღმრთის ბრძანებით, არარასაგან არსებობა შეიძინა და ისინიც, რომელთაც ახლა სიტყვა მრავალსიტყვაობისათვის თავის არიდებისა და იმის გამო, რომ არ სურდა ზომიერებას გადაჭარბებული გამოჩენილიყო, არ შეხებია, - ეს ყოველივე, შრომისმოყვარევ, გონებით მოიაზრე და შეიმეცნებ რა ყოველივეთი ღმრთის სიბრძნეს, მუდამ გაკვირვებული დარჩი და ყოველი ქმნილებით შემოქმედი განადიდე. გყავს შენ ფრინველთა ჯიშები საზრდელის მომპოვნებელნი როგორც ღამის სიბნელეში, ასევე დღის სინათლეზეც, რომელნიც დღისით დაფრინავენ. ღამღამობით ჭოტები, ბუები და ღამურები საზრდოობენ. ზოგჯერ, როცა ძილი გაგიტყდება, საკმარისია შენი ყურადღება მათზე შეაჩერო და მათი თვისებები გამოიძიო, რომ ღმრთის დიდებისმეტყველების სურვილი აღგეძრას. როგორ მღვიძარებს ბულბული, როცა კვერცხებზე ზის და მთელი ღამის განმავლობაში დაუცხრომლად გალობს; როგორ არის ღამურა ერთდროულად ოთხფეხაცა და ფრთოსანიც, როგორ აქვს ფრინველთაგან მხოლოდ მას კბილები, შვილებს, ვითარცა ოთხფეხნი, ცოცხლად შობს, ხოლო ჰაერში არა ფრთებით, არამედ რაღაც ტყავის აპკებით მიცურავს; და ბუნებით როგორი სიყვარუყლი მოდგამთ ამ ქმნილებებს ერთმანეთისა! ღამურები ერთმანეთს მიყოლებით დაეკიდებიან მსგავსად ჯაჭვისა, რისი მიღწევაც ჩვენთვის, ადამიანებისთვისაც კი ძნელია, რადგან განყოფილი და კერძო მრავალი ჩვენგანისათვის ზოგადსა და საერთოზე უფრო პატივდებულია. როგორ ჰგვანან თვალებით ბუს ისინი, რომელთაც ამაო ფილოსოფოსობისათვის მოიცალეს. ბუს, რომელიც ღამით ხედავს, რაჟამს მზე გამობრწყინდება, თვალთ უბნელდება. მსგავსად ამისა, მათი გონებაც, ფრიად მახვილი ამაო საგნების ჭვრეტისას, ჭეშმარიტი ნათლის შეცნობისათვის ბნელდება. დღისით კიდევ უფრო ადვილია შენთვის შემოქმედის საკვირველებათა შეკრება ყოველი მხრიდან: როგორ გაღვიძებს საქმისათვის ფრინველი, რომელიც შენთან ცხოვრობს, მაღალი ხმით დაიყივლებს და მზის ამოსვლას შორიდან გაუწყებს, მოგზაურებს სისხამ დილით აყენებს ფეხზე, ხოლო მიწათმოქმედი სამკალად გაჰყავს. როგორი მღვიძარეა ბატის ჯიში და როგორი მახვილი ალღო აქვს იმის მიმართ, რაც დაფარულია; ოდესღაც მათ სამეფო ქალაქი იხსნეს, რადგან ნიშანი მისცეს მტრებზე, რომელნიც საიდუმლო მიწისქვეშა ხვრელიდან რომის სიმაგრის ასაღებად უკვე მზად იყვნენ. ფრინველთა რომელ ჯიშში არ გვაჩვენებს ბუნება რაღაც მხოლოდ მისთვის დამახასიათებელ საკვირველ თვისებას? წინასწარ ვინ აუწყებს ძერებს იმ ადამიანთა სიკვდილს, რომელნიც ერთმანეთის წინააღმდეგ ბრძოლისათვის ემზადებიან? შეგიძლია იხილო ძერების გუნდი, ლაშქრებს რომ მისდევს და საჭურველის მზადებისაგან ასკვნის შედეგს, რომელიც ამას მოჰყვება. ეს უკვე კაცობრივ განსჯათაგან შორს როდი დგას. როგორ აღგიწერო შენ თავზარდამცემი ლაშქრობები კალიებისა? თითქოს ერთი ნიშანი მიეცათო, ყველა ერთბაშად აღდგება და გაშლილ ადგილს დაბანაკდება, თუმცა ნაყოფს მანამდე არ ეხება, ვიდრე საღმრთო ბრძანება არ მიეცემა. როგორ მოსდევს მათ სელევკიდები (მგალობელი შაშვები) – მკურნალნი მათგან მიყენებული წყლულებისა, რადგანაც აქვთ ძალა განუზომლად ჭამისა და გაუმაძღარი ბუნება, რომელიც კაცთმოყვარე ღმერთმა მათ კაცთათვის სარგებლობის მოსატანად მისცა? როგორ მღერის ჭრიჭინა? როგორ მღერიან ისინი შუადღისას ჩვეულებრივზე ხმამაღლა, შეისუნთქებენ რა ჰაერს გაფართოებით მკერდისა, რომელიც მას აღმოუტევებს? მაგრამ, ვფიქრობ, ჩემი სიტყყვა, რომელიც ფრინველა საკვირველებებს ასახავს, უფრო ჩამორჩა, ვიდრე მაშინ ჩამოვრჩებოდი, რომ მეცადა და მათ სისწრაფეს ფეხით ავდევნებოდი. რაჟამს ფრინველთა შორის დაყოფილებად წოდებულებს – ფუტკრებსა და ბზიკებს (ასე უწოდეს მათ იმის გამო, რომ ყოველი მხრიდან რაღაცნაირად დაყოფილებად ჩანან), იხილავ, გულისხმაყავ, რომ მათ არც სუნთქვა იციან და არც ფილტვი აქვთ, არამედ ჰაერით მთელი სხეულით იკვებებიან. ამიტომაც, თუ ზეთით დასველდნენ, სხეულთა ნასვრეტების გადაკეტვის გამო იხოცებიან, მაგრამ თუკი მაშინვე ძმარს ვაპკურებთ, რომელიც ნასვრეტებს გახსნის, კვლავ ცოცხლდებიან. ჩვენს ღმერთს არაფერი შეუქმნია იმაზე მეტი, რაც საჭიროა და არც იმაზე ნაკლები, რაც აუცილებელია. თუკი ისევ წყლის მოყვარე არსებებს განვიხილავთ, სხეულის სხვაგვარ აგებულებას აღმოვაჩენთ. მათ არც განყოფილი ტერფები აქვთ, ვითარცა ყვავებს და არც მოკაუჭებულბრჭყალებიანი, როგორც ხორცის მჭამელებს, არამედ ბრტყელი, მსგავსი აპკისა, რათა წყალში ადვილად იცურონ და ეს აპკებიანი ტერფები მის გასაპობად, თითქოს ნიჩბებიაო, ისე მოიხმარონ. თუკი გედს დაუკვირდები, როცა იგი კისერს წაიგრძელებს და სიღრმეში ჩაყოფს, რათა იქედან თავისთვის საზრდელი ამოიღოს, მაშინაც ჩასწვდები დამბადებლის სიბრძნეს, ვინც გედს ყელი ფეხებზე გრძელი მისცა, რათა იგი ვითარცა ანკეზი, ჩაეშვა და სიღრმეში დაფარული საკვები ამოეტაცა. 8. თუ წმიდა წერილის სიტყვებს უბრალოდ წავიკითხავთ, ისინი მხოლოდ რამდენიმე მოკლე მარცვალს წარმოადგენს:გამოიღედ წყალთა მფრინველნი მფრინვალენი ქუეყანასა ზედა სამყაროსაებრ ცისა. მაგრამ რაჟამს ამ სიტყვების აზრს გამოვიკვლევთ, მაშინვე წარმოჩნდება დამბადებლის სიბრძნის დიდი საოცრება, - რამდენი სახეობა გაითვალისწინა მან ფრინველებისა, როგორ გაყო ერთმანეთისაგან ერთი მოდგმისანი, როგორ მისცა თითოეულს საკუთარი თვისება! ეს დღე არ მეყოფა იმისათვის, რომ თქვენ ჰაერსა შინა მყოფთა საოცრებებზე მოგითხროთ. ამასთან ხმელეთიც გვეძახის მისი მხეცების, ქვეწარმავალთა და მძოვართა წარმოსაჩენად, რომელნიც უკვე განმზადებული ჰყავს, რათა მათაც მცენარეთა, ყველა ჯიშის მცურავთა და ფრინველთა თანაბარი პატივი მიეგოთ. გამოიღედ ქუეყანამან სამშჳნველი ცხოველი ნათესაობისაებრ ოთხფერჴთა და ქუეწარმავალთა და მჴეცთა ქუეყანისათა ნათესაობითი. რას იტყვით, თქვენ, რომელთაც არ გჯერათ პავლეს სიტყვებისა აღდგომისას განახლების შესახებ, როცა ნახავთ, რომ ჰაერის ცხოველთაგან თავის სახეს მრავალი იცვლის? მაგალითად, ინდოეთის რქოსანი მატლის შესახებ მოგვითხრობენ, რომ იგი ჯერ აბრეშუმის ჭიად (მუხლუხოდ) იქცევა, შემდეგ ჭუპრად, მაგრამ საბოლოოდ არც ამ სახით რჩება, არამედ რბილი და ფართო ფურცლების გამობმის შედეგად ფრთოსანი ხდება. ამგვარად, რაჟამს დასხდებით, დედანი, აბრეშუმის პარკიდან ამოსახვევად ნართისა, რომელიც თქვენ რბილი სამოსის დასამზადებულად ყაჭის ჭიამ გამოგიგზავნათ, გაიხსენეთ მისი გარდასახვანი, ნათლად წარმოიდგინეთ გონებით აღდგომა და ირწმუნეთ განახლება, რომელსაც პავლე მოციქული ყველას აღგვითქვამს. მაგრამ ვგრძნობ, სიტყვამ ზომიერების ზღვარს გადააბიჯა. რაჟამს გადავხედე სიმრავლეს თქმულისა, ვფიქრობ, რომ მართლაც გადავაჭარბე, მაგრამ როცა კვლავ ქმნილებათა შორის გამოვლენილი სიბრძნის მრავალფეროვნებას წარმოვიდგენ, ასე მგონია, საუბარი არც კი დამიწყია. ამასთან, არც თქვენი ჩემთან დაყოვნება იქნება უსარგებლო. სხვა საღამომდე რა უნდა აკეთოთ? არ გაჩქარებენ თქვენ თანამესუფრენი, არც ნადიმები გელოდებათ, სამაგიეროდ, თუ მოისურვებთ, ხორციელი მარხვა სულიერი სიხარულისთვის გამოგადგებათ; რაკიღა ხორცისათვის სამსახური ხშირად გაგიწევია, ახლა სამსახური სულს გაუწიე. იშუებდ უფლისა მიმართ და მან მოგცეს შენ თხოვაჲ გულისა შენისაჲ (ფს. 36.4). უკეთუ სიმდიდრის მოყვარული ხარ, გექნება სიმდიდრე, ოღონდ სულიერი: განკითხვანი უფლისანი ჭეშმარიტებით არიან და განმართლებულ მის თანა. გულისსათქმელ არიან უფროს ოქროსა და ანთრაკთა პატიოსანთა ფრიად (ფს. 18.10-11). უკეთუ შვებანი და ტკბობანი გიზიდავს, გაქვს მისთვის, ვინც სულიერი გრძნობებით მრთელია, სიტყვები ღმრთისა უტკბილეს უფროჲს თაფლისა და გოლეულისა (ფს. 18.11). თუ გაგიშვებთ და ამ კრებულს დავშლი, ზოგი კამათლების სათამაშოდ წავა, სადაც ფიცი, ფიცხი კამათი და ანგარებისმოყვარეობის სალმობანია. იქ დგას ეშმაკი, რომელიც წერტილებიანი ძვლებით სიცოფეს აღაგზნებს და ერთი და იგივე ფული ხან ამ მხარეს და ხან იმ მხარეს გადააქვს; ახლა რომ ერთს გამარჯვებით აღზევებს, მეორეს მწუხარებაში აგდებს, მერე ამ მეორეს წარმოაჩენს ამაყად და პირველს შეარცხვენს. რა სარგებლობას მოგვიტანს ხორციელი მარხვა, თუკი სული ათასგვარი ბოროტებითაა სავსე? ხოლო სხვა, თუმცა კამათლებით არ ითამაშებს, მაგრამ დროს უქმად დაკარგავს, რას აღარ იტყვის ამაოთაგან და რომელ აბდაუბდას აღას მოისმენს. მოცალეობა, ღმრთის შიშის გარეშე, მათთვის, ვინც არ იცის გამოყენება დროისა, უკეთურების მასწავლებელია. ასე რომ, შეიძლება ჩემს მიერ თქმულში სასარგებლო რამეც იპოვოთ, ხოლო თუ ვერა, ის სარგებლობა მაინც იქნება, რომ გაატარებთ რა აქ დროს, ცოდვას მაინც აღარ ჩაიდენთ. ამიტომ, რამდენადაც მეტ ხანს გაგაჩერებთ, იმდენად დიდი ხნით დაგაშორებთ ცოდვის ჩადენას. რაც ითქვა, გონმსჯელისათვის საკმარისია, თუკი იგი ყურადღებას არა ქმნილებათა სიმდიდრისაკენ, არამედ ჩვენი უძლურებისა და იმისაკენ წარმართავს, რომ შეკრებილებს სიხარულისათვის ესეც ეყოფათ. დედამიწამ თავისი მცენარეებით გიმასპინძლათ, ზღვამ – თევზებით, ჰაერმა – ფრინველებით, ხმელეთიც მზადაა, მათ მსგავსად გვიმასპინძლოს. დილის ტაბლას საზღვარი აქ დავუდოთ, რათა გარდამეტებული სიმაძღრით მწუხრის საზრდელით დატკბობისათვის მადა არ დავკარგოთ. დაე, ვინც ყოველივე თავისი ქმნილებებით აღავსო და ჩვენ ისინი თავისი ცხადი სასწაულების გასახსნელად დაგვიტოვა, ყოველი თქვცენგანის გულიც აღავსოს სულიერი სიხარულით ჩვენი უფალი იესო ქრისტეს მიერ, რომლისა არს დიდება და ძლიერება უკუნითი უკუნისამდე, ამინ. ჰომილია IX ხმელეთის ცხოველთა შესახებ 1. როგორი მოგეჩვენათ თქვენ სიტყვიერი ტაბლა დილისა? მე კი აზრად მომივიდა, ჩემი თავი ვინმე ღარიბი, მაგრამ გულთბილი მასპინძლისთვის შემედარებინა, რომელსაც გულუხვი მასპინძლის სახელის მოხვეჭა სურს, მაგრამ რადგან ძვირფასი საჭმელ-სასმელი არა აქვს, სტუმრებს თავს აბეზრებს ღარიბული კერძებით, რომელიც სუფრაზე უხვად მიაქვს. ასე რომ, მისი პატივმოყვარეობა მისივე სასაყვედუროდ უგემოვნობაში გადადის ხოლმე. ასეთი იყო ჩვენი სიტყვაც, თუკი თქვენ მასზე სხვა რამეს არ იტყვით; მაგრამ როგორიც არ უნდა ყოფილიყო, აბუჩად მაინც არ უნდა აიგდოთ, რადგან არც ელისეს დასდეს ბრალი მისმა თანამედროვეებმა, როგორც მასპინძელს, თუმცა იგი მეგობრებს მხალითა ველურითაგაუმასპინძლდა (შეად. IV მეფ. 4,39). მეც ვიცი წესები სახისმეტყველებისა, თუმცა არა ჩემს მიერ აღმოჩენილი, არამედ სხვათა თხზულებებში ნაპოვნი. ამ წესების მიხედვით ზოგიერთები იმას, რაც დაწერილია, საყოველთაო მნიშვნელობით კი არ იგებენ, მაგალითად წყალს წყალს კი არ უწოდებენ, არამედ რაღაც სხვა ნივთიერებას და მცენარესაც და თევზსაც ისეთ განმარტებას აძლევენ, როგორიც სურთ; ქვეწარმავალთა და ცხოველთა წარმოშობასაც საკუთარი ვარაუდების შესაბამისად ხსნიან, ვითარცა სიზმართამხსნელები, რომელნიც ძილში ნანახ ზმანებებს თავიანთი ზრახვებისდამიხედვით განმარტავენ. მე კი, რომ მოვისმინე, ეს ბალახიაო, ბალახად მოვიაზრე, ასევე მცენარეს, თევზს, მხეცსა თუ საქონელს როგორც ითქვა, ისე ვიღებ, რადგან არა მრცხუენის მე სახარებაჲ (რომ. 1,16). თუმცა სამყაროს აღმწერებმა ბევრი რამ თქვეს დედამიწის ფორმაზე, ხან სფერო, ხანაც ცილინდრისებურიო, ხანაც წრეს ჰგავსო, ყოველმხრივ თანაბრად შემოხვეწილს, ხანაც კიდევ ლანგარს, შუაში ჩაღრმავებულსო (სამყაროს აღმწერებმა ყველა ამ ვარაუდს მიმართეს, თანაც ისე, რომ ყოველი მათგანი მეორის ვარაუდს ამხობდა), მაგრამ ვერ დავეთანხმები სამყაროს შესაქმეზე ჩვენი თხრობისათვის ნაკლები პატივის მიგებას, მხოლოდ იმ ერთადერთი მიზეზით, რომ ღმერთის მსახურ მოსეს მის ფორმებზე არ უმსჯელია და არც ის უთქვამს მისი შემოწერილობა 180 ათასი სტადიონიაო, არც ის გაუზომია, სანამდე გრძელდება მისი ჩრდილი ჰაერში, როცა მზე დედამიწის ქვეშ ექცევა და არც ის განუმარტავს, როგორც ხდება დაბნელება მთვარისა, როცა მას ეს ჩრდილი მიეახლება. რადგანაც იგი იმაზე, რაც ჩვენ არ გვეხება როგორც უსარგებლოზე, დადუმდა, ამიტომ სიტყვანი სულისა წმიდისანი უგუნურთა სიბრძნეზე უდარესად მივიჩნიო? თუ პირიქით, უფრო მეტად არ უნდა განვადიდო ის, ვინც ჩვენი გონება ამგვარი ამაო მსჯელობებით კი არ დააკავა, არამედ ისე განაგო, რომ ყველაფერი ჩვენი სულების დასამოძღვრად და სრულყოფისათვის დაწერილიყო? ვფიქრობ, ეს ვერ შეიგნეს მათ, რომელთაც თავიანთი გაგებით, გაჭიანურებული მსჯელობებით და სახისმეტყველებით წმიდა წერილისათვის თითქოს რაღაც პატივის მინიჭება განიზრახეს. მაგრამ ეს იმას ნიშნავს, რომ შენი თავი სულიწმინდის სიტყვებზე უფრო ბრძნად მიიჩნიო და განმარტების მომიზეზებით საკუთარი აზრები შემოიტანო. ამიტომ, ჩვენ ისე მოვიაზრებთ, როგორც წერია. 