ძიების შედეგები - ბრწყინვალე+გონება
- თემა: საეკლესიო ლიტერატურიდან და წმიდა მამების შრომებიდან ამონარიდები და მათი ანალიზი პეტრე იბერის მონოფიზიტობის შესახებ
- ილი საუკუნეების მანძილზე, რომ ამ მხრივ დღეს რაიმე სერიოზული მსჯელობის წარმოება სხვა არაფერია, თუ არა მართლმადიდებელი ეკლესიის საუკუნოვანი განჩინების ეჭვის ქვეშ დაყენება და, შესაბამისად, უკიდურესი შეურაცხყოფა ეკლესიის უცთომელობის დოგმატისა. ესაა იმავე მასშტაბის მკრეხელობა, როგორიც იქნებოდა, ვთქვათ, დისკუსიის მოწყობა თემაზე, თუ რა აღმსარებლობისა იყო არიოზი, მართლმადიდებელი იყო ის თუ არიანელი. მართლაც, აღმსარებლობითი ცთომილების ხარისხით, პეტრე იბერის მართლმადიდებლად კანონიზების მცდელობა ტოლფასია იმისა, რომ კანონიზებულ ვყოთ არიოზი ან ნესტორი. მიუხედავად აღნიშნულისა, ვითვალისწინებთ რა შექმნილი ვითარების სიმძიმეს, არ უგულებელვყოფთ აუცილებლობას იმისას, რომ მოვიტანოთ უტყუარი ისტორიული ფაქტები პეტრე იბერის აღმსარებლობასთან დაკავშირებით. ამასთან, ორიენტაცია გვაქვს რა მასობრივ მკითხველზე, ამჯერად წარმოვადგენთ მხოლოდ საყოველთაოდ ცნობილ ქრესტომათიულ მონაცემებს ყოველგვარი მეცნიერული განხილვების გარეშე, რადგან ფაქტი თვითონ ღაღადებს ჭეშმარიტებას. თან, ფსევდობრალდებათა თავიდან ასაცილებლად, მოცემულ შემთხვევაში დავკმაყოფილდებით არსებითად მხოლოდ რუსული ციტატებით, რომ ინგლისურ-ფრანგულ-გერმანული აურაცხაელი გამოკვლევის დამოწმება მავანთათვის არ გახდეს თავის დაძვრენის საბაბი იმაზე ხაზგასმით, თითქოს ჩვენ არამართლმადიდებლურ წყაროებს ვიმოწმებთ. მაშ ასე, მოვიტანთ რამდენიმე მნიშვნელოვან ციტატას, თან მხოლოდ იმგვარს, რომლის გადამოწმებაც შეუძლია უკლებლივ ყველა მკითხველს დაუყოვნებლივ, ინტერნეტის გზით. დავძენთ იმასაც, რომ ესაა მხოლოდ ზღვაში წვეთი იმ თითქმის უსასრულო რაოდენობამდე მისული მასალიდან, სადაც პეტრე იბერის მონოფიზიტური აღმსარებლობა, მისი ანტიქალკედონიტობა და მისი ბელადობა მონოფიზიტთა კრებულის მიმართ უნათლესად არის წარმოჩენილი. Петр Ивер (Ивир, Ибериец, Майумский) – епископ Майумы, порта города Газы в Палестине, видный церковный деятель и писатель V в. Родился около 409 г., умер в 488 г. Петр был сыном грузинского царя Вараз-Бакура, в качестве заложника в юности жил при дворе императора Феодосия II (402 – 450 гг.). Воспитанием грузинского царевича активно занималась... В августе 452 г. Петр Ивер был рукоположен иерусалимским патриархом Феодосием в епископский сан и занял кафедру в Майуме. Переселившись в Палестину, Евдокия продолжала покровительствовать Петру. Только благодаря этому в 454 г. Петр Ивер не был изгнан со своей кафедры вместе с прочими архиереями, не признавшими Халкидонский Вселенский собор. Однако позже Петр, в знак солидарности, все же покинул кафедру добровольно, иразделил судьбу собратьев-монофизитов. Затем он некоторое время жил в Александрии, гдеподдерживал монофизитского александрийского патриарха Тимофея Элура (457 – 460 и 475 – 477 гг.), а затем вернулся на епископскую кафедру и служил в Газе до самой смерти. Возглавлял монофизитскую богословскую комиссию, принудившую александрийского патриарха Петра Монга (477 и 482 – 489 гг.) однозначно и открыто отвергнуть диофизитство... Монофизитской церковью Петр Ивер был канонизирован. Его житие, сохранившееся до наших дней, было написано около 500 г. преемником Петра на епископской кафедре – антихалкидонитом Иоанном Руфом. (Византийский толковый словарь П Ч.3) Валентин Асмус Халкидонский Вселенский Сабор Один из крупных монофизитский богословов – Петр Ивер, который стал епископом Маюмским, был грузинского царского рода.(Православный Свято-Тихоновский Богословский институт, Протоиерей Валентин Асмус, ИСТОРИЯ ЦЕРКВИ, Курс лекция 8) Евагрий Схоластик Церковная история 33. После изгнанного Флавиана, на епископский престол Антиохии взошел Север в 56м году от основания города, в месяц дие, 6 индикта текшего тогда круга; а в настоящее время, когда мы пишем это, идет 64-й год. Север был родом из Созополиса, одного писидийского города. Первоначально он обучался правоведению в Берите; потом, оставив изучение законов, принял св. крещение в храме Леонтия, дивного мученика, которого с особенным усердием чтут в городе Триполисе, находящемся в приморской Финикии, - и стал проводить монашескую жизнь в одном монастыре, лежавшем между городом Газа и крепостью Маюма, где Петр Ивериец, бывший предстоятелем Газы и посланный вместе с Тимофеем Элуром (ესაა მონოფიზიტთა ერთ-ერთი ფანატიკოსი ლიდერი, ძველი ქართული სახელდებით: ”ტიმოთე კვერნა”, ე.ჭ.) в ссылку, вел тот же образ жизни и заставил много говорить о себе. И вот однажды Север вступил в состязание с Нифалием который, хотя поначалу был на его стороне, что то есть во Христе одно естество, но потом последовал Халкидонскому Собору и тем, которые проповедовали два естества в Господе нашем Иисусе Христе. Нифалий и находившиеся при нем из своего монастыря изгнали Севера со многими другими, которые держались его мыслей. Север (პეტრე იბერის ცნობილი მოწაფე, სევერიანელთა მონოფიზიტური სექტის ერსიარქი, ე.ჭ.) отсюда отправился в столицу ходатайствовать как за себя, так и за тех, которые подверглись изгнанию вместе с ним, и по этому случаю, как заметил описатель его жизни, стал известен царю Анастасию. Потом он написал соборное послание, в котором определенно предал анафеме Халкидонский Собор. [143] Петр Ивер был сын царя Иверии Бакур-Вараза. Его имя, по свидетельству грузинского жития, было Мурваню В молодые годы он полал в Константинополь в качестве заложника во время войны Феодосия с персами и приобрел большое расположение императора, его супруги и Пульхериию (Ю.А. Кулаковский. История Византин. 395-518 гг. Спб., 1996 г. г. с. 268, сноска 1). В епископы его поставил монофизит Феодосий во время своего лже-епископства в Палестине. Ю.А. Кулаковский сообщает со ссылкой на Raabe, Petrus der Iberer, p. 64, что . (сноска 1 к с. 271 Ю.А. Кулаковский. История Византин. 395-518 гг. Спб., 1996 г.). [პეტრეს მაკურთხეველი ერეტიკოსი თეოდოსი პალესტინელის (არ აგვერიოს წმ. თეოდისი დიდში, მეუდაბნოეში) შესახებ შდრ.: ”монофизит Феодосий увлек в ересь почти всех монахов Палестины” (ЕВФИМИЙ ВЕЛИКИЙ); “У Псевдо-Захарии мы находим соовщение, что известный смутьян монофизит Феодосий, лжеепископ иерусалимский,спешил из Александрии, где он скрывался после бегства из Иерусалима, в Антиохию” (ИСТОРИЧЕСКИЙ ОЧЕРК СИРИЙСКОГО МОНАШЕСТВА ДО ПОЛОВИНЫ VI ВЕКА, Священномученик Анатолийб митрополит Одесский и Херсонский.)] [146] Строго говоря, Петр Ивер не был низложен, так как находился под покровительством императрицы Пульхерии, но очевидно, был незаконно поставлен (ესაა კვლავ სქოლიო ევაგრე სქოლასტიკოსის ზემორე წიგნზე). Андрей Кивелев Последствия Халкидонского Сабора для Восточной Церкви Введение В 451 г. Единственным действительно стойким приверженцем Халкидона был великий святой Евфимий. После бегства Ювеналия в Константинополь, епископом вместо него был поставлен Феодосий одновременно с несколькими другими монофизитами. Среди них был Петр Ивер, который позже был поставленепископом Майумским... И как только умер император Маркиан (457г.), произошло народное восстание, приведшее к убийству Протерия. В главной церкви Александрии, Кессарионе, занятой монофизитами, два монофизитских епископа - Евсевий Пелузский и Петр Майумский (ე.ი. პეტრე იბერი) хиротонисали в архиепископа Тимофея Элура ("Кот"). По всему Египту также были поставлены монофизитские епископы. Зилотов В.В. Антропоморфическое Богословие и монархический модализм “Умеренный монофизит Севир Антиохийский... Петр Ивер, твердый моиофизит” . Еще более очевидно мягкое отношение православных (уже по окончании ІV Вселенского собора) к монофизитам. Императрица Феодора, а также император Юстин ІІ и императрица София, державшиеся халкидонского исповедания, покровительствовали монофизитским патриархам, которые проживали в царском дворце в Константинополе ие имели свободу управлять своей паствой и рукополагать епископов и клириков. Халкидонские патриархи Иоанн Схоластик Константинопольский и Анастасий І Антиохийский председательствовали на монофизитских по составу соборах, пытаясь примирить их. Православная Энциклопедия АКАКИЙ († 26 или 28.11.489), Патриарх К-польский (ც марта 472). В 458 г. А., возглавлявший сиротский приют в К-поле, был одним из кандидатов на столичную кафедру, но уступил Геннадию, по смерти к-рого был избран Патриархом. В начале своего правления А. отказался подписать «Энкиклион» узурпировавшего в 475 г. имп. трон Василиска, в к-ром отвергались догматы, принятые Всел. IV Собором в Халкидоне, а также преимущества, предоставленные 28-м прав. этого Собора К-польскому престолу. Недовольный император запретил синклиту иметь общение с Патриархом. Однако правление Василиска оказалось непродолжительным: вскоре он был свергнут и искал спасения в храме, но А. выдал его вернувшемуся к власти имп. Зинону. Император подтвердил прежние привилегии Патриарха и даже позволил ему вмешиваться в дела др. Вост. Патриархатов… В 487 г. Зинон пригласил в К-поль для беседы о вере палестинских монахов Исайю Газского и Петра Ивера, пользовавшихся влиянием среди монофизитов, но те отказались явиться в столицу. Уступки, сделанные А. и императором противникам Халкид. Собора, не принеся церковного мира на Востоке империи, привели к разрыву с Западом и появлению в К-поле оппозиции со стороны ревнителей чистоты Православия, прежде всего монахов-акимитов. Развитие монашесгва Единственным из выдающихся палестинских монахов, последовательно-и героически-отстаивавшим антихалкидонскую позицию, был Петр Ивер (или грузин), учитель Севира Антиохийского и основатель грузинского монастыря в Иерусалиме, впоследствии епископ Газский (452). Angelologia. Православное учение об Ангелах Св. Дионисий Ареопагит и лжеправославная богословская наука В современной богословской науке считается общепризнанным ряд мнений, почерпнутых из мутных источников еретической теологии и даже безбожного гуманизма. Одним из них является утверждение, что те книги, которые Православная Церковь уже полтора тысячелетия считает сочинениями св. Дионисия Арепагита, — подложны, и написаны не тем лицом, которое упоминается в Деяниях Святых Апостолов (17, 33-34), а неизвестным автором то ли V, то ли VI века (спектр мнений колеблется от II до VI в), то ли православным, то ли монофизитом. Это утверждение вовсе не является безобидным научным изыскательством, но есть посягательство на само понятие православного богословия, главным смыслом которого является точнейшая передача Священного Предания, источник Которого у Бога отца...К слову говоря, этот аргумент почему-то не мешает критикам приписывать сочинения св. Дионисия монофизитам (например, Петру Иверу), которые, как известно, на дух не переносили Халкидонский Собор и, конечно, не пользовались его оросом. Так что пусть сперва разберутся с собственной аргументацией, а уже затем нападают на святого отца. Базилика Святого Стефана в Иерусалиме монофизит Иоанн Руф хотел таким образом связать имена главного героя жития, монофизита Петра Ивера, и поддерживавшей его Евдокии, с именем Кирилла. Святой Апостол от 70-ти Священномученик Дионисий Ареопагит, Епископ Афинский пытались приписать их авторство монофизиту Петру Иверу, Епископу Маюмы, Северу Антиохийскому или одному из богословов Иоанна Скифопольского Михаил Гарнцев Дамаский о невыразимом у молодого Севера и его друзей вызывала посхищение подвижническая жизнь одного из “ветеранов” монофиситства Петра Ивера, возглавлявшего в монастыре в Маюме “кружок ревностных аскетов” და ასე შემდეგ და ასე შემდეგ. * * * დამოწმებული (თუნდაც უმცირესზე უმცირესი) წყაროების გარკვეულობა და სიმკვეთრე ბოლომდე ააშკარავებს, თუ რა სახის ვერაგულ შეთქმულებასთან გვაქვს საქმე იმ პირთა, იმ სულიერ ბოროტმოქმედთა მხრიდან, რომლებიც უაღრესად დახვეწილად მოფიქრებული და ცრუპატრიოტული ჰალუცინაციებით ნაკვები გეგმის განხორციელებით განიზრახავდნენ საქართველოს მართლმადიდებელი ეკლესიის უწმინდესი სინოდის შეცდომაში შეყვანას,მონოფიზიტობის ბილწი საცეცების შემოხლართვას მართლმადიდებლური სიწმინდის გარშემო და საქართველოს ეკლესიის შეურაცხყოფას. ღვთის მადლით, ღირსეულ მღვდელთმთავართა, მღვდელთა, ერისკაცთა (მათ შორის, სასულიერო აკადემიის სტუდენტური კრებულის) ერთსულოვანი თანადგომით (საჭიროების შემთხვევაში შეგვიძლია მათი პიროვნულად დასახელება), განსაკუთრებით კი, მისი უწმინდესობის ჩვეული კეთილგონიერებით, ვფიქრობთ, საფრთხე დაძლეულია, მაგრამ უკეთურებას რომ თვით საბაბიც არ დარჩეს თავის მართლებისა, შევეხებით რამდენიმე საკითხს. I. გვიკიჟინებენ, რომ პეტრე იბერის მონოფიზიტობის შემთხვევაში იგი გადაყენებული იქნებოდა ეპისკოპოსობიდან მას შემდეგ, რაც დიოფიზიტებმა მოიპოვეს გამარჯვება. ამ ფსევდოარგუმენტის სიყალბე თავშივე ნათელია. მართლაც, თუ პეტრეს არგადაყენება დიოფიზიტთა მხრიდან მის დიოფიზიტობას ნიშნავს, როგორღა ავხსნათ, რომ აქამდე იგი ეპისკოპოსი იყო მონოფიზიტთა შორის? მონოფიზიტებმა რატომ არ გადააყენეს იგი? პეტრე ვერ გადააყენეს დიოფიზიტებმა მხოლოდ იმის გამო, რომ საიმპერიო კარი უჭერდა მხარს (შდრ. ზემოთ დამოწმებული ერთ-ერთი წყარო: Петр Ивер не был низложен, так как находился под покровительством императрицы Пульхерии, но очевидно, был незаконно поставлен. კიდევ: Евдокия продолжала покровительствовать Петру. Только благодаря этому в 454 г. Петр Ивер не был изгнан со своей кафедры вместе с прочими архиереями, не признавшими Халкидонский Вселенский собор). გავიხსენოთ თუნდაც ცქირის მაგალითი "წმინდა გრიგოლ ხანცთელის ცხოვრებიდან", რომელმაც "მძლავრებითა დაიპყრა" ანჩისხატის საყდარი და ვერავინ შეძლო მისი გადაყენება, რადგან სახელისუფლო მხარდაჭერა ჰქონდა. ამასთან, პეტრესთან დაკავშირებით მკვეთრად დაისმის შემდეგი კითხვაც: დიოფიზიტთა გამარჯვების შემდეგ (რომლებმაც, როგორც აღვნიშნეთ, საიმპერიო კარისადმი ანგარიშგაწევის მიზეზით არ გადააყენეს პეტრე) ეს უკანასკნელი, თუ იგი დიოფიზიტი იყო, რატომღა ტოვებს ნებაყოფლობით საეპისკოპოსო კათედრას და რატომ შეერთვის ექსკომუნირებულ მონოფიზიტებს? (კიდევ ერთხელ დავუკვირდეთ: "Евдокия продолжала покровительствовать Петру. Только благодаря этому в 454 г. Петр Ивер не был изгнан со своей кафедры вместе с прочими архиереями, не признавшими Халкидонский Вселенский собор. Однако позже Петр, в знак солидарности, все же покинул кафедру добровольно, и разделил судьбу собратьев-монофизитов. Затем он некоторое время жил в Александрии, где поддерживал монофизитского александрийского патриарха Тимофея Элура [457 – 460 и 475 – 477 гг.], а затем вернулся на епископскую кафедру и служил в Газе до самой смерти. Возглавлял монофизитскую богословскую комиссию, принудившую александрийского патриарха Петра Монга [477 и 482 – 489 гг.] однозначно и открыто отвергнуть диофизитство"). II. ცრუმეტყველებენ, რომ არსებობს მართლმადიდებლური ცხოვრება პეტრე იბერისა და უთითებენ მაკარი მესხის მიერ XIII ს-ში ნათარგმნ ცნბობილ ჰაგიოგრაფიულ ძეგლს. აღვნიშნავთ, რომ ეს ძეგლი არანაირ პირდაპირ კავშირში არაა პეტრეს მართლმადიდებლობასთან, რადგან თვით მაკარის მითითებით იგი არის თარგმანი სირიული ენიდან, სირიულად კი მხოლოდდამხოლოდ მონოფიზიტური "ცხოვრებანი" არსებობდა პეტრე იბერისა, კერძოდ, ერთი მხრივმონოფიზიტი ზაქარია რიტორის მიერ ბერძნულად დაწერილი "პეტრეს ცხოვრების" სირიული თარგმანი, მეორე მხრივ კი პეტრეს მოწაფის და მაიუმის პეტრეს შემდგომი ეპისკოპოსის, მგზნებარე მონოფიზიტის იოანე რუფინუსის ან რუფუსის ასევე ბერძნულად დაწერილი "პლეროფორიების" (ეძღვნება პეტრეს ცხოვრებას) სირიული თარგმანი, რაც გადმოუკეთებია მაკარის და თანაც ბევრი რამ შეუცვლია მასში (სხვათაშორის, იგი ციტირებას ახდენს რუის-ურბნისის ძეგლისწერიდან). ვითარება ასეთია: მაკარი მესხმა პალესტინაში სირიულ ენაზე იპოვა "პეტრე იბერის ცხოვრება", რაც არქეტიპულად თანხვდება პეტრეს ზემოხსენებული მონოფიზიტი მოწაფის, იოანე რუფინუსის მიერ პეტრეს ცხოვრებაზე დაწერილი "პლეროფორიების" სირიულ თარგმანს. ცხადია, მაკარის არ ჰქონდა გამოკვეთილი გარკვეულობა ძეგლის ავტორის და ამავე ძეგლის, ასე ვთქვათ, გმირის აღმსარებლობაზე (XIII ს-ში კი არა, აგერ დღესაც, ულტრაინფორმაციულ ეპოქაში, ცალკეულ პირთა შორის სრული უმეცრება და უგუნურება სუფევს პეტრე იბერის აღმსარებლობის თაობაზე). ამ ფაქტის გარეშეც, სირიულ ენაზე მონოფიზიტთათვის რატომ უნდა დაწერილიყო მართლმადიდბელი მოღვაწის ცხოვრება? ასე რომ, ვითარება შემდეგია: XIII ს-ის მოღვაწე მაკარი მესხი, სირიულის მცოდნე, სირიულ ენაზე პოულობს "ცხოვრებას", სადაც პეტრე მართლმორწმუნეობის დამცველად არის წარმოჩენილი (მონოფიზიტისთვის მონოფიზიტობაა მართლმორწმუნეობა), ჰგონია, რომ ეს მართლმორწმუნეობა დიოფიზიტობას გულისხმობს და, თარგმნის რა აღნიშნულ ძეგლს, ისტორიული კონტექსტის ვერგაგების მიზეზით ცვლის მრავალ ფაქტს (მაგალითად, ცნობილი მონოფიზიტი და პეტრეს ერთ-ერთი ბიოგრაფი ზაქარია რიტორი მის მიერ გამოყვანილია ქართველ ბიოგრაფ ზაქარიად), რის საფუძველზეც არსებითად ორიგინალისგან საკმაოდ განსხვავებულ რედაქციას ქმნის. ამიტომ აღნიშნავდა კ. კეკელიძე: " იმდენად ნათარგმნი არაა, ამ სიტყვის ნამდვილი მნიშვნელობით, რამდენადაცგადმოკეთებულია" (ძვ. ქართ. ისტ. 1980, გვ. 335). თუ რამდენად დაშორებულია რეალობას ხსენებული ძეგლი, ამის შთამბეჭდავ ნიმუშად გამოდგება თუნდაც ის ადგილი, სადაც 444 წ-ს აღსრულებული წმ. კირილე ალექსანდრიელი ქალკედონის მეოთხე მსოფლიო კრების, ე.ი. 451 წ-ის შემდგომი მოვლენების თვითმხილველად არის გამოყვანილი. აი, სათანადო ციტატა: "და დაიპყრა მეფობაჲ მარკიანე, და შეკრიბა კრებაჲ მეოთხე ქალკიდონსექუსას ოცდაათთა მამათაჲ. სევერიანოსნი, იაკობნი, შეჩუენებულნი, არა შეიწყნარებდეს ქრისტეს ორთა ბუნებათა და არცა განჴორციელებასა მისსა წმიდისა ღმრთისმშობელისაგან. მაშინ ნეტარმან კჳრილე ალექსანდრიელმან და ყოველთავე მამათა შეაჩუენნეს იაკობნი და ყოველნი მწვალებელნი, რომელთა არა ჰრწამს ორი ბუნებაჲ ქრისტესი და კაცებაჲ მისი წმიდისა ღმრთისმშობელისაგან. ხოლო მეფემან მარკიანე წარმოავლინა კაცი სამეუფოჲ პალესტინედ, რაჲთა განასხნეს მწვალებელნი ქუეყანით მათით". დავძენთ, რომ ამავე ძეგლში საკუთარ სახელთა უდიდესი ნაწილი წარხოცილია, მათ შორის, სხვათაშორის, ეპისკოპოსად პეტრეს მაკურთხეველი თეოდოსი პალესტინელისა ანუ თეოდოსი მონოფიზიტისა, რომლის სახელდებითად მოხსენიება (თხრობის იმ ნაწილში მაინც, სადაც პეტრეს კურთხევაზეა უწყება), ცხადია, გარდაუვალი ვალდებულება იყო "თვითმხილველი ავტორისა" (როგორადაც მაკარისეულ თარგმანში არის წარმოდგენილი "პეტრეს ცხოვრების" სირიული ტექსტის ავტორი). ხაზგასმულია, რომ ის პირი, ვინც პეტრე ეპისკოპოსად აკურთხა, ზოგადი სახელის ("პატრიაქის") ტიტულით რვაგზის არის ძეგლში დამოწმებული, დიახ, რვაგზის, თუმცა, როგორც აღვნიშნეთ, ყოველთვის კონკრეტული სახელის გარეშე, მაშინ როცა სხვა შემთხვევაში ავტორს არ ავიწყდება, მაგალითად, ორგზის გარკვევით მიუთითოს სრულიად უმნიშვნელო პიროვნების, დედოფლის ხელოსნის სახელი "ელია". სწორედ ამ ე.წ. თარგმანის შემდეგ, რეალური ვითარების უმეცრების გამო, შემოდის ცთომილება საქართველოში, შეაქვთ რა პეტრეს სახელი კალენდარში, მაგრამ თუ რა მოიტანა ამ მოვლენამ ქვეყნისთვის, სრულიად თვალსაჩინოა. ეჭვი არ შეიძლება იყოს, რომ ერთ-ერთი მიზეზი საქართველოს და ქართველი ერის უმძიმესი ხვედრისა, რაც სწორედ XIII ს-დან იღებს სათავეს, უთუოდ ერეტიკოსის "გამართლმადიდებლებაცაა". ცხადია, ჩვენ ყურადღებას ვაქცევთ არა საკუთრივ მექანიკურ აქტს (კალენდარში ვინმეს სახელის ჩაწერას), არამედ - მოვლენას, როგორც ერის სულიერი დონის უტყუარად აღმბეჭდველს. მართლაც, თუ ერი და ბერი ვეღარ არჩევს, ვინ მართლმადიდებელია და ვინ მწვალებელი, ამგვარ ქვეყანაში საეკლესიო ცოდნა და გონითი ჭვრეტა, აშკარაა, წარხოცილი ყოფილა, და ასეთ დაცემულობაში მყოფ ერს რაღა ძალა ექნება გარედან მომავალი დამანგრეველი საფრთხეებისგან თავის გადასარჩენად? თუმცა მაშინ, ყოველ შემთხვევაში, უმეცრება მაინც იყო მიზეზი ცთომილებისა, მაგრამ რაღა ვთქვათ დღეს, როდესაც ყველა ფაქტი სახეზეა, ხელმისაწვდომია; რითღა ვიმართლოთ თავი ღვთის წინაშე, თუ იმავე ცთომილებას გავიმეორებთ, რომლის ჭაობსაც ერთხელ, ღვთის მადლით, განვერიდეთ? III. აბსოლუტური ცრუარგუმენტია ისიც, რომ, რადგან პულქერია კეთილგანწყობილი იყო პეტრესადმი, თითქოს ეს მოვლენა ამ უკანასკნელის მართლმადიდებლობას გულისხმობს. საქმე ისაა, რომ, ერთი მხრივ, ამათუიმ პირის ერეტიკოსობა ყოველთვის მყისვე გაცხადებული არ არის, მეორე მხრივ კი, კეთილი ადამიანური ურთიერთობა არანაირად არ ქმნის საფუძველს ვინმეს კანონიზებისა. გავიხსენოთ, რომ წმ. ათანასე ალექსანდრიელი პატივს მიაგებდა დიდიმე ალექსანდრიელს მისი გარკვეული ღირსებების კვალობაზე (თუნდაც ყოვლადწმინდა სამების დოგმატის ბრწყინვალედ გადმოცემის გამო), უწოდებდა მას "საკვირველ კაცს", მაგრამ ეს უკანასკნელი ანათემირებულია მეხუთე მსოფლიო კრების მიერ. ასევე უსაღვთოესი გრიგოლ ნეოკესარიელი დიდი დამფასებელი იყო ორიგენესი (ისევე როგორც წმ. დიონისე დიდი ალექსანდრიელი), დაუღლელად გვაუწყებდა მისი პედაგოგიური ღირსებების შესახებ, მაგრამ ასევე ანათემირებულია ორიგენეც. სწორედ ამ ორიგენეს რჩეული ნაწერები შეკრიბეს და გამოარჩიეს წმ. ბასილი დიდმა და წმ. გრიგოლ ღვთისმეტყველმა, რაც დღემდეა მოღწეული. მეტიც, იგივე ბასილი დიდი და გრიგოლ ღვთისმეტყველი მნიშვნელოვან პატივს მიაგებდნენ წარმართ ლიბანიოსს, მეგობრული წერილებით უკავშირდებოდნენ მას (კაპადოკიელთა და წარმართი ლიბანიოსის მიმოწერა სრულად შემოინახა მართლმადიდებელმა ეკლესიამ, თარგმნილია ყველა ენაზე, მათ შორის ძველ ქართულადაც წმ. ეფრემ მცირის მიერ და გამოცემულიცაა), მაგრამ განა ეს გვაძლევს იმის საფუძველს, რომ ლიბანიოსის კანონიზების საკითხი დავსვათ? ან კიდევ, წმ ისიდორე პელუზიელი რაოდენ ხაზგასმით გვამცნობს ფილონ იუდეველის სულიერ მოღვაწეობაზე, რომ მან (ფილონმა), იუდაიზმის საწინააღმდეგოდ, მეორე ჰიპოსტასიც განჭვრიტა ყოვლადწმინდა სამებისა და ამ გზით, ისიდორეს სიტყვები რომ გავიმეოროთ, ისიც "უკავშირდება მართლმადიდებლურ ღვთისმეტყველებას", მაგრამ როგორ მოვიქცეთ, "აღვადგინოთ" ფილონიც "წმინდანთა დასში?" ან რატომ არ უნდა "აღვადგინოთ", ნუთუ მხოლოდ იმიტომ, რომ ქართველი არაა? (ამ მოვლენების შესახებ არაერთგზის გვისაუბრია წლების წინ და რამდენიმე პუბლიკაციაც მიგვიწოდებია მკითხველისთვის, ამიტომ ამჯერად მათ შესახებ მსჯელობას აღარ განვაგრძობთ). გარდა აღნიშნულისა, ხაზგასასმელია, რომ ქალკედონის კრების შემდეგ მართლმადიდებელთა მხრიდან გარკვეულ ხანს ისევ გრძელდებოდა გულმოწყალებისა და დიდსულოვნების გამოჩენა მონოფიზიტთა მიმართ იმ იმედით, რომ იქნებ მოგებულიყვნენ გონს და კვლავ დაბრუნებოდნენ დედა ეკლესიას. ასე რომ, ამ მხრივ პეტრე იბერი გამონაკლისი არ არის და, შესაბამისად, აღნიშნული ე.წ. არგუმენტის საფუძველზე მისი დიოფიზიტად მიჩნევა უბრალოდ უმეცრებით უგუნურებაა. ხელახლა დავიმოწმებთ ერთ-ერთ ზემომოტანილ წყაროს: Еще более очевидно мягкое отношение православных (уже по окончании І\/ Вселенского собора) к монофизитам. Императрица Феодора, а также император Юстин ІІ и императрица София, державшиеся халкидонского исповедания, покровительствовали монофизитским патриархам, которые проживали в царском дворце в Константинополе ие имели свободу управлять своей паствой и рукополагать епископов и клириков. Халкидонские патриархи Иоанн Схоластик Константинопольский и Анастасий І Антиохийский председательствовали на монофизитских по составу соборах, пытаясь примирить их. IV. ბოროტი ტყუილია ისიც, რომ თითქოს პეტრეს მონოფიზიტობა მონოფიზიტთა მიერ არის მოგონილი. უნდა ვიცოდეთ, რომ 451 წ-ის შემდეგ, როდესაც მონოფიზიტობა დაუძინებელ მტრად გადაექცა დიოფიზიტობას, მონოფიზიტისთვის დიოფიზიტი ეპისკოპოსი სრულიად მიუღებელი ხდება. მონოფიზიტური ფანატიზმი გამორიცხავს მათ წრეში დიოფიზიტი მღვდელთმთავრის ჩართვას და მის კანონიზებას. ამ ზოგადი დებულების შემდეგ ფაქტები ვნახოთ:უკლებლივ ყველა ის საეკლესიო პირი, რომელთანაც ქალკედონის კრების შემდეგ პეტრე იბერი მღვდელმოქმედებითად არის დაკავშირებული, მონოფიზიტია (მონოფიზიტი პატრიარქი თეოდოსი იგივე თეოდოსი პალესტინელი ანუ თეოდოსი იერუსალიმელი, რომელმაც აკურთხა პეტრე, ევსევი პელუზიელი, პეტრეს მეგობარი, შემდეგ, ტიმოთე ელური ანუ ტიმოთე კვერნა ["კატა"], რომელიც იკურთხა პეტრე იბერისგან, ანტიოქიის მონოფიზიტი პატრიარქი პეტრე ფულონი ანუ პეტრე კნაფევსი, იგივე პეტროზ მკაწვრალი, ალექსანდრიის მონოფიზიტი პატრიარქი პეტრე III მონგო [ან: "მყეფარი"], რომელიც პეტრე იბერმა აიძულა, რომ მას "ერთმნიშვნელოვნად და აშკარად დაეგმო ქალკედონის კრება", სევეროზ ანტიოქიელი, აღზრდილი პეტრე იბერისგან, რომელმაც დაწერა ქალკედონის კრების შემაჩვენელი ე.წ. "კათოლიკე ეპისტოლე", მონოფიზიტი საეკლესიო ისტორიკოსი ზაქარია რიტორი იგივე ზაქარია მიტილინელი ანუ ზაქარია სქოლასტიკოსი, და ა.შ., მონოფიზიტია უკლებლივ ყველა მისი მოწაფე(რომლებიც მას უზომოდ განადიდებენ), მხოლოდ მონოფიზიტები წერენ მის "ცხოვრებას", მხოლოდ მონოფიზიტებს შეაქვთ მისი (და იოანე ევნუქის ანუ იოანე ლაზის ხსენება მონოფიზიტურ კალენდარში და მხოლოდ ისინი ახდენენ მის კანონიზებას. მეორე მხრივ, მართლმადიდებელი ეკლესიის მხრიდან არავინ ახსენებს პეტრეს (აღარ არის საუბარი ქებაზე), არავინ წერს მის "ცხოვრებას", არავის შეაქვს მისი ხსენება საეკლესიო კალენდარში. დავუკვირდეთ იმასაც, რომ ზაქარია რიტორისა და იოანე რუფინუსის (რუფუსის) მიერ ბერძნულად დაწერილი პეტრეს ცხოვრების ამსახველი ჰაგიოგრაფიული ძეგლები მთლიანად წარიხოცა, რადგან არ შემოინახა ისინი ბერძნულენოვანმა ტრადიციამ, რაც არსებითად მართლმადიდებლურია, მაშინ როცა ხსენებულ ძეგლთა სირიული თარგმანები პატივით იქნა დაცული იმჟამინდელი მონოფიზიტებისთვის ძირითად სირიულ ენაზე. ნუთუ ეკლესიამ ის დაუშვა, რომ "მართლმადიდებლობის უდიდესი წმინდანი" და "მართლმადიდებლობის მნათობი" (ასე მოიხსენებენ ჩვენი ოპონენტები პეტრე იბერს) მთლიანად დაუთმო ერეტიკოსებს და ცხონების წიღიდან გარიყა იგი? ამაზე მეტი მკრეხელობის წარმოდგენა ნუთუ შესაძლებელია? ამით ხომ სრულიად უქმდება საეკლესიო უცთომელობის საღვთო დოგმატი! ვერ აცნობიერებენ ამას "დიდი მნათობის" ფსევდოთაყვანისმცემლები? ამასთან, თუ პეტრეს მართლმადიდებლობის სამტკიცებლად სხვა არანაირი არგუმენტი არ არსებობს, გარდა იმ ნონსენსისა, თითქოს მონოფიზიტებმა მოიგონეს მისი მონოფიზიტობაო, განა ამავე "წარმატებით" არ შეგვიძლია "ვამტკიცოთ" თუნდაც ნესტორის (ქართველი რომ იყოს) "მართლმადიდებლობა", ვიტყვით რა, რომ "ნესტორიანელებმა შერაცხეს იგი მწვალებლად, თორემ სინამდვილეში ”მართლმადიდებლობის მნათობიაო", ისევე როგორც, ვთქვათ, არიოზთან დაკავშირებით, რომ თითქოს თვით კი არ არისო ერეტიკოსი, არიანელებმა მოიგონეს ეს ყოველივეო, და ა.შ. V. ის, რომ მთელი ეს მწვალებლური აბლაბუდა მხოლოდდამხოლოდ ცრუპატრიოტული ჰალუცინაციებითაა ნაკვები და არანაირი სხვა მოტივაცია ამ მოვლენას არა აქვს, ამის ტექსტი მარტივია: წარმოვიდგინოთ, რომ პეტრე, ზუსტად ამავე მონაცემებით, იყოს არა ქართველი, არამედ სომეხი, ვთქვათ, პეტრე არმენი. ასევე, წარმოვიდგინოთ, რომ ვინმემ შემოგვთავაზოს, ეს პეტრე არმენი მართლმადიდებლად სცანითო. განა სწორედ ის პირები, რომლებიც დღეს პეტრეს კანონიზებას ითხოვენ, არ იქნებიან პირველნი, რომლებიც ვითომცდა მართლმადიდებლური მგზნებარებით უმკვეთრესად დაუპირისპირდებიან ამას? VI. კვლავ აღვნიშნავთ, რომ ამჯერად ჩვენ არ ვაწარმოებთ მეცნიერულ ანალიზს, რადგან ამას, ერთი მხრივ, შესაბამისი გარემო სჭირდება, მეორე მხრივ კი, იმ პირთა წინაშე, რომლებიც მოცემულ შემთხვევაში ჩვენს ოპონენტებად იგულვებიან და რომლებიც მოკლებულნი არიან ყოველგვარ მეცნიერულ კომპეტენციას, - დიახ, ამ პირთა წინაშე მეცნიერული კვლევის სერიოზულად წარმოება შეურაცხყოფა იქნებოდა თავად მეცნიერული კვლევისა. სხვა დროს და სხვა ვითარებაში ჩვენ, ცხადია, არაერთგზის დავუბრუნდებით პეტრე იბერისა და შესაბამისი ეპოქის მეცნიერულ ანალიზს, რადგან პეტრეს მონოფიზიტობა, რა თქმა უნდა, არანაირად არ ნიშნავს, რომ მის ცხოვრებას არ ჰქონდა ღირსეული მხარეები, - სხვადასხვა ასპექტით მეტად ღირსეულიც კი (მნიშვნელოვანი ღირსებები ეკლესიას არაერთგზის აღუნიშნავს ტერტულიანესთან, ორიგენესთან, ევსები კესარიელთან, დიდიმე ალექსანდრიელთან, ევაგრე პონტოელთან და სხვა ერეტიკოსებთან დაკავშირებით), თუმცა დაუშვებელია, რომ ამ ღირსებათა გამო პეტრე მართლმადიდებლად შეირაცხოს, რადგან კვლავ მკაფიოდ ვიტყვით: აღმსარებლობითი ცთომილების ხარისხით,პეტრე იბერის მართლმადიდებლად კანონიზების მცდელობა ტოლფასია იმისა, რომ კანონიზებულ ვყოთ არიოზი ან ნესტორი. საზოგადოდ, გვმართებს დაბეჯითებით მივუთითოთ, რომ უნდა აღმოიფხვრას ცრუპატრიოტული ხიბლის შემოჭრა მართლმადიდებელი ეკლესიის სიწმინდეში და მხოლოდ ამგვარი მოტივაციით ვინმეს კანონიზების მცდელობა. დოგმატია, რომ კანონიზებული წმინდანი უპირველესად სარწმუნოებრივი უზაკველობისა და ჭეშმარიტი აღმსარებლობისადმი თავდადების ნიშნით უნდა ხასიათდებოდეს და არა მარტოოდენ ე.წ. პატრიოტულ თუ საქველმოქმედო საქმეთა სიმრავლით. ამასთან, ამათუიმ პირთან დაკავშირებით როდესაც, ვთქვათ, ასი ფაქტიდან ოთხმოცდაცხრამეტი მის ღირსებებზე მეტყველებს, მაგრამ ერთი ფაქტი ამის საწინააღმდეგოა,ამგვარი პირის კანონიზება არ ხდება. ამის მკვეთრი ნიმუშია თუნდაც თეოდორიტე კვირელი, რომელიც, წმ. ეფრემ მცირის სიტყვები რომ გავიმეოროთ, "მამად ღმრთისმეტყველებისა" არის შერაცხილი, მაგრამ იმ შემფასებლობითი გაუგებრობის გამო, რაც უკავშირდება თეოდორიტეს დამოკიდებულებას წმ. კირილე ალექსანდრიელისადმი და რაც თვით თეოდორიტემ წერილობით მოინანია, ეს ღირსეული მოღვაწე არ იქნა კანონიზებული. ასეთ დროს რაღა ვთქვათ პეტრე იბერზე, რომელთან დაკავშირებითაც ასი ფაქტიდან აღმსარებლობის ასპექტით, ასივე ანტიმართლმადიდებლურია და მაინც მავანთა აცუნდრუკებულ გონებას მისი წმინდანად კანონიზება უკიდურესად ეიოლება? ამგვარია ვითარება. ჩვენ არ გვინდა მოვლენის სიმძიმის უტრირება, მაგრამ ხაზგასმით აღვნიშნავთ, რომ თუ ჩვენს მიერ ნახსენები სულიერი ბოროტმოქმედნი, რომელთა ვინაობაც ყველამ კარგად იცის, აქედანვე არ იქნებიან მკაცრად განკანონებულნი, არ გამოვრიცხავთ, რომ მსგავსი უღვთოება და უწმინდესი სინოდის შეცდომაში შეყვანის მცდელობა სამომავლოდაც განმეორდეს. მივმართავთ ყველა ჩვენს თანამოაზრეს, რომლებიც წარმოადგენენ აბსოლუტურ უმრავლესობას საქართველოს ეკლესიისას, და ვარწმუნებთ მათ, რომ მოცემულ საკითხთან დაკავშირებით ყველა ჩვენი მოქმედება წარიმართება მშვიდად, საეკლესიო ანტიერეტიკულ კანონიკასთან სრულ შესაბამისობაში. * * * და ბოლოს, შედარებით ვრცლად შევეხებით ერთ მნიშვნელოვან საკითხს: საქმე ისაა, რომ პეტრე იბერის "მართლმადიდებლობას", გარდა ზემოაღნიშნულისა, სხვა მოტივაციაც აქვს (უკეთ, ესაა მთავარი). როგორც ცნობილია, მეცნიერთა (ცრუმეცნიერთა) შორის არსებობს ფანატიკურ რწმენამდე მისული აზრი, რომ პეტრე იბერი არის ავტორი არეოპაგეტული შრომებისა. ამ თეორიის პირველგამომთქმელს (შალვა ნუცუბიძეს) ოდნავადაც არ აღელვებდა პეტრე იბერის აღმსარებლობა. მეტიც, მისთვის საკუთრივ პეტრეს ერეტიკოსობა იყო მნიშვნელოვანი, რადგან თვლიდა, რომ სწორედ ერესი წარმოადგენდა "ჭეშმარიტ აზროვნებას" ვითომცდა მართლმადიდებლური კონსერვატიზმის ბატონობის პირობებში და თითქოს სწორედ ამ ერესს, არეოპაგიტიკიდან მომდინარეს, ამოუხეთქავს სწორედ საქართველოში XII ს-ში, რასაც მყისიერ შედეგად მოუცია ე.წ. აღმოსავლური რენესანსი (ევროპულ რენესანსზე უწინარესი). ამითვე ხსნის ხსენებული მკვლევარი პეტრეს მოწაფეთა მოქმედებას, რომ მათ პეტრეს წიგნები დიდი წმინდანის, დიონისე არეოპაგელის სახელით დაფარეს, რადგან პეტრეს როგორც ერეტიკოსის ავტორობა ამ წიგნების და მათში არსებული ერეტიკული (შესაბამისად, შ. ნუცუბიძისთვის "მოწინავე") აზრების გავრცელებას დააბრკოლებდა. შ. ნუცუბიძე განაგრძობს თანამიმდევრულ "წინსვლას ერესში" და წარმოუდგენელ დასკვნებს გვთავაზობს. კერძოდ, როგორც აღვნიშნეთ, ჯერ არეოპაგიტული შრომების ერეტიკულობას გვიბეჯითებს იგი, შემდეგ საერთოდ უარყოფს არეოპაგიტიკის არსობრივ კავშირს ქრისტიანობასთან და მის ავტორს ქრისტიანულ საფარველში გახვეულ წარმართ ფილოსოფოსად დაგვისახავს, ბოლოს კი წარმართობასაც ჩამოაკლებს მას და საერთოდ ღვთის არსებობის უარმყოფელ ათეისტად და მარქსიზმ-ლენინიზმის ნამდვილ წინამორბედად განგვიწესებს, რომელმაც თურმე ერთადერთმა გაბედა და აპოფატიკური მეთოდის გამოყენებით თქვა არა მხოლოდ ის, თუ რა არ არის ღმერთი, არამედ - ის, რომ ღმერთი საერთოდ არ არსებობს (იხ. შ. ნუცუბიძის "დამაგვირგვინებელი" ესსე პეტრე იბერზე). ამ გონებააშლილობას (სხვა სახელს ვერ მოვუძებნით ზემორე დასკვნებს) იმ პირთა შორისაც გამოუჩნდნენ ფანატიკოსი მომხრენი, რომლებიც, მათი ჭკუით, მართლმადიდებლები არიან. შესაბამისად, მათ წინაშე, შ. ნუცუბიძისგან განსხვავებით, თავი იჩინა აღმსარებლობითმა მოტივაციამ. მართლაც, თუ პეტრე იბერი ერეტიკოსია (ან წარმართია, ან ათეისტია), როგორ მოხდა, რომ მისი შრომები მართლმადიდებლობის ერთ-ერთ უმყარეს საფუძვლად შეირაცხა ეკლესიის მიერ? ესაა ჩიხი, საიდანაც, ამ პირთა მიერ მოიძებნა "ბრწყინვალე" გამოსავალი: პეტრე იბერი არათუ ერეტიკოსი არ არის, პირიქით წმინდანია, მართლმადიდებლობის მნათობია. ამ დაშვებით ორი შედეგის მიღწევა განიზრახებოდა: (I) ხსენებულ პირებს უკვე აღარ გაუხდებოდათ დამაბრკოლებელ მიზეზად პეტრე იბერის ერეტიკოსობა და, შესაბამისად, მათთვის კვლავაც სრულად შენარჩუნდებოდა ცრუპატრიოტული ხიბლით ტკბობის შესაძლებლობა (რომ თურმე ქართველი მოღვაწე ყოფილა უდიდესი ღირებულების საღვთისმეტყველო შრომათა ავტორი); (II) ამავე პირებს გაუჩნდებოდათ "რეალური" შანსი გაფაჩუნებულიყვნენ ერის კულტურულ ისტორიაში (გაფაჩუნებულიყვნენ კი არა, მათი რწმენით და მოლოდონით, თანამედროვე ქართული მეცნიერების ლამის კორიფეებად წარმოჩენილიყვნენ როგორც წარსულისადმი ყველაზე უფრო ღირსეულად მიმგებნი "კუთვნილი" პატივისა და მართლმადიდებლური საქარისტიანოს მნათობის, ისტორიული ბედკრულობის გამო მივიწყებულის, ახლად გამომაბრწყინებელნი). აი, რა მიზეზები ედო საფუძვლად წმინდა სინოდის შეცდომაში შეყვანის მცდელობას! ზემოაღნიშნული ორი მიზანდასახულობიდან მეორე (პეტრე იბერის ”დიოფიზიტობა”), ვფიქრობთ, უკვე საბოლოოდ არის აღმოფხვრილი. რაც შეეხება პირველს (რომ პეტრე იბერი უნდა იყოს არეოპაგიტიკის ავტორი), საზოგადოების იმ ნაწილისთვის, რომელიც თავის თავს ეკლესიას განუკუთვნებს, ამ საკითხზე მსჯელობა დამთავრებულია, რადგან მართლმადიდებლობის ფუძემდებლურ შრომებს ერეტიკოსი ვერ დაწერდა, თუმცა არსებობს საზოგადოების მეორე ნაწილი, რომელიც, ასე ვთქვათ, მეცნიერული ობიექტურობის ნიშნით ხასიათდება და "არ იზღუდება რწმენითი მიკერძოების ჩარჩოებით". რა შეიძლება ამ ნაწილის მიმართ ითქვას? პირველი და უთმავრესი გახლავთ ის, რომ უკვე დოკუმენტურად დადასტურებულია არეოპაგიტული შრომების არსებობა IV-V სს-ზე უწინარეს, რადგან VII ს-ის მოღვაწე ანასტასი სინელი თავის შრომაში "წინამძღვარი" ახდენს სრულ ციტირებას III ს-ის შუა წლების უაღრესად ავტორიტეტული მოღვაწის, "დიდად" წოდებული დიონისე ალექსანდრიელის (348-366 წწ.) ორი კომენტარისას, რომლებიც მას (დიონისე ალექსანდრიელს) დაურთავს თავისი თანამოსახელის, დიონისე არეოპაგელის შრომებზე "გარემოწერითად" (ეს კომენტარები ეხება წმ. დიონისე არეოპაგელის ორ ტერმინს: ἄκτιστοι ანუ "შეუქმნელნი" და οὐσίαι ანუ "არსებანი"). ხსენებული კომენტარები, ცხადია, სახეზეა მითითებული ძეგლის ძველ ქართულ თარგმანშიც, რაც არსენ იყალთოელს ეკუთვნის. აი, შესაბამისი ციტატა: "ვინაჲცა საღმრთოჲ დიონჳსიოს ალექსანდრიელთა ეპისკოპოსი, რიტორთაგანი, თარგმანებათა შინა გარემოწერითთა, რომელნი შეუქმნნა თანამოსახელესა თჳსსა ნეტარსა დიონჳსიოსს (არეოპაგელს, ე.ჭ.), ესრეთ იტყჳს, ვითარმედ:”შეუქმნელად ჩუეულ არს წოდებასა გარეშე ფილოსოფოსობაჲ ყოვლისა უხილავისა ბუნებისასა, ეგრეთვე -არსებად თქუმასა გუამთასა და ამის ძლით გარეშეთაებრ თქუმულ არიანო წმიდისა დიონჳსისაგან(არეოპაგელისა, ე.ჭ.) ესევითარნი ჴმანი (ტერმინები, ე.ჭ.) მოპოვნებითად”, რომლისათჳსცა არა ჯერ-არს განუნახველად, მოგონებისაებრ ჩუენისა თარგმანებაჲ წმიდათა სიტყუებისაჲ ვითარ-იგი დღესცა ჰყოფენ ვიეთნიმე” (დოგმატიკონი, ს-1463,36; ამ ციტატის შესახებ ვრცლად იხ. ე. ჭელიძე, ერთი წყარო წმ. დიონისე არეოპაგელის შესახებ,სვეტიცხოვლისადმი მიძღვნილი პირველი სამეცნიერო კონფერენცია, 11-13 ოქტ., თბ. 1998, გვ. 421). ესაა უტყუარი ფაქტი, რასთანაც, უნდა თუ არა, ყველას მართებს შეგუება. ამავე ფაქტის შუქზე მთელი სისრულით აშკარავდება მითოლოგემათა ის ნაკრები, რითაც არის ნასაზრდოები თეზა პეტრე იბერისა და არეოპაგიტულ შრომათა ავტორის იგივეობის შესახებ. მაგალითად, მითია და ტყუილია, თითქოს შ. ნუცუბიძე ღრმად მეცნიერული ძიებებით მივიდა ზემორე თეზამდე. მართლაც, ს. ყაუხჩიშვილმა, უკმაყოფილომ იმით, რომ მის სახელს აღნიშნულ საკითხთან დაკავშირებით არსად არცერთხელ არ ახსენებს პეტრე იბერის თემით უკვე დიდად სახელმოხვეჭილი შ. ნუცუბიძე, ფარდა ახადა ერთ საიდუმლოს, რითაც თავისდაუნებურად მთლიანად გადაუსვა ხაზი აღნიშნული თეორიის მეცნიერულ ღირსებას. როგორც იხსენებს ს. ყაუხჩიშვილი, მას გერმანიიდან მიუღია ბიზანტიოლოგიური ჟურნალი, სადაც ერთ სტატიაში ხაზგასმა იყო იმაზე, რომ გარკვეულ მკვლევართა ბოლოდროინდელი არგუმენტებით არეოპაგიტული შრომები თითქოს უნდა დაწერილიყო სირია-პალესტინის რეგიონში V ს-ის II ნახევარსა და VI ს-ის I ნახევარში, თან იქვე ჩამოთვლილი იყო V-VI სს-ის ყველა იმ პირის სახელი, - მათ შორის პეტრე იბერისაც, - რომლებიც, არსებულ ცნობათა კვალობაზე, ამ რეგიონში მოღვაწეობდნენ. ს. ყაუხჩიშვილის ყურადღება, ბუნებრივია, მიიქცია ქართველმა მოღვაწემ და როგორც თვით მოგვითხრობს, ამის შესახებ დაუყოვნებლივ აცნობა შ. ნუცუბიძეს, რომელსაც სთხოვა ენახა, ხომ არ იყო სწორედ პეტრე იბერი არეოპაგიტიკის ავტორი, მართლაც, დასძენს ს. ყაუხჩიშვილი, ნახა შ. ნუცუბიძემ და, ჰოი საოცრებავ, სწორედ პეტრე იბერი არ აღმოჩნდა ის პიროვნება, - ე.