2. გამოიღედ ქვეყანამან სამშვინველი ცხოველი ოთხფერხთა და ქვეწარმავალთა. გულისხმაყავ სიტყვა ღმრთისა, დაბადებულთა შორის მსრბოლი, რომელიც მაშინ დაწყებულ მოქმედებას დღემდე აგრძელებს და ბოლომდე, თვით სამყაროს აღსასრულამდეც გააგრძელებს. ვითარცა ბურთი, რომელსაც ვინმე ფერდობიდან ჩააგორებს, როგორც თავისი სიმრგვალის, ისე ადგილის სიმარჯვის გამო, დაბლა მიექანება და მანამდე იგორებს სანამ ვაკე არ შეხვდება, ასე დაიძრა არსებულთა ბუნება ერთი ბრძანებით, ქმნილებათა შობითა და ხრწნილებით მოდის და მოდგმის გაგრძელებას მსგავსებით იცავს, ვიდრე დასასრულამდე არ მიაღწევს; ნაცვლად ცხენისა, ცხენს ქმნის, არწივისა-არწივს და ყოველ ცხოველს არსებობას მემკვიდრეთა მონაცვლეობის წყალობით უნარჩუნებს, ვიდრე აღსასრულამდე სოფლისა. ჟამის მდინარება ვერც წაახდენს და ვერც წარხოცს საკუთარ თვისებებს ცხოველებისა, არამედ დროს ისე მიჰყვებიან, თითქოს მათი ბუნება ახლახან იყოს შექმნილი. გამოიღედ ქვეყანამან სული ცხოველი. ეს ბრძანება დედამიწაზე დარჩა და ღმრთის სამსახურს დღემდე აგრძელებს. ცხოველთაგან ზოგიერთი ადრე არსებულისგან მემკვიდრეობის წყალობით იქმნება, ზოგი კი აქამდე მიწისაგან ცოცხლად იბადება. მაგალითად, წვიმების დროს იგი არა მხოლოდ ჭრიჭინებსა და სხვა ათასგვარი ჯიშის ფრთოსანთ, რომელნიც ჰაერში დაფრენენ და რომელთაც სახელებსაც კი ვერ დავარქმმევთ მათი სიმრავლისა და სიმცირის გამო, არამედ თაგვებსაც და ბაყაყებსაც წარმოშობს. როცა ეგვიპტეში, თებეს მახლობლად, კოკისპირულად გაწვიმდება, ქვეყანა მყისვე მინდვრის თაგვებით ივსება. ვხედავთ, რომ გველთევზაც არა სხვა გზით, არამედ შლამისაგან იბადება; ისინი კვერცხისა თუ სხვა ხერხის წყალობით როდი მრავლდებიან, არამედ მიწისაგან წარმოიშობიან. გამოიღედ ქუეყანამან სული. - პირუტყვები მიწისაგანნი არიან და მიწას ჩაჰყურებენ, ხოლო ადამიანი ზეცის მცენარეა და რამდენადაც სხეულის ხატით გამოირჩვეა, სულიერი ღირსებებითაც იმდენადვეა გამორჩეული. ოთხფეხთა გარეგნობა როგორიღაა? მათ თავები მიწისკენ აქვთ ჩახრილი, მუცელს ჩაჰყურებენ და მის სიამოვნებისათვის ყოველ ღონეს ხმარობენ. თავი შენი კი ზეცისკენ არის აღმართული და შენი თვალებიც ზევით იყურებიან. ამიტომ თუმცა შენ თავს ხანდახან ხორციელი ვნებებით შეურაცხყოფ და მუცელსა და იმას ემონები, რაც მუცლის ქვემოთაა, უგუნურ პირუტყვებს ბაძავ და მათ ემსგავსები (შეად. ფს. 48, 13), მაგრამ გმართებს ზრუნვა, რათა ზეცისასა ეძიებდე, სადაცა იგი ქრისტე არს (კოლ. 3,1) და მიწისაგან შობილებზე გონებით ამაღლება მოგეთხოვება. როგორი ხატიც მოგენიჭა, ცხოვრებაც იმგვარად წარმართე. იყავნ მოქალაქეობაჲ შენი ცათა შინა (ფილპ. 3,20), რადგან ჭეშმარიტი მამული შენი იერუსალიმია, ხოლო მოქალაქენი და თანამემამულენი- პირმშონი იგი, აღწერილნი ცათა შინა (ებრ. 12,22-23) 3. გამოიღედ ქვეყანამან სული ცხოველი. ამრიგად, პირუტყვთა სამშვინველი მიწაში კი არ იყო და იქიდან კი არ გამოჩნდა, არამედ ბრძანებასთან ერთად წარმოიშვა. პირუტყვთა სამშვინველი ერთია, რადგან ერთი განმასხვავებელი თვისება აქვთ - უტყვობა, მაგრამ თითოეულ ცხოველს თავისი საკუთარი თვისებაც აქვს: ხარი გამძლეა, ვირი ზანტი, ცხენი - მხურვალე მდედრის გულისთქმისათვის, მგელი - მოუთვინიერებელი, მელა - მზაკვარი, ირემი – მფრთხალი, ჭიანჭველა - შრომისმოყვარე, ძაღლი - მადლიერი და მეგობრობაში ერთგული; თითოეულ მათგანს როგორც კი იშვა, მყისვე განსაკუთრებული ბუნებრივი თვისებაც მიენიჭა. ლომი დაბადებიდანვე მრისხანეა, მარტო ცხოვრებისა და თვისტომთაგან განცალკევებისაკენ მიდრეკილი; ვითარცა ხელმწიფე პირუტყვთა, ბუნებით დამახასიათებელი სიამაყის გამო ბევრთან გათანაბრებას ვერ ეგუება; არც წინა დღის საზრდელს ეკარება და არც თავისი ნადავლის ნარჩენებს მიუბრუნდება. ბუნებამ მას ხმის ისეთი ორგანოები მისცა, რომ მრავალ ცხოველს, რომელნიც მას სისწრაფით აღემატებიან, ხშირად მხოლოდ ღრიალით მოინადირებს. ჯიქი ფიცხია და მოქნილი, მის სხეულში ერთმანეთს ერწყმის სინოტივე და სიმსუბუქე, რის გამოც მისი მოძრაობა სისწრაფით სამშვინველის მოძრაობის თანმხვედრია. ბუნებით ზანტია დათვი, თავისებური ზნის, ხშირი ბეწვით შემოსილი. სხეულიც მსგავსი აქვს: მძიმე, მკვრივი, უსახსრებო, მართლაც შესაფერისი ცივი ცხოველისათვის, რომელიც ბუნაგში ცხოვრობს. უკეთუ სიტყვით შევეხებით იმას, თუ ეს პირუტყვები თავიანთ სიცოცხლეზე არა განსწავლულობით, არამედ ბუნებრივად როგორ ზრუნავენ, ჩვენც ან საკუთარი თავის დაცვისა და სულის გადასარჩენისთვის აღვიძრებით, ან ჩვენს თავს კიდევ უფრო მეტად განვსჯით, რაჟამს აღმოვაჩენთ, რომ შედარებისას პირუტყვებსაც კი ჩამოვრჩებით. ძუ დათვი, როცა მას ფრიად ღრმა ჭრილობები აქვს მიყენებული, ხშირად თავის თავს თვითონვე მკურნალობს, ყოველი ხერხით ჩაიფენს რა ჭრილობაში მეფის სკიპტრას, რომელსაც ამოშრობის უნარი აქვს. შეგიძლია იხილო, მელა თავს ფიჭვის ფისით როგორ იკურნავს; იქედნეს ხორცით გამაძღარი კუ ველური ქონდრის წყალობით გაურბის გესლისაგან მიყენებულ ვნებას, გველი კი თვალების სენს კამის ძოვით შველის. ხოლო ჰაერის ცვლილებათა წინასწარი გამოცნობით რომელ მეტყველთა გულისხმისყოფას არ დაჩრდილავენ. ცხვარი იგრძნობს თუ არა ზამთრის მოახლოებას, საკვებს ხარბად ეტანება, თითქოს მომავალში მოკლების სიშით იმარაგებსო. ზამთრის განმავლობაში ჩაკეტილი ხარები გაზაფხულის მოახლოებისას ბუნებითი გრძნობით იგრძნობენ თუ არა ცვალებადობას, ბოსლების გასასვლელისკენ იყურებიან და თითქოს ერთი ნიშანი მიეცათო მდგომარეობას იცვლიან. ზოგიერთ ცნობისმოყვარე დამკვირვებელს უნახავს, რომ ხმელეთზე მცხოვრებმა ზღარბმა თავის სოროს ორი საჰაერო როგორ დაატანა; თუ ჩრდილოეთის ქარი დაუბერავდა, სოროს ჩრდილოეთ მხარეს გმანავდა, ხოლო სამხრეთის ქარის დაქროლვისას ჩრდილოეთის საჰაეროსთან გადადიოდა. რას გვაჩვენებს ჩვენ ეს, ადამიანებს? არა მხოლოდ იმას, რომ ჩვენი შემოქმედის ზრუნვა ყოველივეზე ვრცელდება, არამედ იმასაც, რომ მომავლის გრძნობა რამდედადმე პირუტყვებსაც აქვთ, ჩვენც არა მხოლოდ ამ ცხოვრებას უნდა მივეჯაჭვოთ, არამედ მომავალი საუკუნო ცხოვრებისთვისაც ყოველმხრივ უნდა ვიღვაწოთ. შენი თავისათვის არ უნდა განსაჯო ადამიანი? ხედავ, რა ჭიანჭველას მაგალითს, ამ ცხოვრებაშივე არ უნდა მოამზადო ის, რაც მომავალში განსვენებისთვის საჭიროა? იგი საზრდელს ზამთრისათვის ზაფხულშივე აგროვებს. ჯერ მწუხარება ზამთრისა არ დამდგარა, რომ დროს უქმად არ კარგავს, ბეჯითად და თავდაუზოგავად შრომობს, ვიდრე თავის საუნჯეებში საკმარის საკვებს დაიუნჯებდეს; და ამას არა დაუდევრად, არამედ რაღაც ბრძნული მზრუნველობით აკეთებს, რათა იმდენი საზრდელი მოიპოვოს, რამდენიც, რაც შეიძლება, დიდხანს ეყოფა. თითოეილ მარცვალს იგი პირით შუაში კვნეტს, რათა არ აღმოცენდეს და საზრდელად მისთვის მოუხმარებელი არ გახდეს; ხოლო თუ შეამჩნია, რომ დანესტილია, მაშინ აშრობს კიდეც, მაგრამ გასაშრობად ყოველ დროს როდი გამოაქვს, არამედ მაშინ, როცა შეატყობს, რომ ჰაერი გაწმენდილია; და მართლაც, ვერ ნახავ, რომ მთელი იმ ხნის განმავლობაში, როცა ჭიანჭველა მარაგს აშრობს, ღრუბლებიდან წვიმა იღვრებოდეს. რომელი სიტყვა მისწვდება? ან რომელი სასმენელი დაიტევს? ანდა დროის რა მონაკვეთი იქნება საკმარისი, რათა გიამბოთ და გაუწყოთ შემოქმედის ყველა საკვირველებათა შესახებ? არამედ სჯობს ჩვენც ვთქვათ წინასწარმეტყველებთან ერთად: ვითარ განდიდნეს საქმენი შენნი უფალო და ყოველივე სიბრძნით ჰქმენ (ფს. 103-24). იმის თქმა: წიგნებისაგან არა გვისწავლია, რა არის ჩვენთვის სასარგებლოო, თავის გასასამართებლად საკმარისი როდი იქნება, რადგან ბუნებითი სჯულის წყალობით სწავლის გარეშეც შეგვიძლია არჩევა იმისა, რაც უმჯობესი იქნება ჩვენი სარგებლობისათვის. იცი, რა არის სიკეთე შენი მახლობლებისთვის? ის, რაც გსურს, რომ შენ სხვამ გაგიკეთოს. იცი, რა არის ბოროტება? ის, რაც არ გინდა, რომ სხვისგან განიცადო. არც ფესვების დაჭრის ოსტატობითა და არც ბალახებზე ცდების გამოკვლევის შედეგად არ აღმოუჩენიათ პირუტყვებს, როგორ შეიცნონ სასარგებლო. არამედ თითოეული ცხოველი ბუნებრივად პოულობს ხსნის გზას და რაღაც გამოუთქმელი ნათესაობა აქვს იმასთან, რაც მის ბუნებას შეესაბამება. 4. ჩვენც გვაქვს ბუნებრივი სათნოებანი, რომელთანაც სულს ნათესაობა არა კაცობრივი განსწავლის შედეგად აქვს, არამედ ბუნებით. არცერთი მეცნიერება არ გვასწავლის, ავადმყოფობა შეიძულეთო, მაგრამ ჩვენ თვითონვე გვძაგს ყოველივე, რაც კი მწუხარებას გვაყენებს. ასე რომ, სულშიც არის რაღაც, რომელიც განსწავლის გარეშეც ერიდება ბოროტებას. ყოველგვარი ბოროტება უძლურებაა სულისა, ხოლო სათნოება - სიჯანსაღე. ზოგიერთებმა კარგად განსაზღვრეს სიჯანსაღე. როცა თქვეს, რომ იგი სიმყარეა ბუნებრივ მოქმედებათა. იმის წინაშე, რაც დადგენილია. არც ის შესცოდავს, რომელიც სულის სიმრთელეზეც ამასვე იტყვის. სულიც ხომ განსწავლის გარეშე ისწრაფვის ამისკენ, რაც მისთვის დამახასიათებელია და მისი ბუნების შესაფერისი. ამიტომაც ყველასათვის საამაყოა სიწმინდე, შეწყნარებულია სამართლიანობა, საკვირველია სიმამაცე და სასურველი გონიერება. ესენი უფრო დამახასაიათებელია სულისთვის, ვიდრე სხეულისათვის სიჯანსაღე. შვილნო, გიყვარდეთ მამანი თქვენნი და მშობლებო, ნურც თქვენ განარისხებთ შვილთა თქვენთა (ეფ. 6,4). განა ბუნებაც ამასვე არ გვეუბნება? პავლე მოციქული ახალ რამეს კი არ გვირჩევს, არამედ ბუნების ბორკილებს განამტკიცებს. უკუეთუ ძუ ლომს უყვარს ნაშობნი მისნი და მგელიც თავისი ლეკვებისათვის იბრძვის, რაღა ეთქმის ადამიანს, რომელიც მცნებასაც არღვევს და ბუნებასაც შეურაცხყოფს, კერძოდ, რაჟამს შვილი პატივს არ სცემს მამის სიბერეს, ხოლო მამა მეორე ქორწინების გამო თავის შვილებს ივიწყებს. საოცარია, უჩვეულოდ დიდია მშობლებისა და შვილების ურთიერთსიყვარული პირუტყვთა შორის, რადგანაც ღმერთმა, რომელმაც ისინი შექმნა, გონების მოკლების წილ, დიდი გრძნობების მიცემით ანუგეშა. რით აიხსნება, რომ კრავი, გამოვარდება თუ არა იგი ფარეხიდან, ფერითა და ხმით ათას ცხვარში შეიცნობს დედას და მისკენ გარბის, ეძებს რა საკუთარ წყაროს რძისას? დედის ძუძუნი კიდევაც რომ მწირად დაუხვდეს, მაინც კმაყოფილდება და გულგრილად აუვლის გვერდს მრავალ ძუძუს, რძით დამძიმებულს. ასევე დედაც თავის შვილს ათას კრავში იცნობს. ხმა ყველას ერთი აქვს, ფერიც აგრეთვე და რამდენადაც ეს ჩვენი ყნოსვისთვის მისაწვდომია, სუნიც ერთი, მაგრამ აქვთ რომელიღაც გრძნობა ჩვენსაზე მახვილი, რომლის წყალობითაც ყოველი მათგანი ადვილად შეიცნობს საკუთარს. ძაღლის ლეკვს ჯერ კბილები არ ამოსვლია და უკვე პირით იცავს თავს იმისაგან ვინც არ ასვენებს. ხბოს რქები ჯერ კიდევ არ აქვს და უკვე იცის, საჭურველი სად ამოეზრდება. ყოველივე ეს გვაჩვენებს, რომ მათ ბუნებრივი თვისებანი სწავლის გარეშე ეძლევათ და რომ არსებულთა შორის არაფერია უწესრიგო და განუსაზღვრელი, არამედ ყოველი შემოქმედის სიბრძნის კვალს ატარებს და თითოეული გვიჩვენებს, რომ აღჭურვილია საკუთარი თავის დაცვისა და გადარჩენისთვის. ძაღლი არაა გონებით დაჯილდოებული მაგრამ აქვს გრძნობა თითქმის თანაბარი გონებისა. რაც ამა სოფლის ბრძენთა ძლივს აღმოაჩინეს, ისხდნენ რა სიცოცხლის მეტი წილი მოცლილნი ამისთვის, კერძოდ, ჩახლართულ დასკვნებს ვგულისხმობ, ის, როგორც ჩანს, ძაღლს ბუნებამ ასწავლა. ეძებს რა ნადირის კვალს, რაჟამს იპოვის, რომ იგი მრავალ ტოტად იყოფოდა, ყველას მოირბენს და თავისი საქცილეით თითქმის ხმით გვეუბნევა, რაც დაასკვნა: ნადირს ან აქეთ უნდა გადაეხვია, ან აქით, ან კიდევ ამ მხარეს, მაგრამ რამდენადაც არც აქეთ წასულა და არც აქეთ წასულა და არც იქით, მაშინ რჩება, რომ აქეთ უნდა გაქცეულიყო. ამგვარად პოულობს ჭეშმარიტებას სიცრუეთა უარყოფით. ამაზე მეტს რას აკეთებენ ისინი, რომელნიც მედიდურად უსხედან სამწიგნობრეებს, მტერზე წერენ, სამი წინადადებიდან ორს უარყოფენ და დარჩენილში პოულობენ ჭეშმარიტებას? განა ის, რომ ამ ცხოველმა წყალობის დამახსოვრება იცის, არ არცხვენს უმადურებს კეთილისმყოფელთა მიმართ? ჰყვებიან, რომ მრავალი ძაღლი, რომელთა პატრონებიც უდაბურ ადგილებში მოკლეს, იქვე დაიღუპა, ხოლო ზოგიერთი მწარე განცდამ მკვლელთა მძებნელების მეგზურად აქცია და იმისთვის მიაღწევინა, რომ ბოროტისმოქმედები სამსჯავროზე გადაცემულიყვნენ. რა ეთქმის იმათ, რომელთაც არა მხოლოდ უყვართ მათი შემოქმედი და გამომზრდელი უფალი, არამედ იმათთანაც კი მეგობრობენ, რომელნიც ღმერთზე უსამართლოდ მსჯელობენ, მათთან ერთად ტაბლას იზიარებენ და თვით ჭამის დროსაც კი ითმენენ გმობას გამომზრდელისას. 5. მაგრამ მივუბრუნდეთ ქმნილებათა განხილვას. ადვილად მოსანადირებელი ცხოველები მშობიარობისას უფრო ნაყოფიერნი არიან. მრავლად შობენ კურდღლები და ველური თხები, ასევე გარეული ცხვარიც ტყუპებს ბადებს, რათა არ შემცირდეს მათი მოდგმა, რომელსაც ხორცის მჭამელები ანადგურებენ. იმ ცხოველებს კი, რომელნიც სხვებს ჭამენ, შვილები ცოტა ყავთ. მაგალითად, ძუ ლომი ძლივს ხდება დედა ერთი ლომისა, რადგანაც, როგორც ამბობენ, ბოკვერი მახვილი ბრჭყალებით აპობს საშოს და ისე გამოდის. ასპიტიც დედის დაღრღნის შედეგად იბადება და მშობელს შესაფერის საზღაურს ამგვარად მიაგებს. ასე რომ, არცერთი არსება არაა დატოვებული განგების გარეშე და არცერთს არ აკლია შესაფერი მზრუნველობა. თუკი ცხოველთა ნაწილებს შეისწავლი, აღმოაჩენ რომ დამბადებელმა არც ზედმეტი რამ მისცა მათ და არც ის დააკლო, რაც აუცილებლად სჭირდებოდათ. ხორცისმჭამელ ცხოველებს მახვილი კბილები უბოძა შესაფერისად საკვების სახისა. იმათ კი, რომელნიც კბილებით ნახვერად აღჭურვა, საჭმლისათვის მრავალი სხვადასხვა სათავსო გაუმზადა. რამდენადაც მათ საკვების საკმარისად დაღეჭვა თავიდანვე არ შეუძლიათ, შესაძლებლობა მიეცათ კვლავ ამოიღონ გადაყლაპული და ცოხნის შედეგად დანამცეცებული შეირგონ. სტომაქი, ჩიჩახვი და გრძელი ნაწლავი უსარგებლოდ როდი მიეცა იმ ცხოველებს, რომელთაც ესენი აქვთ და რომელთაგან თითოეულს აუცილებელი მოთხოვნისათვის იყენებენ. აქლემს ყელი გრძელი აქვს, რათა ფეხებთან ჩასწვდეს ბალახს, რომლითაც იკვებება, ხოლო ყელი დათვისა მოკლეა და მხრებს შორის ჩავარდნილი, ასევე მოკლე ყელი აქვს ლომს, ვეფხვს და ყველა იმ დანარჩენს, რომელიც ამ მოდგმას მიეკუთვნება. რადგან ბალახით არ საზრდოობენ, არ არიან იძულებულნი მიწისკენ დაიხარონ, ისინი ხომ ხორცისმჭამელები არიან და მონადირებული ცხოველებით კმაყოფილდებიან. რისთვის სჭირდება ხორთუმი სპილოს? ამ დიდ ცხოველს, უდიდესსაც კი ხმელეთის ცხოველთა შორის, რომელიც შემხვედრს შიშით აკრთობს, წილად ერგო ყოფილიყო ახოვანი და ჰქონოდა უზარმაზარი სხეული. ამიტომ თუკი გრძელი, ფეხების შესაფერისი ყელი მიეცემოდა დიდი სიმძიმისა გამო მისი დაჭერა გაუჭირდებოდა და მუდმივად დაბლა ექნებოდა ჩახრილი. ახლა კი თავი კისრის მრავალრიცხოვანი მალით უკავშირდება ზურგს და აქვს ხორთუმი, რომელიც ავსებს ყელის ნაკლს, კერძოდ, იგი მისი მეშვეობით იღებს საჭმელსა და სასმელს. ფეხები უსახსრო აქვს, ვითარცა სვეტები, მტვირთველნი სხეულის სიმძიმისა. ისინი, რომ ნაზი და ლბილი კუნთებით შეგვეცვალა ხშირად ეღრძობოდა ფეხი სახსრებში, რომელნიც ვერ იტვირთავდნენ სიმძიმეს, რაჟამს სპილო მუხლებში ჩაიკეცებოდა ან ადგებოდა. ახლა კი