წ. ფსევდო-დიონისე არეოპაგელი, - რომელსაც საუკუნეების განმავლობაში ეძიებდა მეცნიერული კვლევა? მაგრამ ს. ყაუხჩიშვილს რომ ზემორე ჟურნალი არ მიეღო გერმანიიდან? აი, ამგვარი მოლიპული საყრდენი აქვს შ. ნუცუბიძის თეორიას, რასაც განსაკუთრებული გულმოდგინებით ფარავდა იგი. უნდა ვიცოდეთ, რომ შემთხვევით შეიძლება აღმოჩნდეს რაღაც დიდმნიშვნელოვანი ნივთი, მივიწყებული რამ ხელნაწერი, გადამალული განძი, მაგრამ ფილოლოგიურმა მეცნიერებამ არ იცის ერთი მაგალითიც კი შემთხვევითი კვლევა-ძიებითი აღმოჩენისა. გარდა აღნიშნულისა, ასევე მითია და ტყუილია ისიც, თითქოს ე. ჰონიგმანი არ იცნობდა შ. ნუცუბიძის პუბლიკაციას (პირიქით, იგი თავის ცნობილ წიგნს, სწორედ შ. ნუცუბიძის პუბლიკაციაზე მითითებით იწყებს, რასაც, სხვათა დახმარებით, ზედმიწევნით იცნობდა იგი). მითია და ტყუილია ისიც, თითქოს შ. ნუცუბიძის პირველი პუბლიკაცია (Тайна Псевдо-Дионисия Ареопагита, Тбилиси, 1942) რაიმე სახის გამოკვლევა იყოს. ესაა გადიდებული ასოებით დასტამბული ძალიან მცირე ზომის წიგნაკი, სავსე მხოლოდ პირადი სურვილებითა და განწყობილებებით, ყოველგვარი მეცნიერული მტკიცებულების გარეშე (სწორედ ეს იყო მიზეზი იმისა, რომ ავტორს ეს წიგნაკი შემდეგში მეტად აღარ გამოუცია). მითია და ტყუილია ისიც, რომ პალესტინის ქართულ წარწერებს რაიმე კავშირი ჰქონდეთ პეტრე იბერთან. მითია და ტყუილია, რომ არეოპაგიტიკის ე.წ. ნამდვილი ავტორის (მონოფიზიტი პეტრეს) შესახებ თითქოს ძველთაგანვე ფარული ცოდნა არსებობდა ქართველ საეკლესიო და საერო მოღვაწეთა შორის თვით XII-XIII სს-ის ჩათვლით, რომლებიც თურმე მართლმადიდებელი ეკლესიის "შიშით" ამ თემაზე მხოლოდ მინიშნებითად კმაყოფილდებოდნენ და ვერ ბედავდნენ "სიმართლის" თქმას. მითია და ტყუილია, რომ პეტრე იბერმა ქართულად დაწერა წიგნი "მიზეზთა შესახებ", რაც თურმე ხელთ ჰქონია, მაგალითად, იოანე პეტრიწს, რომელიც თითქოს პირდაპირ გვეუბნება ამას (შდრ.: "იოანე პეტრიწი გვეუბნება, რომ მიზეზთა შესახებ პეტრე იბერის ხელნაწერი მის დროს - XII საუკუნის დასაწყისში - არსებობდა", შ. ნუცუბიძე, შრომები, V, თბ. 1975, გვ. 425. საინტერესოა, სად გვეუბნება ამ ნონსენსს იოანე პეტრიწი). და ა.შ. და ა.შ. * * * ამგვარია შეულამაზებელი რეალობა, რასაც თვალი უნდა გავუსწოროთ. უბრალოდ, ვალდებულნი ვართ ასე მოვიქცეთ. ედიშერ ჭელიძე თბილისი, 2010 წ. …
- დაამატა დეკანოზი იაკობი to სექტოლოგია at 8:12am on ნოემბერი 27, 2013
- თემა: იესო ქრისტე
- ნენ. თავმდაბალი ზაქარია ერთ-ერთი იმ იშვიათთაგანი იყო, ვინც დიდგვაროვანი მღვდლებისგან განსხვავებით, თავის მოვალეობას პირნათლად ასრულებდა. იოანე ბავშვობაში ხშირად სტუმრობდა ტაძარს. კარგ ებრაელად ყოფნის ბევრი გზა არსებობდა, მაგრამ იოანემ უდაბნოში ასკეტური ცხოვრება არჩია, როგორც ესაია მოითხოვდა: "უდაბნოში გაამზადეთ იაჰვეს გზა". ჩვენი წელთაღრიცხვით პირველი საუკუნის ოციანი წლების მიწურულს იოანეს ჯერ იერუსალიმთან ახლომდებარე უდაბნოში გაუჩნდა მიმდევრები - "გულში ყველა ამას ფიქრობდა იოანეზე, ქრისტე ხომ არ არისო" - შემდეგ - ჰეროდე ანტიპას გალილეის ჩრდილოეთში, სადაც მისი ოჯახი ცხოვრობდა. მარიამი იოანეს დედის ბიძაშვილი იყო. იესოზე ფეხმძიმე მარიამი იოანეს ოჯახთან ხშირად რჩებოდა. იესო ნაზარეთიდან ეახლა ქადაგ ბიძაშვილს და იოანემ ის მდინარე იორდანეში მონათლა. ბიძაშვილებმა ერთად ქადაგება დაიწყეს, ხალხს ცოდვებისგან ნათლობით განწმენდას სთავაზობდნენ. ეს ცერემონიალი ძალიან ჰგავდა "მიკვაში" განბანვის ებრაულ რიტუალს. თუმცა, იოანე ჰეროდე ანტიპას ტახტიდან ჩამოგდების მოწოდებითაც გამოდიოდა. გალილეის ტეტრარქი გადასახადების გადამხდელებისგან აკრეფილი ფულით ფუფუნებაში ცხოვრობდა, ხოლო მისი მებაჟეები ყველას ეზიზღებოდა. ანტიპა ყველაფერში მხარს უჭერდა რომის ახალ იმპერატორს, ავგუსტუსის გერს, პირქუშ ტიბერიუსს, რათა მისგან როგორმე მამის, ჰეროდე დიდის, მთელი სამეფო მიეღო. ანტიპამ თავისი სამფლობელოს დედაქალაქს ლივია უწოდა ტიბერიუსის დედის, ავგუსტუსის ქვრივის პატივსაცემად. 18 წელს მან გალილეის ზღვასთან ახალი ქალაქი, ტიბერიასი დააარსა. იოანეს მსგავსად, იესოსაც სძულდა გამყიდველი, ლოთი და რომაელთა დამქაში ანტიპა და მას "მელას" ეძახდა. ანტიპამ ნაბატეველ არაბთა მეფის, არეტას IV-ის ასული შეირთო ცოლად, რათა ამ ქორწინებით ებრაელ და არაბ მეზობლებს შორის კავშირი გამტკიცებულიყო. ტახტზე ასვლიდან ოცდაათ წელიწადში შუახნის ანტიპას საკუთარი ძმისწული, ჰეროდია შეუყვარდა. ჰეროდია სიკვდილით დასჯილი ჰეროდე დიდის ვაჟის, არისტობულოსის ქალიშვილი იყო და უკვე ანტიპას ნახევარძმისთვის მიეთხოვებინათ. მან ანტიპას არაბ ცოლთან განშორება მოსთხოვა. ანტიპა სულელურად დასთანხმდა. არაბი მეფის ასული ქმარს უხმაუროდ არ გაშორებია. მრავალრიცხოვანი მსმენელის წინაშე იოანემ მრუშ ცოლ-ქმარს დასცინა და ისინი ახაბსა და იზებელს შეადარა. ამის გამო იოანე წინასწარმეტყველი იორდანეს გადაღმა, მკვდარი ზღვის დონიდან 700 მეტრის სიმაღლეზე ჰეროდე დიდის აგებულ მახერონის ციხესიმაგრეში დაამწყვდიეს. იოანეს გარდა საპყრობილეში კიდევ ერთი ცნობილი პატიმარი - ანტიპას არაბი ცოლიც იჯდა. ანტიპამ თავისი დაბადების დღის აღსანიშნავად ლხინი გამართა, რომელსაც მისი ცოლი ჰეროდია და ჰეროდიას ქალიშვილი სალომეც ესწრებოდნენ. სალომე ტეტრარქ ფილიპეს ცოლი იყო (მახერონის სანადიმო დარბაზის მოზაიკური იატაკის ნაწილი უვნებლადაა შემორჩენილი; შემორჩენილია რამდენიმე მიწისქვეშა დილეგიც). სალომე "გამოვიდა, იცეკვა და ჰეროდე მოხიბლა", შეიძლება, "შვიდი პირბადის" სტრიპტიზითაც დაახვია თავბრუ და ანტიპამ უთხრა: "რაც უნდა მთხოვო, მოგცემ". დედისგან წაქეზებულმა სალომემ უპასუხა: "იოანე ნათლისმცემლის თავი". ცოტა ხანში თავი საპყრობილიდან ამოიტანეს და "ლანგრით მიართვეს ქალწულს, ხოლო ქალწულმა მისცა დედამისს". იესო მიხვდა, რომ საფრთხეში იყო და უდაბნოში გაიქცა, მაგრამ ხშირად სტუმრობდა იერუსალიმს - სამი აბრაამისეული რელიგიის დამაარსებლიდან ის ერთადერთია, ვისაც იერუსალიმის ქუჩებში უვლია. ქალაქსა და ტაძარს საკუთარი თავის მისეულ ხედვაში ცენტრალური ადგილი ეჭირა. ებრაელის ცხოვრება წინასწარმეტყველებათა შესწავლას, რჯულის დაცვასა და იერუსალიმის ტაძარში წირვა-ლოცვას ეფუძნებოდა. იესო იერუსალიმს "დიდ მეფეთა ქალაქს" უწოდებდა. მართალია, იესოს ცხოვრების პირველ ოცდაათ წელზე არაფერი ვიცით, მაგრამ ცხადია, რომ ის ებრაულ ბიბლიაში განსწავლული იყო და ყველაფერს აკეთებდა, რათა წინასწარმეტყველებები დეტალურად აღესრულებინა. როგორც ებრაელისთვის, ტაძარი იესოს ცხოვრების ნაწილი იყო; მას იერუსალიმის ბედი დიდად ადარდებდა. თორმეტი წლის იესო პასექის დღესასწაულზე მშობლებმა ტაძარში წაიყვანეს. ლუკას თქმით, წასვლის წინ იესო მშობლებს გაეპარა და სამდღიანი ძებნის შემდეგ "ტაძარში იპოვეს იგი: მოძღვრებს შორის ჩამჯდარიყო, უსმენდა და კითხვებს აძლევდა მათ". თვით ეშმაკმაც საცდუნებლად "ტაძრის ქიმზე დააყენა". როცა მიმდევრებს თავისი ჩანაფიქრი გაანდო, იესომ ხაზგასმით აღნიშნა, რომ მისი ბედისწერა იერუსალიმში აღსრულდებოდა: "მას აქეთ დაიწყო იესომ თავისი მოწაფეებისთვის იმის გამხელა, რომ უნდა წასულიყო იერუსალიმს და დაეთმინა მრავალი ტანჯვა... სასიკვდილოდ მიეცა თავი, და აღმდგარიყო მესამე დღეს". მაგრამ იერუსალიმს მიეზღვებოდა ამისთვის: "როდესაც იხილავთ ლაშქრით გარშემორტყმულ იერუსალიმს, იცოდეთ, რომ მოახლოვდა მისი მოოხრების ჟამი... იერუსალიმი გადაიქელება წარმართთა მიერ, ვიდრე არ აღსრულდება წარმართთა ჟამი". თორმეტი მოწაფის თანხლებით (მათ შორის მისი ძმა იაკობიც იყო) იესო გალილეაში დაბრუნდა. იგი სამხრეთისკენ მიიწევდა და შეფარულად და გადაკრულად ქადაგებდა "კარგ ამბავს", ხშირად იგავებსაც იშველიებდა. თუმცა, მისი მოწოდება პირდაპირი და დრამატული იყო: "მოინანიეთ, რადგან მოახლოვდა ცათა სასუფეველი". იესოს არანაირი ნაშრომი არ დაუწერია, მაგრამ მის სწავლებებს გაუთავებლად აანალიზებენ და, როგორც სახარებებიდან ირკვევა, მისი ძირითადი მიზანი იყო, ხალხი მოახლოებული აპოკალიფსის - განკითხვის დღისა და ცათა სასუფევლის - შესახებ გაეფრთხილებინა. თავად იესოს, მისტიკურ მესიას, ძეს კაცისას, მთავარი როლი უნდა შეესრულებინა: "რადგან მოავლინებს ძე კაცისა თავის ანგელოზებს, და შეკრებენ მის სასუფეველში ყოველი საცდურისა და ურჯულოების მოქმედთ. და ჩაყრიან მათ სახმილის ცეცხლში: და იქნება იქ ტირილი და კბილთა ღრჭიალი. მაშინ მზესავით გამობრწყინდებიან მართალნი მათი მამის სასუფეველში". იესომ ადამიანური ურთიერთობების რღვევაც იწინასწარმეტყველა: "და გასცემს ძმა სასიკვდილოდ ძმას, და მამა - შვილს; შვილები აღდგებიან მშობლების წინააღმდეგ და დახოცავენ მათ... ნუ გგონიათ, თითქოს მოვედი, რათა მშვიდობა მომეტანა ამ ქვეყნად; მშვიდობის მომტანად კი არ მოვედი, არამედ მახვილისა". ეს სოციალური ან ეროვნული რევოლუცია არ იყო: იესო ბოლო ჟამის შემდგომ მსოფლიოზე ფიქრობდა; ის სოციალურ სამართლიანობაზე ქადაგებდა, ოღონდ არა ამ, არამედ ახალ სამყაროში: "ნეტარ არიან გლახაკნი სულითა, ვინაიდან მათია ცათა სასუფეველი". მებაჟეები და მეძავები მღვდლებსა და დიდებულებზე წინ შევიდოდნენ უფლის სასუფეველში. იესომ თავად გამოიწვია აპოკალიფსი იმით, რომ ყველას უჩვენა, ძველი რჯული მნიშვნელოვანი აღარააო: "მკვდრებმა თვითონ დამარხონ თავიანთი მკვდრები". როცა სამყაროს აღსასრული დადგება, "დაჯდება კაცის ძე თავისი დიდების ტახტზე და შეიყრება მის წინაშე ყველა ხალხი" განსასჯელად. მართალნი საუკუნო სიცოცხლეში წავლენ, ხოლო ბოროტნი - საუკუნო სატანჯველში. თუმცა, იესო ფრთხილობდა და მეტწილად ებრაული რჯულის დაცვით მოქმედებდა; სიმართლე ითქვას, ის ბიბლიური წინასწარმეტყველებების აღსრულებას ცდილობდა: "ნუ გგონიათ, თითქოს მოვედი რჯულის, გინდა წინასწარმეტყველთა გასაუქმებლად. გასაუქმებლად კი არ მოვედი, არამედ აღსასრულებლად". თუმცა, მხოლოდ ებრაული რჯულის ერთგულება საკმარისი არ იყო: "თუკი თქვენი სიმართლე არ აღემატა მწიგნობართა და ფარისეველთა სიმართლეს, ვერ შეხვალთ ცათა სასუფეველში". იესო გონივრულად იქცეოდა და რომის იმპერატორსა და ჰეროდეს არ უპირისპირდებოდა. მართალია, ძირითადად აპოკალიფსზე ქადაგებდა, მაგრამ თავის სიწმინდეს პირდაპირ ამჟღავნებდა: ხეიბრებს კურნავდა, მკვდრებს აღადგენდა და "შემოკრბა მის ირგვლივ დიდძალი ხალხი". იესო, სულ ცოტა, სამჯერ მაინც ესტუმრა იერუსალიმს და იოანეს სახარების მიხედვით, ორჯერ გაქცევა მოახერხა. ტაძარში კარვების დღესასწაულზე ქადაგებისას ზოგი მას, როგორც წინასწარმეტყველს, ესალმებოდა, სხვები კი ქრისტედ მიიჩნევდნენ. თუმცა, სნობი იერუსალიმელები ირონიულად ქირქილებდნენ: "განა ქრისტე გალილეიდან მოვა?" როცა იესო ხელისუფლების წარმომადგენლებს შეეკამათა, ბრბო დაუპირისპირდა: "მაშინ იუდეველებმა ქვებს დასტაცეს ხელი მის ჩასაქოლად. მაგრამ იესო თვალს მიეფარა და ტაძრიდან გავიდა". ის ხანუქას დღესასწაულზე დაბრუნდა, მაგრამ ამჯერად ესა თქვა: "მე და მამა ერთი ვართ. მაშინ კვლავ დააპირეს მისი შეპყრობა. მაგრამ ხელიდან დაუსხლტა მათ". იესომ კარგად იცოდა, იერუსალიმში სტუმრობა რასაც ნიშნავდა. ამასობაში გალილეაში ანტიპას მიერ თავიდან მოცილებული არაბი ცოლი მახერონის საპყრობილიდან გაიქცა და სამშობლოში უმდიდრეს ნაბატეველ მეფეს, შესანიშნავი ალ-ხაზნესა და "ვარდისფერ-წითელ" პეტრაში სამეფო აკლდამის ამშენებელ არეტას IV-ს ეახლა. ასეთი შეურაცხყოფით განრისხებული არეტასი ანტიპას სამეფოს დაესხა თავს. ჰეროდიამ ჯერ ხომ წინასწარმეტყველი იმსხვერპლა, ახლა არაბულ-ებრაული ომიც გამოიწვია, რომელშიც ანტიპა დამარცხდა. რომაელი მოკავშირეები ამ პირად ომში არ ჩაბმულან: მოხუცი იმპერატორი ტიბერიუსი, რომელიც კუნძულ კაპრიზე გარყვნილებას მისცემოდა, ანტიპას უგუნურმა საქციელმა გაანაწყენა, მაგრამ მაინც მას დაუჭირა მხარი. ჰეროდე ანტიპამ იესოს შესახებ შეიტყო. ყველას აინტერესებდა, ვინ იყო ის. ზოგს იოანე ნათლისმცემელი ეგონა, ზოგს - ელია, ზოგი ამბობდა, ერთი ძველი წინასწარმეტყველი აღდგაო. იესოს მოწაფე პეტრე კი მას მესიად მიიჩნევდა. იესო განსაკუთრებით ქალებს მოსწონდათ; ჰეროდეს მოურავის ცოლი, ერთ-ერთი ჰეროდიანი, მისი მიმდევარი იყო. ანტიპამ იესოს იოანე ნათლისმცემელთან კავშირზეც შეიტყო: "ეს იოანეა, რომელსაც მე მოვკვეთე თავი; მკვდრეთით აღმდგარა". ანტიპა იესოს მოკვლით დაიმუქრა, მაგრამ, როგორც ჩანს, იესოსადმი მეგობრულად განწყობილმა რამდენიმე ფარისეველმა იესო გააფრთხილა: "გაეცალე აქაურობას, ვინაიდან ჰეროდე გიპირებს მოკვლას". მაგრამ იესო არ შეშინდა და ანტიპა გამოიწვია: "წადით და უთხარით მაგ მელას: რომ აჰა, დღესა და ხვალ განვდევნი ეშმაკთ და განვკურნავ სნეულთ, ზეგ კი დავასრულებ ჩემს საქმეს", მესამე დღეს კი ვესტუმრები იმ ერთადერთ ადგილს, სადაც ებრაელი კაცის ძე თავის ბედისწერას აღასრულებსო: "არ ეგების, რომ წინასწარმეტყველი იერუსალიმს გარეთ მოკვდეს". მისი მაღალფარდოვანი პოეტური გზავნილი ტაძრის ამშენებელი მეფის ვაჟისადმი განწირული ქალაქის მიმართ იესოს სიყვარულს ადასტურებს: "იერუსალიმო, იერუსალიმო, წინასწარმეტყველთა მკვლელო და შენდამი მოვლინებულთა ქვებით ჩამქოლველო; რამდენჯერმე ვცადე, შემეკრიბა შენი შვილები, როგორც ფრინველი კრებს ბარტყებს თავის ფრთებქვეშ, და არ ისურვე. და აჰა, გრჩებათ თქვენი სახლი ოხრად". იესო ნაზარეველი: სამი დღე იერუსალიმში ახალი წელთაღრიცხვით 33 წელს პასექის დღესასწაულზე იესო და ანტიპა იერუსალიმში თითქმის ერთდროულად ჩავიდნენ. იესო მსვლელობას მიუძღვოდა ბეთანიისკენ ზეთისხილის მთაზე, საიდანაც ტაძრის დათოვლილი მთის მწვერვალივით ბრჭყვიალა ხედი იშლებოდა. იესომ მოწაფეები ქალაქში შეგზავნა მისთვის სახედრის მოსაყვანად - მაშინ ვირი მეფეთა საკადრისი ტრანსპორტი იყო. სახარებები, ერთადერთი ისტორიული წყარო, მომდევნო სამ დღეს ოდნავ განსხვავებულად აღგვიწერენ. "ყოველივე ეს იქმნა, რათა აღსრულდეს დაწერილი წინასწარმეტყველთა მიერ", - გვიხსნის მათე. ნაწინსაწარმეტყველები იყო, რომ მესია იერუსალიმში სახედარზე ამხედრებული შევიდოდა. მოახლოებულ იესოს მიმდევრები ფერხთით პალმის რტოებს უფენდნენ და მას "დავითის ძესა" და "ისრაელის მეფეს" უწოდებდნენ. სავარაუდოდ, სხვა სტუმრების მსგავსად, იესოც სამხრეთი კარიბჭით, სილოამის აუზთან შევიდა ქალაქში და იქიდან რობინსონის თაღის გავლით ავიდა ტაძრისკენ მიმავალ მონუმენტურ კიბეზე. მისი მოწაფეები, გალილეველი პროვინციელები, რომლებიც ქალაქში ნამყოფნი არ იყვნენ, ტაძრის სიდიდემ აღაფრთოვანა: "მოძღვარო, შეხედე, რა ქვებია და რა შენობები!" იესომ, რომელსაც არაერთხელ ენახა ტაძარი, უპასუხა: "ხედავ ამ დიდებულ შენობებს? ქვა ქვაზეც არ დარჩება აქ, არამედ ყველაფერი დაინგრევა". იესოს იერუსალიმის სიყვარული არ დაუმალავს, მაგრამ იმასაც ამბობდა, რომ ქალაქმა იმედი გაუცრუა. მან "გატიალების სიბილწე" წინასწარ იხილა. ისტორიკოსებს მიაჩნიათ, ეს წინასწარმეტყველებები იესოს მოგვიანებით მიაწერეს, რადგან ცნობილია, რომ სახარებები ტიტუსის მიერ ტაძრის დანგრევის შემდეგ დაიწერა. თუმცა, იერუსალიმი ხომ ადრეც დაენგრიათ და ისევ აღედგინათ, ამიტომ იმის თქმაც შეიძლება, რომ იესო, უბრალოდ, პოპულარულ ანტიტაძრულ ტრადიციებს ეყრდნობოდა. "დაანგრიეთ ეს ტაძარი და სამ დღეში აღვადგენ მას", დაამატა ესაიას წინასწარეტყველებით შთაგონებულმა იესომ. ესაიაც და იესოც იერუსალიმს არა უბრალოდ, არამედ ზეციურ ქალაქად ხედავდნენ, რომელიც მსოფლიოს შეაზანზარებდა. თუმცა, იესო ტაძრის სამ დღეში აღდგენის პირობას იძლევა და შეიძლება ამით გვიჩვენებს, რომ ის კორუფციას ებრძოდა და არა - ღვთის სახლს. დღისით იესო ასწავლიდა და ავადმყოფებს კურნავდა ბეთეზდას აუზთან ტაძრის ჩრდილოეთით ან სამხრეთით - სილოამის აუზთან, სადაც ებრაელი პილიგრიმები ტაძარში შესვლამდე განიბანდნენ ხოლმე. საღამო ბეთანიელი მეგობრის სახლში გაათია. ორშაბათ დილით ის კვლავ დაბრუნდა ქალაქში, მაგრამ ამჯერად ტაძრის სამეფო პორტიკს მიადგა. პასექის დღესასწაულზე იერუსალიმი ხალხით ივსებოდა და ყველაზე სახიფათო ხდებოდა. იმ დროს ძალაუფლება ფულს, თანამდებობასა და რომაულ კავშირებს ეფუძნებოდა. მაგრამ ებრაელები რომაელებივით სამხედრო მიღწევებსა და იოლ ფულს კი არ სცემდნენ პატივს, არამედ ოჯახებს (ტაძრის სამღვდელოებას ან ჰეროდიან დიდგვაროვნებს), სწავლულებსა (ფარისეველ მწიგნობრებს) და წინასწარგანუჭვრეტელ ღვთიურ შთაგონებას. ტაძრისგან ხევით გამოყოფილ ზედა ქალაქში დიდგვაროვნები ნახევრად ებრაული, ნახევრად ბერძნულ-რომაული სტილის მამულებში ცხოვრობდნენ: ე. წ. "მდიდრული პალატების" გათხრებისას ვრცელი დარბაზები და "მიკვები" აღმოაჩინეს. ზედა ქალაქში იდგა ანტიპასა და მღვდელმთავარ იოსებ კაიაფას სასახლეები. თუმცა იერუსალიმის ნამდვილი მმართველი იყო პრეფექტი პილატე პონტოელი, რომელიც, როგორც წესი, ზღვისპირა ქალაქ კესარიიდან განაგებდა თავის პროვინციას, მაგრამ პასექის დღესასწაულზე ყოველთვის იერუსალიმში ჩადიოდა და ჰეროდეს ციტადელში რჩებოდა. ანტიპა ერთადერთი ებრაული სამეფო გვარის წარმომადგენელი არ ყოფილა იერუსალიმში. ელენე, დღევანდელი ჩრდილოეთ ერაყის ტერიტორიაზე მდებარე მცირე სამეფო ადიაბენეს პართიის დედოფალი, იუდაიზმზე მოიქცა, საცხოვრებლად იერუსალიმში გადმოვიდა, დავითის ქალაქში სასახლე აიშენა და ტაძრის სამლოცველოს შესასვლელში დასაკიდებლად ოქროს შანდალი შესწირა, ცუდი მოსავლიანობის დროს კი მოსახლეობისთვის საკვებსაც ყიდულობდა. პასექის დღესასწაულზე ალბათ დედოფალი ელენეც იმყოფებოდა და იერუსალიმში ამ მცირე ხნის წინ აღმოჩენილი რომელიმე სამკაული ეკეთა: ოქროთი ინკუსტრირებული მარგალიტი ორი ოქროში ჩასმული ზურმუხტისთვლიანი ჩამოსახსნელი ნაწილით. როგორც იოსებ ფლავიუსი წერს, პასექის დღესასწაულზე იერუსალიმში ორმილიონ-ნახევარი ებრაელი შეიკრიბა. ეს რიცხვი აშკარად გადაჭარბებულია, მაგრამ ქალაქში მართლაც იმყოფებდა "ყველა ეროვნების" ებრაელი პართიიდან და ბაბილონიდან კრეტასა და ლიბიამდე. შედარებისთვის წარმოიდგინეთ მექა ჰაჯის დროს. პასექის დღესასწაულზე ყველა ოჯახს კრავი უნდა შეეწირა, ამიტომ ქალაქს ცხვრების ბღავილი აყრუებდა - 255 600 კრავი დაიკლა ტაძარში შესაწირავად. ბევრი რამ იყო გასაკეთებელი: ტაძართან ყოველი მიახლოებისას პილიგრიმებს "მიკვაში" თავი უნდა ჩაეყოთ და სამეფო პორტიკში შესაწირავი კრავები ეყიდათ. ქალაქში ყველა ვერ დარჩებოდა. ათასობით პილიგრიმი იესოს მსგავსად ქალაქგარეთ, სოფლებში ან გალავანთან ბინავდებოდა. როგორც კი ქალაქში შემწვარი ხორცისა და საკმევლის გამაბრუებელი სურნელი დატრიალდებოდა, რასაც ლოცვისა და წირვის დაწყების მაუწყებელი საყვირების ხმა ერწყმოდა, ყველა ტაძარს მიაპყრობდა მზერას, მათ შორის, ანტონიას ციხესიმაგრეში გამაგრებული რომაელი ჯარისკაცებიც, რომლებიც ნერვიულად ადევნებდნენ თვალს რელიგიურ რიტუალებს. იესომ მაღალ, სვეტებიან სამეფო პორტიკში შეაბიჯა - ხმაურიან, ჭრელ, ხალხმრავალ სამყაროს ცენტრში. აქ იკრიბებოდნენ პილიგრიმები დასაბინავებელი ადგილის საშოვნელად, მეგობრებთან შესახვედრად და ფულის ტვიროსულ ვერცხლზე გადასახურდავებლად, რადგან სწორედ ტვიროსული ვერცხლით შეიძლებოდა შესაწირავი კრავების, მტრედების ან, თუ მდიდარი იყავი, ხარების ყიდვა. ტაძრის ან მისი რომელიმე შიდა ეზოსგან განსხვავებით, სამეფო პორტიკი რომაული ფორუმის მსგავსი საზოგადოებრივი თავშეყრის ადგილი იყო. აქ იესომ ტაძარში შეგროვილ საქმოსნებს შეუტია: "განა დაწერილი არ არის, რომ ჩემი სახლი სალოცავ სახლად იწოდება ყველა ხალხისთვის? თქვენ კი ყაჩაღთა ბუნაგად გიქცევიათ იგი", იერემიას, ზაქარიასა და ესაიას სიტყვებს იმეორებდა იესო და მეკერმეთა (ფულის გადამხურდავებელთა) დახლებს აყირავებდა. მისმა დემონსტრაციულმა საქციელმა აურზაური გამოიწვია, მაგრამ არა იმდენად დიდი, რომ ტაძრის მცველები ან რომაელი ჯარისკაცები ჩარეულიყვნენ. ბეთანიაში გატარებული კიდევ ერთი ღამის შემდეგ იესო ტაძარში დაბრუნდა კრიტიკოსებთან საკამათოდ. სახარებებში აღწერილია, რომ იესოს ფარისევლები უპირისპირდებოდნენ, თუმცა, შესაძლოა, ამ ეპიზოდებში ორმოცდაათი წლის შემდგომი მოვლენები ირეკლებოდეს, როცა სახარებები იწერებოდა. ფარისევლები ყველაზე მოქნილი და პოპულისტური სექტის წევრები იყვნენ და მათი სწავლებები ალბათ ძალიან ჰგავდა იესოსას. იესოს ნამდვილი მტერი სამღვდელო არისტოკრატია იყო. ჰეროდიანებმა იესოს წამოაძახეს, კეისარს ხარკს ხომ უხდიო, მაგრამ იესომ გონივრულად უპასუხა: "მიაგეთ კეისარს კეისრისა და ღმერთს - ღმრთისა". თუმცა, იესო თავს მესიას არ უწოდებდა და ხაზს უსვამდა "შემას", უმთავრესი ებრაული ლოცვისა და მოყვასის სიყვარულის საჭიროებას: იესო ნამდვილი ებრაელი იყო. მან აღტაცებული ბრბო გააფრთხილა გარდაუვალი აპოკალიფსის შესახებ, რომელიც, რა თქმა უნდა, იერუსალიმში მოხდებოდა: "შორს როდი ხართ ღმრთის სასუფევლისგან". ებრაელებს განსხვავებული მოსაზრებები ჰქონდათ იმის თაობაზე, თუ როგორ მოვიდოდა მესია, მაგრამ ერთ რამეზე ყველა თანხმდებოდა - რომ სამყაროს თავად ღმერთი მოუღებს ბოლოს და იერუსალიმში მესიის სამეფოს შექმნის. "აახმიანეთ საყვირები სიონის მთაზე და იხმეთ წმინდანები", აცხადებს "სოლომონის ფსალმუნები", რომელიც ქრისტეს სიკვდილიდან მცირე ხანში დაიწერა, "ახარეთ იერუსალიმს, რომ ისრაელის ღმერთმა წყალობა გაიღო!" მიმდევრებმა ჰკითხეს იესოს: "რა იქნება ნიშანი შენი მოსვლისა და სამყაროს დასასრულისა?" "მაშ, იფხიზლეთ, ვინაიდან არ იცით, რომელ დღეს მოვა თქვენი უფალი", უპასუხა იესომ, მაგრამ მოგვიანებით მაინც გაანდო მათ მოახლოებული აპოკალიფსის ნიშნები: "აღდგება ხალხი ხალხის წინააღმდეგ და სამეფო სამეფოს წინააღმდეგ: და იქნება შიმშილიანობა და ჟამიანობა და მიწისძვრანი აქა-იქ". და იხილავს ხალხი "ძეს კაცისას, მომავალს ზეცის ღრუბლებზე ძალითა და დიდებით მრავლით". იესოს მგზნებარე გამბიტმა სერიოზულად შეაშფოთა რომაელი პრეფექტი და მღვდელმთავრები, რომლებიც იესოს სიტყვებით, ბოლო ჟამს წყალობას ვერ ეღირსებოდნენ: "გველნო, იქედნეს ნაშიერნო, როგორ გაექცევით გეენის სასჯელს?" პასექის დღესასწაულზე იერუსალიმი ყოველთვის დაძაბული იყო, მაგრამ ამჯერად ხელისუფალნიც ჩვეულებრივზე მეტად განრისხდნენ. სახარებების რამდენიმე უარყოფილ მუხლში მარკოზი და ლუკა აღნიშნავენ, რომ დღესასწაულამდე მცირე ხნით ადრე იერუსალიმში გალილეველები აჯანყდნენ და პილატემ ამბოხი ჩაახშო. პრეფექტმა თვრამეტი გალილეველი ჩამოახრჩო ტაძრის სამხრეთით, სილოამის კოშკზე. ერთ-ერთმა მეამბოხემ, ბარაბამ, რომელსაც ქრისტეც შეხვდა, აჯანყებისას კაცი მოკლა. მღვდელმთავრებმა გადაწყვიტეს კიდევ ერთი გალილეველისთვის, რომელიც აპოკალიფსის დროს მათ უეჭველ განადგურებას წინასწარმეტყველებდა, მეტი აღარ დაეცლიათ. კაიაფამ და ყოფილმა მღვდელმთავარმა, გავლენიანმა ანნამ, თათბირი გამართეს, თუ რა მოემოქმედებინათ. იოანეს სახარებაში წერია, რომ კაიაფას მიაჩნდა, "უმჯობესია ერთი კაცი მოკვდეს ხალხისთვის, ვიდრე მთელი ხალხი დაიღუპოს". მათ გეგმები დააწყვეს. მომდევნო დღეს იესო პასექისთვის ქორედში, იერუსალიმის ბორცვის (რომელსაც მოგვიანებით სიონის მთა შეარქვეს) დასავლეთ კალთაზე ემზადებოდა. ვახშმობისას იესომ როგორღაც შეიტყო, რომ თავისმა მოწაფემ, იუდა ისკარიოტელმა, ოცდაათ ვერცხლად გაყიდა, მაგრამ ტაძრისგან მოშორებით, კიდრონის ხეობის გადაღმა გეთსემანიის სურნელოვანი ზეთისხილის ხეების ბაღში წასვლა არ გადაუფიქრებია. იუდა გაიპარა. უცნობია, მან იესოს პრინციპის - ზედმეტი ან არასაკმარისი რადიკალიზმის - სიხარბის თუ შურის გამო უღალატა. იუდა მღვდელმთავრების, ტაძრის მცველებისა და რომაელი ლეგიონერების თანხლებით დაბრუნდა. სიბნელეში იესოს ამოსაცნობად იუდამ მას ლოყაზე აკოცა და კუთვნილი ვერცხლიც მიიღო. ჩირაღდნებით განათებულ ბრძოლის ველზე მოწაფეებმა ხმლები იშიშვლეს. პეტრემ ერთ-ერთი მღვდელმთავრის ლაქიას ყური წაათალა. ხოლო ვიღაც უცნობი ჭაბუკი სრულიად შიშველი მიიმალა ბნელში. ეს შემთხვევა იმდენად ექსცენტრიკულია, რომ ალბათ სიმართლეს შეესაბამება. იესო დააპატიმრეს, ხოლო მოწაფეები მიიმალნენ. მხოლოდ ორი აედევნა შეპყრობილ მოძღვარს უჩუმრად. თითქმის შუაღამე იყო. რომაელი მცველებით გარშემორტყმული იესო სამხრეთის კედლის გასწვრივ სილოამის კარიბჭეში გაატარეს და ზედა ქალაქში ქალაქის "რუხი კარდინალის", ანნას სასახლეში მიიყვანეს. ანნა ფაქტობრივად იერუსალიმს განაგებდა და მკაცრი და ლამის ერთგვარიანი ტაძრის ელიტის წინამძღოლი იყო - თავად ყოფილი მღვდელმთავარი, ახალი მღვდელმთავრის, კაიაფას სიმამრი და მომავალი ხუთი მღვდელმთავრის მამა. მაგრამ ის და კაიაფა ებრაელთა უმეტესობას მექრთამე ავაზაკებად და კოლაბორაციონისტებად მიაჩნდა; მათი მსახურების სისასტიკეზე ეს ებრაული გოდება მეტყველებს: "მოდიოდნენ და ჯოხებს გვირტყამდნენ." ფულის კეთება და თაღლითობა - აი, ეს იყო მათი ძირითადი საქმიანობა. იესომ კი ზუსტად სამართლიანობის სიმებს ჩამოჰკრა და სინედრიონშიც კი მოიპოვა თაყვანისმცემლები. ამ პოპულარული და უშიშარი ქადაგის გასამართლება სწრაფად და უჩუმრად, ღამით უნდა მომხდარიყო. შუაღამე მიიწურა. მცველებმა ეზოში კოცონი დაანთეს. პეტრემ სამჯერ უარყო თავისი მოძღვარი, ანნამ და მისმა სიძემ კი სინედრიონის ერთგული წევრები შეკრიბეს - მათ შორის არ იყო იოსებ არიმათიელი, იესოს თაყვანისმცემელი, რომელიც მისი დაპატიმრების წინააღმდეგი იყო. იესო მღვდელმთავარმა დაკითხა: შენ იმუქრებოდი, ტაძარს დავანგრევ და სამ დღეში ისევ ავაშენებო? შენ აცხადებდი, მესია ვარო? იესო არაფერს პასუხობდა, მხოლოდ ეს აღიარა: "იხილავთ ძეს კაცისას, მჯდომარეს ძალის მარჯვნივ და მომავალს ზეცის ღრუბლებით" (მარკოზის სახარება 14:62). "ეს ღვთის გმობაა", - უპასუხა კაიაფამ. "სიკვდილის ღირსია", - იხუვლა ბრბომ, რომელიც, მიუხედავად გვიანი ღამისა, მრავლად შეკრებილიყო მღვდელმთავრის ეზოში. იესოს თვალები აუხვიეს და მთელი ღამე დასცინოდნენ. ყველაფერი მხოლოდ ახლა იწყებოდა. გათენდა. პილატესთან შეხვედრა ჯერ წინ იყო. პილატე პონტოელი: იესოს გასამართლება დაქირავებული მეომრებით გარშემორტყმულმა რომაელმა პრეფექტმა იესოს გასამართლება აღელვებული ბრბოს წინაშე პრეტორიუმზე, ჰეროდეს სასახლის წინ პლატფორმაზე გადაწყვიტა. პონტიუს პილატე აგრესიული, უტაქტო და მკაცრი დისციპლინის მოყვარული იყო. იერუსალიმში მისი შეძულება უკვე მოესწროთ "მექრთამეობისთვის, ძარცვა-გლეჯისთვის, სიმკაცრისთვის, თავდასხმებისთვის, გაუთავებული სიკვდილით დასჯებისა და დაუოკებელი მძვინვარებისთვის". ერთ-ერთი ჰეროდიანი მთავარი მას ფიცხსა და ავგულს ეძახდა. ებრაელებს ჯერ კიდევ ვერ მოენელებინათ ის ფაქტი, რომ პილატემ თავისი ჯარისკაცები იერუსალიმში იმპერატორის გამოსახულებიანი ფარებით შეიყვანა. ჰეროდე ანტიპამ მას ელჩობა მიუგზავნა, ფარებიდან გამოსახულება წაშალეო. უხეშმა და მკაცრმა პილატემ ეს იუარა. როცა ეს ფაქტი უფრო მეტმა ებრაელმა გააპროტესტა, პილატემ მათ მცველები მიუსია. ელჩები მიწაზე გაწვნენ და ყელი მოიშიშვლეს. პილატემ მხოლოდ ამის შემდეგ მოაშორებინა ფარებიდან შეურაცხმყოფელი გამოსახულება. სულ ბოლოს პილატეს გალილეველი ამბოხებულები დაეხოცა, "რომელთა სისხლიც შერთო პილატემ მათსავე მსხვერპლთა სისხლს". "შენა ხარ იუდეველთა მეფე?" - ჰკითხა პილატემ იესოს, რადგან მიმდევრები ასე მიმართავდნენ მას იერუსალიმში შესვლისას. "ამას შენ ამბობ", - უპასუხა იესომ და მეტი აღარაფერი დაუმატებია. მაგრამ პილატემ დაადგინა, რომ ის გალილეველი იყო და "როდესაც გაიგო, ჰეროდეს სამფლობელოდან არისო, გაუგზავნა იგი ჰეროდეს". პილატემ პატიმარი ჰეროდე ანტიპას, გალილეის მმართველს, პატივისცემის ნიშნად გაუგზავნა, რადგან ანტიპა განსაკუთრებით დაინტერესებული იყო იესოთი. ანტიპას სასახლემდე შორი არ იყო. ლუკა წერს, რომ ჰეროდე ანტიპამ ძალიან გაიხარა, ვინაიდან დიდი ხანი იყო, იოანე ნათლისმცემლის მემკვიდრის ხილვა ეწადა და "იმედი ჰქონდა, ეგებ რამე სასწაული მიჩვენოსო". მაგრამ იესოს იმდენად ეზიზღებოდა იოანეს მკვლელი "მელა", რომ სიტყვის თქმის ღირსადაც არ ჩათვალა იგი. ჰეროდემ მასხრად აიგდო იესო, აჯავრებდა, აბა, შენი ოინები მიჩვენეო. მერე სამეფო სამოსით შემოსა და დამცინავად "მეფე" უწოდა. ტეტრარქი ალბათ სულაც არ აპირებდა იოანეს შემცვლელისთვის სიცოცხლის შენარჩუნებას, მაგრამ მისი დაკითხვა მაინც სურდა. ძველი მეტოქეები - ჰეროდე ანტიპა და პილატე - იმ დღეს დამეგობრდნენ. და მაინც, იესო რომაელთა პრობლემა იყო, ამიტომ ჰეროდე ანტიპამ ის ისევ პილატეს გაუგზავნა. პილატემ იესო აწამა. იქვე იყვნენ ე. წ. ქურდები და "ვინმე ბარაბა, ბორკილდადებული მეამბოხეებთან ერთად, რომლებსაც მკვლელობა ჩაედინათ ამბოხებისას". როგორც ჩანს, იესოსთან ერთად სხვა ამბოხებულებსაც, მათ შორის ამ "ქურდებსაც", აწამებდნენ. პილატემ ერთ-ერთი პატიმრის გათავისუფლება მოინდომა. ბრბომ ბარაბა აირჩია. სახარებების მიხედვით, ბარაბა გაუშვეს. თუმცა, ეს ამბავი საეჭვოდ ჟღერს: ჩვეულებრივ, რომაელები მკვლელ ამბოხებულებს სიკვდილით სჯიდნენ ხოლმე. იესოს ჯვარზე გაკვრით სიკვდილი მიესაჯა. მათე წერს, რომ პილატემ "მოითხოვა წყალი, ხალხის წინაშე დაიბანა ხელები და თქვა: მე უბრალო ვარ ამ მართლის სისხლში". "ჩვენზე იყოს და ჩვენს შვილებზე მაგისი სისხლი", - მიუგო ხალხმა. პირმოთნე, სასტიკ და ჯიუტ პილატეს არასდროს დასჭირვებია სისხლისღვრის წინ ხელების დაბანა. ებრაელებთან წინა დაპირისპირებისას მან სამოქალაქო სამოსში გადაცმული ჯარისკაცები იერუსალიმის მშვიდობიან მოსახლეობას შეუსია. პილატეს ნიშანზე ჯარისკაცებმა ხმლები იშიშვლეს, ქუჩებს მოედნენ და მრავალი ადამიანი მოკლეს. იმავე კვირას ბარაბას აჯანყებით შეშფოთებული პილატე ალბათ ძალიან უფრთხოდა კიდევ ერთი "მეფის" ან "ფსევდოწინასწარმეტყველის" გამოჩენას, რომლებსაც ისედაც წაელეკათ იუდეა ჰეროდეს სიკვდილის შემდეგ. იესო თავისებური, გადაკრული ქადაგებით აშკარად ბევრს აწონებდა თავს და მიმდევრებს იჩენდა. მრავალი წლის შემდეგ თავად ფარისეველმა იოსებ ფლავიუსმაც კი აღნიშნა, რომ იესო ბრძენი მოძღვარი იყო. სახარებებში მოთხრობილი სიკვდილის მისჯის სცენის აღწერა ნაკლებად დამაჯერებელია. სახარებებში წერია, მღვდელმთავრები ამტკიცებდნენ, სიკვდილის მისჯის უფლება არ გვაქვსო, მაგრამ ეს სიმართლეს არ შეესაბამება. იოსებ ფლავიუსი წერს, რომ "სადავო საკითხის განხილვისას მღვდელმთავარს შეუძლია დამნაშავის დასჯა მოითხოვოს". სახარებები, რომლებიც 70 წელს ტაძრის დანგრევის შემდეგ დაიწერა და გადასწორდა, ბრალს ებრაელებს სდებენ და რომაელებს ამართლებენ, რითაც იმპერიისთვის ერთგულების დამტკიცებას ცდილობენ. თუმცა, იესოსთვის წაყენებული ბრალი და მისი დასჯა თავისთავად მეტყველებს, რომ ეს რომაული ოპერაცია იყო. სხვა სიკვდილმისჯილების მსგავსად, იესოც ძვლისა და რკინის კავებწამოცმული, ტყავისენიანი მათრახებით სცემეს. ეს პროცესი იმდენად მტკივნეული იყო, რომ ხშირად სიკვდილმისჯილი გამათრახებისას იღუპებოდა. დაქირავებულმა ჯარისკაცებმა, რომელთა შორის სირიელები და ბერძნები ჭარბობდნენ, გაამზადეს აბრა წარწერით: იუდეველთა მეფე, ხოლო გამათრახებისას ლამის სისხლისგან დაცლილი იესო პრეტორიუმიდან წაიყვანეს. სავარაუდოდ, ეს მოხდა ნისანის თვის 14-ში ანუ 33 წლის 3 აპრილის პარასკევ დილას. სხვა ორ ბრალდებულთან ერთად იესო პატიბულუმ-ს მიათრევდა - ჯვარს, რომელზეც უნდა გაეკრათ. მსვლელობამ ციტადელის საპყრობილიდან ზედა ქალაქის ქუჩებში გადაინაცვლა. იესოს მიმდევრებმა ვინმე სიმონ კირენელი დაიყოლიეს, რომ იესოს ნაცვლად მას წაეღო ჯვარი. იესოს თაყვანისმცემელი ქალები მოთქვამდნენ. "იერუსალიმის ასულნო, - მიმართა მათ იესომ, - მე კი ნუ დამტირით, არამედ დაიტირეთ თქვენი თავი და თქვენი შვილები... ახლოვდება ჟამი" - აპოკალიფსი ხომ გარდაუვალი იყო. იესომ უკანასკნელად დატოვა იერუსალიმი, გენათის (ბაღის) კარიბჭიდან გასულმა მარცხნივ გაუხვია და მთაგორაკიანი ბაღების, კლდეში ნაკვეთი სამარხებისა და იერუსალიმის სიკვდილით დასასჯელი ბორცვისკენ დაიძრა. ბორცვისთვის შესაფერისი სახელი შეერქმიათ: გოლგოთა, ანუ "თხემის ადგილი". იესო ქრისტე: ვნება მტრების და მეგობრების მრავალრიცხოვანი ბრბო იესოს თან მიჰყვებოდა სიკვდილით დასჯის - ყოველთვის თვალსასეირო სანახაობის - საცქერლად. მზე უკვე ამოსულიყო, როცა ბორცვზე ავიდნენ. იქ უკვე დაერჭოთ ძელი, რომელსაც იესომდეც იყენებდნენ და მის შემდეგაც კიდევ ბევრჯერ გამოიყენეს. ჯარისკაცებმა ნერვების დასაწყნარებლად ტრადიციული სასმელი, მურნარევი ღვინო შესთავაზეს იესოს, მაგრამ მან იუარა. შემდეგ ის ჯვარზე გააკრეს. ჯვარცმა, იოსებ ფლავიუსის აზრით, ყველაზე მძიმე სიკვდილი იყო და სიკვდილმისჯილის საჯაროდ დამცირებას ისახავდა მიზნად. ამიტომ პილატემ ბრძანა ჯვარზე, იესოს თავთან გაეკრათ აბრა წარწერით: იუდეველა მეფე. სიკვდილმისჯილებს ჯვარზე ან აჭედებდნენ, ან აბამდნენ. ამაში იმდენად დაოსტატებულები იყვნენ, რომ სიკვდილმისჯილები სისხლისგან იშვიათად იცლებოდნენ. ლურსმნებს მკლავებსა (არა - ხელისგულებში) და წვივებში აჭედებდნენ: ჩრდილოეთ იერუსალიმში ჯვარცმული ებრაელის ძვლები აღმოაჩინეს, ათსანტიმეტრიანი რკინის ლურსმანი ჯერაც კოჭის ძვლიდან ამოჩრილიყო. ჯვარცმული სიკვდილმისჯილების სხეულიდან ამოღებულ ლურსმნებს ებრაელები და წარმართები ავადმყოფობისგან თავდასაცავ თილისმად ატარებდნენ; სწორედ აქედან იღებს სათავეს ქრისტიანული ჯვარცმის რელიკვიების გაფეტიშების ხანგრძლივი ტრადიცია. როგორც წესი, სიკვდილმისჯილებს შიშვლად აკრავდნენ ჯვარზე: კაცებს პირაღმა, ქალებს პირდაღმა. ჯალათები სიკვდილის გახანგრძლივების ან დასწრაფების ექსპერტები იყვნენ. რომაელებს იესოს სწრაფად მოკვლა კი არ სურდათ, არამედ იმის ჩვენება, რომ რომაულ ძლიერებასთან დაპირისპირება ფუჭი იყო. სავარაუდოდ, იესო ჯვარზე მკლავებგაშლილი გააკრეს, როგორც ეს ქრისტიანულ მხატვრობაშია ნაჩვენები, თეძოებს მცირე ზომის სოლი, სედილე, უმაგრებდა, ხოლო ტერფებს - სუპპედანეუმ - დირე. ამგვარ პოზაში სიკვდილმისჯილი არა მხოლოდ რამდენიმე საათს, რამდენიმე დღესაც კი გასტანდა ცოცხალი. ჯვარცმულის მოკვლის უსწრაფესი გზა მისთვის წვივების დამტვრევა იყო. ამ დროს სხეულის სიმძიმე მკლავებზე გადადიოდა და სიკვდილმისჯილი ათ წუთში ჰაერის უკმარისობისგან იგუდებოდა. რამდენიმე საათი გავიდა; მტრები იესოს დასცინოდნენ; გამვლელნი აგინებდნენ. იესოს მეგობარი, მარიამ მაგდალინელი, მარიამთან და უსახელო მოწაფესთან, რომელიც იესოს ძალიან უყვარდა, ფხიზლობდა. სავარაუდოდ, ეს უსახელო მოწაფე იესოს ძმა, იაკობი იყო. იესო მისმა მხარდამჭერმა იოსებ არიმათიელმაც მოინახულა. "მწყურია", - თქვა იესომ. მისმა მიმდევარმა ქალებმა ძმრით გაჟღენთილი ღრუბელი უსუპზე წამოაგეს და ტუჩებთან მიუტანეს, რომ მისთვის პირი გაესველებინათ. ზოგჯერ ჯვარცმულ იესოს სასოწარკვეთილება შეიპყრობდა: "ღმერთო ჩემო, ღმერთო ჩემო, რატომ მიმატოვე მე?" წამოიყვირა მან შესაბამისი ციტატა 22-ე ფსალმუნიდან. ნეტა რა იგულისხმა მან სიტყვებში "ღმერთო, რატომ მიმატოვე?" ხომ არ ეგონა იესოს, რომ ღმერთი განკითხვის დღეს მოაწყობდა? დაუძლურებულმა დედამისს შეხედა და უთხრა: "დედაო, აჰა, შენი ძე!" და საყვარელ მოწაფეს სთხოვა, მარიამს გაუფრთხილდიო. შეიძლება ეს მოწაფე მართლაც იესოს ძმა იყო, რადგან მან მარიამი თან წაიყვანა. ბრბოც თანდათან დაიშალა. დაღამდა. ჯვარცმა ნელი სიკვდილი იყო. სიკვდილმისჯილი სხეულის გადახურებისგან, შიმშილისგან, სულის შეხუთვისგან, ტკივილისგან ან წყურვილისგან იღუპებოდა. გამათრახებული იესო ალბათ სისხლისგან იცლებოდა. უცებ მან ამოიოხრა: "აღსრულდა", და გრძნობა დაკარგა. იმის გათვალისწინებით, რომ მოახლოებული შაბათის და პასექის დღესასწაულზე იერუსალიმში ისედაც დაძაბულობა იყო, პილატემ ჯალათებს ალბათ მოვლენების დაჩქარება უბრძანა. ჯარისკაცებმა იქვე ჯვარცმულ ორ ქურდს თუ მეამბოხეს წვივები გადაუმტვრია და ისინიც ჰაერის უკმარისობისგან დაიხრჩვნენ. იესოსთან რომ მივიდნენ, ის უკვე მკვდარი ჩანდა და "ერთმა ჯარისკაცმა შუბი აძგერა ფერდში, საიდანაც მყისვე გადმოჩქეფა სისხლმა და წყალმა". შესაძლოა, სწორედ ამ შუბმა მოკლა იესო. იოსებ არიმათიელი მაშინვე პრეტორიუმისკენ გაეშურა პილატესთვის ცხედრის გამოსათხოვად. ჩვეულებრივ, სიკვდილმისჯილებს ჯვარზე გაკრულებს ტოვებდნენ დასალპობად ან სვავების საჯიჯგნად, მაგრამ ებრაელებს გარდაცვლილის სწრაფად დამარხვის ტრადიცია ჰქონდათ. პილატე იოსებ არიმათიელს დასთანხმდა. პირველ საუკუნეში ებრაელები გარდაცვლილს მიწაში კი არ მარხავდნენ, სუდარაში გახვეულს ქვის აკლდამაში ასვენებდნენ. ნათესავები ცხედარს ხშირად ამოწმებდნენ იმაში დასარწმუნებლად, რომ ის ნამდვილად მოკვდა და კომატოზურ მდგომარეობაში არ იყო: იშვიათად, მაგრამ მაინც მომხდარა, რომ "მკვდარი" მომდევნო დილით წამომდგარა. ცხედარს გახრწნას აცდიდნენ, შემდეგ ძვლებს ქვის სარკოფაგში ჩაასვენებდნენ, ხოლო მკვდრის სახელს აკლდამაზე გარედან ამოტვიფრავდნენ ხოლმე. იოსებმა და იესოს ნათესავებმა მისი ცხედარი სასწრაფოდ ჩამოხსნეს ჯვრიდან და ახლომდებარე ბაღში ცარიელ აკლდამაში დაასვენეს. ცხედარი ძვირფასი ნელსაცხებლებით დაზილეს და სუდარაში გაახვიეს - ალბათ ისეთივე სუდარაში, რომელიც ქალაქის კედლებიდან ოდნავ სამხრეთით, სისხლის ველზე, ერთ აკლდამაში იპოვეს. სუდარაზე ადამიანის თმის ღერები იყო შერჩენილი (პირველი საუკუნის ამ სუდარას საერთოდ არ ჰგავს ცნობილი "ტურინის სუდარა", რომელიც, როგორც გაირკვა, 1260-1390 წლების შუალედში უნდა იყოს მოქსოვილი). როგორც ჩანს, მაცხოვრის აღდგომის ტაძარი მართლაც მოიცავს ჯვარცმის ადგილს, და აკლდამას, ვინაიდან ამ ადგილს ადგილობრივი ქრისტიანები მომდევნო სამი საუკუნის განმავლობაშიც ეთაყვანებოდნენ. პილატემ იესოს აკლდამასთან მცველები დააყენა. ეს კაიაფამ მოსთხოვა: "რათა მისი მოწაფეები არ მივიდნენ ღამით, არ მოიპარონ იგი და უთხრან ხალხს: მკვდრეთით აღდგაო". მთელი ეს ისტორია იესოს ვნებისა (ლათინური პატიორ-იდან, რაც "ტანჯვას" ნიშნავს) სახარებებზე, ჩვენს ერთადერთ წყაროზეა დაფუძნებული, მაგრამ ებრაელი წინასწარმეტყველისა და სასწაულმოქმედის სიკვდილის დასაჯერებლად მორწმუნეობა სულაც არაა საჭირო. აი, შემდეგ კი უფრო მეტი რწმენა დაგვჭირდება. თუ ლუკას სახარებას ვენდობით, ჯვარცმიდან სამი დღის შემდეგ, კვირა დილით, იესოს რამდენიმე ნათესავმა ქალმა და მიმდევარმა (მათ შორის, დედამისმა მარიამმა და ჰეროდე ანტიპას მოურავის