მას მოკლე ტერფზედა ძვალი აქვს ფეხის ქვეშ, მაშინ როცა მუხლს ქვემოთაც და მუხლშიც უსახსროა; მოძრავი, მსხლტომარე სახსრები ხომ უჩვეულოდ დიდ, მერყევ სხელს, რომლითაც სპილოა შემოსილი, ვერ დაიჭერდა. ამიტომაც სჭირდება ეს ხორთუმი, ფეხებამდე ჩამოგრძელებული. ვერ ხედავ, რომ ბრძოლებში, როგორც სულჩადგმული კოშკები, სპილოები რაზმებს წინ მოუძღვებიან და ვითარცა ხორცის ბორცვები, დაუოკებელი სისწრაფით არღვევენ შემჭიდროებულ ფარებს მტრებისას? ქვემოთა ნაწილი რომ თანაზომიერი არ ჰქონდეს, ეს ცხოველი დიდხანს ვერ იცოცხლებდა. ახლა კი, როგორც ზოგიერთი გვამცნობს, სპილო სამასსა და მეტ წელსაც კი ცოცხლობს. ამიტომაც აქვს ფეხები მთლიანი და უსახსრო. საზრდელს კი, როგორც ვთქვით, მიწიდან ხორთუმით იღებს, რომელიც ბუნებრივად მოქნილია და გველის მსგავსად იკუმშება და იშლება. ამგვარად, ჭეშმარიტია სიტყვა, რომელიც გვასწავლის, რომ დაბადებულებში არც რამე ზედმეტისა და არც ნაკლებობის პოვნა არ შეგიძლია. ცხოველი, რომელიც ასე დიდია, ღმერთმა კაცის მორჩილად შექმნა. რაჟამს ვასწავლით, ესმის და როცა ვცემთ, ითმენს, რითაც ღმერთი ნათლად შეგვაგონებს, რომ ყოველივე ჩვენ დაგვიმორჩილა, რადგანაც ჩვენ ხატად დამბადებლისა ვართ შექმნილნი. არა მხოლოდ დიდ ცხოველებში იხილვება გამოუკვლეველი სიბრძნე შემოქმედისა, არამედ თვით ყველაზე პატარებშიც კი როდი შეგროვდება ნაკლები რიცხვი საკვირველებათა; ისევე როგორც დიდი მთების მწვერვალებზე, ასე ახლოს რომ არიან ღრუბლებთან და ქართა განუწყვეტელი ქროლვის გამო მარადიულ ზამთარს ინარუნებენ, ნაკლებ როდი გვაოცებს ღრმა ხეობები, რომელნიც არა მხოლოდ მთის ქარებს არიან განშორებულნი, არამედ ჰაერის სითბოსაც მუდმივად ინახავენ, ასევეა ცხოველთა აგებულებაშიც, ჭეშმარიტად არ მაოცებს სპილო თავისი სიდიდის გამო თაგვზე მეტად, რადგანაც თაგვი სპილოსთვისაც კი საშიშია, და არც უწვრილეს ისარზე მორიელისა, რომელიც შემოქმედმა სალამურის მსგავსად გამოაღრუვა, რათა დაგესლილზე შხამი მისით გადმოინთხეს. ნურავინ დასდებს ბრალს დამბადებელს, რომ მან გესლიანი ცხოველები შექმნა, მტერნი და განმხრწნელნი ჩვენი სიცოცხლისა. ასე ვინმე მასწავლებელსაც დასდებს ბრალს იმაში, რომ ქარაფშუტა ყრმა წესრიგისაკენ მიჰყავს და ცემითა და შოლტით მის თავაშვებულობას განაბრძნობს. 6. ცხოველები რწმენის გამომცდელნიც არიან. უკეთუ გწამს უფლისა, რომელმაც გითხრა: ასპიტსა და ვასილისკოსა ზედა ხვიდოდი და დასთრგუნო შენ ლომი და ვეშაპი (ფს. 90,13), სარწმუნოების ძალით გექნება შენ ძალა გველისა და მორიელის დასათრგუნავად. ვერ ხედავ რომ პავლეს, როცა იგი ფიჩხს აგროვებდა, იქედნე დაეკიდა ხელზე, მაგრამ ვერა ავნო რა, რადგანაც წმინდანი რწმენით აღსავსე აღმოჩნდა (საქმ. 28,3-6), ხოლო თუკი ურწმუნო ხარ, ცხოველზე მეტად საკუთარი ურწმუნოების უნდა გეშინოდეს, რომლითაც თავი შენი ყოველივე ხრწნილებას წარსაწყმედად განუმზადე. მაგრამ უკვე კარგა ხანია ვგრძნობ, რომ ადამიანის წარმოშობაზე შემეკითხებით, თითქოს მესმის კიდევაც მსმენელთა გულიდან ამოსული ღაღადისი: ჩვენ ვიღწვით შესწავლისათვის ბუნებისა, რომელიც ჩვენ გვეკუთვნის, მაშინ როცა საკუთარ თავს არ ვიცნობთო, ასე რომ, აუცილებელია საუბარი იმის თაობაზეც, რისთვისაც საჭიროა დავძლიოთ გაუბედაობა, რომლითაც შეპყრობილი ვართ. მართლაც, როგორც ჩანს, ყველაზე ძნელი საქმე საკუთარი თავის შეცნობაა, რადგანაც არა მხოლოდ თვალს არ შეუძლია თავისი თავის დანახვა და მხოლოდ იმას ხედავს, რაც მის გარეშეა, არამედ ჩვენი გონებაც, რომელიც ასე გამჭრიახია სხვისი ცოდვების დანახვისას, საკუთარ ნაკლულევანებათა შეცნობაში მძიმეა და ნელი. ამიტომაცაა, რომ ამ შემთხვევაშიც, სიტყვა ჩვენი, რომელიც ასეთი სიმახვილით აღწერს უცხოებს, თვისთა საქმეთა გამოსაძიებლად სიზანტითა და შიშით აღსავსეა. თუმცა, უკეთუ ვინმე თავის თავს გონივრულად გამოიკვლევს, ღმერთს ზეცისა და მიწისაგან უფრო მეტად როდი შეიცნობს, ვიდრე ჩვენი საკუთარი აგებულებისაგან. წინასწარმეტყველიც ამბობს: საკვირველ იქმნა ცნობაჲ შენი ჩემგან (ფს. 138,6). ესე იგი, თავი ჩემი შევისწავლე და ამ გზით შევიცანი გარდამეტებულობა შენი სიბრძნისაო. და თქუა ღმერთმან: ვქმნეთ კაცი (შესქ. 1,26). სად არის იუდეველი, რომელიც როგორც ზემოთ, რაჟამს ნათელი ღმრთისმეტყველებისა თითქოს სარკმლებიდან გამობრწყინდა და მეორე პირი თუმცაღა არა ცხადად, მაგრამ საიდუმლოდ წარმოჩნდა, ჭეშმარიტებას წინ აღუდგა და ამტკიცებდა, რომ ღმერთი თავის თავს ესაუბრება? იგი ამბობს: ღმერთმა თვითონვე თქვა და თვითონვე შექმნაო: იქმენინ ნათელი! და იქმნა ნათელი (შესქ. 1,13) მაშინაც ადვილი იყო შეუსაბამობის მხილება იუდეველის სიტყვებში, რადგანაც რომელი მჭედელი ან ხურო, ან კიდევ მეხამლე, როცა მას შემწედ არავინ ჰყავს, ეტყვის თავის თავს, მიუჯდება რა თავისი ხელობის იარაღებს: გავაკეთოთ დანა, შევკრათ გუთანი, ან შევკეროთ ფეხსაცმელიო? პირიქით, განა დუმილით არ შეასრულებს თავის სამუშაოს? ჭეშმარიტად უაზრო ლაყბობაა მტკიცება იმისა, რომ ვინმე თავისი თავის მთავრად და ზედამდგომელად დაჯდება და უფლებამოსილებითა და მძლავრობით აშრომებს. მაგრამ არ ეშინიათ რა თვით უფლის ცილისწამებისაც კი, რისი თქმაღა აღარ შეუძლიათ, აქვთ რა ენა, სიცრუეში ფრიად გაწვრთნილი. ახლა თქმულმა კი უცილობელად უნდა დაადუმოს ისინი. და თქუა ღმერთმან: ვქმნეთ კაცი. მითხარი, ახლაც მხოლოდ ერთი პირია? "შევქმნათ კაციო" და არა "იქმნას კაციო", -წერია ხომ? ვიდრე მოწაფე გამოჩნდებოდა, სიღრმესა შინა იყო დაფარული ღმრთისმეტყველების ქადაგება, მაგრამ როცა ადამიანის შექმნის მოლოდინი გაჩნდა, რწმენა გაშიშვლდა და თვალსაჩინოდ გაცხადდა დოგმატი ჭეშმარიტებისა: "ვქმნეთ კაცი". გესმის, ქრისტეს წინააღმდეგ მებრძოლო, სიტყვა მიმართულია შესაქმის მონაწილისადმი, რომლისაგანაც შეიქმნეს საუკუნენი, რომელსა უტჳრთავნ ყოველნი სიტყჳთა მით ძლიერებისა მისისაითა (ებრ. 1,23). მაგრამ იუდეველი მშვიდად როდი იღებს სიტყვას ღმრთისმოსაობისა, არამედ ვითარცა გალიაში ჩამწყვდეული ყველაზე კაცთმოძულე მხეცი, გისოსებს ღრღნის, წარმოაჩენს რა ამით საკუთარი ბუნების სისასტიკესა და ველურობას, თუმცაღა თავისი სიცოფის აღსრულება არ შეუძლია; ასევე, სიმართლით შევიწროებული, ჭეშმარიტების მტერი მოდგმა ურიათა, ამბობს, რომ მრავალია პირი, რომელთა მიმართაც ღმერთის სიტყვა ითქვა და რომ თითქოს იგი მასთან მყოფ ანგელოზებს ეუბნებოდეს: ვქმნეთ კაცი. იუდეური გამონაგონი! მხოლოდ მათი ქარაფშუტობისათვის დამახასიათებელი შეთხზული არაკი. იმისთვის რომ ერთი არ მიიღონს, ბევრი შემოჰყავთ და ძის უარსაყოფად თანამზრახველობის პატივს მსახურებს აკუთვნებენ: ჩვენსავე მსგავს მონებს ჩვენი შესაქმის მბრძანებლად წარმოადგენენ. მართალია, სრულქმნილი კაცი ანგელოზთა პატივში აღიყვანება, მაგრამ რომელი ქმნილება შეიძლება იყოს თანასწორი შემოქმედისა? გულისხმაჰყავ ეს სიტყვებიც: "ხატად ჩუენდა" (შესქ. 1,26), რას იტყვი ამის თაობაზე, ერთია ხატი ღმრთისა და ანგელოზთა? ძესა და მამას უცილობლად ერთი ხატი აქვს, ცხადია, უკეთუ ღმრთივმშვენიერ ხატს ვიგულისხმებთ, ანუ არა სხეულებრივად მოხაზულს, არამედ ღმრთეებრივ თვისებას. ისმინე შენც, რომელიც ახალ წინადაცვეთას ეკუთვნი და რომელიც ქრისტიანობის დაჩემებით იუდაიზმს მოციქულობ, ვის ეტყვის: ხატად ჩუენდა? ვის ეტყოდა თუ არა მას, რომელი-იგი იყო ბრწყინვალებაჲ დიდებისაჲ და ხატი ძლიერებისა მისისაჲ (ებრ. 1,3) და რომელი იგი არს ხატი ღმრთისა უხილავისაჲ (კოსლ. 1,15). ამგვარად, ღმერთი მიმართავს თავისსავე ცხოველ ხატს, რომელმაც გვამცნო: მე და მამაჲ ერთ ვართ (ინ.10,30) დარომელმან მიხილა მე, იხილა მამაჲ ჩემი (ინ. 14,9). სწორედ მას ეუბნება: "ვქმნეთ კაცი ხატად ჩუენდა". სადაც ერთი ხატია, იქ სად შეიძლება იყოს არამსგავსება? და შექმნა ღმერთმან კაცი (შესქ. 1,27), არა თქვა: შექმნესო, რითაც პირთა სიმრავლეს მოერიდა; პირველით იუდეველნი დამოძღვრა, ხოლო უკანასკნელით წარმართობა გამორიცხა. იგი (მოსე) უშიშრად დაუბრუნდა ერთარსებას, რათა მამასთან ერთად ძეც მოიაზრო და პოლითეიზმის საფრთხესაც თავი დააღწიო. ხატებად ღმრთისა შექმნა იგი (შესქ. 1,27). როცა თქვა: "ხატად ღმრთისად" და არა "ხატად თვისადო", ისევ შემოიყვანა შემწე პირი. რით ემსგავსება ადამიანი ღმერთს და როგორ მონაწილეობს იგი ამ დამსგავსებაში, თუ ღმერთი ძალას მოგვცემს მომდევნო საუბრებში ვიტყვით. ახლა კი მხოლოდ ამას ვიკითხავთ: თუკი ხატი ერთია, საიდან შეიძინე ასეთი მოუთმენელი უსჯულოება, ამტკიცებ რა, რომ ძე არაა მსგავსი მამისა? ო, ეს უმადურობა! მსგავსებას, რომელიც შენ მიიღე, არ აძლევ მწყალობელს შენსას; ის, რაც შენ მადლით მოგეცა, გსურს სამარადისოდ შენი იყოს, ძეს კი ნებას არ აძლევ დამბადებელთან მისთვის ბუნებრივი მსგავსება ჰქონდეს. მაგრამ უკვე დუმილს გვიბრძანებს მწუხრი ესე, რომელსაც მზე უკვე კარგა ხანია დასავლეთით წარუგზავნია. საკმარისად ვთვლი რა თქმულს, ჩვენც ჩვენი სიტყვა აქ დავაყენოთ; ჩვენ ახლა იმდენად შევეხეთ სიტყვას, რამდენადაც ეს საჭირო იყო აღსაძვრელად თქვენი მოშურნეობისა, ხოლო უფრო სრულყოფილ გამოკვლევას ამ საკითხისა, სულიწმინდის შემწეობით, მომდევნო საუბრებში შემოგთავაზებთ. წადით სიხარულით, შეკრებილნო ქრისტესმოყვარენო და ნაცვლად სანუკვარი და მრავალფერი სანოვაგისა, აქ თქმულის გახსენებით შეამკეთ თქვენი პატიოსანი ტაბლა. დაე, რცხვენოდეთ უსჯულოებს, პირი იბრუნონ ურიებმა, ღმრთისმოსავი ხარობდეს ჭესმარიტების მოძღვრებით და იდიდებოდეს უფალი, რომლისა არს დიდება და ძლიერება უკუნითი უკუნისამდე, ამინ. ძველი ბერძნულიდან თარგმნა და შენიშვნები დაურთოგვანცა კოპლატაძემ თბილისი, 2011 წ. ◄ წინა ნაწილი დასაწყისი ▼ …
- დაამატა ლაშა to წმინდა წერილი at 11:50pm on დეკემბერი 23, 2012
- თემა: გოდერძი ჩოხელი - სულეთის კიდობანი (მეორე ნაწილი)
- ხომ განთქმული იყო მთელ გუდამაყრის ხეობაში...ჰოდა, მიყვებოდა ბიძაჩემი, კაცი დავბერდი და ეგეთი ამბის შამსწრე არა ვარ, ძმისწულო. აღარც კი მეგონა თუ ჩვენ ტყეებში კიდევ ბუდობდნენ ირმები. ეტყობა ირმის ჭალებს ამოუყვნენ და მერე ანანურის ჭალებიდან გადმოვიდნენ ჩვენსკენ. მყვირალობისას ერთ-ურთს დასჭიდებიან და ვეღარ დასცილებიან. ან ნადირს როგორ გადაურჩნენ, ანდა შიმშილით როგორ გაჰქონდათ თავი.ნადირისაგან შეწუხებულებს მოუხერხებიათ და ერთ მაღალ კლდის შვერილზე შემდგარა აი, ეგრე ვიპოვე ჩემო ძმისწულო, შუბლი-შუბლს ჰქონდათ მიბჯენილი, რქა-რქაზე ჰქონდათ გადაჭდობილი და ერთსაც მარცხენა მუხლი ჰქონდა წინ ჩახრილი, მეორესაც, თითქოს ამით თავის მარადიულ სიყვარულს უხრიდნენ მუხლს. სადღაც, ტყის სიღრმეში კი ისევ ბუდობდა ქორბუდა ირემი და ისევ უხმობდა გულისსწორს. ეს რქები იმათ სახსოვრად წამოვიღე, იყოს ამ მუზეუმში, იქნება ვინმე ამათაც დააფიქრონ სიყვარულზე. პატივცემულო, მელია! იქნებ არ გვჭირდება სიყვარული?! პატივისცემით და მოწიწებით – სადგისი. საქმე №6. მფრინავი ბერები (საიდუმლო ინფორმაცია კალათზე, რომლითაც მთის წვერიდან მორაკრაკე წყაროს ცივი წყალი ჩამოჰქონდათ მთიდან ბერებს) გუდამაყარში სოფელი ჩოხი წმინდა ადგილად ითვლება. ეტყობა სწორედ ამიტომაც უცხოვრიათ ბერებს აქ. ახლაც შეხვდებით უშველებელი ლოდებით ნაშენებ შენობებს, რომელთაც აქაურები საბერლოებს ეძახიან. არის კიდევ უძველესი ნაშთები მათი აქ ცხოვრებისა. უპირველესად ქვის ჯვარი, რომელიც როგორც ჩანს მოგრძო ეკლესიის თავში იდგა და მიუხედავად იმისა, რომ ეკლესიის ნიშან-წყალი ოდნავღა ეტყობა მიწას, ეს ქვის ჯვარი ამაყადა დგას, ხოლო მის გვერდით წამომართულა კაცის ხელით გამოთლილი ურთხმელის ხე, რომელზედაც უამრავი დიდი და პატარა ზარი ჰკიდია მლოცველთაგან შეწირული. ეს ზარის ხე დგას შემაღლებულ გორაზე და ნიავის ყოველ წამოქროლაზე ჟღრიალებს, სალოცავის წმინდა გორაზე შეყრილებს თავს ახსენებს და ისინიც ქედმოხრილნი ილოცებიან: – დიდება შენდა! – დიდება შენდა! და მართლაც დიდებულია მთელი ეს სალოცავი გორა, რომელზედაც ოთხივე კუთხით გაისმის ღმერთის სადიდებელი ლოცვა. ვინ არიან ახლა ეს მლოცველები, თავიდან რომ მოწიწებით წარმოსთქვამენ ღმერთის სადიდებელს, მერე თანდათან თვრებიან და ლოცვის ხმა ყიჟინაში იზრდება.ესენი არიან იმ მფრინავი ბერების უკანასკნელი მოდგმა, იმ მფრინავი ბერების მოდგმა, ოდესღაც მათი წინაპრები თავიანთი სიწმინდით მთელ ქვეყანას რომ აკვირვებდნენ.ყველაზე წმინდა ბერები ჩოხის მთის წვერზე ცხოვრობდნენ და იქ ისეთი წყარო მორაკრაკებდა, ბარში მცხოვრებთ სიცხეში თხილის კალათებით უგზავნიდნენ ბერები იმ წყალს. საკვირველი ის იყო, რომ კალათს ერთი წვეთი წყალი არ აკლდებოდა. ამას ღვთის შეწევნით და თავისი წმინდა ცხოვრებით აღწევდნენ ბერები...და, უფალო ღმერთო, შენ უკეთ იცი, როგორ ეტანება სიწმინდეს სატანა, როგორ ცდილობს წაბილწოს ის, რაშიც სიწმინდე დგას. ყველაზე წმინდა ჭურჭელი ამ ქვეყანაზე ადამიანია; რაკი ღმერთმა ინება და შიგ თავისი სული ჩაბერა, ამიტომაც ყველაზე მეტად ამ თიხის ჭურჭლის წაბილწვას ცდილობს სატანა და რაკი ამ ჭურჭელს საკუთარი ქმედების ნებაცა აქვს ნაბოძები, იმდენ ავ ქარსა და სიოს შეუშვებს თავის შიგნეულში, ძნელია მერე ამ ავი ქარისა და ავი სულებისაგან განწმენდა.მთის წვერზე მცხოვრები ბერები წელიწადში ერთხელ ჩამოფრინდებოდნენ ბარად სადღესასწაულოდ, რომელიც ჩოხის წმინდა გიორგის ეკლესიის მოედანზე იმართებოდა. ეს იყო ენითაუწერელი, არაჩვეულებრივი სანახაობა.ჯერ სანთლების ალი გამოჩნდებოდა ხოლმე ბერების მთაზე. ეს ხელის სიმსხო თაფლის სანთლების ალი იყო. მერე წამოუბერავდა ბერების მთიდან ნელი სიო, სათიბ-ფერდობებს ჩამოეფინებოდა სანთლების სურნელი, ამ დროს ტყეებიდან ველად გამოიშლებოდნენ: შვლები, ირმები, კურდღლები და გუდამაყრის ტყეში არსებული ყველა ნადირი, დრუნჩებს მაღლა სწევდნენ და ისუნთქავდნენ სადედაბროს მთიდან ჩამოდენილ საკმევლისა და თაფლის სანთლის სურნელს.