ცოლმა) სამარხი მოინახულეს. "მაგრამ ლოდი სამარხიდან გადაგორებული დახვდათ და შიგ შესვლისას ვეღარ ნახეს უფალი იესოს გვამი... საგონებელში ჩავარდნილთ, აჰა, წარმოუდგათ მოელვარე სამოსით ორი კაცი. რაკი ისინი შეშინებულები იყვნენ... უთხრეს მათ კაცებმა: რად ეძებთ ცოცხალს მკვდრებში? აქ აღარ არის, არამედ აღდგა." შეშინებულმა მოწაფეებმა პასექის კვირეული ზეთისხილის მთაზე მალვაში გაატარეს. მათ და დედამისს იესო რამდენჯერმე გამოეცხადა და დაამშვიდა, ნურაფრის გეშინიათო. თომა იესოს მკვდრეთით აღდგომას არ იჯერებდა და იესომ მას ხელებსა და ფერდზე ნაიარევები უჩვენა. რამდენიმე დღის შემდეგ მან მოწაფეები ზეთისხილის მთაზე აიყვანა და ზეცად ამაღლდა. აღდგომა, სიცოცხლის სიკვდილზე გამარჯვება, გადამწყვეტი მომენტია ქრისტიანობაში და ეს დღე ბრწყინვალე დღესასწაულია. მათთვის, ვისაც აღდგომის არ სწამს, ფაქტების გადამოწმება შეუძლებელია. მათე მოვლენათა განვითარების მის თანადროულ ვერსიას გვიმხელს: "გავრცელდა ეს ხმა იუდეველთა შორის დღევანდელ დღემდე": მღვდელმთავრებმა მაშინვე მოისყიდეს აკლდამის მცველები და უბრძანეს: ყველასთვის ეთქვათ, რომ "მისი მოწაფეები მოვიდნენ ღამით და, ვიდრე გვეძინა, მოიპარეს იგი". არქეოლოგებს მიაჩნიათ, რომ იესოს ცხედარი მისმა მეგობრებმა და ნათესავებმა, უბრალოდ, იერუსალიმთან ახლოს სხვა ქვის აკლდამაში გადაასვენეს. არქეოლოგებმა იპოვეს სამარხები, რომელთა კარებზე ამოტვიფრულია: "იაკობი, ძმა იესოსი" და თვით "იესო, ძე იოსებისა". ეს აღმოჩენები გაზეთების წინა გვერდებზე მყვირალა სათაურებით გააშუქეს. ზოგიერთი სამარხი ყალბი გამოდგა, მაგრამ უმეტესობა პირველი საუკუნის ნამდვილი აკლდამებია ზედ ამოტვიფრული ტრადიციული ებრაული სახელებით - მაგრამ არც ერთს იესოსთან კავშირი არ აქვს. იერუსალიმი პასექის დღესასწაულს ზეიმობდა. იუდამ ნაშოვნი ვერცხლით უძრავი ქონება - ქალაქისგან სამხრეთით, შესაფერის ადგილას, ჯოჯოხეთის (ჰინომის) ველის აკელდამაზე, მეთუნის მინდორი - იყიდა, სადაც "დაცემული შუაზე გასკდა და გადმოცვივდა მთელი მისი შიგანი". სამალავიდან გამოსული მოწაფეები კვირეულის დღესასწაულზე სიონის მთაზე, ქორედში შეიკრიბნენ და "ანაზდად იგრგვინა ზეცით, თითქოს გრიგალი აგუგუნდაო" - მათზე სულიწმინდა გადმოვიდა და სხვადასხვა ენებზე ალაპარაკდნენ, რათა იერუსალიმის მრავალეროვანი მოსახლეობისთვის ექადაგათ და იესოს სახელით სნეულები განეკურნათ. პეტრე და იოანე ტაძარში სალოცავად ლამაზი კარიბჭით შედიოდნენ, როცა დავრდომილმა მათ მოწყალება სთხოვა. "აღდეგ და გაიარე!" - უთხრეს მათ და დავრდომილიც წამოდგა. მოწაფეებმა იესოს ძმა იერუსალიმის ეპისკოპოსად და ნაზარეველთა სახელით ცნობილი ებრაული სექტის წინამძღოლად აირჩიეს. როგორც ჩანს, სექტა გაიზარდა, რადგან იესოს სიკვდილიდან მცირე ხანში დაიწყო "იერუსალიმის ეკლესიის დიდი დევნა". იესოს ბერძნულენოვანმა მიმდევარმა, სტეფანემ, ტაძარი შეურაცხყო სიტყვებით: "უზენაესი ხელთქმნილ ტაძრებში როდის მკვიდრობსო". სტეფანე ქალაქგარეთ გაიყვანეს და, სავარაუდოდ, დღევანდელი დამასკოს კარიბჭის ჩრდილოეთით, სინედრიონის ბრძანებით ქვებით ჩაქოლეს. ეს კიდევ ერთხელ ამტკიცებს, რომ მღვდელმთავარს სიკვდილით დასჯის ბრძანების გაცემა შეეძლო. სტეფანე პირველი ქრისტიანი წამებული იყო. თავად იაკობი და ნაზარეველები მომდევნო ოცდაათი წელი ტაძარში კიდევ ასწავლიდნენ და ლოცულობდნენ. იაკობს ყველა პატივს სცემდა და იუდეველ წმინდანად მიიჩნევდა. ცხადად ჩანს, რომ იესოს იუდაიზმი არაფრით იყო წინამორბედი ან მომავალი ქადაგების იუდაიზმზე იდიოსინკრაზიული. იესოს მტრებს საქმეები ცუდად წაუვიდათ. იესოს ჯვარცმიდან მალევე პილატე სამარიელმა ფსევდოწინასწარმეტყველმა შეიწირა, რომელიც აღტაცებული ბრბოს წინაშე ქადაგებდა, რომ გერიზიმის მთაზე მოსეს ურნას მიაგნო. პილატემ იქ კავალერია გაგზავნა და ფსევდო-წინასწარმეტყველის მრავალი მიმდევარი მოიცილა თავიდან. პრეფექტს იერუსალიმი უკვე მიეყვანა ამბოხის პირას, ახლა სამარიელებმაც იწვნიეს მისი სიმხეცე და შეიძულეს. სირიის გუბერნატორს იერუსალიმში წესრიგის აღდგენა დასჭირდა. მან კაიაფაც და პილატეც გადააყენა. პილატე რომში დააბრუნეს. ამან იერუსალიმელები ისე გაახარა, რომ გუბერნატორი ქალაქში ზეიმით მიიღეს. პილატე ისტორიის ფურცლებიდან უჩინარდება. ამასობაში ტიბერიუსს ჰეროდე ანტიპამ მოაბეზრა თავი. თუმცა, დინასტიას ბოლო არ მოჰღებია: ავანტიურისტი ებრაელი უფლისწულის წყალობით, რომელმაც რომის შეშლილი იმპერატორი დაიმეგობრა, ჰეროდიანები კვლავ გაძლიერდნენ და იერუსალიმი დაიბრუნეს. იხილეთ: • სარჩევი …
- დაამატა ლაშა to მსოფლიო ისტორია at 1:30pm on ივნისი 26, 2015
- თემა: აშერთა ოჯახის დაქცევა
- ღრუბელი ცარგვალს. ცხენზე ამხედრებული უკვე კარგა ხანია მივდიოდი საოცრად მოწყენილ არემიდამოში. საღამომ რომ მოატანა, გამოჩნდა სევდის მომგვრელი სახლი აშერებისა. რად, არ ვიცი, მაგრამ ამ შენობის შეხედვისთანავე შემიპყრო გაუსაძლისმა კაეშანმა. გაუსაძლისმა-მეთქი, რაკი თავისი პოეტურობით მცირე სიამოვნებას ხომ მაინც მოგვაგებს თუნდაც მთლად შემზარავი თუ უკაცური ბუნება, ახლა კი იოტისოდენადაც არ მეშვებოდა ეს მძიმე გრძნობა. შევცქეროდი თავად სახლსა და მწირ, გახრიოკებულ მამულს, ჩაშავებულ კედლებს, უთვალო უპეებივით გამოცარიელებულ სარკმლებს, თხელ ისლოვანს, შემპალ ხეთა ორიოდე შტოს; შევცქეროდი და მთლად ჩამომიღამდა გული. მიწიერს ვერ შევარქმევ ამ განცდას, სიზმარეულ რაღაც ხვანჯებს თავდაღწეული, თრიაქნასვამი კაცის გრძნობას უფრო ჰგავდა, რომლის წინ ეს-ესაა ფარდა აუხდია ყოველდღიური ცხოვრების შხამნაღველს. გულმა რეჩხი მიყო, დამიღონდა, ჩამწყდა. ამაო იქნებოდა გონის ძალისხმევა რამე ამაღლებულის მოსახილავად. ისეთი რა იყო, ვფიქრობ, რამაც ასე შემძრა აშერების სახლის მხილველი? შეუცნობელი საიდუმლოა. ფიქრებაშლილმა ვეღარც ჩემს თავს მოჯარული მიუხვედრელი ფანტაზიები მოვიშორე და იძულებული გავხდი ამ უმტკიცო აზრს დავჯერებოდი: შეიძლება იყოს სულ ჩვეულებრივი, ბუნებრივი საგნების ისეთი განლაგება, ჩვენს სულსა და გულზე რომ იმოქმედებს, მაგრამ ამ ზემოქმედების ძალის გარკვევა ჩვენთვის შეუძლებელი იქნება. ასე გავიფიქრე, ამ სანახაობის თუ სურათის დეტალები სხვარიგად რომ იყოს განლაგებული, შესაძლოა ამ გარემოებას შეეცვალა ან სულაც გაექრო სახლითა და მისი შემოგარენით აღძრული ჩემი აგრე გულისმომწყვლელი შთაბეჭდილება-მეთქი; ამ აზრის შესამოწმებლად სადავე მოვმართე, ჩაშავებულ-ჩაჟალტამებულ, წყნარად მოლივლივე წყლის პიტალო ნაპირს მივადექი და, რომ გადავიხედე, უფრო ამემღვრა გული - წყლის ლიცლიცმა უმსგავსოდ წარმოაჩინა ისლის, შემზარავი ხეებისა და უთვალო უპეებივით გამოცარიელებულ სარკმელთა თავქვეჩაბრუნებული გამოსახულება. ამ ქუშ სამყოფელოში უნდა დავრჩენილიყავი რამდენიმე კვირა. როდერიკ აშერი, ამ სრასახლის პატრონი გახლდათ ჩემი ყრმობის უახლოესი მეგობარი, მაგრამ ჩვენი უკანასკნელი შეხვედრის შემდეგ დიდი დრო იყო გასული. ცოტა ხნის წინათ ქვეყნის შორეული კუთხიდან წერილი მომივიდა - ჩამოდიო, მთხოვდა და ასეთ აჯა-ვედრებას ვერ ვუპასუხებდი წერილითვე, პირადად უნდა მენახა. ბორგნეული კაცის ხელი დასტყობოდა ნაწერს. მძიმე ფიზიკურ ავადობას და სულის დამთრგუნველ აშლილობას უჩიოდა და არაფერი ერჩია საუკეთესო და ერთადერთი მეგობრის ნახვას, იქნებ, რამდენადმე შემიმსუბუქოს გასაჭირი შენმა მხიარულებამო. თხოვნა ისე იყო დაწერილი და, უფრო მეტიც, ნაწერში ამ კაცის ისეთი გულწრფელობა შეინიშნებოდა, რომ ბევრი ჭოჭმანი აღარ დამიწყია და დაუყოვნებლივ გამოვეპასუხე ამ - ჯერ კიდევ ასე ვფიქრობდი - საკმაოდ უჩვეულო მიწვევას. ბიჭობაში თუმცა მეტად დაახლოებულნი ვიყავით, კარგად მაინც არ ვიცნობდი ჩემს მეგობარს. ყრმობიდანვე ერთობ თავმოზღუდული იყო. ეს კი ვიცოდი, აშერების უძველესი ჩამომავლობის ხალხი უხსოვარი დროიდანვე გამოირჩეოდა საოცრად მგრძნობიარე გულით, რაც საუკუნეების მანძილზე ხელოვნების მრავალი შედევრების შექმნით, ხოლო უკანასკნელ ხანებში ნიადაგ საბოძვარხშირი, მაგრამ არაშემაწუხარი ქველმოქმედებით გამოიხატებოდა. მუსიკის საყოველთაოდ ცნობილ, ყველასთვის ხელმისაწვდომ ნაწარმოებთა მშვენიერებით კი არა, უფრო რთული ვარიაციებით იყვნენ გატაცებულნი. ერთი ღირსშესანიშნავი ამბავი ვიცოდი: იმთავითვე აშერების საგვარეულოს ძირითად შტოს არასოდეს ჰქონია განტოტება; სხვაგვარად რომ ვთქვათ, ცოტაოდენი და იშვიათი შემთხვევის გამოკლებით, სწორხაზოვნად მოემართებოდა ეს ჩამომავლობა სულ მუდამ. გაოცებული ვფიქრობდი, იქნებ, სწორედ ამ განტოტებათა უქონლობის გამო დაემსგავსა-მეთქი მამულის საარაკო ნიშანდობლივობა ამ ხალხის ხასიათს. მრავალი და მრავალი საუკუნის განმავლობაში ერთს გავლენა მოუხდენია მეორეზე; მართლაც, მათი წარმომავლობის ასეთი განვითარება და ის ამბავი, რომ საბატონო ყოველთვის უშუალოდ მამიდან ვაჟზე გადადიოდა, ისე დაკავშირებოდა ერთმანეთს, რომ მამულის თავდაპირველი სახელწოდება გადაიქცა ორაზროვან და საკვირველ სახელწოდებად: „აშერების სახლი“. რომელშიც აქაური გლეხკაცისთვის ორივე ერთად შენივთებულიყო - გვარიცა და საგვარეულო სასახლეც. თქვენ უკეთ იცით, ჩემი ბავშვური ცდის შედეგად, როცა ქვემოთ, ტბაში ვიცქირებოდი, უფრო გამიმძაფრდა პირვანდელი შთაბეჭდილება. მართლაც, იმის შეგნება, რა მსწრაფლ მომრევია ცრუმორწმუნეობრივი ზაფრა - რატომაც არ შეიძლება ამას ასე დავარქვათ? - ხელი შეუწყო ჩემი გულის აგრე ჩაღამებას. კარგა ხანია ვიცოდი: ასეთია შიშს დაფუძნებული ყოველგვარი გრძნობის პარადოქსული კანონი; და, იქნებ, მხოლოდ ეს იყო იმისი მიზეზი, რომ, როცა ტბაში არეკლილი სახლის გამოსახულებას მოვაცილე თვალი, უცნაური ფანტაზიით, მართლაცდა მეტად უცნაური ფანტაზიით წამოვინთე. ამიტომღა მოგახსენებთ ამას - ჩემი ესოდენ დიდი სიმძიმილი მინდა გაიგოთ. ნამდვილად, ჩემმა მაშინდელმა გუნება-განწყობილებამ ასე მაფიქრებინა: მთელ სახლს გარშემობურვილი ატმოსფერო მხოლოდ აქაურობისათვის და მისი შემოგარენისთვისაა შესაფერისი-მეთქი, გამჭვირვალე ჰაერისგან სრულიად განსხვავებული ატმოსფერო - დამპალი ხეები, ნაცრისფერი კედლებითა და ჩუმი ტბის წიაღიდან წამობურული მავნე, შეუცნობელი, ბუნდი, წებოვანი, თითქმის თვალთუჩინარი ტყვიისფერი ოხშივარით. სიზმარ-ცხადში ვიყავი და ახლა მოვიშორე ამისდა კვალად აღძრული ფიქრები, უფრო წვრილად დავათვალიერე შენობა. ოდინდელი სიძველე ჰქონდა უმთავრეს ნიშნად და მისი კედლები მთლად გაუფერულებულიყო ჟამთა სვლაში. სახლის პირი სულ ჩამოებურა წვრილ-წვრილ ხავსს. ნგრევის რამე ნიშანი არ დასტყობოდა ნაგებობას. თუმცა აქ კენჭიც არ იყო ჩამოვარდნილი, მაგრამ ნათლად შეინიშნებოდა უდიდესი შეუსაბამობა სახლის უზადო არქიტექტურასა და მის გამოფიტულ ცალკეულ ქვებს შორის. სწორედ ამგვარი უნდა ყოფილიყო ხის უხინჯო მთლიანობა, უჰაერობით რომ ლპება მივიწყებულ სარდაფში. მართალია, სახლი სრულიად გაპარტახებული ჩანდა, მაგრამ მკვიდრად იდგა ჯერხანად. მხოლოდ კირკიტა ვინმე თუ შეამჩნევდა ძლივს დასანახ ბზარს, სახურავიდან რომ წინა კედელზე კლაკნილად ეშვებოდა და იკარგებოდა ტბის ჩუმ წყალში. შევნიშნე ეს ყველაფერი და სახლს მივაშურე მოკლე, მოკირწყლული ბილიკით. მსახური დამხვდა, ცხენი ჩამომართვა, გოტიკურთაღოვანი გასასვლელებით წინკარში შევედი, აქედან კი ლაქია უსიტყვოდ წამიძღვა თავისი ბატონის სამუშაო ოთახისაკენ, მრავალი, ბნელი, და მიხვეულ-მოხვეული დერეფანი გამატარა. ჩემს სავალზე დავინახე ეს ყოველივე და რად, არ ვიცი, მაგრამ კი გამიცხოველდა ის გულისმომწყვლელი სევდა, რომლის თაობაზეც უკვე მოგახსენეთ. სახლის მოწყობილობას, ჭერის ჩუქურთმებს, კედლებიდან ჩამოშვებულ კაეშნის მომგვრელ ფარდაგებს; შავი ხის იატაკის სიშავეს ვხედავდი და ყოველი ფეხის გადადგმაზე ფანტასმაგორიული ნაალაფევი საჭურველის წკარუნი რომ მესმოდა, საცნაური ხდებოდა: ყველაფერში რაღაც იყო ისეთი, რასაც ბავშვობაშივე ვიყავი შეჩვეული; მაგრამ ამან კი არ გამაოცა, ესღა მიკვირდა, ჩვეული საგნების ხილვისას რანაირად მომეახლა ესოდენ უცხო შთაბეჭდილებები-მეთქი. ოჯახის ექიმს შევეჩეხე ერთ-ერთ კიბეზე. ცბიერებისა და დაბნეულობის ნაზავი დასტყობია იმის სახეს-მეთქი, ასე გავიფიქრე. შიშნეულად მომესალმა და წავიდა. კარი გააღო ლაქიამ და თავის ბატონთან შემიძღვა. ვეებერთელა და ჭერმაღალი იყო ოთახი. მოგრძო, ზემოთკენ წაწვრილებული და წაწვეტებული სარკმლები იმდენად დასცილებოდნენ შავი მუხის იატაკს, რომ ვერავინ შესწვდებოდა. გისოსებიან მინებში მეწამული ფერის სუსტი ნათელი გამოსჭვიოდა და შედარებით მომსხო საგნები საკმაოდ გამოეჩინა, მაგრამ ღრმათაღოვან, მოჩუქურთმებულ ჭერზე ან შორეულ კუთხეებში ვეღარაფერს დაინახავდა კაცი. მრუმე ფარდაგები აკვროდნენ კედლებს. მოუხერხებელი, ძველი და გადაძენძილი ავეჯი იყო აქ. მრავალი წიგნი და მუსიკალური საკრავიც ეყარა , მაგრამ არც ამათ შეეძლოთ სიცხოველე მიენიჭებინათ დარბაზისთვის. სევდის ჰაერით ვსუნთქავდი, ვიგრძენი. მკაცრ, ღრმა და გაუძლის ვარამს გაემსჭვალა ირგვლივ ყველაფერი. ოთახში შევედი. ტახტზე გაშოტილიყო აშერი; დამინახა თუ არა, წამოდგა და მხურვალედ მომესალმა. მაღალი წრის ennuye კაცის ზედმეტად გულითადი, ნაძალადევი მომეჩვენა ჯერ ეს სალამი. მაგრამ მისი სრული გულწრფელობა მალევე ცხადი გახდა. დავსხედით და რამდენსამე წუთს, სანამ ხმას ამოიღებდა, შევყურებდი ერთწილ სიბრალულით, ერთწილ შიშით. მგონია, არასოდეს მინახავს როდერიკ აშერის მსგავსად ასე უცებ მობერებული კაცი! ძნელი იყო ამ ზაფრანისფერი სახის მქონე ადამიანში ჩემი ბავშვობის ამხანაგის ცნობა. თავისი პირისახით ყოველთვის გამოირჩეოდა: მიცვალებულივით სახეგაფითრებული, თვალები შეუდარებელი, ბრიალა, სოველი და დიდრონი, საოცრად მშვენიერი, სულ უსისხლო და წვრილი ტუჩები; კეხიანი, ლამაზი ცხვირი, მაგრამ ასეთ ფართო ნესტოებიანს იშვიათად ნახავდით; სულიერ უღონობაზე მეტყველებდა მისი ნატიფი, პატარა ნიკაპი, თმა ჰქონდა თხელი და რბილი, შუბლი დიდი და მაღალი. მართლაც შეუძლებელი იყო დავიწყება ამ სახისა, რომლის ნაკვთები ახლა უფრო გამოკვეთილიყო და გამომეტყველება ისე შეცვლოდა, რომ დავეჭვდი, ვის ვესაუბრები-მეთქი. მეტადრე მისმა შემზარავად ჩატეტკილმა კანისფერმა და თვალის ზებუნებრივმა ბრწყინვამ გამაოცა და გული გადამიქანა. მთლად აჩეჩილი აბრეშუმისებური თმა სახეს კი არ შემორკალოდა - თითქოს დაქროდა მის გარშემო, ასე რომ, გვარიანი ძალისხმევითაც ვერ შევძელი ამ ფანტასტიკური პირისახის კაცში ჩვეულებრივი მოკვდავის გამოცნობა. ჩემი მეგობრის ქცევამ იმთავითვე გამაკვირვა არათანმიმდევრულობით, რაღაც ალოგიკურობით; მალე მივხვდი, მისი გამუდმებული კანკალი მეტისმეტი ნერვული აგზნების დაოკების უღონო და მრავალი ცდის შედეგი იყო თურმე. თუმცაღა, მის ამდაგვარ ყოფას მოველოდი, რაკიღა წინდაწინვე ვიყავი შემზადებული როგორც წერილით, ასევე მისი ყრმობისდროინდელი ხასიათითა და დასკვნებით, რომლებიც გამოვიტანე ამ კაცის ფიზიკური აღნაგობისა და სულიერი თვისებების მცოდნემ. ჩუმად იყო, ხან გამოცოცხლებული. ხმა მალიმალ შეეცვლებოდა ხოლმე, გაუბედაობით ათრთოლებული (როცა მის მგზნებარე გულს მთლად დაეუფლებოდა სისუსტე) როგორღაც მკვეთრად ისმოდა - სიტყვას მოჭრიდა, მძიმედ, მარცვალ-მარცვალ, ყრუდ, ზოგჯერ ხორხისმიერ ბგერებს მკაფიოდ გამოთქვამდა ჟამითი-ჟამად წამონთებული ვინმე უსაშველო მემთვრალის ან თრიაქის მსმელის დარად. ჩემი სტუმრობის გამო ასე მეუბნებოდა: როგორ მიხარია, იქნებ, დამამშვიდოსო შენთან ყოფნამ. ზოგჯერ თავისი ავადობის ბუნებას მიხსნიდა. თანდაყოლილი, ოჯახური სევდა-სნეულება მჭირსო, ასე ამბობდა, და წამლის პოვნის იმედი გადასწუროდა, - უბრალო ნერვული აგზნება არისო ეს; იმწუთას დასძენდა, მალე გაივლისო უეჭველად. ბევრ არაბუნებრივ შეგრძნებაში გამოიხატებოდა მისი გასაჭირი. წვრილად მიამბობდა მათ შესახებ. ზოგიერთმა გარემოებამ გამაკვირვა და დამაბნია ან, შესაძლოა, თავად თხრობა, ასევე მასში ჩართული საგნებისა და სნეულებათა უჩვეულო სახელები განვიცადე. ძლიერ გაეტანჯა ავადმყოფურ გრძნობიერებას; მხოლოდ სულ შეუკაზმავი შეჭამანდით საზრდოობდა; მხოლოდ ერთგვარი მასალის სამოსელს იცვამდა; სუნთქვას უკრავდა ყოველგვარი ყვავილის სუნი; მთლად უძალო სინათლეც თვალს უტკიებდა; მხოლოდ სიმებიანი საკრავების თავისებური მღერა არ ზარავდა. ხელებშებოჭილ მონასებრ მოაქცია დაუძლეველმა შიშმა. „გამათავებს, - ასე იტყოდა, სიცოცხლეს მომისწრაფებს ეს საწყალობელი სიშლეგე, სწორედ ასე, ასე დავიღუპები და არა სხვაგვარად; მომავალში რაც უნდა მოხდეს, გავუძლებ, მაგრამ თავად მოსახდენის მოლოდინი მზარავს. გულგახეთქილი ვფიქრობ, რაღაც, თუნდაც მთლად ჩვეულებრივი შემთხვევა გაუსაძლისად გატანჯავს ჩემს აგზნებულ გონს. დიახ, თავად საშიშროება კი არა, არამედ მხოლოდ მისი სრული გამოხატულება - შიშის ზარი გამაწვალებს. ასეთ ყოფასა და ვაივაგლახში, ვგრძნობ, დღეს-ხვალ ერთად გამოვეთხოვები წუთისოფელს და სულიერ ჯანმრთელობას, ამ ქუშ აჩრდილთან შეჭიდებული - შიშთან“. ნაწყვეტ-ნაწყვეტად, არეულად მელაპარაკებოდა და ცოტა ხნის მერე გავიგე მისი სულიერი განწყობის კიდევ ერთი ნიშან-თვისება. ცრურწმენებს შეებოჭა ეს კაცი, თითქოს რაღაც ზებუნებრივი გავლენა ჰქონდა მასზე სახლს, სადაც წლობით ცხოვრობდა და საიდანაც ერთხელაც არ გამოუდგამს ფეხი. ამ სახლის სავარაუდო ზეგავლენის შესახებ ისე უთავბოლოდ მითხრა, რომ მიძნელდება მისი ნაამბობის აქ გამოწვლილვით გადმოცემა. ასე მეუბნებოდა, საგვარეულო საცხოვრებლის არქიტექტურულ თავისებურებასა და მრუმე ფერადოვნებას იმთავითვე უმოქმედია მის სულზე - ასეთი იყო ზეგავლენა ნაცრისფეროვანი კედლების, კოშკების ხუროთმოძღვრებისა, ასეთივე ზეგავლენა ჰქონდა ტბას, რომელშიც ყველა აშერი იყურებოდა, და ყველაფერი ეს მის სულიერ ცხოვრებაზე მიმძლავრებულა თურმე. მაგრამ ესეც აღიარა, თუმცა კი მერყეობდა ამ დროს - აგრერიგად გამტანჯავი ეს უჩვეულო სევდა-მწუხარება, შესაძლოა, უფრო ბუნებრივი და უფრო ნათელი წარმოშობისააო. მიზეზად ამას ამბობდა, მძიმე და ხანგრძლივ ავადმყოფობას სიკვდილის პირას მიუყვანია მისი ნუგეშისმცემელი ერთადერთი დაი, ამ სოფლად მისი უკანასკნელი და ერთადერთი იმედი. „მოკვდება, - მითხრა საწყალობლად, ამას რა დამავიწყებს, - დამტოვებს (ასე უსასოოსა და უღონოს) აშერების ძირძველი საგვარეულოდან უკანასკნელს“. ეს თქვა და ლედი მედელეინმა (დას ასე ერქვა) ნელა გადაჭრა პალატის უშორესი ნაწილი და ისე გავიდა, არც შევუმჩნევივარ. მეტად გაოცებული და შეშინებულიც შევყურებდი და ვერ მივმხვდარიყავი ამ გრძნობის მიზეზს. გული მომიკვდა, როცა თვალი გავაყოლე მიმავალს. დაბოლოს, ქალის უკან კარი რომ მიიხურა, ჩემდა უნებურად კითხვის თვალით შევხედე ძმას, მაგრამ მას სახე ხელებში ჩაემალა და ესღა შევნიშნე, მთლად ცვილისფერი გახდომოდა გაჩხინკული, ცხელცრემლნასხურები თითები. ლედი მედელინის ავადობას კარგა ხანია გაეცუდებინა მკურნალთა ხელოვნება. ასე ამბობდნენ, პიროვნების თანდათანობით შემმუსვრელი უჩვეულო აპათია და ნაწილობრივ კატალეფსური ხასიათის ხშირი, ოღონდ მსწრაფლწარმავალი მოვლენები დასჩემებიაო. აქამომდე ქალი მტკიცედ უმკლავდებოდა გასაჭირს და ბოლომდე უარობდა ლოგინში დაწოლას, მაგრამ ჩემი ჩამოსვლის დღეს, საღამოს პირზე (როგორც ძმამ მითხრა ღამით, მეტად აღელვებულმა) მთლად უღონოქმნილი დამორჩილდა გამანადგურებელ ძალას; და ახლა თვალი რომ მოვკარი ქალს, ასე მენიშნა, უკანასკნელად ვხედავდი, ყოველ შემთხვევაში, ცოცხალს-მეთქი. ამის შემდეგ რამდენიმე დღე აღარც აშერს უხსენებია მისი სახელი და აღარც მე. მთელი ეს ხანი ყოველნაირად ვცდილობდი ჩემი მეგობრის მელანქოლიის შემსუბუქებას. ერთად ვხატავდით და ვკითხულობდით, ხანაც