სანთლისა და საკმევლის სურნელთან ერთად ზარების ჟღარუნით სოფლისაკენ გამოფრინდებოდნენ წმინდა ბერები. ისინი ამ დროს ჰგავდნენ უზარმაზარ ფრინველებს, რომლებიც ფრთებს კი არ იქნევენ, არამედ თითქოს არც ირხევიან ჰაერში, ისე მიაფრენთ რაღაცა მადლი.სოფელში ჩაფრენილებს, წმინდა გიორგის მოედანზე ელოდება მუხლმოდრეკილი ხალხი, ანთებული სანთლებითა და ხავიწისაგან (ერბოს გული აქვს) გამომცხვარი კვერებით. ამ წმინდა კვერში ხდება წმინდა ნაწილის კვეთა...შემდეგ ტარდება რიტუალი, რომელიც, თუ ღმერთმა მაცოცხლა, ისეთივე სიყვარულით მინდა დავწერო, როგორც ბევრი სხვა მოთხრობა რაც საჩოხლო ხატის წმინდა გორაზე ჩატარებულ დღეობას შეეხება...ახლა კი, მინდა გითხრათ, რომ მფრინავ ბერებს სულ ცოტა დრო აქვს საჩოხლო გორზე გასაჩერებლად. ახლა ისინი რიტუალისთვის არიან ჩამოსულნი: ყოველ წელიწადს ჩოხელების გვარი შესაწირ ყმაწვილს უზრდის ბერების წმინდა მთას. ყოველ წელიწადს ჩამოდიან წმინდა ბერები და იქ, სადაც მათ გარდა კაციშვილი ფეხს ვერ დააკარებს, იმ ადგილას უტარებენ ხვთისგან რჩეულ ყმაწვილს სარიტუალო ლოცვებს, აზიარებენ ფრენის წესებს და ყოველივე იმას, რაც შემდეგში გამოადგება მფრინავ ბერს. მთავარი მაინც ის არის, რომ ყოველგვარი ამქვეყნიური დაივიწყოს ბერად რჩეულმა. – ახსენებ დედასა? –ეკითხებიან რჩეულს. – არა! – იძახის პატარა და თვალები დედისკენ გაურბის. – ახსენებ მამასა? – არა! – ახსენებ რაიმე ამსოფლიურ სიყვარულსა? – არა! – იძახის პატარა. – აი, კალათი, რომელიც ბერების მთაზე ნაჟური წმინდა წყლით არის სავსე და წვეთი კი არ გასდის. ყოველი წვეთი, რომელიც შენ რწმენას მოაკლდება და როცა გავფრინდებით, ამა სოფლისაკენ მოგახედებს უკან, იცოდე, რომ ბერების საძმოს და ბერების რწმენას მოაკლდება. ამიტომ დავკარგავთ იმას, რაც ბერების მთის მცხოვრებთ დღემდე მოგვიტანეს.მომავლის გარეშე წარსული არ არსებობს, გენდობით შვილო! უკან არ მოიხედო მანამ მთაზე არ ავალთ. ბერებმა პატარა ბიჭი წინ დაიყენეს, პირჯვარი გადაისახეს და აფრინდნენ. – დედააა! დედაა! – გაისმა უცებ ბიჭის განწირული ყვირილი. ბიჭი უკან იხედებოდა და დედისაკენ იწევდა. მოცელილებივით დაეცნენ ბერები მიწაზე. ისხდნენ. ფრთებდამტვრეული არწივები რომ გინახიათ, ისე ცდილობდნენ წამოდგომას... ბატონო, მელია! იყო დრო, როცა ბერების წამოდგომას ვეღარავინ იფიქრებდა, მაგრამ რომ ცდილობენ?! მე რომ იმ ბერებზე მოგახსენეთ, მაგ ამბავს სხვანაირი დაბოლოებაცა აქვს და ღმერთი გამიწყრეს რომ რამე დაგიმალოთ. ალბათ ბევრჯერ წასწყდომიხართ იმ წყაროს წყალს და ეგ თქვენი მხურვალე გულიც გაგიგრილებიათ იმით . მე ერთი საცოდავი სადგისი ვარ და აბა რა ვიცი, სად წყაროს წყალი მოსჩქეფს და სად მდინარე. მოიტანს ჩემი პატრონი კოკით წყალს ჩაასხამს გეჯაში, დაატრიალებს ჩალხს, გამიმწვეტებს წვერს და აბა, შენ იცი სადგისოო, და ხან სად შემარჭობენ და ხან სად.მაპატიე, მაპატიე, ჩემო მწყალობელო, აი ეხლაც იქ შევერჭვე, სადაც არაფერი მესაქმებოდა და სადაც არ უნდა შევრჭობილიყავი. მაგრამ ხომ გაგიგონია, ჩვეულება რჯულზე უმტკიცესიაო, სადაც კაცი დაგიმიზნებს, იქ თუ არ შეერჭვე ერთი ლაზათიანად შემოგიკურთხებს – შენ სადგისი კი არა, სათხრისი ხარ, წადი შენი პატრონის დედაც ვატირეო და მოგისვრის.იმ ამბის დაბოლოებას გიყვებოდით, ბატონო მელია, მფრინავ ბერებს რომ შეემთხვათ და ლამის ის ბალღი ცემაში მოკლეს.ხომ გითხარით ბერებს კალათით ცივი წყალი როგორ ჩამოჰქონდათ ხოლმე სოფელში. წვეთი წყალი არ გავარდებოდა იმ კალათს და ვერცხლის პატარა ბარძიმებით ასმევდნენ ყველას ვინც იმ დღესასწაულს ესწრებოდა.იმ პატარა ბიჭმაც დალია, ბერების მთაზე რომ უნდა გაფრენილიყო იმ დღეს სამუდამო სამყოფელში. მხოლოდ წელიწადში ერთხელ ჩამოფრინდებოდა სხვა ბერებთან ერთად და მაშინაც არ ჰქონდა ხმის ამოღების უფლება. არ შეეძლო მეტად ამ სიტყვების თქმა: დედა! მამა! დაიკო! პაპა! ბებო! – წმინდა ბერებს აკრძალული ჰქონდათ ჩვეულებრივ მოკვდავთა მსგავსად საუბარი.ვეღარ გაუძლო პატარა ბიჭის გულმა იმ აზრს, რომ დღეის მერე ვეღარ იტყოდა დედას და ამიტომაც ხმამაღლა იყვირა: – დედაა! დედაა!ავტორის შენიშვნა: – ნუთუ ვინმეს, ამ ცის ქვეშეთში, ვისაც დედა გყავთ და ისეთ პირობას დაგიდებენ, რომ მთელი სიცოცხლის მანძილზე დედა არა სთქვათ, შეასრულებთ კი ამ პირობას, თუნდაც ფრენის სანაცვლოდ იყოს ეს. განა ღმერთს იმაზე მეტად არ ვუყვარვართ , ვიდრე ჩვენ გვგონია, რომ ორ ფეხზე დგომა და სიარული დაგვიწესა დედამიწაზე. ერთი პატარა ბუზის, ან პეპელას აფრენა რომ შეეძლო, ჩვენი აფრენა რაშიღა გაუჭირდებოდა იმ დალოცვილს; მაგრამ სხვა რამ მიზეზია, რასაც არც კი გვინდა რომ ჩავუფიქრდეთ. – პეპელაზე დიდი მიზეზი? – ხო, პეპელაზე დიდი მიზეზი. – მაინც რა მიზეზი გვაქვს ეგეთი? – ზედმეტად ცოდვილები ვართ და ისა. ღმერთმა რომ წმინდა ბერებს ფრენის უნარი მიანიჭა და მადლი მოიღო, რომ ხალხთა შორისაც გაზრდილიყვნენ წმინდანები, რომელთაც ღვთის რჩეულ ბერებივით შეეძლებოდათ ფრენა, აი, სწორედ იქ იჩინა ადამიანის მცირედმორწმუნეობამ თავი. – კი მაგრამ, ის ხომ მხოლოდ პატარა ბიჭი იყო, რომელსაც დედასთან განშორება გაუჭირდა. – და მხოლოდ მაგიტომ არ დაუკარგავთ იმ დღეს ცაში ფრენის უნარი. – ?!!! – ერია იმ ბერებში ახალგაზრდა ბერი, რომელსაც გულში ჩაუვარდა ის სოფლელი გოგო და როცა ბერები გაფრინდნენ, იმ ახალგაზრდა ბერმა მაცდური თვალით გამოხედა გოგოს გულ-მკერდს. მოწყალეო, ხელმწიფევ! გუდამაყრის მუზეუმის ბრწყინვალე პრეზიდენტო! დიდად პატივცემულო მელია! ვიცი თქვენი გულისწყრომა, როცა ჩემს მიერ შეგროვილ საიდუმლო მასალებს ჩემს შენიშვნებს დავურთავ ხოლმე, მაგრამ დამერწმუნეთ, თუმცა შარიანი საქმე მოხდა, მაგრამ იმ გოგოს, ბერმა რომ გაფრენის წინ მოხედა ჰაერში აწეულმა, ისეთი ათქვირებული ძუძუ-მკერდი ჰქონდა, თანაც საკინძე სამ ღილზე მაინც ჰქონდა ჩახსნილი. მე ჩემი მოკლე ჭკუა რასაც მკარნახობს, იმას ვიძახი: ხანდახან ეგეთი მკერდის გულისთვის ნამდვილად ღირს ფრენის დაკარგვა!რაც შეეხება იმ სასწაულმოქმედ კალათას, ახლა რომ ჩვენ მუზეუმში ჰკიდია, ეგ ის არის, რითიც ცივ წყალს ზიდავდნენ. პატივისცემით თქვენი მონა-მორჩილი – სადგისი. საქმე №7. ბოძალი (საიდუმლო ინფორმაცია მშვილდ-ისარზე, რომელიც გუდამაყრის მუზეუმში ჰკიდია) ბოძალი ხისგან არის გამოთლილი. ზოგან მას არბოლეტს ეძახიან, ზოგან ბოძალდს, გუდამაყარში კი ბოძალი ჰქვია. ბოძალი თოფს წააგავს: აქვს კონდახი, სასხლეტი, რომელიც ბორბალს იჭერს და თვითონ ბორბალი, რომელზედაც შვილდის ლარია დამაგრებული. შვილდი (მშვილდს შვილდი ჰქვია გუდამაყრულად და რაკი გუდამაყრის მუზეუმში დაცულ ნივთებზე ვწერთ, სადგისი ავტორს სთხოვს არ დაამახინჯოს გუდამაყრული კილოკავი) ბოძლის წინა მხარეს არის დამაგრებული და იმისი მოჭიმვის დროს შვილდის ლარი ბოძალის სასხლეტ ბორბალზე მაგრდება. ბორბალი ამ დროს სასხლეტით იკეტება. ბოძალს ზემოთა მხარეს, მთელ სიგრძეზე სწორი ლარი აქვს დაჭდეული. ამ ღარში იდება ისარი, ისე რომ წინა მხარე ოდნავ მოჭარბებული აქვს ბოძალის ღარს, ხოლო უკანა ბოლო ისეა, მოსხლეტავ თუ არა სასხლეტს, ბორბალი შემოტრიალდება, მასზე დამაგრებული ლარი ისრის ბოლოს ურტყამს და ღარში, სადაც ისარია ჩადებული, მთელი სისწრაფით ვარდება ისარი.ადრინდელ დროში, როცა ხანდახან ერთი ტყვია ერთი ძროხაც კი ღირდა, ბოძალებით უფრო ნადირობდნენ მონადირეები. თანაც ბოძალს, მართალია, თოფის სასროლ მანძილზე ვერ ისროდა, მაგრამ ერთი სიკეთე სჭირდა, უხმაურო იყო და ნადირს ისე არ აფრთხობდა, როგორც თოფის ხმა. მონადირეები ხომ პატივსა სცემდნენ ადრე ერთი-მეორეს – იქნება სადმე ახლო-მახლო კიდევ სხვა მონადირე უმიზნებდა ბოძალს ნადირს, შენ კი სწორედ ამ დროს თოფს აქუხებ და ფრთხება პირველის მიზანში ამოღებული ნადირი.კიდევ ერთი ჩვევა ჰქონდათ მონადირეებს. ამ ჩვევაში მჟღავნდებოდა უფროს-უმცროსობა. ორი მონადირე თუ ერთდროულად შეამჩნევდა ჯიხვს, პირველს აუცილებლად უფროსს უნდა ესროლა. აქაც მჟღავნდებოდა უფროს-უმცროსობის წესი, რაც საუკუნეების მანძილზე მოჰყვება მთის მაცხოვრებელთ. მაგრამ იყო განსაკუთრებული ნადირობის ჟამი, როცა უფროსებს განგებ მიჰყავდათ ახალწვერულვაშწამოღინღლული მონადირეები და დაინახავდნენ თუ არა კლდეზე გადმომდგარ ჯიხვებს, პირველობას ყმაწვილებს უთმობდნენ. კანკალებდა ხელი. კანკალებდა ბოძალი. კანკალებდა ბოძალიდან გამომსხლტარი ისარი; მთლიანად კანკალებდა ახალბედა მონადირე და, თრთოდა, კანკალებდა კლდის ნაჟურით ჩარეცხილ ლოდებს შორის ჩაჩეხილი ხარლაღი, რომელსაც თავი კისერსა და ხავსიან ლოდებს შორის მოღრეცოდა და ამაოდ ცდილობდა წამოდგომას. – გწყალობდეს! გწყალობდეს! დაგელოცოს, ბერდიავ, მარჯვენა! შორეული ხმები ესმოდა ჯიხვს და თუმცა ვერ ხვდებოდა მათ მნიშვნელობას, გრძნობდა, მთელი ტანით გრძნობდა, რაღაც მისთვის საბედისწერო გრძნობა ერია ამ სიტყვებში.როგორც იქნა კლდის ნაშალში გახლართული რქები გაითავისუფლა და მოღრეცილი კისერიც გაისწორა და ამან ცოტა შვება აგრძნობინა ჯიხვს.რაღაცა მწარედ სჩხვლეტდა ფერდში. იმ ადგილას სისხლი თქრიალით მოსდიოდა და ისარს წაეტანა ამოსაძრობად. ამან ისეთი ტკივილი აგრძნობინა, კინაღამ გული წაუვიდა.უცებ მისკენ ამომავალ მგელს მოჰკრა თვალი, რომელიც პირველად იმ მონადირეების ძაღლი ეგონა, რომლებმაც სულ ახლახანს ისარი გაარტყეს, მაგრამ სულ მალე იგრძნო მგლის სუნი და ღონე მოიკრიბა, ჩანჩქერისაგან მოლიპულ აღმართს შეუყვა აღმა. – ხედავ, ცოცხალი გადარჩენილა! – ბოძალი შეაყენა ბერდიამ. – მაიცა ბერდიავ, აბა კარგად გახედე! – ხელით ანიშნა ძმას გაგიმ. სწორედ ამ დროს მგელმა ჯიხვს გზა მოუჭრა და ისეთ ქარაფში მიიმწყვდია, საითაც გასასვლელი ბილიკი აღარ ჰქონდა ჯიხვს.გამოექანება მგელი ზემოდან მთელი სისწრაფით, დაეტაკება ჯიხვს და ცდილობს ქარაფში გადააგდოს. ჯიხვს წყლისგან მოლიპულ კლდეზე ფეხები უსხლტება, მაგრამ მაინც იმაგრებს თავს.ბერდიას, გაგის უფროს ძმას, ერთმანეთს წაკიდებული ნადირებისათვის ბოძალი აქვს მიშვერილი და აშკარაა, ეს-ესაა რომელიღაცას ესვრის. „ალბათ ჯიხვს ესვრის, – ფიქრობს გაგი, – სოფელშიც მეტ სახელად ჩაეთვლება და თუ იმ დროს ესროლა, როცა მგელი ზემოდან დაეტაკება ჯიხვს, ისიც ხომ თავს ვეღარ შეიკავებს, ისიც ქარაფზე გადმოვარდება. მაგრამ რატომ ხვდება ჯიხვი ეგე ერთგულად ქარაფის პირას და გადავარდნის საშუალებას არ აძლევს მგელს. ეხლა ახსენდება (თუმცა ეს გახსენება წამიერია, ისეთი როგორც სიზმარში, ყველაფერი უცებ ხდება და ყველაფრის აღქმას ასწრებ), როგორ აჩვენა მამამ გამთენიისას ორი ჯიხვის ჩხუბი. ერთი პირდაპირ ქარაფის თავზე იდგა, მეორე ზემოდან ეტანებოდა. ზემოთას იმედი ჰქონდა, რომ ქვემოთა არ უღალატებდა, ქვემოთას კი ეტყობა ის აძლევდა გამძლეობას, რომ ზემოთა ენდობოდა ერთგულებაში. – ქვემოთას რომ ესროლო, რა იქნება მამავ? ხო ზემოთაც გადმოვარდება და ორივე ჩვენი იქნება. – საიქიოს შესასვლელ კარში აღარ შემიშვებენ შვილო. ხო ხედავ მაგათ დანდობილობას. იქნებ ეხლა ეგენი სიყვარულისთვის ჩხუბობენ. ნდობაზე დიდი კი არც სიყვარული არ არის შვილო...აი, ამ წარმოსახვამ წამით გაიელვა გაგის მეხსიერებაში და შეშფოთებულმა გახედა მგლისა და ჯიხვის ჩხუბს. ეტყობა ჯიხვს სისხლი ეცლებოდა, სისხლი ელეოდა და დროდადრო ჩაიჩოქებდა ხოლმე წინა მუხლებზე.მგელმა გამარჯვების მოახლოება იგრძნო, ჩვეულებრივზე უფრო მეტად დაიხია უკან, წინა თათები წინ გამოსწია (გამოღმიდან არ ჩანდა, მაგრამ როგორც ჩანს მთელი ტანი აებურძგლა, ეშვები უფრო საზარლად გამოაჩინა და ნახტომისათვის მოემზადა). – აჰა, ეგეც ბოლო ნახტომი, – გაიფიქრა გაგიმ და ისევ იმ ჯიხვების ჩხუბი წარმოუდგა, მამამ რომ აჩვენა გამთენიისას. „ნუთუ ჩემი ძმა ჯიხვს ესვრის ახლა?“ „ნუთუ სოფელში მიტანილი სახელი ურჩევნია იმას რაც ახლა ვნახეთ?“ „ნუთუ ჩემი ძმა ბუნებით მგლის მხარესაა?!!!“ „ღმერთო, თუ ასეა, მაპატიე, აღარასოდეს გამარჯვებას აღარ ვეტყვი ჩემ ძმას“. და, ამ დროს წინა ფეხებზე დაჩოქილი ჯიხვისაკენ გადმოხტა მგელი. შხუილი გაიღო ბერდიას ნატყორცნმა ისარმა. – ვის, ვის მოხვდება? – წამიერად ფიქრობს გაგი. და, ჯიხვის წინ მოწყვეტით დაეცა მგელი! და, სწორედ ამ დროს გაგის გულში მონადირის მფარველმა ანგელოზმა შეიფრთხიალა. . . . მტერი დაეცა ძმების სოფელს. იმ დროს დაეცნენ, როცა სოფელში იარაღის ხელში ამღები არ იყო. ეს ამბავი მშვენივრად იცოდა გადამთიელმა მტერმა შინაური „მოყვრის“ წყალობით და შუაღამისას იხელთეს დრო. ვისაც ძველებური მთის სოფლები არ გინახავთ, იმათ, გინდათ გითხრათ რას წარმოადგენდა კალობნიანი მთის სოფელი: ერთი დიდი დარბაზი, რომლის შუაგულშიც გულთაბოძი (დედაბოძსაც ეძახიან) დგას. იმ გულთაბოძზე დიდი მუხის თავიხეა გადებული, რომელიც ბოლოებით სახლის აქა- იქა კედლებს ეყრდნობა. ამ თავიხეზე გაწყობილია წვრილი მუხის მორები, რომლებზედაც ჩამოწყობილია უფრო წვრილი ხეები და ამ ხეებზე აწყვია დიდი სიპები. სიპებზე აყრია თიხა მიწა, რომელსაც ხის საზეპლებით ზეპავენ წვიმის დროს.დარბაზის ზემო თვალი საქონლის შესანახი ადგილია, რომელიც ისევეა გადახურული, როგორც დარბაზი, ოღონდ მისი მეორე სართული გადმოხურულია და შიგნით ძნასა და მარცვლეულს ინახავენ გოდრებით. სახლის ამ თვალს კალო ჰქვია და წვიმიან ამინდში იქ ლეწავენ ყანას. მერე გალეწილ ძნებსაც ამ კალოძნებზე აგებენ და ისეთი ლამაზი შესახედავია შემოდგომაზე მთის ეს სოფლები, თვალს ვერ მოაშორებ. აქა-იქ კოშკებიც არის ამომართული სოფელში და ან გარდასულ სისხლისმღვრელ დღეებზე მეტყველებენ, ანდა ახლაც აქვთ სოფლის დაცვის იმედი. ის კი როდი იციან, რომ მტერმა კაცობა დაკარგა და სხვა ხერხს მიმართავს.იმ ღამესაც ისე იყო. გაიგულეს თუ არა სხვა სოფელში მამაკაცები, მაშინ შემოვარდა არხოტში ქისტის ლაშქარი. მტერმა კალობნებზე ამოშენებულ ძნებს ცეცხლი წაუკიდა. მთელი სოფელი ისე აბრიალდა ღამე, დღის შუქს დაემსგავსა. მეზობელ სოფელსაც მისწვდა ცეცხლის ნათება. – ავი ამბავია ჩვენს თავს! – იყვირეს ხევსურებმა და უბელო ცხენებს მოახტნენ. იწვოდა არხვატი. იწოდა ისე დაუნანებლად, როგორც ბიბლიური სოდომი და გომორი. და მოხდა სასწაული! სახლის მაღალ ბანზე გადმოდგა თმებგაწეწილი ხევსური დიაცი და იმისი ხმა ზარივით გაისმა მთელ არხოტში: – გამაგრდით არხოტიონნო, გატეხით რა იქნებისა, ერთს თუ მაგვიკლვენ, დავმარხავთ, სხვა კიდევ გაიზრდებისა!