სიზმარეულივით ვისმენდი გიტარაზე ამეტყველებულ მის მგზნებარე იმპროვიზაციებს. და ამგვარად, სულ უფრო და უფრო, მასთან დაახლოებისდა კვალად, უკეთ ვგებულობდი ამ კაცის სულის იდუმალ კუნჭულებს. დასასრულ გულისტკივილით მივხვდი, ვერაფერს გავხდებოდი, კაეშანს ვერ დავაგდებინებდი და ვერც კარგ გუნებაზე მოვიყვანდი ჩემს მეგობარს; მისი აგრე გასაკუთრებული ურვა მარადჟამ საწყალობელ ნათებად ეფინებოდა ირგვლივ ყველაფერს, უსულოსა და სულიერს. სამარის კარამდე დაუვიწყარი იქნება ჩემთვის აშერების სახლის პატრონთა აგრერიგად გატარებული ნაღვლიანი საათები. და მაინც, ცოტას თუ შევძლებ მისი გამოკვლევების ან შემოქმედების შინაარსის გადმოცემას; ამ ამბავში მეც ჩამითრია თუ, უფრო სწორად, გზას მიკვლევდა თავისი ხელოვნების გასაგებად. ამ კაცის მღელვარება და ქუში ალმური გულისა თავისებურ სინათლეს ჰფენდა ყველაფერს. მიწყივ მიჟღერს ყურში მისი გაუთავებელი სამგლოვიარო სიმღერა-იმპროვიზაციები. სხვათა შორის მტკივნეულად მაქვს გამჯდარი მეხსიერებაში ფონ ვებერის გონისამღვრევი უკანასკნელი ვალსის მნიშვნელოვანწილად შეცვლილი ჰანგებიც. მრავალი სურათი, რომლის შექმნაზეც მუშაობდა მისი ფანტაზია, ყალმის ყოველ მოსმაზე სულ უფრო მეტად ბუნდოვანი ხდებოდა და რად-არ ვიცი. ამ სურათთაგან (ცოცხლად რომ მიდგას თვალწინ ამათი ხატება) მხოლოდ მცირე ნაწილი გადმოეცემინება სიტყვას. სრული უბრალოებითა და მკაფიო ნახატით ამ სურათებმა მთლად დამატყვევეს და მომაჯადოვეს, თუკი ვინმე მოკვდავს შეძლო იდეა წარმოესახა, როდერიკ აშერი გახლდათ ეს მოკვდავი. ყოველ შემთხვევაში, მაშინდელი პირობების, გარემოების კვალობაზე ჩემი იპოქონდრიკი ამხანაგის აბსტრაქტულ ტილოებში ენით უთქმელი შემზარაობა მესახებოდა. ამდაგვარი გრძნობის ნატამალიც არ განმიცდია ფუზელის უდავოდ ბრწყინვალე და, ასევე, მეტად მკაფიო ზმანებების ხილვისას. ჩემი მეგობრის ერთი ფანტასმაგორიული ნაწარმოები, აგრე მკაცრ აბსტრაჰირებას რომ არ საჭიროებდა, შეიძლება მიახლოებით მაგრამ მაინც გადმოიცეს სიტყვით. პატარა სურათი გამოხატავდა უსაშველოდ გრძელ, თეთრ, დაბალ და სადა კედლებიან სწორკუთხა მღვიმეს თუ მიწისქვეშა გასასვლელს; კედლებზე ერთი ბეწო რამესაც ვერ შეამჩნევდა კაცი. მიწისქვეშა გვირაბის დიდ სიღრმეს შთაგვაგონებდა ნახატის ზოგი დეტალი. მთელ ამ სივრცეზე არაფერი იყო ჰაერის მოსასვლელი, არც კვარი ჩანდა, არც სხვა რამე ამდაგვარი, შემზარავად და შეუსაბამოდ კი ბრკიალებდა რაღაც მოელვარე სხივები. სწორედ ახლა გეუბნებოდით, აშერს სასმენი ნერვი სტკიოდა-მეთქი. გაუსაძლისად სტანჯავდა ყოველგვარი მუსიკა, მხოლოდ სიმებიანი საკრავების ერთგვარი ჰანგების მოსმენა შეეძლო. ასე რომ, იყო შეზღუდული და გიტარის მეტს არაფერს სცნობდა, უსაზღვრო სიცხოველე ენიჭებოდა იმის ფანტასტიკურ შესრულებას. მაგრამ ამით ვერ აიხსნებოდა მისი მუსიკალური იმპროვიზაციების მგზნებარე სიმსუბუქე. შესრულება რომ იყო ასეთი, მისი შლეგური მუსიკის ნოტებსა და სიტყვებში ჩანს ( რადგან არცთუ ისე იშვიათად სახელდახელოდ შეთხზული ლექსებითაც შეამკობდი ხოლმე მუსიკას). მისი გონითი ძალისხმევის შედეგი უნდა ყოფილიყო მისი შემოქმედება, და ეს გარემოება, როგორც მოგახსენეთ, ხელოვნურად გამოწვეული აღმაფრენის განსაკუთრებულ წუთებშიღა შეინიშნებოდა. კარგად დამამახსოვრდა ერთი რაფსოდიის სიტყვები. სიმღერა მეტად განვიცადე და აი რატომ - როცა აშერი უკრავდა და მღეროდა, მისმა იდუმალმა და მისტიკურმა სიტყვებმა, მგონი, პირველად ჩამაგონა, აშერი უკვე მიმხვდარიყო თავისი მაღალი გონის ტახტის რყევას. „ჯადოქმნილი სასახლე“, - ასეთი სახელწოდებით ლექსი სრულიად თუ არა, ძალზე დაახლოებით მაინც ასე ითქმებოდა: I დიდი და მწვანე ველების წიაღ ანგელოსების არის სამყოფი; ცამდე აზიდულ სასახლეს ჰქვია გონის საუფლო, ბჭე დიდებული. და სერაფიმებს აქ აღემართათ სვეტი ნათელი, შვენება სრული! სული ტკბებოდა, როცა პალატებს ნახავდა მგზავრი გაოცებული. II აქ, ამ სასახლის ბჭეს და გალავანს წელი ათასი დაჰფრიალებდათ ოქრონემსული ფართო ალმები; (კიდეც ამბობენ, რომ ეს ამბავი თურმე მომხდარა უხსოვარ დროში). ნიადაგ იყო ლბილი ნიავის ამო ფრთხიალი, სხივთა ციალი, ტკბილი ცხოვრება, ჩუმი სუფევა. III ამ ადგილს ვინმე გზად მიმავალი, მთლად მონუსხული სარკმლის ნათებით მოაშურებდა სუნთქვაშეკრული. დარბაზშივეა ტახტი ნათელი, ტახტზე - მეუფე სახემცინარი (ძე მეუფისა). დღე იყო მიწყივ დაუსაბამო, ლხინი, სიმღერა, ხვავი სუფრისა. IV გაგაოცებდათ ლალ-მარგალიტით თვალისმომჭრელი ბრწყინვა კარიბჭის, ზე აწვდილ თასით, თასით და თასით. გადი-გამოდის გუნდი ქოროთა. და ექომ შეძრა გარემო-ველი. დიდება შენდა, მეუფევ ჩვენო, მეუფევ დიდო, ქველო და ბრძენო, ჩვენი სამეფოს მზეო ნათელო! V მაგრამ მერე კი ავმა სულებმა მეუფე იგი ბედით დაცარეს; (გლოვა მოიღეს თან მომხდურებმა, ძალა, დიდება ჩამოაცალეს!). სასახლე მისი მყისვე დაიპყრეს - ტკბილი სიმღერა აქციეს კვნესად. ვაებად დაშთნენ მოგონებანი, მხოლოდ კედლები გადარჩნენ ძეგლად. VI აწ მოგზაური, მოსული ველად, სარკმლით ნახავდა იმათ ფეთებას- ჩრდილების რიალს წითელ ფერებად, რაღაც სიმების უცხო მღერებას. მოიჭრნენ ბილწნი, ჟანგიან კარით - ვითარცა მალი, მრუმე მდინარე; სიცილი უღიმო, საწყალობელი, ისმის შემუსრულ ბჭეთა წინარე. კარგა მახსოვს, ფიქრებმა ამ ბალადის გამო აშერის ერთი აზრი მამცნო. მისი სიახლის გულისთვის კი არ მოგახსენებთ ამ აზრს (ეს ჯერ კიდევ სხვებს გამოუთქვამთ), იმიტომ გეუბნებით - თავად ბეჯითად იცავდა ამ შეხედულებას. ერთი სიტყვით, ყოველგვარი მცენარის მგრძნობიარობას ამტკიცებდა. მაგრამ ზოგჯერ ამ იდეით გატაცებული ეს გონაშლილი კაცი შეჭრასაც კი ლამობდა არაორგანული მატერიის საუფლოში, თუ რა დიდი იყო მისი რწმენა, ანუ, თუ როგორ სჯეროდა ეს ამბავი - მიძნელდება ამისი თქმა. მისი აზრით, ეს რწმენა დაკავშირებოდა (ადრევეც ხომ აღვნიშნე გაკვრით) აშერების საგვარეულო სახლის ნაცრისფერ ქვებს. სასახლის მგრძნობიარობა წარმოიქმნება მისი ქვების წყობით, მათი განლაგების წესით; ასევე, გამომპალი ხეებით; მეტადრე კი ამ მგრძნობელობის სათავე ტბის უხმაურო წყალზე არეკლილ მთლად ხავსმოდებულ შეუშფოთველ უძრაობასა და გაორებაში იყო საძიებელი. ამას მოწმობს, ამ მგრძნობელობის არსებობას მოწმობსო (გამაოცა კი ამ სიტყვებმა) სახლის კედლებისა და ტბის გარშემო ატმოსფეროს თანდათანობითი და კარგი შესამჩნევი შემკვრივება. შედეგიც არისო, ასე დასძინა, საუკუნის განმავლობაში შემზარავ და შეუტყობელ ამ ზეგავლენას მისი გვარისათვის დაღი დაუსვამს და საბოლოოდ ისე მოუქცევია ეს კაცი, როგორც ახლა ვხედავდი. ბრძენთა ხმობას არ საჭიროებს ეს აზრი და მეც აღარაფერს ვიტყვი. დიდი ხანია სულიერ საზრდოდ ჰქონდა ამ ბინარ კაცს ჩვენი წიგნი - წიგნები, რომლებიც როგორც მოსალოდნელი იყო, მისი ფანტაზიის ბუნებას შეესატყვისებოდა. ორივე გაგვიტაცა ისეთმა ნაწარმოებებმა, როგორიცაა: გრესის „ვერ-ვერი“ და „მონასტერი“; მაკიაველის - „ბელფეგორი“; სევდენბორგის „ზესკნელი და ქვესკნელი“; ჰოლბერგის „ ნიკოლას კლიმის მოგზაურობა მიწისქვეშეთში“; რობერტ ფლადის, ჟან დ, ენჟიბესა და დე ლა შამბრის „ქირომანტია“; ტიკის „მოგზაურობა შორეულ ლაჟვარდოვანში“ და კამპანელას „მზის ქალაქი“. განსაკუთრებით უყვარდა ფურცლის ერთი მერვედი ზომის - Directorium Inquisitorium; თხზულება დომენიკელი ეიმერიკ დე ჟირონისა და ზოგიერთი ადგილი პომპონიუს მელას ნაწერებიდან ძველი აფრიკული სატირებისა და ეგიპანას შესახებ. ოცნებამორეული აშერი საათობით ვერ სცილდებოდა ამ წიგნს. მაგრამ მეტადრე თაყვანსა სცემდა და გამოწვლილვით კითხულობდა ფურცლის ერთი მეოთხედის ზომის იშვიათ და საინტერესო თხზულებას, რომელიღაც მივიწყებული ეკლესიის გოთურშრიფტიან გარიგებას - Vigiliae Mortuorum Sequndum Chorum Ecclesiae Maguntinae. სულ თვალწინ მედგა ამ წიგნში მოთხრობილი ერთი საოცარი რიტუალის სურათი და ვფიქრობდი, რა უცილობელი ზეგავლენა უნდა ჰქონოდა ამას იპოქონდრიკზე-მეთქი. სწორედ ამ ხანებში, ერთ საღამოს აშერმა უთავბოლოდ მითხრა, აღარ არისო ლედი მედელეინი და ასე გადაეწყვიტა, ორი კვირით შევინახავ ნეშტს (საბოლოო დაკრძალვამდე) იმ მრავალ სარდაფთაგან ერთში, შენობის მთავარ ლიბოში რომ დაუტანებიათო. ვეღარაფერი ვუთხარი, რაკიღა თავისი ესოდენ უჩვეულო განზრახვა კარგად დაესაბუთებინა. მართლაც, ასეთი ფიქრის შედეგად გაებედა ასე მოქცევა (როგორც თავად მითხრა): ჯერ ერთი, უცნაური იყო ქალის ავადმყოფობა; მეორე, ჩაციებით და გაუთავებლივ ეკითხებოდნენ ქალის მკურნალნი ამ ავადმყოფობის ნიშნებს; და კიდევ, მოშორებით, ღია ცისქვეშ მდებარეობდა აშერების საგვარეულო საძვალე. ცოდვა გამხელილი სჯობს, ჩემი ჩამოსვლის დღესვე კიბეზე შეხვედრილი გველაძუა სახის კაცი რომ წამომაგონდა, წინააღმდეგობა არ გამიწევია მისი სურვილისთვის, რაც, ჩემი აზრით, დროულად მოფიქრებული, ასევე უწყინარი, ყოველ შემთხვევაში, ბუნებრივი წინდახედულება იყო. აშერის თხოვნით, დროებითი დაკრძალვის უშუალო მონაწილე ვიყავი. ქალი ადრევე მოვრთეთ სასუფევლისთვის და წავიღეთ. სარდაფი, სადაც კუბო დავდგით (დიდხანს რომ არ გაუღიათ, აქაურ სულშემხუთავ ჰაერში ნახევრად დაივსო ჩირაღდნები და თითქმის ვეღარაფერს ვხედავდით), მცირე, ნესტიანი და სულ უსინათლო იყო, დიდ სიღრმეზე დაეტანებინათ შენობის სწორედ იმ ალაგას, რომლის ზემოთ ოთახში მე ვიძინებდი. ადრეფეოდალურ ხანაში, როგორც ჩანს, იმთავითვე კარგი საქმისთვის არ უნდოდათ ეს სარდაფი, ხოლო უფრო გვიან დენთის ან სხვა ამდაგვარი მასალის საცავად გადაუქცევიათ. ამიტომ, იატაკის ნაწილი და მთელი კედელი დერეფნისა, რითიც ჩვენ შემოვედით, ბრინჯაოთი მოეჭედათ საგულდაგულოდ. სწორედ ასევე დაემუშავებინათ რკინის მძიმე კარი. დიდი წონის მქონე ეს ბჭე გაღება-დახურვისას თავისი ანჯამებით გასაოცარ, მჭახე ხმას გამოსცემდა. ამ საზარელ სამყოფელში ჩვენი საწყალობელი ტვირთი სადგამზე შემოვდგით, ცოტაზე მოვაღეთ ჯერ კიდევ დაუმაგრებელი სახურავი კუბოსი და მიცვალებულის სახეს დავხედეთ. და-ძმის უებრო მსგავსება ახლაღა შევნიშნე და აშერმა, შესაძლოა, ჩემს ფიქრს რომ მიხვდა, ჩაიბურტყუნა რამდენიმე სიტყვა, საიდანაც გავიგე: ესენი ტყუპები ყოფილან თურმე და ნაზად უყვარდათ ერთმანეთი. გულის აუმღვრევლად შეუძლებელი იყო დიდხანს გვეცქირა გვამისთვის. ყოველგვარი კატალეფსური ბუნების ავადობის დარად, შეღერებული ქალის დამღუპველ დაავადებასაც ოდნავ შეეწითლებინა კანი მკერდსა და სახეზე და მის ბაგეს ის საეჭვო ღიმი მისციებოდა, რითაც ასე გვზარავს სიკვდილი. ადგილზევე დავამაგრეთ სახურავი, რკინის კარი გამოვიკეტეთ, ძლივსღა ამოვაღწიეთ სახლის ცოტა უფრო მეტად განათებულ ზედა ნაწილში. გლოვის რამდენიმე დღე რომ გავიდა, შესამჩნევი ცვლილება დაეტყო ჩემი მეგობრის სულიერ აშლილობას. თავისი ჩვეულებრივი მიხრა-მოხრა შეეცვალა, თავისი ჩვეულებრივი საქმენი დავიწყებოდა და მიეტოვებინა. მალი, არეული ნაბიჯებით დაბორიალობდა პალატიდან პალატში. თურმე შესაძლებელი ყოფილა კაცის კიდევ უფრო მეტი გაფითრება - მთლად შემზარავი ფერი დასდებოდა სახეზე, თვალები სულ უფრო მიბუნდვოდა. ხანდახან თუ გაისმოდა, მისი ჩაყრუებული ხმა და თითქოს მეტისმეტი შიშითო, შესაზარელად უკანკალებდა ახლა ყოველი სიტყვის წარმოთქმისას. ზოგჯერ გავიფიქრებდი, ეს მგრძნობიარე კაცი თავის შემჭირვებელ რაღაც იდუმალებას ებრძვის და ამ იდუმალების გასაგებად ვაჟკაცობას იკრებს-მეთქი. ზოგჯერაც ასე გავივლებდი გულში, ეს ყველაფერი ხელქმნილის აუხსნელი, უბრალო ახირებაა-მეთქი. მართლაც, აკიღა ვხედავდი საათობით სიცარიელეში მაცქერალს, თითქოს დაჟინებით აყურადებდა სიზმარეულ ხმებს. რაღა გასაკვირია, მისი ასეთი ყოფა მეც მზარავდა. ნელ-ნელა, მაგრამ ცხადლივ ჩამითრია მისმა მგზნებარე ფანტაზიებმა, შთამაგონებელმა ცრურწმენებმა. განსაკუთრებით ეს ვიგრძენი ერთ გვიან საღამოს, დასაძინებლად რომ დავწექი, მეშვიდე თუ მერვე დღეს მას შემდეგ, რაც ლედი მედელეინი სარდაფში დავასვენეთ და რაც ასე განვიცადე. ახლოსაც არ გამკარებია ძილი, საათი საათს მისდევდა. გონითი ძალისხმევით ვცდილობდი ჩემი მომცველი ნერვული აგზნების მოთოკვას. თავის ჩაგონებას ვლამობდი, მეტწილ თუ არა, ძირითადად მაინც ჩემი ასეთი განწყობილება დარბაზის ზარდამცემი, მოშავბნელებული ავეჯით, მრუმე და მოძონძილი ფარდაგების ბრალია-მეთქი. შემაძრწუნებელი გამხდარიყო ეს ფარდაგები უფრო და უფრო გამძვინვარებული ქარიშხლის გამოისობით, მკვეთრად დაქანაობდნენ კედლებზე, სარეცლის კიდეების გარშემო დატლაშუნობდნენ მძიმედ. მაგრამ ვერაფერს გავხდი. დაუძლეველმა ძრწოლამ თანდათანობით დამიარა თავით ფეხამდე, დაბოლოს ბოროტმა სულმა სუნთქვა შემიკრა უსაგნო შიშით. გულგახეთქილმა დავძლიე თავი, წამოვიწიე და თვალი აღარ მომიცილებია დარბაზის უკუნეთისთვის. ყური მივუგდე, რად - არ ვიცი, რაღაცამ ქვეშეცნეულად თუ მამცნო ბუნდი, გაურკვეველი ხმები, კარგა ხანგამოშვებით რომ მოისმოდა ქარიშხლის სულის მოთქმისას, მაგრამ საიდან, ვეღარ მივხვდი. იმწუთას ჭკუადახშულს, დიდად შეძრწუნებულს გული ჩამწყდა და სწრაფად ტანთ ჩავიცვი (ამაღამ ძილი აღარ მეწერა), ოთახში ბოლთის ცემით იქნებ ჩემს თავს მოწეული ეს სატანჯავი მოვიშორო-მეთქი. სულ რამდენჯერმე გავიარე ამგვარად; უცებ, გვერდით კიბეზე მცირე ხმაურმა მიიპყრო ჩემი ყურადღება. აშერის ფეხის ხმა ვიცანი, წამის შემდეგ ფრთხილად დააკაკუნა და შემოვიდა სანათით ხელში. სახე, ჩვეულებრივ, მომაკვდავივით ჰქონდა გადაფითრებული, მაგრამ თვალები ახლა გიჟივით უბრწყინავდა, დაუოკებელი ისტერიის ნიშანი ნათლად დასტყობოდა მთელ მის საქციელს. შემზარა ამ შესახედაობამ, მაგრამ ასერიგად დამთრგუნველ ჩემს მარტოობას ახლა ყველაფერი მერჩია და შვებით შევხვდი მის შემოსვლას. - ვეღარაფერს ხედავ? - რამდენიმე წამით წინ უხმოდ მაცქერალმა, ნაწყვეტ-ნაწყვეტად წარმოთქვა ცოტა ხნის შემდეგ, - ნუთუ ვეღარაფერს ხედავ? მაგრამ, სუ! აი ნახავ, - თქვა ეს და ფრთხილად დაუწია სანათს, ერთ-ერთ სარკმელთან მიირბინა და ფართოდ გამოაღო. კინაღამ წაგვაქცია ანაზდად შემოჭრილი ქარის კვეთებამ. მართლაც, ქარიშხლიანი, მკაცრი მშვენიერებით მომაჯადოებელი ღამე დამდგარიყო, განუმეორებელი თავისი ზარითა და სილამაზით. ჩვენს მეზობლად იყო, როგორც ჩანს, გრიგალის სათავე, რაკიღა ყოველ წამს იცვლიდა მიმართულებას ქარაშოტი. განუჭვრეტელი ღრუბლები (სასახლის კოშკურებსაც კი რომ ჩამოსწვდომოდნენ) მოქროდნენ ყოველი მხრიდან და სწორედ ამ არე-მიდამოში ირეოდნენ ერთმანეთში ცოცხალი სულებივით, აქ დაესრულებინათ თავიანთი გზა. ღრუბლებს მეტისმეტი სიშავე არ გვიშლიდა-მეთქი ამ სურათის ხილვას, თუმცა აღარც მთვარისა და აღარც ვარსკვლავების შუქის ნატამალი, აღარც ელვის გაელვება შეინიშნებოდა. მაგრამ ცარგვალის შერთულ-შენივთებულ, გულისმომწყვლელ ოხშივარქვეშ, ისევე როგორც მიწიერ საგნებზე ჩვენ გარშემო, არაბუნებრივი მქრქალი ნათელი იდგა და კარგად ჩანდა სასახლეს ზემოვლებული და გარშემობურვილი აირი. - ნუ, ამას ნუ უყურებ, - ძრწოლამორეულმა ვუთხარი აშერს, ნაზად ხელი მოვხვიე, სარკმელს მოვაშორე და სავარძლისკენ წამოვიყვანე, - ასე რად შფოთავ, ჩვეულებრივი ელექტრული მოვლენაა ეს სურათი ან, შესაძლოა, კიდევ რაღაც, შემპალი, მიაზმიანი ტბის მყრალი წიაღიდან წარმომდგარი. მოდი ერთი, სარკმელი დავკეტოთ, ჰაერი სუსხიანია და შეიძლება გაცივდე. აი, ეს შენი საყვარელი სარაინდო რომანი, მე წაგიკითხავ, შენ კი მომისმინე; და ეს საღამო ასე გავატაროთ, ერთად. სერ ლანსელოტ კენინგის თხზულება გამოდგა ეს ძველი წიგნი - „შლეგური შეხვედრა“. მართალი არ ვიყავი, რაღა თქმა უნდა, და აშერის საყვარელ წიგნად უფრო ნაღვლიანი ხუმრობით მოვნათლე. ნამდვილად ვერაფერი საკითხავი იყო ეს ნაწარმოები, ვერაფერს ნახავდა კაცი მოუქნელ, უღონო მრავალსიტყვაობაში ისეთს, რითაც საზრდოობდა ჩემი მეგობრის დიდებული სული. მაგრამ ახლა მხოლოდ ეს ერთი წიგნი მომხვედროდა ხელში და ცოტა იმედიღა მქონდა, იქნებ მოეშვას სულ უფრო მზარდი მღელვარება-მეთქი (სულიერი აშლილობის ისტორიები ხომ სავსეა საოცარი ანომალიებით). შეიძლება ეს მოეხდინა თუნდაც ისეთ ჭკუამიუტანებლად დაწერილ წიგნს, რომლის წაკითხვასაც მე ვაპირებდი, მართლაც, ცოცხლად, დიდი გულისყურით რომ მისმენდა, თუ არ ვცდები, ასე გავიფიქრე, გადავრჩი-მეთქი. ცნობილ ამბამდე მოვატანე - „შეხვედრის“ გმირი ეთელრედი მეუდაბნოვის სამყოფელში ჯერ ამაოდ ცდილობს მშვიდობიანად შესვლას, მერე ასე გადაწყვეტს, ძალით შევალო, თუ გახსოვთ, აი, ეს ადგილი: „და ეთელრედს, უშიშოს, ვითარცა უხორცოს, ახლა მეტადრე მომატებოდა ძალი შესმული ღვინით, აღარაფერი უთქვამს გაბოროტებული და გაკერპებული მეუდაბნოვისთვის, მაგრამ საკუთარ მხრებზე წვიმის თქეშის შემგრძნობელმა იფიქრა, ვაითუ უფრო იმძლავროსო ქარიშხალმა, აღმართა არგანი, დასცხო ძელებს კარისას, შეამტვრია და რკინისთათმანშეჭურვილი ხელი შეჰყო. მერე მიჰყვა დაა მიჰყვა, გლეჯითა და მსხვრევით მილეწ-მოლეწა აქაურობა, და დადგა ხმაური და აღივსო ტყე ზათქითა და გრუხუნით“. ამ სიტყვებზე შევკრთი, წამით შევჩერდი, რადგან ასე მეგონა (თუმცა მაშინვე გავიფიქრე, იქნებ, ჩემმა წამონთებულმა გონებამ თუ შემაცდინა-მეთქი), თითქოს ციხე-დარბაზის შორეული კუნჭულიდან ჩემს ყურამდე მოაღწია იმან, რაიც თავისი ზუსტი მსგავსების გამო შეიძლებოდა ყოფილიყო ექო (მთლად მიყრუებული და ჩუმი, რაღა თქმა უნდა) სწორედ იმ მსხვრევისა და მტვრევის ხმისა, სერ ლანსელოტი რომ გადმოგვცემდა ასე წვრილად. ეჭვი არ იყო, ამ თანხვდენილობის გამო შევნიშნე ეს ყველაფერი; სარკმლის ჭრაჭუნს შერთული მომძლავრებული ქარიშხლის ზუზუნში თავისთავად ამ ხმაურს აგრერიგად არ უნდა შევეშფოთებინე. კითხვა განვაგრძე: „მაგრამ რაინდი ქველი, ეთელრედ, მთლად წამოინთო რისხვით და კიდევაც გაოცდა, რაკიღა იქ შესულს კვალიც აღარსად დახვედრია მეუდაბნოვესი, რომლის ნაცვლად ვერცხლისფეროვანი ფილებით გაწყობილ იატაკზე ჯერეთუნახავი ქიცვოვანი გველეშაპი დაყურსული დარაჯობდა ოქროს სასახლეს, და იმის ზემოთ, კედელზე ბრჭყვიალებდა ბრინჯაოს ფარი ასეთი წანაწერით: „ვინც შემოვა აქ, უშიშოა, ვეფხის დარი; ვინც მოაღორებს გველეშაპს, დარჩება ფარი“. და დაჰკრა ეთელრედმა, დაუგორდა გველეშაპის თავი ფერხთით, ამაზრზენი ღმუილით აღმოხდა ჟამიანი სული გველეშაპს, ყურებში თითი დაიცო ეთელრედმა, აღარ მომეახლოსო ეს შემაძრწუნებელი ხმა; აქამომდე მისი მსგავსი არასოდეს გაუგონია“. უცებვე შევწყვიტე კითხვა და სიტყვა პირში გამიშრა, აღარ ვეჭვობდი, ახლა ნამდვილად მესმოდა (თუმცა საიდან - არ ვიცი) ჩუმი, მართლაც შორიდან ამომავალი, მკვეთრი, ხანგრძლივი და გასაოცარი ყვირილი თუ ღრჭიალი - ჩემს წარმოდგენაში გველეშაპის ღმუილის ზუსტი გამოძახილი, როგორც ამას მოგვითხრობდა „შეხვედრის“ შეთხზველი. კიდევ ერთი ასეთი უჩვეულო თანხვდომილების გამო აუარება ურთიერთსაპირისპირო გრძნობა რომ მომეძალა და ამ გრძნობებში უფრო ერთმანეთის მონაცვლე გაოცება და შემზარაობა გამოიკვეთა, გული საგულეს აღარ მქონდა, მაგრამ მხნეობა მოვიკრიბე და არაფერი დავიტყვე, ვაითუ ჩემს ნერვულ ამხანაგს რამე მოუვიდეს-მეთქი. ჯერ კიდევ აზრზე არ ვიყავი, არ ვიცოდი, ნამდვილად გაიგონა თუ არა ეს ხმები; რამდენიმე წუთში უცნაურად კი გამოიცვალა. იმთავითვე ხომ ჩემ პირდაპირ იჯდა, ახლა თანდათან აბრუნებდა სავარძელს, ასე რომ, ბოლოს პალატის კარს დააცქერდა; და ამგვარად, ნაწილობრივ ვხედავდი მის სახეს, თუმცა ეს შევნიშნე - ტუჩები უთრთოდა და თითქოს ჩურჩულებდა ხმაგაუღებლივ, თავი მკერდზე ჩამოვარდნოდა, ძილით კი არ ეძინა, ეს ვიცოდი - ფართოდ გახელოდა და გაშეშებოდა თვალები, როგორც ეს გვერდიდან დავინახე. მის ღვიძილს ესეც მოწმობდა, ძლივს შესამჩნევად და თანაზომიერად ქანაობდა შეუჩერებლივ. ყველაფერ ამას რომ შევასწარი თვალი, სერ ლანსელოტის თხზულების კითხვა განვაგრძე: „და ახლა ჩვენს რაინდს, ცეცხლისმფრქვეველ გველეშაპს რომ გაუსწორდა, მოაგონდა აწ ჯადოახსნილი ბრინჯაოს ფარი, ლეში გვერდზე მიაგდო ფეხისკვრით და იატაკზე დაგებული ვერცხლოვანი ფილებით მხნედ მიაშურა ფარს. ჯერ კიდევ არ მიახლოვებოდა და ფარმა ვერცხლოვან იატაკზე მის ფერხთით მოიღო უდიდესი და შემზარავი ჟღრიალი“. სიტყვა არ გამესრულებინა, ამ წამს თითქოს მძიმედ დავარდნილიყოს ვერცხლით მოკეთებულ იატაკზე ბრინჯაოს ფარი, მართლაც შევიცანი შორეული, მიბუნდვილი ექო ლითონის ჟღრიალისა, თავზარდაცემული ფეხზე წამოვდექი, მაგრამ შეუშფოთებლივ, გამოზომილად ირწეოდა აშერი. მის სავარძელთან მივიჭერი, რაღაცას მისციებოდა, სახე გაქვავებოდა, მაგრამ მხარზე ხელი მოვკიდე თუ არა, თავით ფეხამდე ძრწოლამ დაუარა, უღონო მთრთოლარე ღიმი მოუვიდა ბაგეზე, აჩურჩულდა მალიად, ძლივს გასაგონად, თითქოს აღარც ახსოვდა ჩემი აქ ყოფნა. დავაყურადე, დაბოლოს ჩავწვდი მისი სიტყვების შემაძრწუნებელ მნიშვნელობას: - ვეღარაფერს ვგებულობდი? არა, მესმის და ადრეც მესმოდა. დიდი, დიდი ხანია - მრავალი წელი, მრავალი წუთი, მრავალი საათი, მრავალი დღე მესმის, და მაინც ვერ ვბედავდი - ჰოი, მაპატიე მე უბედურს! - ვერ ვბედავდი, სიტყვის თქმასაც ვერ ვბედავდი! სამარეში ცოცხალი ჩაგვიდვია! მეტად მგრძნობიარე სულისა და გულის კაცი რომ ვარ, არ მითქვამს შენთვის? ახლა გეტყვი, კუბოდანვე ამომესმა მისი პირველი შეტოკება. მრავალი, მრავალი დღის წინაც მესმოდა, მაგრამ ვერ ვბედავდი, ვერაფერის თქმას ვერ ვბედავდი! და ახლა, ამ ღამით, ეთელრედ ..