ქალი და ბალღი იარაღს ეცა. ისეთი ბრძოლა გაჩაღდა, ვეღარ გაიგებდი, ცეცხლის შუქი უფრო მეტად ანათებდა, თუ ხმალ-ხანჯლების ლაპლაპი.მაინც იმძლავრა მტერმა. ტყვეები და საქონელი წინ გაიყარეს და სანამ მთვარე გორისფხას მიეფარებოდა, იჩქარეს.მთვარის შუქზე სდიეს მომხვდურებს არხოტიონებმა, მაგრამ მერე თანდათან გაჭირდა დევნა. ღილღოვლებმა ყოველი ადგილი ხელისგულივით იცოდნენ და ნაბიჯს არ ადგმევინებდნენ წინ არხოტიონებს. ერთ მხარეს გაცოფებული მდინარე ჩამოდიოდა, მეორე მხარეს ფრიალო კლდე იყო წამოყუდებული, კლდესა და მდინარეს შუა უზარმაზარი ხავსიანი ლოდები ეყარა, რომელთა შორისაც იყვნენ ჩასაფრებული ღილღოვლები. აქა-იქ ცეცხლებიც ენთოთ, მაგრამ ქვებს შორის, მხოლოდ ალი რომ მოჩანდა ტყვიის, სროლას აზრი არ ჰქონდა. როგორც ჩანდა, ტყვეები და ნადავლი უკვე გაეხიზნათ და ეს დამცველი რაზმი იყო აქ ჩასაფრებული. არხოტიონები ისხდნენ ერთ ადგილას მოწყენით. ხმის ამოღებას ვერავინ ბედავდა. – საით შაგვასწრეს ამ რჯულძაღლებმა! – თამბაქო გადააპურჭყა ბებერმა ბათარეკამ. – გათენებამდე თუ არაფერი ვიღონეთ, სოფელსაც მიაღწევენ და ტყვეებსაც შავ დღეში ჩაჰყრიან, – თქვა მგელიკამ. – ვცადოთ მდინარით გასვლა და ვინც გავალთ, გავალთ. – აბა, რას უბნობ, კაცი კი არა, თევზი ვერ გავა გაღმა ნაპირას, ემაგით ან ტყვეებს რას ვარგებთ ან მტერს რაისთვის გავუხადოთ თავი საცინლად. – აბა, მაშ რაი, რაი ვქნათ, ვისხდეთა ესე და ჭორიკანა დიაცებივით ვილაყბოთ?! – ფეხზე წამოენთო ერთ-ერთი ხევსური. – მე გირჩევთ რაიც უნდა ვქნათ, – თქვა ჯარჯიმ. – რაი? რაი? – წამოიშალნენ ხევსურები. – მე და გაგი ამ ფრიალო კლდეს გადავყვებით და მტრის ზურგში გავალთ. თქვენ ზოგი აქ ჩასაფრდით, დანარჩენებმა კი მაშხალები აანთეთ და არხოტისაკენ წადით, რომ მტერმა იფიქროს ჩვენი დამარცხება. – რას ამბობ, დიაცებ ხო არ ვართ?!–იწყინა მგელიკამ. – დიაცები მაშინ ვიქნებით მგელიკავ, თუ ჩვენი ცოლ-შვილი სოფელში მიიყვანეს, გასასვლელი გზა ხომ ხედავ არ არის. – მაშ საით აპირებთ გასვლას. – გავალთ! – ჩვენ რაისთვის ვერ გავალთ? – თქვენ აქ ხართ საჭირო. მტერს რომ აქეთ გამოვაფრთხობთ, თქვენ ამ ვიწროებში უნდა ამოხოცოთ. იქით მხარეს ხომ იცით გაშლილი ადგილებია და თანაც ჩვენზე უკეთ იციან გასასვლელი ბილიკები, ისე გაგვეფანტებიან ერთსაც ვერ მავკლავთ. დაფიქრდნენ ხევსურნი. ჭკუაში დაუჯდათ ჯარჯის თათბირი. მაგრამ? მაგრამ როგორ უნდა გადავიდნენ ჯარჯი და გაგი ამ ფრიალო კლდეზე? ქალამნები გაიძრო ჯარჯიმ. ქალამნები გაიძრო გაგიმაც. მერე წინდები გაიძრეს. ხანჯალი ამოიძრო ჯარჯიმ. ხანჯალი ამოიძრო გაგიმ. ფეხისგულები გადაისერა ჯარჯიმ. – რას შვრები ჯარჯი?! – აღმოხდა ხევსურებს. – რას სჩადი გაგი? – ისევ აღმოხდა ხევსურებს. ახლა მუხლები და ხელისგულები დაისერეს ძმებმა. გადაიკიდეს თოფები, თითოს მაგიერ სამ-სამი. – აბა, ჩვენ რომ იმათი ზურგის მხრიდან ავტეხავთ სროლას, აქედან უცებ არ გახსნათ ცეცხლი, შემოუშვით მტერი, რომ ამ ვიწროში მოვიმწყვდიოთ, – თქვა ჯარჯიმ და ხელ-ფეხდასისხლიანებული ფრიალო კლდეს შეუყვა. იმას მიჰყვა გაგიც. მთვარე ოდნავ კრთებოდა ღრუბლებს შორის და ძმებს სავალ გზებს უნათებდა. სისხლიანი ფეხები წებოსავით ეწებებოდა ფრიალო კლდეს.გადააღწიეს ძმებმა მტრის ზურგში. ღონე აღარ ჰყოფნიდათ ისე იყვნენ სისხლდაცლილნი. ექვს ადგილას დაიკავეს სანგარი და ჯერ ის ადგილი დაჰკვლივეს კარგად, სადაც ცეცხლის პირას ქისტთა ბელადებს ჰქონდათ სუფრა გაშლილი.პირველი ორი თოფი სწორედ იმ მიმართულებით გავარდა. შემდეგ ძმებმა ადგილები შეიცვალეს და წინა ორ გასროლას კიდევ ორი მიაყოლეს სასწრაფოდ. შემდეგ კიდევ შეიცვალეს ადგილი და კიდევ ორი გასროლა, მერე კანტიკუნტად ისროდნენ თითქმის მტრის ზურგის ყოველი კუთხიდან. მტერი დაფრთხა.მიხვდნენ, რომ უკანგასასვლელი გზა მოჭრილი ჰქონდათ. წინ გაიხედეს და დაინახეს როგორ „ გარბოდა“ არხოტისაკენ ლამპრებიანი მდევარი. ქისტებმა იფიქრეს, ეტყობა ჩვენი შეეშინდათო და დაედევნენ... ძვირფასო, მელია! თქვენზე კარგად ვის მოეხსენება რას ჰქვია – ხაფანგში გაბმა, თუმცა თქვენ ისეთი შორსმჭვრეტელი ბრძანდებით, ხაფანგი სიზმარშიც რომ მოგელანდოთ, დღისით იმ ადგილას ქვას-ქვაზე არ დასტოვებთ და თუ ვინმემ იკითხა: რატომ? რისთვის? რა კანონის საფუძველზე, იმათთვის ჩვენს მუზეუმში მშვენიერი კიდობანი არსებობს. სიტყვამ მოიტანა და თქვენი ნებართვით ცოტა გადახვევას გავაკეთებ: ეს ჩვენი მუზეუმის ამშენებელი შუღლიანთ სება, ცოტა არ იყოს და უკმაყოფილოა. ჩუმ- ჩუმად მუზეუმის ექსპონატებს ეჩურჩულება: რა ვქნა ბატონო, ხომ ხედავთ სადამდე მივიდა საქმე: ჩვენი მუზეუმის პრეზიდენტის ექსპონატები აშკარად მოითხოვენ, გუდამაყრის მუზეუმს სიტყვა მუზეუმი ჩამოვაშოროთ და მუზეუმი დავტოვოთ, თორემ ამ ჩვენს მუზეუმში იმდენი უცხო წარმოშობის ნივთია, ერთ მშვენიერ დღეს ადგებიან და წავლენო. – მაპატიეთ! მაპატიეთ! – ბრძანების კილოთი თქვა მელიამ. – იგეთი არც გუდამაყრის მუზეუმი გვჭირდება და არც საქართველო, ვისაც ძალად შევეხვეწებით, არიქა, შენი ჭირიმე, ოღონდ არ წახვიდე და ყოველდღე მკლავის სიმსხო სანთლებს დაგინთებთ ეკლესიაშიო, – ამას მე ვამბობ, ამათი კამათის გამგონე, გოდერძი ჩოხელი. – მაგრამ სულ რომ წავიდნენ? – ვინ? – ყველანი, ქართველები და არაქართველები, ყველანი დედა-ბუდიანად. – წავლენ და წავიდნენ. მოვა მერე დედა ღვთიშობელი, სიჩუმეში მოიდრეკს მუხლს და რომ ვერ ნახავს თავის საყვარელ ქართველებს, ატირდება. ცრემლები დაუსველებს კაბის კალთას. ჩამოივლის ქრისტე ღმერთი. გაიგონებს დედის ტირილს. – დედი! დედი! – მხარზე ხელს დაადებს შვილი დედას. დედა თვალცრემლიანი შეხედავს შვილს. – რატომ ტირი, დედი?! – შეეკითხება ღმერთი. – შენ იცი შვილო რატომაც ვტირი. – რატომ უარმყვეს და რატომ გაიფანტნენ სხვა ქვეყნებში? – იკითხავს მაცხოვარი. – სატანა მოევლინა შვილო მწყემსად და იმან გაანიავა შენი სამწყსო. სატანამ გამოხრა შენი სამწყემსოს გარდასულების ძვლები, სატანამ გამოხრა აკვანში მწოლიარეთა ძვლები და ჯერ რომ გუდამაყრის მუზეუმში ნივთი არ ჩამოუკიდნიათ, იმ ნივთების წარსულს სწავლობს. – სატანა! სატანა! სატანა! სატანა! – სატანას ეღირსება ის, რისი ღირსიც არის, ხოლო შენ დედაჩემო, მეტად აღარ გიხილო თვალცრემლიანი და მე გპირდები, რომ საქართველო ერთხელ კიდევ გამოივლის წარღვნას და იმ წარღვნის მერე სწორედ საქართველო იქნება ის აყვავებული ზეთის ხილის რტო, რომლითაც მტრედმა უნდა ახაროს ახალი ცა და ახალი დედამიწა ქვეყნის მეუფეს, რომლის საბრძანისშიც არც მზე არის და არც მთვარე და თვითონ მეუფეა მანათობელი და არ არის შური და მტრობა, არამედ არის კაცთა შორის მშვიდობა და სათნოება.აი, ამისათვის გიხაროდეს, დედაჩემო, რომ იქ ღმერთის ნათელით გაბრწყინებულთ იხილავ შენს სამწყსოს. – და ვინც შენ ნათელში ვერ მოხვდება, შვილო, იმათთვის ვტირივარ. – სიკვდილის ჟამამდე, ყველასა აქვს დედა ნათელში შესვლის უფლება: თუნდაც ერთი ღვთის წინაშე მართლად ნათქვამი სიტყვით, თუნდაც ოხვრით, თავისი ჩადენილი ცოდვებისათვის, რომელსაც ისე ჩაატარებს თავის გულ-ღვიძლში, როგორც ღრუბლებიდან ნასროლი მეხი გულმძლავრ მუხაში. გინახია, როგორ ამოდის ნამეხარი მუხის გულიდან შავი კვამლი. აი, ეგრე ამოვა სატანა კაცის გულ-გონებიდან. თუნდაც მღვდლის წინაშე გადმოგორებული ცრემლით, თავისი ჩანადინარი ცოდვების სათქმელად სიტყვა რომ ვერ მოუბრუნდა და სინანულის ცრემლი კი ჩამოჰგორდა. აი, იმ ცრემლში ვხედავ სამყაროს. სამყარო ჩემთვის ერთი დიდი ცრემლის კურცხალია და ყველას იმ ცრემლში ვხედავ. სიკვდილის წინ იმასაც ბევრი რამ ეპატიება, პატარა ნაკადულს რომ ჭიანჭველა მიაქვს, უნდა როგორმე ნაპირზე გამოცურდეს, მაგრამ იმ ღელეს სხვა ღელე ერთვის და ვინ არის ჭიანჭველის მშველელი. იშვიათად, მაგრამ მაინც იბადებიან ამ ქვეყანაზე ისეთი ადამიანები, რომლებსაც ასეთი ჭიანჭველა ნაპირზე გამოჰყავთ. შეიძლება ასეთ კაცთა შორის კაცისმკვლელიც იყოს. გულდარდიანი ნუ ხარ, დედა. – ძალიან გეტკინა, შვილო? – რა, დედა? – ის, რაც წამების დროს გადაიტანე. – დედა, ის სასმისი მხოლოდ შარბათია იმასთან, რაც უნდა შევსვა. ნურასოდეს გულს ნუ დაიღონებ, მამაჩემი არასოდეს არ შემასმევს იმ სასმისს, რისი შესმაც მე არ ძალმიძს. ჩემ გამო მეტად ნუ იტირებ, იტირე საქართველოს გამო და იცოდე, მალე აღესრულება სატანის მეფობის ჟამი. – ილოცე, ილოცე, ჩემო საყვარელო დედა, საქართველოსთვის! – მე თუმცა ღმერთი ვარ , მაგრამ როცა ღმერთებს შენნაირი საყვარელი დედები ჰყავთ, რა თქმა უნდა იმათაც სჭირდებათ ლოცვა. ილოცე ჩემო დედა, რომ სრულიად საქართველომ რაც შეიძლება მალე შეიმოსოს ჩემი კვართი. ბატონო, პრეზიდენტო! უმორჩილესად გთხოვთ მაპატიოთ ეს გადახვევა. ხედავ, რა ხალხია ეს მწერლები. არა, მაინც სად ჩამომიხტა. კიდევ კარგი სადგისი ვარ და ზრდილობიანი ვარ, თორემ... აბა სხვა ვინმეს გაუბედოს; ხმალს გაუბედავს? ხო ვერ გაუბედავს? თოფს გაუბედავს? ხო ვერ გაუბედავს? დამბაჩას? ბოძალს? კაცისმკვლელი ქარჩი რომ ჰკიდია ჩვენს მუზეუმში, იმას ამბები აქვს ნაქნარი, მოდგეს, აბა, ეს ჩვენი მწერალი და იმას ჩაერთოს ლაპარაკში, ისეთი სდრუზოს რომ სანატრელი გაუხდება ეს მზე და ეს მთვარე. მანამ უმზეო და უმთვარო ქვეყანაში მოუწევს ცხოვრება და ისიც საკითხავია თუ ეპატიება აქაური ცოდვები. მუზეუმში შესულს ქარჩი რომ ჩასცხებს თავში, მეტი არ არის ჩემი მტერი მონანიების სათქმელად მღვდელს დაუძახოს. ეგ ერთი და ის მეორე, რომ გლახად გადაიკიდა სადგისი. – დედაჩემის სული ნუ წამიწყდება, სადაც მართალი იქნება და სადაც მითუმეტეს მტყუანი იქნება, ყველგან უნდა წავჩხვირო! ისე უნდა წავჩხვიროო, ისეთი საქმეები უნდა დავაბრალოო, ისე უნდა მოვთხარო მაგისი ფილმები და მოთხრობებიიიი.... უი, დადადადაა! მე იმას ვცდილობ, ბატონო მელია, რა გასიამოვნოთ, რომელ სამუზეუმო ექსპონატზე რა საქმე შევადგინო, რომ მერე თქვენმა მაღალუდიდებულესობამ სკივრში გამოამწყვდიოს ჩვენი „გუდამაყრის მუზეუმისთვის“ შეუფერებელი ნივთები. მითუმეტეს სადაცაა არჩევნები მოგვადგება კარს და რაც შეიძლება მეტი სამუზეუმო ექსპონატი უნდა იქნეს სკივრებში და კიდობნებში გამომწყვდეული. უვარგისი, მე ვფიქრობ, არც ის იქნებოდა თუ ამოდენა საზღვარგარეთ გაქცეულ ქართველებთან ერთად ჩვენი ერის საგანძურსაც თან მივაყოლებდით; ამას ქაღალდზე ვერ დაგიწერთ და თუ არ მიწყენთ ყურში გიჩურჩულებთ ჩემს აზრს.მელია დაფიქრდა, ყურები დაცქვიტა, მუზეუმში მიიხედ-მოიხედა, ფუმფულა კუდი ერთ ალაგას ამოიდო და სადგისს უბრძანა: – მოდი, მიჩურჩულე! სადგისი დაეჭვდა, მიიხედ-მოიხედა. – მოდი, რაღას უდგეხარ?! – ცოტა ხმას აუწია მელიამ. – ბოდიში, ამ კითხვაზე, ჩემო ბატონო, მაგრამ თუ მეტყვი რამდენი დღეა კვირაში. მელიამ ჩაიცინა. – დამცინით ხომ, ჩემო ბატონო, ასეც ვიცოდი და ამდენი ხანი სწორედ ამიტომ ვერ შემოგკადრე ეს კითხვა. – რამდენია და შვიდი. – ოჰ! კიდევ დამცინით ხომ ბატონო? – აბა, თუ ჩემი პასუხი არ მოგწონს, შენ მითხარი რამდენი დღეც არის იმ შენს კვირაში. – ჩემი ისევეა მთელი კვირა, როგორც შენი, მელია ბატონო. – ჰო, კარგი, კარგი, იყვეს ორივესი, მაგრამ თუ სადგისი ხარ, ამიხსენი, რაღა ჩემთვის არის შვიდი დღე და შენთვის ექვსი. – საიდან დავიწყო? – საიდანაც გინდა იქედან დაიწყე, ოღონდ ამიხსენი. – კვირა ხოა დღე? – დღეა! – დაუდასტურა მელიამ. – ორშაბათი? – ეგეც დღეა! – ოთხშაბათი? – რაღა თქმა უნდა, ოთხშაბათიც დღეა! – ხუთშაბათი? – ხუთშაბათიც! – შაბათი? – შაბათი ხო დღეა და დღეა? – აბა, მაშ რამდენი დღე ყოფილა კვირაში ბატონო მელია? – შენ რაც დააშავე ექვსი, მაგრამ პარასკევმა რა დააშავა? – ის დააშავა ბატონო მელია, რომ იქ სადაც მე ოცი წელი ვმუშაობდი თერძთან არ მახსოვს ვინმეს იმ სოფელში ერთი მეორისთვის გადაბრუნებული სიტყვა ეთქვას. მოვიდოდა მუშტარი, მისცემდა ჩემს ბატონს შეკვეთას და იკითხავდა: – როდის გამოვიარო? – დღეს რა დღეა? – სამშაბათი. – მოდი ხუთშაბათს და მზად იქნება. მუშტარი მოვიდოდა ხუთშაბათს და კოხტად, ლამაზად გახვეულ შეკვეთას ამოიდებდა იღლიაში, ერთი ორი ტკბილი სიტყვით დაგვემშვიდობებოდა და მიდიოდა. ასე იყო, მანამ ისეთ შარს არ გადავეყარეთ, დღესაც აღარა მჯერა რო კვირაში შვიდი დღეა.ზამთრის ამბავი ხო იცი. თანაც ისეთ ადგილზეა ჩვენი სოფელი, თვიდან, თვემდე სარებს არჭობენ ჩვენი სოფლელები რო თვეები ერთმანეთში არ აერიოთ და თებერვალი იანვრისაგან გამოარჩიონ. დღეების გარჩევას ვიღა დაგიდევს და გადის ეგე ზამთარი, მაგრამ იმ წელიწადს რაღაც უბედურება მოხდა სოფლის თავს.გამოვიდა ერთ დილით საფიხვნოში ბერდიათ აპარეკი, დაჯდა მზის გულზე, ყალიონი გამართა და თქვა: – ავი ამბავია, ძალიან ავი ამბავი, ან ომი მახდების დედამიწაზე და ცამესკვლევთ ერთი მესკვლევი დააკლდების, ანდა ხალხის გაჟუჟვა მახდება დედამიწაზე. აპარეკი სოფელში კიხთული კაცი იყო და ყველამ შიშით მიიღო მისი ნათქვამი. – რაი ამბავია აპარეკო, ხატის ლიშანი ხო არცრაით რა გეცნო? – ჰკითხა ბაღათერამ. – სალოცავებს დიდება ჰქონდეთ და თქვენ დღეგრძელობა, მაგრამ სათვალავი კი დააკლდა წუხელ შვიდეულს. – როგორ? რანაირად? – გამოვედი და ვითვლი მესკვლევებს, ერთი მაკლია სათვალავში. ღმერთო ჩემო, ვითვლი და პარასკევი მაკლია. მოიცა, მოიცა, შენ შეიძლება სათვალავი აგერია, ამბობს ჯღუნაი და ითვლის: – კვირა იყო? – იყო! – ორშაბათი იყო? – ორშაბათი? ჰო, ჰო იყო, ორშაბათს არ ჩამოვზიდეთ თივა. – სამშაბათი? – იყო. – ოთხშაბათი? – იყო. – ხუთშაბათი? – იყო. – პარასკევი? . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . სიჩუმე. – ხალხო, პარასკევი იყო, თუ არ იყო? – მე არ მახსოვს – ამბობს აპარეკი. – არც მე – უდასტურებს მგელიკა. – არც მწარიას ახსოვს, არც ხეჩოს, არც გამიხარდას. – ქალებო, თქვენ მაინც არ გახსოვთ? – ეკითხებიან ცოლებს. – რაი ვიცით, ვითომ იყო, ვითომ არ იყო, მთელი კვირა ისე გადაუღებლად თოვს, სად გაარჩევ რომელია პარასკევი და რომელი სამშაბათი, ხუთშაბათს და ორშაბათს კიდევ როგორმე გამოარჩევს კაცი. – კაცებო, ესე უსაქმოდ და უგულისყუროდ ყოფნა არ გამოდგების. ღმერთმა შვიდი დღე ჩაგვაბარა და ერთი უგზო-უკვლოდ დავკარგეთ, – თავისას არ იშლის აპარეკი. – აბა, ამ თოვლში საით გამაჩნდება, შაბათი რო იყოს ან ხუთშაბათი კიდევ მიაგნებდა კაცი, ანდა იქნება წესიერად ვერ ვითვლით, საცა აქამდე არ გამაჰკლებია დიდ შვიდეულს, ეხლა რაისთვის გამააკლდებოდა. – გამოკლებულია და ეგ არის, აიღეთ თოფები და ვინც პარასკევს ჩვენს სოფელში რაიმე აწყენინეთ ილოცეთ, ეხვეწეთ, რომ ისევ დაგვიბრუნდეს. თოფ-იარაღში ჩამჯდარი ვანისკრელები მთის ფერდობებზე შეუყვნენ აღმართს. ქიდაქის იქეთ იყო ბაკურხევი, სადაც ხევსურეთში განთქმული ალდია ფიცხელაური დაუხვდა სტუმრებს. გაიმართა ლხინი. ხის ხონჩებზე დაყრილ ხინკალს ორთქლი აუვიდა. ხისავე ქაფქირით ერთი ცალი ხინკალი მოატარა წაღმა ხონჩაზე დაყრილ ხინკლებს მასპინძელმა და დაილოცა: – ღმერთო, ნათელში ამყოფე ჩვენგან წასულების სულები. ვისაც ხინკალი უყვარდა და დღეს სამზეოზე აღარ არიან, იმათ წინაშემც იდგმება ეს სუფრა. – ამინ! ამინ! – წამოაძახეს აქეთ იქიდან. იმ ღამეს გვიანობამდე გაგრძელდა ქეიფი და დილით რომ გაიღვიძა, ერდოში ხელისტოლა ფრტენებს მოჰკრა თვალი აპარეკამ. – ბათირავ! – შეეხმიანა აპარეკაი ძმადნაფიცს. – იმ შენ მამაპაპათ სალოცავებს გაფიცებ, კვირაში რამდენი დღეა? – იმდენი, რამდენიც იმ დალოცვილმა ღმერთმა დაგვიწესა. – შვიდი? – შვიდი. – ერთი ხო ორშაბათია? – დიახ. – სამშაბათი? – დიახ. ოთხშაბათი? – დიახ. დინჯად პასუხობდა აპარეკას ბათირა. კაცს რომ მათთვის მოესმინა, იფიქრებდა ღმერთმა ეს-ესაა შექმნა სამყარო და რაკი შვიდი დღე დააწესა ამ აპარეკასი და ბათირას მეტი ვეღარავინ ნახა და ამათ მიანდო დღეებისთვის სახელების შერქმევაო. – ბათირავ, ვიცი რომ ხვალ ხუთშაბათია, ზეგ შაბათი, – როგორღაც იმედის ძაფს ჩაეჭიდა აპარეკი. – პარასკევი? რაო, პარასკევი ღმერთის შექმნილი არ არის თუ შიგ რომ შაბათი არ ურევია, იმიტომ გამოსტოვე, ჰა? – ცხენივით ჩაიხვიხვინა ბათარეკმა. – მაშ, პარასკევი არ დაკარგულა?! – ბალღივით წამოხტა აპარეკი. – რაი ვიცი, ჩვენ სოფელში ვიღაცები მაეხეტნენ, ერთი კვირა იქ დარჩნენ და გვიმტკიცებდნენ, რო პარასკევი მოიკვეთა ქრისტე ღმერთმა თავის დღეებიდანო. იმის მერე დავდევთ და ვეძებთ პარასკევს, – თქვა ბათირამ. – ჰოდა, ზეგ ნახავთ როგორ პარასკევსაც ვიზეიმებთ მაღალი ღმერთის სადიდებლად! – ჩაიროხროხა აპარეკამ და როხროხს ცხენივით ჭიხვინი მოაყოლა. . . . ირიჟრაჟა. ხევისბერმა ზარები დარეკა. სალოცავად მისულმა ხალხმა ქუდები მოიხადა. ხევისბერმა ლოცვა წამოიწყო : – დიდება ღმერთსა, მადლი ღმერთსა, დიდება კვირესა, კვირე ძლიერსა, ღვთის კარის მაშვენებელ მთავარანგელოზსა! თავდაპირველად ღმერთმა შექმნა ცა და მიწა. მიწა იყო უსახო და უდაბური, ბნელი იდო უფსკრულზე და სული ღვთისა იძვროდა წყლებს ზემოთ. თქვა ღმერთმა: იყო ნათელი! და იქმნა ნათელი. დაინახა ღმერთმა, რომ ნათელი კარგი იყო და გაჰყარა ნათელი და ბნელი. – დიდება ღმერთის ძალასა! – ჯიხვის ყანწით შესვა ღმერთის სადიდებელი ბათარეკმა. – დიდება! დიდება! – აჰყვნენ სხვებიც და ისეთი არყის სმა გაჩაღდა, სულ მალე ერთ-ურთს ვეღარა სცნობდნენ. – პარასკევი არ გინახიათ? – წარამარა კითხულობდა ბათარეკი. – ვინა, ვინა?! – პარასკევი. – ვნახავ და კარგ ხეირსაც შაეყრება, ავკაფავ ხვთის მადლმა. – რაისთვი აჰკაფავ?! – იწყინა ბათარეკმა. – ეგრე მწადის და იმადა! – თითსაც ვერ დააკარებ, მე აქ ვირების საწველად კი არა ვარ მოსული, რით ვერ გაიგე რო პარასკევს ვეძებ. – გიპოვავ შენი პარასკევი და ეგ არის! – მთელი ძალღონით გადაჰკრა ბათარეკს ხირჩლამ გველისპირული. სისხლზე წინ-წინ ტვინმა იჩქეფა. – აეგაც შენი პარასკევი! – ნიშნისმოგებით მიაძახა წაქცეულ ბათარეკს ხირჩლამ. იმან არ იცოდა, რომ მართლაც დაჰკარგა ბათარეკამ პარასკევი და ხირჩლამ ჩვეულებისამებრ ჩხუბში გამოსაწვევად მიიღო მისი შეკითხვა. . . . ადრე ეგეთი წესი იყო: სამ დღეზე მეტს არ აჩერებდნენ სამზეოზე მიცვალებულს. პარასკევს მოკლეს ბათარეკი. შაბათმა ხარჯის სამზადისში ჩაიარა. კვირამ, მანამდე ცაზეგადახრილი მთის ნაგრილები დაიძრებოდა მთებსა და მთებს შორის, მანამდე მიიბარა ბათარეკი. . . . ათასჯერა თოვს იმ სოფელში და ხანდახან დღეები კი არა, თვეები აგერევა კაცს ერთმანეთში. ათასჯერ ცა იღუშება და სეტყვა მოდის. ათასჯერ ქარი და წვიმა ერევა ერთ-ურთს.პარასკევი კი იმ დღის მერე აღარავის აღარ ავიწყდება და რაიმე ამბის გახსენება რომ უნდათ, ასე ამბობენ: შვიდი წელი არც კი გასულა სრულად იმ დღის მერე, რაც ის სულგანათლებული ბათარეკი მოკლეს პარასკევ დღეს. ბათარეკის საფლავსაც ორად-ორი სიტყვა აწერია მხოლოდ: ბათარეკი – პარასკევი! . . . პატივჭემულო მელია! მინდა მოგახსენოთ, რომ პარასკევი არც დაკარგულა და არც დამალულა. ეს ყველაფერი წინასაარჩევნო ფანდია. კიდევ კარგი ბათარეკის სიკვდილით დროზე გამოაშკარავდა, თორემ ვინ იცის რას გიპირებდნენ. თქვენი მონა-მორჩილი – სადგისი! მინაწერი სადგისის საიდუმლო ინფორმაციაზე ბათარეკისა და პარასკევის შესახებ: მე დიდად ვაფასებ თქვენს მცდელობას, რათა თვალთა ხედვიდან არ გამოგრჩეთ არც ერთი საგნის წარსული, რომლებიც ჩვენს მუზეუმში ინახებიან და უყურადღებოდ არ ტოვებთ არც იმათ , ვინც მუზეუმის გარეთ არიან. ავიღოთ თუნდაც სულგანათლებული ბათარეკი, რომელმაც თქვენი თქმით მხოლოდ და მხოლოდ იმიტომ დაკარგა პარასკევი, რომ შემდეგში ჩვენთვის თავგზა აებნია არჩევნებში. თუ ასეა, წინათგრძნობას რა პასუხი გავცეთ მერე? განა პარასკევ დღეს არ გარდაიცვალა აპარეკი? თქვენ რა, ეჭვი გაქვთ რომ არჩევნებს მოვიგებთ?!!! სადგისო!!!ბათარეკის ამბები რომ გამოიკვლიე, ის რატომ დაგავიწყდა დიდთოვლობისას რომ გადამარჩინა ბათარეკმა.პარასკევი განგებ დაავიწყდაო, რომ ამბობ, განა დაიარება ქვეყანაზე რომელიმე კაცი, რომელსაც თავისი სიცოცხლის მანძილზე ერთხელ მაინც არ დაავიწყდება წელიწადის თვე, რიცხვი და თუნდაც ის შენი სანაქებო პარასკევი. რა ქნას კაცმა, ისეთ მთებში ვცხოვრობთ, ხანდახან ისე თოვს, დღეს და ღამეს ვერ გაარჩევ ერთ- ურთისაგან.ერთხელ მთელი ათი დღე გამომკეტა სოროში თოვლმა. იმდენი ეთოვა, ძლივს გამოვიგნე სოროდან გამოსასვლელი. მივდივარ, მივლასლასებ, საით მე თვითონაც არ ვიცი. უაზრობაა ამხელა თოვლში თაგვის სოროების თხრა. ისევ სოფელს უნდა მივატანო როგორმე. ძაღლების ყეფას მივაყურადე და იქეთ წავლასლასდი. თოვს. წინ ძლივს მივიკვლევ სავალ ბილიკს. ძაღლების ყეფაზე ვგრძნობ, რომ სოფლისკენ მივდივარ. მერე სინათლეებიც აკიაფდა. როგორც ჩანს ამ ღამით ამ სოფლის სტუმარი ვიქნები, ამას ძაღლების ყეფაზე ვატყობ; ერთ წუთს რომ სოფლის თავს ყეფენ, მეორე წუთში სოფლის ბოლოსაკენ გარბიან. მე ისე ვარ შიმშილით დასუსტებული, ძაღლმა კი არა, კურდღელმა რომ ჩამიქროლოს, ფეხზე ვერ დავდგები. არა და მართლა ჩამიქროლა გვერდზე კურდღელმა, რომელსაც დიდი ბომბორა ძაღლი მისდევდა. მე ჩემთვის გავიფიქრე, ეგ ძაღლი მაგ კურდღლის დამჭერი არ არის, მოდი ამ თივაში შევიმალები და გათენებისას ისე როგორ გამწირავს გამჩენი, ერთი ბეღურა მაინც არ მოვინადირო . წინა თათებით ღრმად გამოვღრუნტე თივის ზვინი და შიგ ჩავწექი. ცოტა ხანს კიდევ ყურს ვუგდებდი ძაღლებისა და მელკურდღლების გნიასს, მერე ძილმა წამართვა თავი და ღრმად ჩამეძინა.დილით კაცის ხმამ გამომაღვიძა. შევხედე, ბათარეკი დგას ჩემს წინ. გაქცევა დავაპირე, მაგრამ სად გაიქცევი, ისედაც ცარიელი ძვალი და ტყავი ვარ. – ბალღოო, წითელი დედალი რო გვყავს, ის ჩამაიყვა! –გასძახა შვილს ბათარეკმა. იმისმა ბიჭმა სახელდახელოდ მოარბენინა წითელი დედალი. – თოკიც ჩამაიტა! – ისევ გაგზავნა ბალღი ბათარეკმა. გარშემო სოფლის ძაღლები მოგროვდნენ და ავი ღრენით მეტანებოდნენ.ბათარეკმა ღობის მარგილი მოგლიჯა და ძაღლებს დაერია გინებით: – ვერა ხედავთ, თქვე შობელძაღლებო, რო სტუმარია შემოხიზნებული. საქურდნელად რო იყოს მოსული, განა ამ თივის ზვინში დაიძინებდა, ან ეგრე ადვილად დაგვეჭერინებოდა. ნადირია და თავისებური ნდობა მაგასაცა აქვს ჩვენს მიმართ. ვეცნეთ და გავგლიჯოთ? ა, ბეჩავ ბიჭებო? ა, ბეჩავ ძაღლებო! აბა რატო იმათ ვერ იჭერთ დღედაღამე სოფლის გარშემო რო დარბიან.ბალღებო მააშორეთ აქედან ძაღლები! – ბრძანა ბათარეკმა და ძაღლებს აღარც დასჭირვებიათ გაჯავრდომა, კუდამოძუებულები მოსცილდნენ იქაურობას.ერთ ხელში მე ამიყვანა ბათარეკმა, მეორეში წითელი დედალი, თოკი ჯიბეში ჩაიდო და იმ გზას დაადგა, რომელიც იმ ღამით მე გავკვალე და რომელიც ოდნავღა ეტყობოდა წუხანდელი ნათოვის მერე.გადავიარეთ მდინარე და როცა ტყის პირს მივუახლოვდით, ბათარეკმა თოკის ერთი ბოლო იმ წითელ დედალს გამოაბა, მეორე ბოლო მე შემაბა წინა ფეხზე და გამიშვა.იმდენი ძალაც აღარ მქონდა, რომ სოროსაკენ წამეთრია ქათამი, რომელიც თოვლში პტკნიალებდა და მშველელს ეძახდა. ბოლოს გამოჩნდა ეს მშველელიც, ჩემი მოსისხლე გელა.არ ვიცი საიდან მოვიკრიბე იმ დროს ძალა. გავექანე ჩემს მტერს და ძირს მოვიქციე.ბათარეკი, უკვე შორს იყო წასული და რაღა თქმა უნდა ვერ დაინახა როგორ მოვკალი იმ დღეს ჩემი მოსისხლე.მე არ ვიცი რა დღე იყო იმ დღეს: ორშაბათი, სამშაბათი, ოთხშაბათი, ხუთშაბათი, პარასკევი, შაბათი, თუ კვირა.ერთს კი ვნატრობ, ნეტავ ცოტა ხნით გააცოცხლა ბათარეკი რომ ვთხოვო – რის ჩამოკიდებას ისურვებდა მისი ნაქონი ნივთებიდან გუდამაყრის მუზეუმში ჩამოსაკიდებლად, მანამდე კი რაკი ყველანი რაღაცას ვკარგავთ და რაღაცას ვპოულობთ, მოდი ბათარეკის საპატივსაცემოდ კედელზე დავაწეროთ – ვიპოვეთ, პარასკევი ვიპოვეთ ხალხნო! საქმე №8. საქართველოს ხალიჩა (საიდუმლო ინფორმაცია გუდამაყრის მუზეუმის აღმოსავლეთ კედელზე ჩამოკიდებულ ხალიჩაზე, რომელსაც საქართველოს რუკის ფორმა აქვს) თქვენო, აღმატებულებავ!თქვენცა ხართ მოწმე და მეც არა ერთხელ მომიხსენებია, რომ ამ ბოლო დროს იმდენმა სამუზეუმო ექსპონატმა დაიკავა საქართველოს ხალიჩაზე ჩუმ-ჩუმად ადგილი, თუ ესე გაგრძელდა, ერთ მშვენიერ დღეს ვეღარ გაუძლებენ სამაგრები და ყველანი ერთ-ურთში ავირევით.ამასთანავე უნდა მოგახსენოთ , რომ მუზეუმს გარედან შემოდის ინფორმაციები, რომ შავი არაგვი საფრთხეს უქმნის არა მარტო რუსების მიერ აშენებულ ბასტიონს, თანდათან ძირს უთხრის პირიმზის სალოცავ მოედანს და ჩვენს მუზეუმსაც. ბრძანება გუდამაყრის მუზეუმის პრეზიდენტი ვბრძანებ: 1. გამაგრდეს ჯებირი, რომელიც საფრთხეს უქმნის მუზეუმს. 2. დაუყოვნებლივ ჩამოიხსნას კედლებიდან: ხმლები, ხანჯლები, თოფები, მშვილდ-ისრები, ბოძლები და კიდევ ის იარაღები, რაც საშიშროებას უქმნიან გუდამაყრის მუზეუმში თავმოყრილ დემოკრატიულ იარაღებს. 3. მომზადდეს პირობები ჭეშმარიტად დემოკრატიული არჩევნებისათვის. ჩვენი დევიზია: ჩვენ დავიწყეთ და ჩვენ დავამთავრებთ. ხოლო ამ გზაზე გამოვიყენებთ ბრძოლის ყველა ხერხს. 4. გუდამაყრის მუზეუმში ინახება ლუდის სახდელი მოწყობილობა და მე მინდა, მავანი და მავანი გავაფრთხილო, რომ ლუდი ეროვნული სასმელია, რითიც ჩვენი მამა-პაპანი ამაყობდნენ და დარჩება კიდეც საამაყოდ, თუ ზოგიერთები გონს მოეგებიან. 5. თვითეული ბუჩქის უკან ვინ ზის და თვითეულ „ბუტკას“ ვინ მფარველობს, ყველაფერი ვიცი. დადგება დრო და ყველას ყველაფერი მოეკითხება 6. არჩევნები ბათილად ჩაეთვლებათ მათ, ვინც საარჩევნო კანონს დაარღვევს. თქვენ კარგად იცით ვისაც ვგულისხმობ ამათში. გუდამაყრის მუზეუმის პრეზიდენტი – მელია. ბატონო მელია! არის კიდევ რამდენიმე საკამათო ნივთი ჩვენს მუზეუმში, რაც არეულობას ქმნის და თქვენი ნებართვის გარეშე არ გადაწყდება მათი ან მუზეუმიდან გატანა, ან სკივრში, თუნდაც კიდობანში ჩაკეტვა. ამ ნივთების შესახებაც მაქვს საქმეები შედგენილი და თუ თქვენი ბრწყინვალება ინებებს, მოგართმევთ. საქმე №9. ლენინი (საიდუმლო ინფორმაცია ისევ ლენინის ტანზე, თუ სტალინის წელსზემოთამხარეზე) როგორც მოგეხსენებათ ეს ორი ბიუსტი სადავო გახდა. თავდაპირველად როგორც მოგახსენეთ და როგორც ანალიზებიც ადასტურებენ; ბასტიონის ეზოში ჯერ ნიკოლოზის ძეგლი დაუდგამთ რუსებს; მერე როცა ნიკოლოზი გადააგდეს, საძირკველი დატოვეს და ზედ ლენინის ძეგლი წამოჭიმეს, მაგრამ ლენინის გარდაცვალების მერე ხელახლა აიღეს ძეგლი და ნიკოლოზისდროინდელ ბრინჯაოს საძირკველზე ისევ სტალინის ძეგლი წამოჭიმეს აღმოსავლეთისაკენ ხელგაშვერილი. მაგრამ ხომ გითხარით რომ აღმოსავლეთის მთაზე პირიმზის სალოცავის ეკლესია დგას და ვეღარც დაანგრიეს კომუნისტებმა ეს ლამაზი ეკლესია, არა და ისე გამოდიოდა, თითქოს აღმოსავლეთისაკენ ხელგაშვერილი სტალინი ეკლესიას ესალმებოდა. ეეხ, რამდენი რამე იცვლება მზის ქვეშეთში და სტალინის ძეგლსაც მოუწია ჩამობრძანება, ოღონდ ამჟამად საქმე გააიოლეს და მკერდთან გადახერხეს სტალინის ძეგლი, ასევე მკერდთანგადახერხილი ლენინის ძეგლი მოიტანეს საიდანღაც და ისე ლამაზად დააწებეს, კრუპსკაიას მეტი ვერავინ მიხვდებოდა წელს ქვემოთ ლენინი იყო თუ არა. ერთი ის იყო ლენინსა და სტალინს შორის განსხვავება, სტალინს აღმოსავლეთისკენ ჰქონდა ხელი გაშვერილი, ამას ხან დასავლეთისკენ და ხან სამხრეთისკენ. ეს იმაზე იყო დამოკიდებული, რამდენი ბალღი დავეკიდებოდით გაშვერილ ხელზე და საით მხარეს გაიხსნებოდა წებო. აკი მოგიყევით კიდეც და ისე მომწონს ეს ისტორია, ძალიან გთხოვთ კიდევ მოგიყვებით. ძირს თოვლია, ბალღები ლენინის ხელზე ვკიდივართ, როგორც ტურნიკზე (აბა იმ მიყრუებულ მთის სოფელში სხვა ტურნიკს ჩვენ ვინ გვაღირსებდა) ვკიდივართ და ვქანაობთ. უცებ სტალინის ძეგლზე გადაწებებული ლენინი ქანაობას იწყებს, გადმოქანდება იმ მხარეზე საითაც ხელი აქვს გაშვერილი, ჩვენ თოვლში ვეფლობით და ჩვენი ძია ლენინი ზემოდან გვეცემა.