ჰა!ჰა! მეუდაბნოვის კარის მმტვრეველი, ღრიალი სასიკვდილოდ დაჭრილი გველეშაპისა და ფარის ჟრარუნი! - უნდა მიმხვდარიყავი, მისი კუბოს მტვრევა და მისი საპყრობილის რკინის კარის ჭრიალი ბრძოლა იყო თურმე ბრინჯაოთი მოჭედილი გვირაბის თაღებქვეშ. ჰოი, სადღა წავიდე? მალე აქ ამოვა! განა მისი გამალებული ფეხისხმა არ მესმის? განა კიბეზე არ მოიჩქარის ჩემი სულსწრაფობის დასაყვედრებლად? ხომ მესმის, რა მძიმედ, რა შემზარავად უცემს გული! - აქ ზეზე წამოიჭრა და თითქოს სული ამოიყოლაო, მთელი ხმით დაიყვირა, - უგუნურო! გეუბნები, ის აქ, კარს უკანაა! თითქოს ამ სიტყვების ზეკაცური ძალას რაღაც ჯადოც გამოაჩნდაო და იქ, სადაც ხელი გაიშვირა, ნელა იხსნებოდა ვეებერთელა ძველებური დარაბები, მეყსეულად მძიმედ დაიღო შავი ხახა. ქარიშხლის კვეთებას მოეხდინა ეს თურმე, ხოლო კარს უკან იდგა მაღალ-მაღალი, სუდარაში გახვეული ლედი მედელეინ აშერი. სისხლის შხეფებით მოსვროდა ქათქათა სამოსელი და აშკარად ეტყობოდა, ნაბრძოლი იყო მისი ქანცმიხდილი სხეული. რამდენსამე წამს ზღურბლზე მდგარი თრთოდა და ირწეოდა, შემდეგ კვნესით ხელებში ჩაუვარდა ძმას, ახლა კი სასიკვდილო ვაებით კრუნჩხვამოვლილმა ძირს დაიყოლია მისი აწ უკვე გვამი, მსხვერპლი ადრევე განჭვრეტილი შემზარაობისა. გულგახეთქილმა სირბილით დავტოვე ეს პალატი და ეს სასახლე. ძლივსღა გამოვიკვლიე გზა ქარაშოტში. გონს რომ მოვეგე, თურმე ერთ ძველ ხეივანში გავრბოდი. რაღაც შემაძრწუნებელმა ნათელმა სავალი უცებ გადამინათა, იქით გავიხედე, საიდანაც მოდიოდა ეს უჩვეულო ბრკიალი; რაკი ვეებერთელა, ჩრილოვანი სახლიღა მეგულებოდა უკან. სიხსხლისფრად შეფერილი სავსე და დამავალი მთვარე ბრდღვიალებდა იმ ძლივს შესამჩნევ ბზარში, შენობის სახურავიდან საძირკვლამდე რომ ეშვებოდა კლაკნილად. მალიად ფართოვდებოდა ეს ბზარი; მძვინვარედ დაუბერა ქარმა, მოულოდნელად ჩემ თვალწინ გაიპო მნათობი; ცადაღმართული კედლები რომ გადმოიმზღვრა, სულის წიაღ მომეახლა მოელვარე წრეები, თითქოს ათასმა ჩანჩქერმა იხუვლაო, რაღაცამ ხანგრძლივ გაიღო ზრიალი და ჩემ ფერხთით მოშავბნელებულმა, უძირო ტბის წყალმა ავად და უხმაუროდ ჩანთქა ნამუსრევი აშერების სახლისა. …
- დაამატა Kakha to ლიტერატურა at 5:10pm on ნოემბერი 28, 2015
- თემა: ივან ილიჩის სიკვდილი (გაგრძელება)
- დლებზე გახლდათ წასული. შინ რომ მოვიდა ივან ილიჩი, თავის კაბინეტში შესულს იქ ქვისლი დახვდა – ახოვანი, ჯანღონით სავსე სანგვინიკი. ამ დროს ის ჩემოდანს ხსნიდა, რომ უცებ თავი ასწია, ივან ილიჩს შეხედა, წამით იყუჩა და მისმა ამ შეხედვამ, მისმა ამ გაოცებულმა მზერამ ივან ილიჩისათვის ყველაფერი ნათელი გახადა. – რა იყო, ძალიან შევიცვალე? – ჰო... არის რაღაც ცვლილება. მისი ამ სიტყვების შემდეგ ივან ილიჩმა თავის გარეგნობაზე საუბარი რამდენჯერაც არ წამოიწყო, ქვისლმა წაუყრუა, საუბარში არ აჰყვა. მალე პრასკოვია ფეოდოროვნაც მოვიდა და ქვისლი მასთან შესახვედრად რომ გავიდა, ივან ილიჩმა კარი მაშინვე ჩაკეტა, სარკეში რამდენჯერმე ჩაიხედა, ჯერ წინიდან შეათვალიერა თავი, მერე გვერდიდან, მერე ცოლთან ერთად გადაღებული სურათი აიღო და სარკეში დანახულ თავის თავს შეადარა. ცვლილება მართლაც უზარმაზარი იყო. ახლა მკლავები გაიშიშვლა იდაყვებამდე, დაიხედა მკლავებზე, სახელოები ისევ ჩამოიწია, ატამანზე დაჯდა და სახე ღამესავით ჩაუშავდა. «არა, არ შეიძლება, საჭირო არ არის, არ არის საჭირო...» – უთხრა საკუთარ თავს, წამოხტა, მაგიდასთან მივიდა, საქმიანი ქაღალდები გაშალა, კითხვა დაიწყო, მაგრამ ვეღარ გააგრძელა, კარი გააღო და ზალაში გავიდა. სასტუმრო ოთახის კარი მოხურული იყო. კართან ფეხაკრეფით მივიდა და მიაყურა. – ტყუილია, ასე არ არის, აჭარბებ, – ამბობდა პრასკოვია ფეოდოროვნა. – როგორ თუ ვაჭარბებ?! შენ უბრალოდ ვერ ატყობ, მკვდარივითაა, შეხედე, თვალები როგორი ჩამქრალი აქვს. მაინც რა მოუვიდა, რა სჭირს? – არ ვიცი... ნიკოლაევმა (ეს მეორე ექიმი იყო) რაღაც თქვა, მაგრამ ვერაფერი გავიგე. ლეშჩეტიცკიმაც რაღაც სრულიად საპირისპირო ილაპარაკა... ივან ილიჩი გატრიალდა, ისევ თავის ოთახში შევიდა, დაწვა და ფიქრს მიეცა... «თირკმელი... მოხეტიალე თირკმელი...» – გაახსენდა ყველაფერი, რასაც ექიმები ამბობდნენ – ის, თუ როგორ მოსწყდა თირკმელი ადგილს და როგორ მოგზაურობს... მერე წარმოსახვა დაძაბა, შეეცადა შეეჩერებინა, დაემაგრებინა თავის ადგილას და – თურმე რა ცოტა რამ ყოფილა ამისთვის საჭიროო – გაიფიქრა... – არა, ისევ პეტრე ივანოვიჩთან წავალ, ახლავე, დიახ, ახლავე (პეტრე ივანოვიჩი მისი ის მეგობარი იყო, რომელსაც ექიმი მეგობარი ჰყავდა)! – თქვა და იმავე წუთს დარეკა, ცხენი შეკაზმეთო, ბრძანა, წასასვლელად მოემზადა. – Jean, სად მიდიხარ? – ჰკითხა ცოლმა. ახლა მას ძალიან სევდიანი და მისთვის სრულიად უჩვეულო კეთილი გამომეტყველება ჰქონდა. ივან ილიჩი გააღიზიანა მისმა ამ კეთილმა გამომეტყველებამ, შუბლშეკრულმა კუშტად შეხედა და უთხრა: – პეტრე ივანოვიჩთან!.. მართლაც, წავიდა თავის იმ მეგობართან, ვისაც ექიმი მეგობარი ჰყავდა და ორივემ იმ მეგობრის მეგობრისკენ გასწია... ექიმი სახლში დახვდათ – ივან ილიჩი ექიმს დიდხანს ესაუბრა. როცა დაწვრილებით გაარჩიეს ის ფიზიკური და ფიზიოლოგიური ცვლილებები, რაც ექიმის აზრით, მის ორგანიზმში ხდებოდა, ივან ილიჩი ყველაფერს მიხვდა: «ესე იგი, ნაწლავში რაღაც ოინია, რაღაც პატარა ეშმაკობა, რასაც ადვილად ეშველება, ოღონდ ამისთვის საჭიროა ერთის ენერგიის გაძლიერება, ხოლო მეორის – მოქმედების შესუსტება, რის შემდეგაც მოხდება გაწოვა და ყველაფერი თავის ადგილზე დალაგდება...» სადილად ივან ილიჩმა სახლში ცოტა დაიგვიანა, ისადილა, მხიარულად ისაუბრა და ვიდრე კაბინეტში სამუშაოდ გავიდოდა, იქ კარგა ხანს შეყოვნდა. ბოლოს შევიდა თავის სამუშაო ოთახში და საქმეებს მიუჯდა. კითხულობდა, არჩევდა წაკითხულს, მაგრამ ის მეტად მნიშვნელოვანი საქმე, რომელიც გადადებული ჰქონდა, გონებიდან არ ამოსდიოდა და დაამთავრებდა თუ არა ამ საქმეს, მაშინვე იმას მიუბრუნდებოდა. მერე გაახსენდა, რომ ეს «მეტად მნიშვნელოვანი საქმე» ბრმა ნაწლავი იყო. მაგრამ, ამაზე ფიქრი აღარ გაუგრძელებია და ჩაის დასალევად სასტუმრო ოთახში გავიდა. სასტუმრო ოთახში სტუმრები დახვდნენ, სტუმრებს შორის ახალგაზრდა მოსამართლეც იყო – მისი ქალიშვილის საქმრო... ლაპარაკობდნენ, ფორტეპიანოზე უკრავდნენ, მღეროდნენ და როგორც პრასკოვია ფეოდოროვნამ შენიშნა, ივან ილიჩმა ის საღამო სხვებზე მხიარულად გაატარა, თუმცა წუთითაც არ დავიწყებია, რომ ბრმა ნაწლავის შესახებ თავში მეტად მნიშვნელოვანი აზრები უტრიალებდა. თერთმეტი საათი რომ გახდა, ყველას გამოემშვიდობა, კაბინეტის გვერდითა პატარა ოთახში შევიდა, სადაც მთელი მისი ამ ავადმყოფობის განმავლობაში მარტოს დღეს პირველად უნდა სძინებოდა. შევიდა, გაიხადა, ზოლას რომანი აიღო, მაგრამ კითხვას გული ვერ დაუდო და ფიქრი ისევ თავისი ავადმყოფობისაკენ გაექცა – მის წარმოსახვაში ხდებოდა მისთვის მეტად სასურველი რამ: ბრმა ნაწლავი თავის ნორმალურ მდგომარეობას უბრუნდებოდა... «დიახ, ყველაფერი ასეა, მაგრამ საკუთარ თავს უნდა მიეხმარო, უნდა მიეხმარო ბუნებას, – უთხრა თავის თავს, უცებ წამალი გაახსენდა, წამოდგა, დალია, პირაღმა დაწვა და დააკვირდა, როგორ იმოქმედებდა ის, როგორ გააქრობდა, გაანადგურებდა მის ტკივილს – მთავარია, დროზე მივიღო წამალი, უსიამოვნებას მოვერიდო... თავს ახლა ცოტა უკეთესად ვგრძნობ, არა, გაცილებით უკეთესად...» ამის გაფიქრებაზე ფერდში რამდენჯერმე იჩქმიტა, მაგრამ არ სტკენია: «არა, ტკივილს ნამდვილად არ ვგრძნობ, უკეთესად ვარ, ჩემი ბრმა ნაწლავი რჩება, შეიწოვება...» და აი, უცებ ისევ ის ყრუ, ნაცნობი, მოუშუშებელი ტკივილი, პირშიც ისევ ის აუტანელი გემო და გული ისევ მტკივნეულად შეეკუმშა, – «ღმერთო, ღმერთო ჩემო! – ჩაილაპარაკა ჩუმად, თავისთვის, – მტკივა, ალბათ სულ ასე მეტკიება, არასოდეს გამივლის». უცებ საქმე სხვაგვარად წარმოუდგა: «ბრმა ნაწლავი... თირკმელი... მაგრამ საქმე ბრმა ნაწლავს და თირკმელს კი არა, – უთხრა თავის თავს, – სიკვდილს და სიცოცხლეს ეხება... იყო სიცოცხლე, მაგრამ აღარ არის სიცოცხლე, მიდის, ქრება, მე კი არ შემიძლია მისი შეჩერება... დიახ, ასეა, თავი რატომ მოვიტყუო? განა ჩემ გარდა ყველასთვის აშკარა არ არის, რომ ვკვდები, მაგრამ რამდენ დღესა ან რამდენ კვირაში? აი, ეს არის საკითხავი. ხომ შეიძლება ახლა, ამ წუთშიაც... იყო სინათლე, ახლა წყვდიადია... მაშინ აქეთ ვიყავი, ახლა იქით ვარ! მაგრამ საით? საით იქით?..» უცებ სიცივემ მოიცვა, სუნთქვა შეეკრა, გული ამოვარდნაზე ჰქონდა. «როცა მე არ ვიქნები, მაშინ რა იქნება? არაფერი? ჰო, არაფერი... ჰო, მაგრამ, როცა აქ არ ვიქნები, სად ვიქნები?! ნუთუ ეს სიკვდილია!» – თქვა და უცებ წამოდგა, უნდოდა, სანთელი აენთო, აკანკალებული ხელი მოაფათურა, სანთელი შანდლიანად იატაკზე ხმაურით დაეცა და თავი ისევ ბალიშში წარგო... ეს სიკვდილია! – ეუბნებოდა თავის თავს და ფართოდ გაღებული თვალებით სიბნელეს მისჩერებოდა, – მათ კი ეს არ იციან, არ უნდათ იცოდნენ, მე მათ არ ვეცოდები... აი, ახლაც უკრავენ, მხიარულობენ (კარს იქიდან ხალხის ჟრიამული, ხმამაღალი მუსიკა და რიტურნელი ისმოდა), მოვკვდები თუ ვიცოცხლებ, მათთვის სულერთია... მაგრამ ისინიც დაიხოცებიან, მე მალე, ისინი ცოტა გვიან... ახლა კი ერთ მხიარულებასა და გართობაში არიან, მხეცები, პირუტყვები!.. თავს ძალიან ცუდად ვგრძნობ, ხომ არ შეიძლება, ადამიანი ყოველთვის ამ შიშისა და ნერვიულობისათვის იყო განწირულიო, – გაიფიქრა და წამოდგა: «რაღაც ისე არ არის. უნდა დავმშვიდდე. უნდა მოვიფიქრო, ყველაფერი თავიდან უნდა ავწონ-დავწონო...» მერე დაფიქრდა: «აი, იწყება ავადმყოფობა, მკერდში რაღაც დარტყმას, რაღაც ძლიერ ტკივილს ვგრძნობ, მაგრამ იმ დღესაც და მეორე დღესაც ჯერ ისევ კარგად ვარ. მერე ფერდში ოდნავ თითქოს რაღაც მღრღნის, ტკივილი თანდათან სულ უფრო მატულობს... მერე ექიმები, მერე სევდა, გულგატეხილობა და ისევ ექიმები... თანდათან უფსკრულთან მივდივარ, ახლოს სულ ახლოს... დღითიდღე ძალა მაკლდება, გავხდი, ჩამოვხმი, თვალებში სინათლე აღარა მაქვს. ეს უკვე სიკვდილია, მე კი ისევ ბრმა ნაწლავზე ვფიქრობ... ვფიქრობ, როგორ ვუშველო, თავი როგორ მოვირჩინო... დიახ, ეს სიკვდილია... სიკვდილია?! ნუთუ სიკვდილია?..» და ისევ უმძიმესმა სევდამ მოიცვა. აქოშინებული საწოლთან მდგარ პატარა ტუმბოს იდაყვით დაეყრდნო, დაიხარა, ასანთს ძებნა დაუწყო, მაგრამ იმის გამო, რომ ტუმბო მკლავს სტკენდა, გაბრაზებული მთელი ძალით ჩამოეყრდნო, ტუმბო წაიქცა, თვითონ სასოწარკვეთილი და სუნთქვაშეკრული ზურგზე გადაწვა და სიკვდილს დაელოდა. ამ დროს სტუმრები უკვე მიდიოდნენ, პრასკოვია ფეოდოროვნა აცილებდათ, რომ უცებ რაღაცის დავარდნის ხმა მოესმა და შემოვიდა: – რა მოხდა, რა დაგემართა?! – არაფერი, შემთხვევით დამივარდა. პრასკოვია ფეოდოროვნა გავიდა და სანთელი შემოიტანა. ივან ილიჩი იწვა იმ ადამიანივით, რამდენიმე ვერსი სირბილით რომ გამოიარა, მძიმედ, აჩქარებით სუნთქავდა. ის კი იდგა და გაკვირვებული მისჩერებოდა: – Jean, რა იყო, რა მოგივიდა? – არა-ფე-რი... დამივარდა! – თქვა და, ნეტავი რას ველაპარაკები, სულერთია, ვერ გაიგებსო, – გაიფიქრა. რა თქმა უნდა, ვერ გაიგო. ტუმბო წამოაყენა, სანთელი აანთო და იმის გამო, რომ რომელიღაც სტუმარი ქალი უნდა გაეცილებინა, ოთახიდან სწრაფად გავიდა. უკან რომ შემობრუნდა, ივან ილიჩი ისევ გულაღმა იწვა და ჭერს მისჩერებოდა. – რა იყო, ცუდად ხარ? – ჰო. ქალმა თავი გააქნია და სკამზე ჩამოჯდა. – იცი, Jean, ხომ არ აჯობებს, ექიმი ლეშჩეტიცკი მოვიწვიოთ? ეს ნიშნავდა, ცნობილი ექიმის მოსაყვანად ფული არ დანანებოდათ. რაზეც ივან ილიჩმა გესლიანად გაიღიმა და საჭირო არ არისო, – უთხრა. პრასკოვია ფეოდოროვნა ცოტა ხანს იჯდა, მერე წამოდგა, ქმართან მივიდა და შუბლზე აკოცა. ქმარს ახლა ის მთელი სულითა და გულით სძულდა და დიდი ძალისხმევა დასჭირდა, ხელი რომ არ ეკრა. – კარგად იყავი. ღმერთმა ჰქნას, გემრიელად იძინო. – ჰო, – ჩაილაპარაკა წყნარად ივან ილიჩმა. --------------------------------------- 6 სასოწარკვეთილებას მიცემული ხედავდა, სიკვდილი კარს იყო მომდგარი. იცოდა, მალე მოკვდებოდა, მაგრამ არათუ მიეჩვია ამას, არამედ ამის გაგებაც არ შეეძლო. «კაი ადამიანია, ადამიანები მოკვდავები არიან. ესე იგი კაი მოკვდავია». სილოგიზმის ეს მარგალიტი, რომელიც ივან ილიჩმა კიზევეტერის ლოგიკის სახელმძღვანელოდან იცოდა და, ასე ეგონა, ეს მხოლოდ კაის შეეხებოდა, ვინაიდან კაი ადამიანი იყო, ადამიანი ზოგადად, მასთან – ივან ილიჩთან კი ამას საერთო სულაც არაფერი ჰქონდა, ვინაიდან ის არც კაია და არც ზოგადად ადამიანი, არამედ სრულიად განსხვავებული ყველა სხვა არსებათაგან – ის ვანიაა, დედით, მამით და ვალოდიათი; თავისი სათამაშოებით, მეეტლით, ძიძით, მერე კატენკატით და მთელი თავისი ბავშვური თუ ახალგაზრდული დარდით და სიხარულით... მითხარი, ნიშნავდა რაიმეს კაისთვის ზოლიანი ტყავის ბურთის სუნი, რომელიც ასე ძალიან უყვარდა ვანიას? ნუთუ კაიც ასე ჰკოცნიდა ხელზე დედას, კაისთვისაც ასე სასიამოვნოდ გაჰქონდა შარიშური დედის აბრეშუმის კაბის კალთებს? ნუთუ ისიც ასე ჯანყდებოდა ღვეზელების გამო, როგორც თვითონ სამართალმცოდნეობის სასწავლებელში? ნუთუ კაიც ასე იყო შეყვარებული? ნუთუ კაისაც შეეძლო ასე გასძღოლოდა კრებებს? კაი მოკვდავია, დიახ, ის არის მოკვდავი, ის უნდა მოკვდეს, ეს სწორია. მაგრამ ჩემთვის, ვანიასთვის – მთელი ჩემი აზრებითა და გრძნობებით, ეს სრულიად სხვა რამეა, ეს შეუძლებელია! შეუძლებელია მე – ივან ილიჩი სასიკვდილოდ ვიყო განწირული, ეს წარმოუდგენელია, ეს საშინელებაა. თუ მეც ისე უნდა მოვკვდე, როგორც კაი, მე ეს დიდი ხანია მეცოდინებოდა, ამას ჩემი შინაგანი ხმა მეტყოდა, მაშინ, როცა მსგავსიც არაფერი მიგრძნია... მეც და ჩემ ამხანაგებსაც კარგად გვესმოდა, რომ ეს სულაც არ იყო ისე, როგორც კაისთან, რომ ჩვენ ეს სულაც არ გვეხებოდა... ახლა კი, აი, რა ხდება! – ეუბნებოდა თავის თავს, – არა, არ შეიძლება! ასე არ არის!.. არ შეიძლება-მეთქი, მაგრამ არის! მაინც რა არის? როგორ გავიგო ეს?» დიახ, ასეთი იყო მისი განცდები. დიახ, არ შეეძლო ამის გაგება. ცდილობდა, თავიდან ამოეღო, მოეშორებინა ეს ცრუ, არასწორი, ავადმყოფური აზრები და სწორი, ჯანსაღი აზრებით შეენაცვლებინა, მაგრამ ისევ მოდიოდა, ისევ ეუფლებოდა მის სულს და გონებას, ისადგურებდა მის გონებაში არა როგორც აზრი, არამედ როგორც სინამდვილე. და ივან ილიჩი მათ ნაცვლად რიგრიგობით უხმობდა სხვა აზრებს იმ იმედით, რომ მათში დასაყრდენს ჰპოვებდა. ცდილობდა, დაბრუნებოდა აზრის იმ ადრინდელ მდინარებას, რომელიც ფარავდა, წინ ეღობებოდა ფიქრს სიკვდილის შესახებ. მაგრამ უცნაურია, ყველაფერი ის, რაც ადრე მალავდა, რაც ხელს უშლიდა სიკვდილის გაცნობიერებას, ახლა უკვე აღარ შეეძლო მას ამგვარი ქმედება. ამ ბოლო დროს ივან ილიჩი სულ იმის მცდელობაში იყო, როგორმე აღედგინა გრძნობების ის ადრინდელი მდინარება, გრძნობებისა, რომელიც უარს ამბობდა, უარყოფდა სიკვდილს... წავალ სამსახურში, საქმით დავკავდები, მე ხომ ამით ვცოცხლობდიო, – ეტყოდა საკუთარ თავს და წავიდოდა, გადაიყრიდა გულიდან ყოველგვარ ეჭვს და უსიამოვნო ფიქრებს, ჩაერთვებოდა ამხანაგებთან საუბარში, დაჯდებოდა, მოავლებდა ჩვეულებისამებრ დაბნეულ, ფიქრიან მზერას მომლოდინე ადამიანებს, დაეყრდნობოდა გამხდარი მკლავებით მუხის სავარძლის სახელურებს, გადაიხრებოდა ამხანაგებისკენ, მოიცურებდა ქაღალდებს, ამხანაგებს ერთს გადაუჩურჩულებდა, სწრაფად აიხედავდა, გასწორდებოდა, წარმოთქვამდა ნაცნობ სიტყვებს და ჩაუჯდებოდა საქმეს. მაგრამ ტკივილი, რომელსაც სულაც არ აინტერესებდა, საქმე რა ვითარებაში იყო, დამთავრებული იყო თუ დასამთავრებელი, დაიწყებდა ფერდქვეშ თავის სისხლისმწოვ ქმედებას, ივან ილიჩი მოუსმენდა, შეეცდებოდა, აღარ ეფიქრა, მაგრამ ტკივილი თავისას აგრძელებდა, მოვიდოდა, ჩაუჯდებოდა ფერდში, გაშეშდებოდა ივან ილიჩი ტკივილისგან, ჩაუქრებოდა თვალები და ისევ ჰკითხავდა თავის თავს – ნუთუ მხოლოდ ეს არის, მხოლოდ ეს ტკივილია სიმართლეო?.. ამხანაგებიც და ქვეშევრდომებიც ძალიან შეწუხებულები იყვნენ, უკვირდათ, ასეთი ბრწყინვალე, ასეთი გამოცდილი, დახვეწილი მოსამართლე, როგორ ცდებოდა, როგორ უშვებდა ასეთ შეცდომებს. ის დახვეწილი, გამოცდილი მოსამართლე კი მხოლოდ თავს გადააქნევდა და შეეცდებოდა, გონებაზე მოსულიყო, მიიყვანდა ბოლომდე როგორმე კრებას და წავიდოდა სახლში იმ სევდიანი განწყობით, იმის მწარე გაცნობიერებით, რომ აღარ შეუძლია სამსახურებრივი საქმეებით ძველებურად გადაფაროს ის, რის დაფარვაც ასე ძალიან სწადია... ის ანუ ის ტკივილი იმიტომ კი არ მიიქცევდა თავისკენ ყურადღებას, იმიტომ კი არ ახსენებდა თავს, რათა მას – ივან ილიჩს ემოქმედა, დახმარებოდა რამით საკუთარ თავს, არამედ მხოლოდ იმიტომ, რომ არ ემოქმედა, არაფერი ეკეთებინა, მისთვის ესმინა და ეტანჯა – აი, რა იყო ყველაზე ცუდი! ამ მდგომარეობიდან რომ გამოსულიყო, ივან ილიჩი სხვა შირმებს ეძებდა. გამოჩნდებოდა სხვა შირმები და ცოტა ხანს ჩაუყუჩდებოდა ტკივილი, მაგრამ არათუ ქრებოდა, არათუ იკარგებოდა საბოლოოდ, არამედ, ისე ნათლად, ისე აშკარად წარმოავლენდა თავს, თითქოს ყველაფერში შეაღწია, თითქოს მთელ ორგანიზმს მოედო, ყველა სიძნელე გადალახა და მისი შეჩერება აღარაფერს შეუძლია. ამ ბოლო დროს ზოგჯერ ასედაც ხდებოდა – შევიდოდა ივან ილიჩი თავისი ხელით ლამაზად მოწყობილ სასტუმრო ოთახში, სადაც ის კიბიდან ჩამოვარდა, ოთახში, რომლის მოწყობასაც ლამის შეეწირა და რა მწარე, თანაც რა სასაცილოა ახლა ამაზე ფიქრიო, თუმცა ეჭვიც არ ეპარებოდა, მისი ტანჯვა, მისი ეს ავადმყოფობა სწორედ იმ კიბიდან ჩამოვარდნის, ტკენის, დაჟეჟილობის ბრალი იყო... შევიდოდა, დაინახავდა ძვირფას, ლაქით გაპრიალებულ მაგიდას რაღაც ღრმა ნაჭდევი აჩნდა, დიდხანს იფიქრებდა, დაუწყებდა მიზეზს ძებნას და ბოლოს მიხვდებოდა, მიზეზი მოჩუქურთმებული ალბომის კუთხეში გაღუნული თუჯიაო, აიღებდა თავის მიერ შედგენილ ძვირფას ალბომს, ნახავდა, სურათები