შემდეგ არის ასეთი სურათი: ჩვენ და ლენინი თოვლში ვართ ჩაფლული. ლენინს დიდი ამბით ეხმარებიან უფროსები და გაშვერილ ხელზე ეძაგრებიან რომ წამოაყენონ. ჩვენ კი ყარაული მოგვდგომია (ეხლა ვფიქრობ, ლენინს რად უნდოდა ყარაული, მე შენ გეტყვი გაიქცეოდა სადმე, ისედაც სოსოს ფეხებზე იდგა და იდგა). ეხლა ვფიქრობ ამას თორემ, აბა მაშინ გენახათ რა ბაგა-ბუგი გაჰქონდა ჩემ გულს. გვირტყამს ყარაული ჩექმიან წიხლებს და გვაგინებს: მამათქვენი ხომ არა გგონიათ რომ ხელებზე ეკიდებით მე თქვენი ასე და ისეო. მერე, ლენინი რომ გადააგდეს, მივადექით იმ ყარაულს, მოვიხადეთ ქუდები და ვუსამძიმრებთ. მიტკლის ფერი დაედო კაცსა, ძლივს ამოღერღა: რა იყო ხალხო, რა ამბავია ჩემ თავსა?! – მამის სული გაგინათლოს ღმერთმა. – რას ამბობთ, ხალხო, ორმოცი წელია მიწას არის ამოფარებული მამაჩემი! – უფრო შეიცხადა ყარაულმა. – მაშინ მამინაცვლის სული გაგინათლოს. – ნუ გადამრიეთ კაცო, ხალხი არა ხართ, ობლობითა ვარ ამოზრდილი, სადა მყოლია მამინაცვალი, ვის გინახიათ, სად გინახიათ? – სუყველას, ვინც აქა ვდგევართ. – ვინა კაცო, სადა?! – სადა და აი აქა, თავგამოდებით რომ იცავდი და ერთი ნეკნი აღარ შეგვარჩინე მთელი. – მაშინ, ხალხო, მთავრობის დავალება მქონდა, დრო იყო ეგეთი, – შიშით აკანკალდა ყარაული. – ეხლა რომ გითხრათ, მუზეუმიდან გამოიტანე და გადააგდე მდინარეშიო, გადააგდებ? – მე ნუ, მე ნუ, მე ნუ გადამაგდებინებთ ხალხო, რა ვიცი რა დრო მოვიდეს, მარტო ჩემ ხსოვნას სამი ძეგლი იდგა ამ კვარცხლბეკზე. იყოს იმ მუზეუმში და ეგდოს თავისთვის კუთხეში, ოღონდ მე ნუ გამომატანინებთ, შვილიშვილების პატრონი ვარ. გეხვეწებით, გემუდარებით! არ გაისვარეს საბრალო ყარაულის სისხლით გუდამაყრელებმა ხელები. – წადი, მოშორდი აქაურობას, ეგ ბიუსტი კი მაგავ კუთხეში ეგდოს სადაც გდია, – უთხრა შუღლიანთ სებამ. ყარაული ქუდმოხდილი გავიდა მუზეუმიდან. – ამის მეტად უდროო დროს ნუღარაფერი მოგვესამძიმრებინოს შენთვის, – მიაძახა ხალხმა ყარაულს. საქმე №10. ვეფხისტყაოსანი (საიდუმლო ინფორმაცია მზექალზე, რომელიც სიკვდილის მერე უცნაურად დაიტირეს) რა არის ადამიანი? ხანი, მანძილი, დრო დაბადებასა და გარდაცვალებას შორის.ამას ჩვენ ვფიქრობთ, აქაური დროის საზომით , მაგრამ ადამიანი უპირველესად ღმერთის ქმნილებაა, რომელსაც უდგას ღმერთის სული, დადის და სუნთქავს.უპირველესად ადამიანი არის ღმერთის სული, ხანდახან კი, ეშმაკი ცდილობს ადამიანიდან განდევნოს ღვთის სული და თვითონ ჩასახლდეს იქ.იმისათვის რომ ადამიანებმა ატარონ ჭეშმარიტად ღმერთის სული, ჩვენ მაღალმა შემოქმედმა მოგვცა ღვთის სიტყვა. ღვთის სიტყვა გვასწავლის, სული როგორ უნდა გადავირჩინოთ ამ ქვეყანაზე, როგორ უნდა დავუპირისპირდეთ ეშმაკს, რომელიც ცდილობს ჩვენგან განდევნოს ღმერთის სული და თვითოთ ჩაიბუდოს, თვითონ იფშვინვიეროს ჩვენში. გუდამაყარში ცხოვრობდა ულამაზესი გოგო, რომელსაც მზექალს ეძახდნენ. ავი სული აწვალებდა მზექალს. ბალღობის დროს ცდილობდა მის არსებაში ჩასახლებას. ხანდახან დამუნჯდებოდა და თვეობით ხმას არ იღებდა. მშობლებს დაჰყავდათ მკითხავებთან, ადგენდნენ ხატების მიზეზებს და ხოცდნენ შესაწირ საკლავებს. მზექალს არაფერ არ შველოდა.ხანდახან უამბობდნენ ზღაპრებს, რომლებიც ძალიან მოსწონდა. ერთხელაც მათსოფელში მოიყვანეს პატარძალი, რომელმაც წერა-კითხვა იცოდა და მზითევში ვეფხისტყაოსანი მოჰყვა.პატარძალმა მზექალს ვეფხისტყაოსანი წაუკითხა და ამ ამბავმა ისე იმოქმედა მზექალზე, დღედაღამე მოსვენება დაუკარგა პატარძალს. – აცადე, ქმართან ალერსი მაინც აცადე, – დასცინოდნენ მეზობლები მზექალს, რომელიც ნაირ-ნაირ სამკაულებს ჩუქნიდა პატარძალს, რომ კიდევ და კიდევ წაეკითხა მისთვის ვეფხისტყაოსანი.ერთ თვეში მთელი ვეფხისტყაოსანი ზეპირად იცოდა მზექალმა. ახლა ის უყვებოდა თავის თანატოლებს ამ საოცარ პოემას და ცდილობდა მათაც ზეპირად ესწავლათ ეს საოცარი ამბავი. გათხოვდა მზექალი. ასე ეგონა ტარიელს ან ავთანდილს მისთხოვდა და ერთი სული ჰქონდა წაეკითხა ქმრისთვის ეს პოემა. – იცი, უნდა გაგახარო? – რითი? – ეკითხება ქმარი. – ვეფხისტყაოსანი უნდა მოგიყვე. – ვეფხისტყაოსანი კი არა, სამკალს მიხედე თორემ ტყავს გაგაძრობ,– მკვახედ მიუგო ქმარმა. ერთ ადგილზე გაშრა მზექალი. – არ გესმის რას გეუბნები?! – დაუღრიალა ქმარმა, – ააგე მზორეში ძნები? მზექალს უნდა სიტყვის თქმა, მაგრამ როგორც ბავშვობაში, ისევ ისე ჩაუვარდა ენა. – სიტყვის თქმის ღირსადაც აღარა მთვლი? – სახეში მაგრად გაულაწუნა ქმარმა.თავიხეზე ჩამოკიდებული ნახეს მზექალი. გულში ის ვეფხისტყაოსანი ჰქონდა ჩახუტებული, რომელიც პატარძლისაგან სამ ფარდაგად შეიძინა. იმ ფარდაგებზე ეხატა: ტარიელი, ნესტანი, ავთანდილი, თინათინი, ფრიდონი, თამარ მეფე, შოთა რუსთაველი და კიდევ ქართული ლაშქარი, რომელნიც ხმალდახმალ ეომებოდნენ ქაჯებს. რა თქმა უნდა, ეს ფარდაგები მზექალის მოქსოვილი იყო იმის საფასურად, რომ ვეფხისტყაოსანი შეეძინა პატარძლისაგან. მთაში ლექსად ტირიან. ლექსად დაიტირეს მზექალის სიკვდილი. ამ ლექსად დატირებაში იყო ერთი უდიდესი თხოვნა, რომელსაც მზექალს აბარებდნენ საიქიოში. სად მიხვალ მთვარის საყურევ ცის ოქროს ღილის სადარო, ღმერთსა ვთქოვთ, ეგ შენი წიგნი საიქიოშიც ატარო... და მერე იყო თხოვნა, რომ მათ უდროოდ წასულ შვილებსაც ასწავლოს საიქიოში ვეფხისტყაოსანი.არ ჩაატანეს სამარეში მზექალს ის წიგნი.რახან თავის მკვლელად ჩათვალეს, მღვდელმა ნება არ დართო ღმერთისა და სიყვარულისათვის სადიდებელი წიგნი თავისმკვლელისათვის ჩაეტანებინა.ახლა ეს წიგნი ჩვენ მუზეუმში ინახება. მისი ამბავი ერთი აქაური გლეხისაგან მაქვს მოსმენილი და თქვენ როგორც ახალი დროის შემოქმედს, როგორ მიგაჩნიათ ასეთი წიგნი ინახებოდეს იქ, სადაც თქვენნაირი დიდი პიროვნება განაგებს მუზეუმის საქმეს.მოწიწებით და პატივისცემით მარად თქვენი – სადგისი. P.S. მე შემიძლია თქვენი თანხმობის შემთხვევაში ვუბრძანო მუზეუმის ჩრჩილებს და ერთ თვეში ავთანდილი და ტარიელი კი არა, ქაჯებიც აღარ დარჩებიან მაგ წიგნიდან. . . . – მამავ, მამავ! – გვერდით მიუჯდა შუღლიანთ სებას ნაბოლარა ბიჭი, რომელმაც ყველი, გამხმარი პური და დოქით წყაროს წყალი შემოუტანა. ეს ბიჭი სიბერეში შეეძინა სებას და მამა-შვილს განსაკუთრებით უყვარდათ ერთ-ურთი. ცოლი და უფროსი ორი ბიჭი აღარც კი ელაპარაკებოდნენ სებას. ოჯახის მოღალატედ თვლიდნენ. – გიჟი ხარ, შენი ადგილი საგიჟეშია. ქვეყანა იმას ცდილობს რა შეიტანოს სახლში, რა ჩააცვას და დაახუროს ცოლ-შვილს, შენ კი დამდგარხარ და დათვებისა და მელიების ფიტულებს ებაასები. განა ტყუილად იძახის მთელი სოფელი შუღლიანთ სებაი გაგიჟებულაო. ეგღა გვაკლდა არა, რომ გიჟის შვილები ეძახონ შენ შვილებს. ვინ გამოატანს ამათ ქალებს. არა, არა, მეტს ვეღარ მოვითმენ, საგიჟეში უნდა წავაყვანინო შენი თავი! – ხმა ჩაიკმინდე, ქალო! – ისეთი მტკიცე ხმით უთხრა სებამ ცოლს, ქალმა იმ წუთას ხმა გაკმინდა და მუზეუმიდან გავიდა. – მამავ, მამავ! – ისევ ჩაილაპარაკა ჩუმად სებაის ნაბოლარა ბიჭმა. – რა იყო, მამა გენაცვალოს! – (მთის ხალხი ძუნწია როცა შვილებს ეფერებიან, მაგრამ სებაი ყოველთვის ისეთ უზომო სითბოსა და სიყვარულს გრძნობდა ამ ბიჭის მიმართ, სხვა სიტყვებს ვერ პოულობდა მის მოსაფერებლად). – მამავ, მართლა ხომ არ გაგიჟდები? – არა შვილო, რაისთვის უნდა გავგიჟდე? – რა ვიცი, ყველა ასე ამბობს, ქვეყანა თავზე გვენგრევა, სადაცაა მდინარე სოფელს ჩააგდებს და წაიღებს და ეგ კიდევ მუზეუმს ვერ ელევაო. წვიმების დროს ისე ანგრევს მდინარე მინდორს, სადაცაა ჩვენ სახლსაცა და მუზეუმსაც მოადგება. ღამე სულ შიშით ვიძინებთ, რომ მდინარემ სახლი არ წაიღოს. სოფელი ჯებირებს აშენებს, მაგრამ არაფერი არ შველის. ხალხი ამბობს, ეტყობა ღვთის რისხვაა, პირიმზის სალოცავის მოედანზე ჯერ რუსებმა რომ ააშენეს ბასტიონები, მერე კომუნისტები მოვიდნენ და საქონლის ფერმა ააშენეს, ეხლა კიდევ ამ სებამ მუზეუმი ააშენა და შიგ ათასი ცოდვიანი იარაღი და უწმინდური ცხოველის ფიტული გამოფინაო. – შენ გულს ნუ დაიღონებ ჩემო ბიჭო, მე არც გიჟი ვარ და არც გავგიჟდები. მუზეუმი იმისათვის არის საჭირო, რომ ერს თავისი წარსული, აწმყო და მომავალი ახსოვდეს. ჩვენ სხვანაირად ვერ გადავრჩებით ჩემო ბიჭო, მამა გენაცვალოს, აბა გახედე იმ გზას, კლდეებში რომ არის გაჭრილი, ეგ ჩვენი დიდი მეფის, ვახტანგ გორგასალის ნაგზევია. მოდი, რა წაგაკითხო. სებამ ბიჭი იმ ფარდაგთან მიიყვანა, სადაც საქართველოს რუკა იყო ამოქარგული და ზედ ვახტანგ მეფის ანდერძი ეწერა: ვახტანგის ანდერძი!მტკიცედა სდექით სარწმუნოებასა ზედა და ეძიებდით ქრისტესათვის სიკვდილსა, რათა მარადიული დიდება მოიგოთ.აი, შვილო, აი, ამ ფარდაგს ეს ანდერძი აწერია, ხოლო საკუთარი ავი ზრახვებისათვის მაძიებელნი უფრო მეტნი ეტანებიან ამ ფარდაგზე ყოფნას ვიდრე ისინი, ვინც ჭეშმარიტად მტკიცედ დგას სარწმუნოებასა ზედა და ქრისტესათვის სიკვდილს ეძიებს. მთავარი ამანდერძის და ამ ფარდაგის გადარჩენაა და თუ მე ვერ შევძელ, შენ უნდა შეძლო. ბიჭმა მამას მადლიერი თვალებით შეხედა. შუღლიანთ სებამ შვილის მოტანილი წყაროს წყლით გული გაიგრილა. – მე მგონი კიდევ წვიმას აპირებს, მამავ. ერდოში გამკრთალ ელვას შეხედა ბიჭმა. – ნუ გეშინია, მამა გენაცვალოს, ნუ გეშინია, მაღალი ღმერთი და ვახტანგის ანდერძი, ყოველთვის დაგვიფარავს ქართველებს, – დააიმედა მამამ მოსალოდნელი წვიმისაგან შეშინებული ბიჭი. – სახლი რომ გაგვტაცოს მდინარემ, მერე რა ვქნათ, მერე სად ვიცხოვროთ? – უფრო შეშინდა ბიჭი.იგი ერთიანად კანკალებდა და თან მამისაგან ელოდა პასუხს, ხანაც გარეთ იხედებოდა. მუზეუმში დატანებულ ერდოებში ელვა კრთებოდა, მელიისა და დათვის ფიტულებს ანათებდა და ეტყობა მან უფრო შეაშინა ბიჭი, ხალათი წამოიფარა თავზე და თავსხმაში გავარდა გარეთ.ღონემიხდილი ჩამოჯდა შუღლიანთ სება ტახტზე. ელვა თანდათან კრთებოდა და ელექტრონის შუქივით იყო განათებული მთელი მუზეუმი.მხოლოდ ერთი მხარე იყო დახუნძლული, ის მხარე, სადაც ფარდაგი ეკიდა. დანარჩენ სამ კედელზე ზოგან ფიწალი ეკიდა, ზოგან შრომაში გაცვეთილი გუთანი იყო კუთხეში მიყუდებული, ზოგან ათასი საკერებლით დაკემსილი ქალისა და კაცის სამოსი. მუზეუმის შუაგულში მინავლებული კერია იყო, თავიხეზე ჯაჭვი იყო ჩამობმული და ზედ შემურული ქვაბი ეკიდა.უცებ შუღლიანთ სებამ თვალი მოჰკრა, რომ ელვით განათებულ ერდოში რუსი ჯარისკაცის აჩრდილი შემოვიდა, მელიასთან მივიდა და ჩაუჩურჩულა: – დარეკეს. – ძალიან კარგი, – მოუწონა მელიამ. – ეს მუზეუმი დიდ საფრთხეს უქმნის ჩვენს საქმეს. ეს თუ არ მოისპო, ძველ ბასტიონს ვერაფრით ვერ ავაშენებთ. – დრო და მოთმინებაა საჭირო, დრო და მოთმინება. ამათ საჩვენო საქმე თუ ისე არ შევუმზადეთ, რომ თვითონვე არ დაშალეს მუზეუმი, ისე არაფერი არ გამოვა. – მაინც როგორ ფიქრობთ, რამდენი დრო დასჭირდება ამას? – ხუთი წელი მაინც კიდევ უნდა დავრჩე პრეზიდენტად, რომ ყოველგვარი სურვილი ჩავუკლა, რომ მუზეუმი ააშენონ, თორემ ამათი ამბავი რომ ვიცი, აიმ ერდოდან რომ ვახტანგ გორგასალის ნაგზევი ჩანს, იმ ნაგზევს მისტირიან და ის აძლევს ძალას. აი, ამ ფარდაგზე რომ ანდერძია ამოქარგული, ათასხუთასი წლის წინათ არის ნაანდერძევი და მაინც ეგ აძლევს ძალას. ამათ თუ ეროვნულობისა და წინაპართავე ყურების საფუძველი არ გამოაცალე, სხვანაირად მუზეუმების მშენებლობას არ მოიშლიან. მუზეუმი კი ამათთვის იგივეა, რაც სალოცავი. თოფები და ხმლები ხომ ჩავაკეტინე სკივრებში და კიდობნებში, ეხლა კიდევ ყველა ღონე უნდა ვიხმაროთ მომავალ სამუზეუმო არჩევნებში, რომ ბარმაც ჩვენ მოგვცეს ხმა, ქარჩმაც და ნიჩაბმაც. დამიჯერეთ, დროა საჭირო, დრო. – კარგით ბატონო მელია, წავედი. – კი ბატონო. ლანდი ის იყო ელვითგანათებულ ერდოში უნდა გასულიყო, რომ მელიამ მიაძახა: – მოდი ერთი წუთით. ლანდი მელიასთან მივიდა. – რომელი მხრიდან დარეკეს? – ჩრდილოეთიდან. – ესე იგი... დაფიქრდა მელია, – ესე იგი თქვენთვის დასავლეთიდან არ დაურეკიათ? – როგორც კი დარეკავენ, იმ წუთას მოგახსენებთ, ჩემო ბატონო! – თავისუფალი ხართ! – უბრძანა მელიამ და კუდით მიიხმო სადგისი. – რა თქვით, მუზეუმში ჩრჩილები მყავსო? – რამდენიც გნებავთ დიდო ბატონო! – მე რა მნებავს, ჩრჩილი რა ჯანდაბად მინდა, იცოდე ჩრჩილი არ დავინახო ჩემ ფიტულში შემომძვრალი თორემ, კიდობანში ამოგაყოფინებ თავს. – უწინ მე მოვიტეხ წვერს, მანამ თქვენ ჩრჩილს მოგაკარებთ. – რამდენიმე გაწვრთნილი ჩრჩილი თუ გყავს? – მყავს სხვადასხვა დარგში მომუშავეები, მაგრამ თქვენ მაინც რომელი გაინტერესებთ? – ჩემ ზემოთ რომ ანდერძი წერია, იმას ხედავ? – როგორ არ ვხედავ. – ასო-ასო რომ ამოჭამონ, აისეთი ჩრჩილები მჭირდება. – ეხლავე შევუდგები მაგ საქმეს! – ფარდაგზე ყოჩაღად გაგორდა სადგისი. მელიამ კუდი თავქვეშ ამოიდო და ტკბილად ჩაიძინა. არ ეძინათ ჩრჩილებს. არც სადგისს ეძინა, მორიგ საქმეებზე მუშაობდა. და რაც მთავარია არ ეძინა შუღლიანთ სებას. გარეთ ქუხდა. ელავდა, წვიმა აშხაპუნებდა და როგორც ჩანს არ ეძინა შუღლიანთ სებაის ნაბოლარა ბიჭს იმის შიშით, რომ მდინარეს იმათი სახლი არ წაეღო და ვინ იყო მშველელი, აღარ იცოდა. იმან ბევრი ვერ გაიგო იმ დღეს მამის საუბრიდან და რაც მთავარია ვერ გაიგო რატომ იყო ძველებურ ფარდაგზე ამოქარგული რამდენიმე სიტყვა, რომელსაც მამამისი ვახტანგის ანდერძს ეძახდა და რომელიც საკუთარ სახლზეც ძვირფასად მიაჩნდა. ბიჭს კი მთელი არსებით უყვარდა თავისი სახლი და ეშინოდა აბობოქრებულ მდინარეს არ წაერთვა მისთვის ეს სახლი.პატარა ბიჭებს ხშირად ორი რამე ეიმედებათ – მამა და საკუთარი სახლი.და როცა მამები ვერ ეხმარებიან და სახლს კი მდინარე უპირებს წაღებას, მათი გული თრთის და კანკალებს, როგორც ვარსკვლავი შუაღამის ნეტარებაში. საქმე №11. ფანდური, ანუ კაი ყმის სიმღერა (საიდუმლო ინფორმაცია ფანდურზე) მთაში კარგ კაცზე იტყვიან, ლექსივით აწყობილი კაციაო. მთაში ლექსი ლოცვის მაგიერია. ტირილითაც კი ლექსად ტირიან. უმეტესობა მოლექსეებისა ყაჩაღად იყვნენ გავარდნილი, ოღონდ ყაჩაღად არა იმ გაგებით, როგორცდღეს ხმარობენ ყაჩაღს. ყაჩაღი იმდროინდელი მთავრობის მოწინააღმდეგე იყო. ეს იყო ლექსივით აწყობილი კაცი, რომელიც ვერ ეგუებოდა რუსების კანონებს.ერთ-ერთი ასეთი ლექსივით აწყობილი კაცი, აი იმ ფანდურის პატრონი იყო, გულთაბოძზე რომ ჰკიდია სალამურის გვერდით. დაჯდებოდა ეს ყაჩაღად გავარდნილი კაცი და ფანდურის ხმაზე დაამღერებდა თავის გულის სათქმელს, აი, თუნდაც ასეთს: რა ვქნისა ციხე ავაგე ჯავრი შავაბი კარადა, საიქიოდან მოვიდნენ იმ ციხის სანახავადა. ბევრი უარეს გარშემო კარ ვერ გატეხეს ძალადა, მემრე თქვეს, ჟამი მოვალის კარ გაიხსნების თავადა. აი, სწორედ მაგ ფანდურზეა ეგ ლექსი ნამღერი და როგორ მოვიქცეთ, ისეთი ფანდური, რომლის პატრონიც ეგეთ ლექსს მღეროდა, მოგვცემს კი არჩევნებში ჩვენ ხმას? თუ გინდა მიბრძანე და ისეთ ადგილას გავხვრეტავ, მთელი ცხოვრება ხმას ვეღარ ამოიღებს, თუ არა და კიდობანში ჩავაკეტინოთ. მარად თქვენი მონა-მორჩილი – სადგისი! საქმე №12.ორაგულის ცხოვრება (ანუ საიდუმლო ინფორმაცია, რომელიც მელიას ვიღაც კაცმა მოუყვა იმ ღამეს ძალიან რომ წვიმდა) ესიზმრა მელიას: ზის ტახტზე და შემოიყვანეს მასთან მრჩეველი, პატარა, გაქუცული კაცი, წელში მოხრილი და არ ვიცი მელიას შიშით, არ ვიცი სიბერით, არ ვიცი მლიქვნელობით, ყოველ შემთხვევაში ასეთ ადამიანებს ვერ გაუგებ პრეზიდენტების წინაშე რატომ კანკალებენ. – თქვენ ახალი მრჩეველი ხართ, ხომ? – ეკითხება სიზმარში მელია. – დიახ, ბატონო მელია. – რა საკითხებში ერკვევით? – ძირითადად ფილოსოფიაში. – და რა არის ფილოსოფია? – გულწრფელად დაინტერესდა მელია. – ფილოსოფია, ჩემო ბატონო, ყველაფერია, ის რაც ღმერთმა შექმნა და კიდევ ის რაც კაცმა უნდა შექმნას საქმით, ან სიტყვით, უფრო სიტყვით. – და როგორ ფიქრობთ, მელია არ არის ფილოსოფოსი? – როგორ არა, როგორ არა, მელია ყველაზე დიდი ფილოსოფოსია ამ ქვეყანაზე. – რატომ და რა ღირსებით? – პირველ რიგში იმით, რომ ბრძენია, რაც გულში აქვს იმას მალავს და რაც სხვების გულშია იმას ყველაზე მეტად მელია ხვდება. – კიდევ? – კიდევ ის, რომ ტყუილის უდიდესი ნიჭი აქვს. ადამიანებს კი ხშირად სიმართლეზე მეტად ტყუილი უყვართ. ტყუილი ისეთი პურია რის სიგემრიელესაც მასები ადვილად იჯერებენ და თანაც რატომღაც ჰგონიათ რომ ეს პური დღეს თუ არა, ხვალ აუცილებლად დატკბება, ხვალ თუ არა ზეგ დატკბება და მელიასაც მეტი რა უნდა, იქნევს აქეთ-იქით თავის გრძელ კუდს და ხალხს თავს აწონებს თავისი სიბრძნით. – კიდევ? კიდევ რითია მელია დიდი ფილოსოფოსი? – მოთმინებით, ბოღმის გულში ჩადებით და სხვისი ხელით მტრის განადგურებით. იგი არასოდეს არა სტოვებს თავის უკან კვალს, ნაფეხურებს, გრძელ კუდს მიითრევს და შლის ამ კვალს. ძაღლი მელიაზე გაცილებით ნაკლები ფილოსოფოსია ამ შემთხვევაში, ჯერ ერთი იმიტომ, რომ პირდაპირ გიყეფს, მეორე კიდევ იმიტომ, რომ კუდი მაღლა აქვს აპრეხილი და თავის გავლილ კვალს ვერ შლის. დათვი ყველაზე ნაკლები ფილოსოფოსია, ჯერ ერთი იმიტომ, რომ თავისი დიდი ტორებით ყველგან დიდ კვალს ტოვებს და კაცი რომ ამ კვალზე გაივლის, აუცილებლად წააწყდება დათვის სკორეს. ის კიდევ თავის კვალზე სკორის მეტს არაფერს ტოვებს, რა ფილოსოფოსი უნდა იყოს. – ესე იგი, თქვენ ამბობთ, რომ მელია ყველაზე დიდი ფილოსოფოსია ცხოველთა შორის? – სრული ჭეშმარიტებაა. – და რა არის ჭეშმარიტება? – ის, რომ მელია ყველაზე დიდი ფილოსოფოსია ცხოველთა შორის და ამიტომაც არის ღირსი მუზეუმში ეჭიროს პრეზიდენტის თანამდებობა. – და კაცთა შორის ვინ არის ყველაზე დიდი ფილოსოფოსი, რომ მასაც ღირსეულად ეკუთვნოდეს არჩევნებში გამარჯვება თავისი დიდი ფილოსოფიური მჭერმეტყველებით და ამის მიხედვით პრეზიდენტის სავარძელი. – როგორ გითხრათ, ადამიანებს უამრავი ფილოსოფოსი ჰყავს, მაგრამ რატომღაც ადამიანებს არ უყვართ ფილოსოფია. ისინი თვითონ წარმოადგენენ იმ ფილოსოფიის ნაწილს, რომელშიც თვითონ ცხოვრობენ. ცხოვრებაში არსებობდნენ ისეთი დიდი ფილოსოფოსები, როგორიც კანტია, ჰეგელია, პლატონია, არისტოტელეა, ფროიდია და კიდევ ისეთი ადამიანია, რომელსაც ნიცშე ჰქვია. – ააა, ნიცშეე, ნიცშე! – მრავლისმეტყელად ჩაილაპარაკა მელიამ. – გიკვირთ არა ღმერთის სიკვდილი ბატონო მელია, მეც მიკვირს. – როგორ, უკვე მოკვდა? – წამოხტა სახეგაბადრული მელია. – არა, ეს ნიცშეს მოძღვრებაში, მაგრამ მთელი ნიცშეს ფილოსოფია, ის კი არ არის, რომ ადამიანებს აჩვენოს მკვდარი ღმერთი, ნიცშეს ფილოსოფია ღმერთისადმი დიდი სიყვარულია და იმის ცდაა რომ თავისი პროტესტით ღმერთისადმი, ადამიანებს დაუმტკიცოს, როგორ ტყუილად ჰგონიათ რომ ღმერთი მოკვდა. სხვა შემთხვევაში ნიცშე დაემსგავსებოდა იმ მეთევზეს, რომელმაც იცის რომ არ არსებობს მდინარე, იმ არარსებულ მდინარეში არ არსებობს თევზი და არ არსებობს მდინარის ნაპირი, სადაც შეიძლება იდგეს თვით ნიცშე, თავისი შემართული ანკესით, რომელსაც სხვა თუ არაფერი, სატყუარა ჭიაყელა მაინც უნდა ებას. და სწორედ ეს სატყუარა ჭიაყელაა, რითიც ფილოსოფოსები ისევე ატყუებენ ადამიანებს, როგორ თევზებს. და ნიცშემ იცის ყველაზე კარგად ეს ყველაფერი. – როგორ, ჩემზე კარგადაც? – არა, ადამიანებზე გეუბნებით. – და ვინ არის ადამიანებში ისეთი ფილოსოფოსი, რომელიც მდინარის პირასაც დგას, მომართული ანკესიც უჭირავს და მშვენივრადაც ისვრის წყალში, ისვრის და თევზიც მოებმება მის ნასროლ ანკესს. – აგერ, კედელზე რომ კაცის სურათი ჰკიდია, ის არის, ჩემო ბატონო. – და რა ჰქვია მაგ კაცს? – ვაჟა-ფშაველა. კაცი, რომელსაც შეეძლო მდინარეში ესროლა ანკესი, დაეჭირა ორაგული, გამოეხსნა ანკესიდან, გულზე ეკოცნა მისთვის და ისევ მდინარეში გაეშვა. – შუღლიანთ სებავ! შუღლიანთ სებავ! – იყვირა ნახევრად მძინარე მელიამ. სება მელიასთან მიიჭრა. – აიმ კაცის სურათს ხედავ? – კუდით ანიშნა სურათზე, რომელიც ერდოდან შემოჭრილმა ელვამ ისე გაანათა, როგორც წმინდანის ხატი ეკლესიაში. – ვხედავ, როგორ არ ვხედავ, მე კი არა ძილშიც კი ხედავს მაგის ხატებას მთელი ქვეყანა. – ხოდა სასწრაფოდ უნდა გადამალო კიდობანში, ცუდი სიზმარი ვნახე, ცუდი არაფერი მოუწიონ მაგ კაცს, თორემ ქვეყნის წინაშე კი არა, ორაგულის წინაშეც კი შევრცვხებით. – რომელი ორაგულის? – დაიბნა შუღლიანთ სება. – გადამალე, გადამალე, არჩევნების წინ ორაგულების მოყვარული კაცები ჩვენ არ გვჭირდება. – ამ კაცს ორგული კაცები არ უყვარდა ჩემო ბატონო, – სცადა ვაჟა-ფშაველას დაცვა შუღლიანთ სებამ. – ბუნტს მიწყობ? დავრეკო იქ სადაც საჭიროა და ერთ წუთში მოვასპობინო ეს მუზეუმი, თუ წესით და რიგით ჩავატაროთ არჩევნები და როცა ყველაფერი ჩაწყნარდება, ვაჟა-ფშაველაც ჩამოვკიდოთ ამ ფარდაგზე, თოფებიც და ხმლებიც. ეხლა რაც არის საჭირო, ის გააკეთე, გადამალე სკივრში ეგ კაცი. შუღლიანთ სებამ ხელის კანკალით ჩამოხსნა სურათი, თავის ნაქონ ხალათში შეახვია და კიდობანში ჩადო. გარეთ ქუხდა. ელავდა. კარზე ბრახა-ბრუხი ატყდა. – მამავ, მამავ! – მოისმა შუღლიანთ სებას ნაბოლარა ბიჭის განწირული ძახილი. სებამ კარი გააღო. ბიჭი ტირილით შემოვარდა. – წაიღო მამავ, წაიღო! – რა წაიღო შვილო, მამა გენაცვალოს, დაწყნარდი და ისე მითხარი. – ჩვენი ბროლია წაიღო მდინარემ მამავ, აშვება ვეღარ მოვასწარი, მარგილი მოთხარა და ბროლიაც თან წაიღო! – დაწყნარდი შვილო, მამა გენაცვალოს, ბროლია მაგარია, ეგრე ადვილად არ დაეხრჩობინება მდინარეს. – სახლსაც წაგვართმევს მდინარე მამავ, თუ ჯებირი არ გავამაგრეთ, წამო მოგვხედე, გაანებე ამ მუზეუმს თავი, ხომ ხედავ ფიტულების მეტი არაფერია აქ. – დაწყნარდი, მამა გენაცვალოს, დაწყნარდი, მოდი ტახტზე წამოწექი და შეგამშრალებ. – რა დროს ტახტზე წამოწოლაა მამავ, ჯებირი თუ არ გავამაგრეთ, სახლს წაიღებს მდინარე. შუღლიანთ სებამ შვილის მუდარას ვეღარ გაუძლო და ჯებირის გასამაგრებლად გაცვივდნენ გარეთ. სებაის დიდი ბიჭები უკვე ამაგრებდნენ ჯებირს. სებაის ცოლიც კაცივით ეხმარებოდა შვილებს. კლდის გაყოლებით ფიჩხს ალაგებდნენ და ზედ დიდ ლოდებს აწყობდნენ. ახლა მხოლოდ ერთი სურვილი ამოძრავებდა შუღლიანთ სებას, როგორმე მიმართულება შეეცვლევინებინა მდინარისათვის და გარიჟრაჟისას, როგორც იქნა მოახერხეს ეს. მდინარემ ეგრე იცის, რაკი ერთხელ მიმართულებას შეიცვლის, მერე თვითონ ცდილობს იქით მხარეს გაჭრას თხრილი და ეხლაც გულდაგულ შეუდგა მოპირდაპირე მხრისკენ დინებას. – მამავ, მამავ! – იყვირა ნაბოლარა ბიჭმა. – ხედავ, გზაზე ჩვენი ბროლია მოდის, მამავ! – ხომ გითხარი, მამა გენაცვალოს, მთავარია გწამდეს და გჯეროდეს და ყველაფერი კარგად იქნება. მთლად სველი და დაღლილი შუღლიანთ სება გუდამაყრის მუზეუმში შევიდა. კარებში შესულმა ისევ იმ ფარაჯიანს მოჰკრა თვალი, ერდოდან რომ შემოდიოდა ხოლმე და რაღაცაზე საიდუმლოდ ეჩურჩულებოდა მელიას. – ესე იგი დასავლეთიდან დარეკეს არა? – ჰკითხა მელიამ. – ჩრდილოეთის პასუხი არ იცი? – ჩრდილოეთი მომხრეა რაც შეიძლება მალე გაუქმდეს ეს მუზეუმი. – ხომ გითხარით დრო უნდა-მეთქი, აგერ ყველაფერი რაც საშიშია სკივრებში და კიდობნებში გამოვაკეტვინე. – რომ განთავისუფლდნენ? – ისეთ დროს გავათავისუფლებ, არაფრის ძალა რომ აღარ ექნებათ. – და მაინც რომ არიან ამ მუზეუმში საეჭვო და თავისუფალი იარაღები? – ესეც საჭიროა. – მაგრამ ჩრდილოეთმა შეიძლება უცებ მიიღოს ამ მუზეუმის სწრაფად განადგურების გადაწყვეტილება. – გადაეცი, რომ საარჩევნო დროა საჭირო, როგორმე დასავლეთი თუ არ მოვატყუეთ, პირველები ისინი იმოქმედებენ. – მე საით დავრეკო? – იქაც და იქაც! – უბრძანა მელიამ. დაღლილი შუღლიანთ სება ტახტზე იჯდა და საცოდავად შეჰყურებდა გაპარტახებულ მუზეუმს. ფარდაგზე წამოსკუპებულ მელიასთან სადგისი მიგორებულიყო და რაღაცას ეჩურჩულებოდა. – მამავ, მამავ, აი, ცივი წყალი მოგიტანე! – მუზეუმში შემოვიდა შუღლიანთ სებას ნაბოლარა ბიჭი და წყლით სავსე დოქი მიაწოდა მამას. – დედამ თქვა, ცოტა ხანში საჭმელად გადმოვიდესო, – თქვა ბიჭმა და გავიდა. სებამ დოქი მოიყუდა და კარგა ხანს იგრილებდა გახურებულ გულს წყაროს წყლით, რომელიც თიხის დოქიდან საამოდ მორაკრაკებდა. რატომღაც ამ დროს კუთხეში მიყუდებულ გუთანს გახედა სებამ და დოქის ყელიდან წამოსულ რაკრაკთან ერთად, ვინ იცის, როდის გარდაცვლილი გუთნისდედის ღიღინი მოესმა: გადი-გამოდი გუთანოო, ღირღიტავ ბანი უთხაროო... სევდიანი და გულის ამაჩუყებელი იყო ეს სიმღერა. თანაც რაღაც ავისმაუწყებლად უყურებდნენ მელია და სადგისი გუთანს, რომელიც უწყინრად იყო მიყუდებული მუზეუმის კუთხეში და ვინ იცის რომელ მეხრეზე ფიქრობდა, რომელი ხარები ელანდებოდა, თუ გაზაფხულზე ახლადმობრუნებული მიწის სუნი ესმოდა, ხედავდა როგორ მისდევდ- ნენ ბალღები და ნახნავში ამოყრილ ფხოლას ჭამდნენ. ფრინველებიც უკან მიყვებოდნენ ამ დროს გუთანს და ბელტებსშორის ამოყრილ თეთრ მსუქან ჭიებს უნისკარტებდნენ. გუთანი მიიწევდა წინ ლაღად, მიჰყვებოდა გუთნისდედის ნება-სურვილს და შუადღისას ისიც მეგუთნეებთან ისვენებდა დიდი კაკლის ძირში. მაშინ ყველანი დიდი სიყვარულით შეჰყურებდნენ გუთანს, როგორც ერთადერთ გადამრჩენელს და დამრჩომს ხართან ერთად. ეხლა კი... შუღლიანთ სებამ შენიშნა, რომ მელია და სადგისი ავი მზერით უყურებდნენ მუზეუმის კუთხეში მშვიდად მიწოლილ გალეულ გუთანს. *გაგრძელება* …
- დაამატა Kakha to ლიტერატურა at 8:34pm on მარტი 2, 2014
- პოსტი: ახალი ზღაპარი - პიესა (ბავშვებისთვის)
ვიდრე ფარდა გაიხსნება ისმის მუსიკა, მუსიკის ფონზე მეზღაპრე იწყებს მოყოლას:
მეზღაპრე: იყო და არა იყო რა (ფარდა ნელნელა…
- დაამატა პაატა ტეტუნაშვილი at 1:46pm on იანვარი 4, 2014
Welcome to
Qwelly
ღონისძიებები
ბლოგ პოსტები
ოსკარის 2026 წლის დაჯილდოება - გამარჯვებულები და ნომინირებულები
გამოაქვეყნა ლაშა_მ.
თარიღი: მარტი 16, 2026.
საათი: 11:30pm
0 კომენტარი
1 Like
ოსკარი 2026 სრული სია
ისევ დამიგვიანდა! ეტყობა, მართლა დავბერდი და უკვე აღარც კი…
2026 Guide to the Best AI Voice Generation for Creators and Businesses
გამოაქვეყნა supprity_მ.
თარიღი: მარტი 13, 2026.
საათი: 6:30pm
0 კომენტარი
0 მოწონება
As we step further into 2026, the landscape of content creation is being transformed by AI-powered technologies. Among these innovations, voice generation stands out as one of the most impactful tools for creators, businesses, and educators.…
გაგრძელებაGallium Market to Reach $860 million by 2033
გამოაქვეყნა Heden Brock_მ.
თარიღი: მარტი 9, 2026.
საათი: 10:00am
0 კომენტარი
0 მოწონება
According to our latest research, the Global Gallium market size was valued at $430 million in 2024 and is projected to reach $860 million by 2033, expanding at…
გაგრძელებაHow Minidumperfactory Electric Garden Loader Manufacturer Adapts to Energy Trends
გამოაქვეყნა Minidumperfactory00_მ.
თარიღი: მარტი 2, 2026.
საათი: 6:30am
0 კომენტარი
0 მოწონება
Electric Garden Loader Manufacturerstrategies are increasingly centered on advanced battery systems as demand grows for efficient and low-emission landscaping equipment. Energy storage technology now plays a defining role in how electric compact…
გაგრძელებაHow Can A Ball Valve Factory Enhance Long Term System Comfort And Stability
გამოაქვეყნა Naishi Valve_მ.
თარიღი: თებერვალი 9, 2026.
საათი: 9:30am
0 კომენტარი
0 მოწონება
Choosing a reliable partner often begins with understanding how a shapes ideas into practical solutions. Behind every smooth operation, there is a place where attention, patience, and process quietly work together. Valves may seem ordinary at…
გაგრძელებაThe Final Barrier Between the World and Ruin
გამოაქვეყნა Karmasaylor_მ.
თარიღი: იანვარი 22, 2026.
საათი: 10:30am
0 კომენტარი
1 Like
ARC Raiders Items takes place in a retro-futuristic science-fiction world where humanity has been pushed to the brink by an unrelenting mechanical force known as the ARC. These machines descend from orbit, tear apart settlements, and hunt…
გაგრძელებაQwelly World
© 2026 George.
•