ზოგან გახეული იყო, ზოგან ამოტრიალებული – ჩემი ქალიშვილიცა და მისი ამხანაგებიც უწესრიგოები არიანო, – გაიფიქრებდა ნაწყენი და ყველაფერს დიდი მონდომებით მოიყვანდა წესრიგში. მერე თავში ის აზრი მოუვიდოდა, ალბომს მთელი ამ établissement-იანად[10] აი, იმ კუთხეში ყვავილებთან გადავიტანო, ლაქიას დაუძახებდა, მაგრამ მის მაგივრად დასახმარებლად ან ქალიშვილი შემოვიდოდა, ან ცოლი, რომლებიც არ ეთანხმებოდნენ, ეწინააღმდეგებოდნენ და ისიც ეკამათებოდა, ბრაზობდა... მიუხედავად ამისა, ყველაფერი მაინც კარგად იყო, ვინაიდან ახლა «ის» სულაც არ ახსოვდა, «ის» აღარ იყო, აღარ ჩანდა. და აი, როცა იმ ყველაფრის ერთი ადგილიდან მეორე ადგილზე თავისი ხელით გადაადგილება დაიწყო – მოიცა, გაჩერდი, მაგას მოსამსახურეები გააკეთებენო, – უთხრა ცოლმა, რომ უცებ ივან ილიჩმა დაინახა, როგორ გაკრთა «ის» შირმის უკან! იმედი ჰქონდა, გაქრებოდა, შირმა დაიცავდა მისგან და, თავისდაუნებურად გაყუჩდა, გაირინდა, ყური მიუგდო... მაგრამ ის ისევ იქ იყო, ისევ ღრღნიდა, ისევ აწამებდა, ისევ მოურიდებლად მოსჩერებოდა ყვავილებს იქიდან, ივან ილიჩს კი აღარ შეეძლო თავის მოტყუება... რატომ, რისთვის?! «ნუთუ მართლა ასეა, ნუთუ სიმართლეა ის, რომ აქ, აი ამ ფარდის გამო ისე ვკვდები, როგორც ომში, როგორც შეტევაზე?! სისულელეა, საშინელებაა! არა, არ შეიძლება, არ არის ეს ასე!.. არ შეიძლება... მაგრამ არის!..» შევიდოდა კაბინეტში, დაწვებოდა, დარჩებოდა მასთან მარტოდმარტო პირისპირ, თავად კი არაფერი შეეძლო, გარდა იმისა, რომ ეყურებინა მისთვის და გაყინულიყო. ---------------------------------------- 7 როგორ მოხდა ეს ივან ილიჩის ავადმყოფობის მესამე თვეს, თქმა ამისა ძნელია. ხდებოდა ნელა, ნაბიჯ-ნაბიჯ, შეუმჩნევლად, გაუცნობიერებლად, მაგრამ ხდებოდა ის, რომ იცოდა ცოლმაც, ქალიშვილმაც, იცოდა მისმა გიმნაზიელმა ვაჟმაც, იცოდნენ მოსამსახურეებმაც, ნაცნობ-მეგობრებმაც, იცოდნენ ექიმებმაც, რაც მთავარია, იცოდა თვითონაც, რომ მისი ეს ავადმყოფობა მხოლოდ იმით იყო ყველასთვის საინტერესო, როდის გაათავისუფლებდა სასამართლოში ადგილს, როდის გაათავისუფლებდა მისით შეწუხებულ ადამიანებს და გათავისუფლდებოდა თვითონაც ამ ტანჯვისგან. ღამით თითქმის არ ეძინა, ოპიუმსაც უკეთებდნენ, მორფსაც უშხაპუნებდნენ, მაგრამ ეს იოტისოდენ შვებასაც არ ჰგვრიდა. ის ყრუ, უთქმელი სევდა, ძილბურანში რომ დაეუფლებოდა, როგორც რაღაც სიახლე, თავიდან ოდნავ თითქოს ამშვიდებდა, მაგრამ ტკივილი მალე კიდევ უფრო გაუსაძლისი ხდებოდა. ექიმის რჩევით ივან ილიჩს საკვებს საგანგებოდ ურჩევდნენ და უმზადებდნენ, მაგრამ ეს საჭმელები მას უგემურზე უგემური ეჩვენებოდა. მონელებული საკვებისგან მისი ორგანიზმის გათავისუფლება სპეციალური მოწყობილობით ხდებოდა, რაც მისთვის ნამდვილი წამება იყო – სიბინძურე, უხამსობა, აუტანელი სუნი... უფრო მეტად იმის გამო იტანჯებოდა, რომ ამ საქმეში თვითონ კი არა, სხვა ადამიანები ირჯებოდნენ, მის გასაკეთებელს სხვები აკეთებდნენ... მაგრამ ნუგეშისმცემელი მას სწორედ ამ ყველაზე უსიამოვნო საქმეში გამოუჩნდა, ვინაიდან იმ სიბინძურის გასატანად ყოველთვის ის ადამიანი მოდიოდა, ვისაც სახელად გერასიმი ერქვა. ეს იყო სიცოცხლით სავსე, ქალაქური საჭმელ-სასმელით გასუქებული ახალგაზრდა გლეხი, ყოველთვის ხალისიანი, გულღია და მხიარული. თავიდან ივან ილიჩს რცხვენოდა იმ სუფთა, რუსულ ყაიდაზე ჩაცმული, უსიამოვნო საქმით დაკავებული ახალგაზრდა კაცისა და წუხდა, ღელავდა. ერთხელ, სუდნოდან წამომდგარს შარვლის ასაწევად ძალა რომ აღარ ეყო, პირდაპირ რბილ სავარძელში ჩაეშვა. იჯდა და თავის შიშველ, დაძარღვულ ფეხებს შეძრწუნებული დაჰყურებდა. სწორედ ამ დროს დიდი, ბრახუნა ჩექმებით გერასიმი შემოვიდა და კუპრის სასიამოვნო სუნთან ერთად ზამთრის ცივი, კამკამა ჰაერის სურნელი შემოიტანა. შემოვიდა ფრთხილად, უხმაუროდ, ეკეთა ხამი ტილოს სუფთა წინსაფარი, ეცვა ჩითის სუფთა ხალათი, შიშველ, მარჯვე, ღონიერ მკლავებზე სახელოები აკაპიწებული ჰქონდა. ეტყობა, არ უნდოდა შერცხვენოდა ავადმყოფს და სუდნოსთან ისე მივიდა, ივან ილიჩისკენ არც კი გაუხედავს. – გერასიმ, – დაუძახა ხმადაბლა ივან ილიჩმა. გერასიმი შეკრთა, ხომ არაფერი შემეშალაო და კეთილი, ახალგაზრდა, ჯერ ისევ უწვერული სახე ავადმყოფისკენ სწრაფად მიაბრუნა: – რას მიბრძანებთ? – ეს საქმე შენთვის ალბათ ძალიან უსიამოვნოა. მაპატიე, მე უკვე აღარაფერი შემიძლია. – რას ბრძანებთ! – თვალები გაუნათდა გერასიმს, საღი, თეთრი, ქათქათა კბილები გამოაჩინა, – რატომ არ უნდა შევწუხდე, რატომ არ უნდა გავისარჯო, თქვენ ხომ ავად ხართ. თქვა, თავისი მარჯვე ხელებით გასაკეთებელი საქმე გააკეთა, ფრთხილი, მსუბუქი ნაბიჯებით ოთახიდან გავიდა და ხუთი წუთის შემდეგ უკან უხმაუროდ შემობრუნდა. ივან ილიჩი ისევ სავარძელში იჯდა. – გერასიმ, – უთხრა, როცა მან სუფთა, გარეცხილი სუდნო ადგილზე დადგა, – გეთაყვა, დამეხმარე, მოდი, ამაყენე, ადგომა მიჭირს, დიმიტრი კი უკვე გავუშვი. გერასიმი მივიდა, თავისი ძლიერი მკლავები ისევე მსუბუქად მოხვია, როგორ მსუბუქადაც დააბიჯებდა და ფრთხილად წამოაყენა. მერე ცალი ხელი წელზე მოხვია, მეორე ხელით პანტალონი აუწია, უნდოდა ლოგინში ჩაეწვინა, მაგრამ ივან ილიჩმა დივანზე დამსვიო, სთხოვა და გერასიმმა დივანთან თითქმის ხელში აყვანილი მიიყვანა. – გმადლობ, რა კარგად, რა მარჯვედ აკეთებ ყველაფერს... გერასიმმა გაიღიმა, წასასვლელად მოემზადა, მაგრამ ივან ილიჩს დაენანა მისი გაშვება, ვინაიდან, ეტყობა, თავს კარგად გრძნობდა მასთან. – გერასიმ, გეთაყვა, მომიცურე სკამი, არა, ეს არა, აი, ის! ფეხებქვეშ დამიდგი, თავს ასე უკეთესად ვგრძნობ. გერასიმმა სკამი მოიტანა, უხმაუროდ დადგა, გაასწორა, ფეხები სკამზე დააწყობინა და ივან ილიჩს მოეჩვენა, რომ ამ მდგომარეობაში ცოტა შვება იგრძნო. – ასე თავს უკეთესად ვგრძნობ, აი, ის ბალიში კი ფეხებქვეშ დამიდე. გერასიმმა ბალიში გაასწორა და ფეხებქვეშ დაუდო. ვიდრე გერასიმს ბალიშის დასადებად მისი ფეხები ხელში ეჭირა, ივან ილიჩმა თავი კიდევ უფრო უკეთესად იგრძნო და ეკითხება: – გერასიმ, დაკავებული ხარ? – არა, ბატონო, სულაც არა, – გერასიმმა ბატონებთან ასეთი ლაპარაკი ქალაქელებისგან ისწავლა. – გაქვს კიდევ რამე გასაკეთებელი? – არა, ყველაფერი მოვითავე. დავჭრი ხვალისთვის შეშას და მორჩა. – მაშინ დამიჭირე ფეხები ცოტა უფრო მაღლა, შეგიძლია? – რატომ არ შემიძლია! – გერასიმმა ფეხები ოდნავ აუწია და ივან ილიჩს მოეჩვენა, რომ ამ მდგომარეობაში ტკივილს თითქმის აღარ გრძნობდა. – ახლა შეშის საქმე როგორღა იქნება? – ნუ წუხხართ, მოვასწრებ. ივან ილიჩმა სთხოვა დამჯდარიყო, მისი ფეხები მაღლა, აი, ასე სჭეროდა და ესაუბრა მასთან... უცნაურია, მაგრამ ეჩვენებოდა, რომ ასე უკეთესად იყო. ამის შემდეგ დაუძახებდა ზოგჯერ გერასიმს, შეაწყობდა ფეხებს მის მხრებზე და დაუწყებდა ლაპარაკს. გერასიმი ყველაფერს ხალისით, გულიანად აკეთებდა და ეს გულს უჩუყებდა ივან ილიჩს. სხვების ჯანმრთელობა, ძალა და მხნეობა შეურაცხყოფდა, მხოლოდ გერასიმის ჯანმრთელობა არ აღიზიანებდა, არ აღიზიანებდა ის, რომ ასეთი ხალისიანი, სიცოცხლით, ჯანით და ღონით იყო სავსე. ეს არათუ არ აღიზიანებდა, არამედ ამშვიდებდა კიდევაც. ყველაზე დიდი სატანჯველი ივან ილიჩისთვის სიცრუე იყო, ყველასგან აღიარებული ის სიცრუე – კი არ კვდება, უბრალოდ ავადაა, მისთვის მხოლოდ სიმშვიდე, მკურნალობაა საჭირო, მერე კი ყველაფერი შესანიშნავად იქნებაო, მაშინ როცა მან – ივან ილიჩმა კარგად იცოდა, რამდენიც და როგორც არ უნდა ემკურნალა, რაც არ უნდა ექნა, კარგად აღარასოდეს იქნებოდა, მისი ბოლო აუტანელი წამება და სიკვდილი იყო... ტანჯავდა ეს სიცრუე, ტანჯავდა ის, რომ არავის უნდოდა ეღიარებინა – ყველამ ვიცით, იცის თვითონაც, მაგრამ ვცრუობთ და გვინდა ვაიძულოთ, რათა იმანაც ამ სიცრუეში იცხოვროსო... სიკვდილის წინ თავსმოხვეული ეს სიცრუე, რომლითაც უნდოდათ გაეუბრალოებინათ სიკვდილის ზეიმური აქტი და ვიზიტების, სადილად მორთმეული ზუთხების დონემდე დაეყვანათ, ივან ილიჩისთვის ნამდვილი სატანჯველი იყო. მაგრამ, უცნაური ის არის, ბევრჯერ, როცა ისინი მის გამო ასე ოინბაზობდნენ, ერთი სული ჰქონდა, ეყვირა, კმარა, შეწყვიტეთ, გეყოფათ ტყუილი, თქვენც იცით და მეც კარგად ვიცი, რომ ვკვდებიო, მაგრამ გამბედაობა ამისთვის არასოდეს ჰყოფნიდა... ხედავდა, კვდომის ეს შემაძრწუნებელი აქტი მის ირგვლივ ყველას უბრალო უსიამოვნებამდე, ერთგვარ უწესობამდეც დაჰყავდათ (მსგავსად იმ ადამიანის საქციელისა, სასტუმრო ოთახში შესვლისას საზიზღარ სუნს რომ აყენებს), მაშინ როცა წესიერებისთვის ივან ილიჩს არასოდეს უღალატია... იცოდა, არავინ შეიცოდებდა, არავის ჰქონდა სურვილი, მისი მდგომარეობა გაეგო. ერთადერთი მხოლოდ გერასიმი იყო, ვისაც მისი ესმოდა და ეცოდებოდა. ამიტომაც იყო, რომ თავს კარგად მხოლოდ მასთან გრძნობდა. განსაკუთრებით მაშინ, როცა მთელი ღამე ფეხები მის მხრებზე ჰქონდა შეწყობილი, ის კი იჯდა მშვიდად – თქვენ ამაზე ნუ წუხხართ, ივან ილიჩ, გამოძინებას ჯერ კიდევ მოვასწრებო და წასვლას სულაც არ აპირებდა. ანდა მაშინ, შენობით რომ დაუწყებდა ლაპარაკს – ნეტავი შენ არ იყო ავად, თორემ რატომ არ მოგემსახურებიო?.. დიახ, ერთადერთი მხოლოდ გერასიმი არ ტყუოდა, ყველაფრიდან აშკარა იყო, რომ კარგად ესმოდა, რა ხდებოდა, ეცოდებოდა თავისი გამხდარი, ძალაგამოლეული ბატონი და ამის დამალვა საჭიროდ არ მიაჩნდა... ის კი არა, ერთხელ, როცა ივან ილიჩმა უთხრა, საკმარისია, წადი, დაისვენეო, ასე უპასუხა: – ჩვენც დავიხოცებით, ვითომ თავი რატომ არ უნდა შევიწუხოთ, – თქვა და ამით აგრძნობინა, რომ სულაც არ უმძიმდა, არ აწუხებდა ეს შრომა, ვინაიდან ამას მომაკვდავი ადამიანისთვის აკეთებდა და იმედი ჰქონდა, დრო რომ დადგებოდა, თავს ვინმე მისთვისაც შეიწუხებდა. გარდა იმ სიცრუისა, გარდა იმ სიცრუით გამოწვეული გულის ტკივილისა, ივან ილიჩს ყველაზე მეტად ის ტანჯავდა, გულწრფელად არავის ვუყვარვარ, არავის ვეცოდებიო. ზოგჯერ იყო წუთები, როცა გაუთავებელი ტანჯვის, ტკივილის შემდეგ, როგორადაც არ უნდა შერცხვენოდა, უნდოდა, ისიც ისევ შესცოდებოდა ვინმეს, ისე მოჰფერებოდა, ისე ეკოცნა და ეტირა, როგორც პატარა, ავადმყოფ ბავშვს ჰკოცნიან და ეფერებიან. იცოდა, ოჯახის საპატიო წევრს წვერი უკვე გაჭაღარავებული ჰქონდა და ეს შეუძლებელი იყო, მაგრამ მაინც უნდოდა, მაინც ენატრებოდა... რაღაც ამდაგვარს მხოლოდ გერასიმისგან გრძნობდა და მის გვერდით ყოფნა ამშვიდებდა... აი, ახლაც უნდოდა ეტირათ, მოფერებოდნენ, ეტირათ მის გამო, მაგრამ, აი, მოდის მისი ამხანაგი შებეკი და ნაცვლად ამისა, მკაცრ, სერიოზულ, ღრმად მოაზროვნე ადამიანის სახეს იღებს, ისევ საქმეზე უწყებს საუბარს, კასაციურ გადაწყვეტილებაზე თავის აზრს უზიარებს და მტკიცედ იცავს ამ აზრს... და მაინც, სიცოცხლის ამ ბოლო დღეებს, ყველაზე მეტად, როგორც მის ირგვლივ გაბატონებული, ისე თავად მასშიც ფესვგადგმული სიცრუე უწამლავს. 9 პრასკოვია ფეოდოროვნა თეატრიდან გვიან ღამით დაბრუნდა, მართალია, ოთახში ფეხაკრეფით შევიდა, მაგრამ, მისი შემოსვლა ივან ილიჩმა მაინც გაიგო, თვალები გაახილა და მაშინვე დახუჭა. პრასკოვია ფეოდოროვნას უნდოდა, გაეშვა გერასიმი, ქმართან თვითონ დარჩენილიყო, თუმცა ივან ილიჩმა თვალები ისევ გაახილა, ცოლს შეხედა და ეუბნება: – არა, წადი. – ძალიან გტკივა? – რა მნიშვნელობა აქვს, მაინც სულერთია. – კარგი, მაშინ დალიე ოპიუმი. ივან ილიჩი დაეთანხმა, წამალი დალია და პრასკოვია ფეოდოროვნა წავიდა. სამ საათამდე ძილ-ღვიძილში იყო, ეჩვენებოდა, თითქოს შავ, ვიწრო, ძალიან გრძელ ტომარაში ტენიან, წვალობენ, ცდილობენ, მაგრამ ბოლომდე ვერა და ვერ ტენიან. ბოლოს მისთვის ეს თავზარდამცემი, ძრწოლის მომგვრელი ამბავი აუტანელი ტანჯვით მთავრდება: თან ეშინია, თან უნდა ჩავარდეს, ჩაასკდეს ძირამდე, იბრძვის, ეხმარებათ... უცებ ადგილიდან წყდება, ვარდება, სწრაფად მიქრის ფსკერისკენ და... იღვიძებს. მის ფეხთით ლოგინზე ისევ ისე მშვიდად, ისევ ისე მოთმინებით ზის გერასიმი და თვლემს... თვითონ გამხდარი, გაჩხიკინებულია, წინდებიანი ფეხები გერასიმის მხრებზე აქვს შეწყობილი... ოთახში ისევ ის აბაჟურიანი სანთელი ანთია... თვითონ ისევ ისე იტანჯება, ისევ ის გაუსაძლისი, დაუსრულებელი ტკივილი აწამებს. – წადი, გერასიმ, – უთხრა ჩურჩულით. – არა, ვიჯდები. – წადი, დაისვენე. ივან ილიჩმა ფეხები ჩამოიღო, გვერდზე გადაბრუნდა, ხელი თავქვეშ ამოიდო, მანამდე შეიცადა, ვიდრე გერასიმი გვერდითა ოთახში გავიდოდა, მერე კი თავი ვეღარ შეიკავა და ბავშვივით ატირდა. ტიროდა თავის უსასოობაზე, თავის მარტოობაზე, ტიროდა ადამიანების სისასტიკეზე, სისასტიკეზე ღმერთისა, ტიროდა იმაზე, ასე რომ მიატოვა ღმერთმა: – რატომ, რატომ მომექეცი ასე? რატომ ვეწამები, რატომ, რისთვის? პასუხს არ ელოდა და ტიროდა, ტიროდა იმაზე, რომ არ იყო პასუხი და რომ არც შეიძლებოდა ყოფილიყო... მალე ტკივილი კიდევ უფრო გაუსაძლისი გახდა, მაგრამ არავის ეძახდა, იწვა გაუნძრევლად და თავისთვის ბუტბუტებდა: «კიდევ, კიდევ უფრო დამცხე, კიდევ უფრო მატკინე, მაგრამ რატომ, რისთვის? რა ვქენი, რა ჩავიდინე, რა დავაშავე ასეთი? რატომ, რისთვის?» მერე დამშვიდდა, არა მარტო ტირილი, სუნთქვაც კი შეწყვიტა და სმენად იქცა – თითქოს სიტყვებს, ხმიერ ლაპარაკს კი არა, გულის ხმას უსმენდა, გულიდან წამოსული აზრების მსვლელობას. – მაინც რა გინდა? – ეს იყო სიტყვებით გახმიანებული პირველი აზრი, რომელიც მან გაიგონა და – «რა გინდა, მაინც რა გინდაო?» – გაუმეორა ხმამ რამდენჯერმე. და ივან ილიჩი ისევ სმენად იქცა. ისე იყო დაძაბული, უკვე ტკივილსაც აღარ გრძნობდა. – იცოცხლო? მაინც როგორ? – ჰკითხა იმავე ხმამ. – მინდა ისე ვიცხოვრო, როგორც ვცხოვრობდი, კარგად, ბედნიერად. – როგორ კარგად და ბედნიერად? – ჰკითხა მან ისევ და ივან ილიჩმა გონებაში თავისი კარგი, ბედნიერი ცხოვრებიდან ყველაზე საუკეთესო წუთების გახსენება დაიწყო... მაგრამ, უცნაური ის იყო, იმ ბედნიერი ცხოვრების საუკეთესო წუთები, ბავშვობაზე იმ პირველი მოგონების გარდა ახლა ისეთი სულაც აღარ ეჩვენა, როგორიც მაშინ. მხოლოდ იქ, ბავშვობაში იყო რაღაც ისეთი, რითაც შეიძლებოდა გეცოცხლა... მაგრამ ადამიანი, ვინც ბავშვობის ის ბედნიერება განიცადა, აღარ იყო, ეს მოგონება მას კი არა, თითქოს ვიღაც სხვას შეეხებოდა. როცა ის იწყებოდა, რამაც ის ადამიანი წარმოშვა, ვინც ახლანდელი ივან ილიჩია, ყველაფერი ის, რაც მაშინ ასეთი სასიხარულო ეჩვენებოდა, ახლა მის თვალწინ ქრებოდა, არარაობად იქცეოდა, ხშირად სისაძაგლედაც კი. რაც უფრო შორდებოდა ბავშვობას, რაც უფრო უახლოვდებოდა დღევანდელობას, მით უფრო საეჭვო და არდასაჯერებელი იყო მისთვის, რომ კიდევ იქნებოდა რაიმე ისეთი, რაც მის გულს სიხარულს მოჰგვრიდა. მისი ეს განწყობა სამართალმცოდნეობის სასწავლებლიდან დაიწყო. თავიდან იქ ჯერ კიდევ იყო ის რაღაც კარგი – იყო სიხარული, მეგობრობა, იყო იმედი, მაგრამ ზედა კლასებში ვითარება თანდათან შეიცვალა, იქ უკვე ნაკლებად იგრძნობოდა ის სილაღე, ის სიხარული, აღარ იყო ის სიამოვნების მომგვრელი წუთები... მერე პირველი სამსახური გუბერნატორთან და ისევ გაჩნდა ბედნიერების წუთები – ეს იყო ქალის სიყვარული, იმ სიყვარულის გახსენება... მერე ყველაფერი აირია, კარგი იშვიათად თუ გაკრთებოდა აქა-იქ, ხოლო რაც დრო გადიოდა, სულ უფრო იშვიათად და იშვიათად... მერე ცოლის შერთვა – ისე შემთხვევით... იმედგაცრუება, ცოლის პირიდან ამოსული სუნი, მგრძნობელობა, ფარისევლობა, მკვდარი, სულგაცლილი, უინტერესო სამსახური და გამუდმებული წუხილი ფულზე... ასე გაიარა ერთმა წელმა, ორმა, ათმა, ოცმა წელიწადმა, მაგრამ არათუ არ შეცვლილა არაფერი, რაც დრო გადიოდა, ცხოვრება სულ უფრო უინტერესო, სულ უფრო მოსაწყენი ხდებოდა... მშვიდად მივაბიჯებდი მთის ძირას, მაგრამ ასე მეგონა, თითქოს ზევით, მთაზე ავდიოდი. დიახ, ასე იყო... რამდენადაც საზოგადოების აზრით მთაზე სულ ზევით და ზევით ავდიოდი, იმდენად სულ უფრო სწრაფად ქრებოდა, სწრაფად იფერფლებოდა სიცოცხლე... და აი, უკვე მთაზე ვარ, მოკვდი! მაინც, რა არის ეს?! რატომ?! არა, ეს შეუძლებელია! არ შეიძლება ასეთი უაზრო, ასეთი უხამსი იყოს ცხოვრება. და თუ ის მართლაც ასეთი უაზრო და უხამსია, მაშ ასე რატომ უნდა ვიტანჯებოდე, რატომ უნდა ვკვდებოდე ასეთი წამებით? არა, არ არის... არ არის რაღაც ისე... «იქნებ ისე არ ვიცხოვრე, როგორც უნდა მეცხოვრა?» – გაუელვა უცებ გონებაში. «ჰო, მაგრამ, როგორ ისე არა, როცა ყველაფერს ისე ვაკეთებდი, როგორც საჭირო იყო?!» – ეუბნებოდა თავის თავს, თუმცა უმალ თავიდან იშორებდა სიცოცხლის და სიკვდილის ამოცანის ამ ერთადერთ ახსნას, როგორც სრულიად წარმოუდგენელს. «ახლა რა გინდა? სიცოცხლე? ისეთი სიცოცხლე, როგორი ცხოვრებითაც სასამართლოში ცხოვრობდი? ისეთი – სასამართლო მოდისო! – ბოქაული რომ გამოაცხადებდა?»... «სასამართლო მოდის... სასამართლო მოდის!» გაიმეორა ივან ილიჩმა გუნებაში – აი, ესეც შენი სასამართლო!.. ჰო, მაგრამ, მე ხომ დამნაშავე არა ვარ! – წამოიძახა ღვარძლიანად, – მაშ რატომ?! რისთვის?! რატომ?!. – მერე შეწყვიტა ტირილი, კედლისკენ გადაბრუნდა და – რატომ, რისთვის, რისთვის მთელი ეს საშინელებაო?! – ისევ მოეძალა ფიქრი. რამდენსაც არ ფიქრობდა, ვერა და ვერ პოულობდა პასუხს. მაგრამ როცა მის გონებაში, როგორც ეს ხშირად ხდება ხოლმე, ის აზრი გაკრთებოდა, ეს ყველაფერი იმიტომ ხდება, რომ მე – ივან ილიჩმა, ისე არ ვიცხოვრე, როგორც საჭირო იყოო. მერე გაახსენდებოდა, მთელი სიცოცხლე როგორ წესიერად, როგორ პატიოსნად იცხოვრა და იმ უცნაურ აზრსაც თავიდან მოიშორებდა. ------------------------------------…
- დაამატა Kakha to ლიტერატურა at 9:09pm on დეკემბერი 27, 2018
- თემა: სახელმწიფოს პატრონი
- – რანაირად იმართლებ თავს, თუ დაგიწყებენ იმის მტკიცებას, რომ დიდად როდი აბედნიერებ ამ ადამიანებს, რაშიაც თურმე თვითონვე მიუძღვით ბრალი, რადგანაც, მართალი გითხრა, სწორედ ისინი არიან სახელმწიფოს ბატონ-პატრონნი, მაგრამ მათთვის ამაში სახეირო არა ყრია რა: მაშინ როდესაც სხვები ადგილ-მამულს იძენენ და დიდებულ სახლებს იშენებენ, სათანადოდ ამკობენ მათ და საგანგებო მსხვერპლს სწირავენ ღმერთებს, გულუხვად მასპინძლობენ უცხოელ სტუმრებს და ფლობითაც ფლობენ იმას, რაზედაც წეღან ლაპარაკობდი – ოქრო-ვერცხლსა და, საერთოდ, ყველაფერს, რაც საჭიროა ბედნიერებისათვის. როგორც ჩანს, ეგ შენი მცველები ისე ეფუძნებიან სახელმწიფოში, როგორც დაქირავებული მაშველი რაზმები, რომლებსაც სხვა საქმე არა აქვთ, მოქალაქეთა დაცვის გარდა. – დიახ, – მივუგე მე, – მეტსაც გეტყვი: დანარჩენებისაგან განსხვავებით, ისინი მხოლოდ სურსათ-სანოვაგისათვის მსახურობენ და არავითარ სხვა საზღაურს არ იღებენ, ასე რომ, ვერც უცხო ქვეყნებს მოინახულებენ თავიანთი ნება-სურვილით, ვერც საჩუქრებს მიართმევენ ჰეტერებს და ვერც სხვა სიამოვნებისათვის დახარჯავენ ფულს, როგორც იქცევიან მათი ბედნიერი თანამოქალაქენი. დანარჩენს რომ თავი ვანებოთ, აი, რამდენი რამ გამოგრჩა, როცა მაგ შენს ბრალდებას მიყენებდი. – მაშ, ეგეც ჩავრთოთ ბრალდებაში, – თქვა ადიმანტემ. – ესე იგი, შენ გსურს გაიგო, რანაირად ვიმართლებ თავს? – დიახ. – მე მგონია, პასუხის მოძებნა არ გაგვიჭირდება, თუკი იმავე გზას გავყვებით. ჩვენ ვიტყვით, რომ საკვირველი არა არის რა იმაში, თუ ჩვენი მცველები სწორედ ამ პირობით იქნებიან ყველაზე ბედნიერნი; თუმცა ჩვენი სახელმწიფოს დაარსებისას იმას კი არ ვისახავთ მიზნად, რომ განსაკუთრებით ბედნიერი გავხადოთ მოსახლეობის ერთი რომელიმე ფენა, არამედ იმას მიველტვით, რომ მთელ სახელმწიფოს მოვუპოვოთ ყველაზე დიდი ბედნიერება. რადგანაც იმთავითვე გვეგონა, რომ სწორედ ამნაირ სახელმწიფოში შეიძლებოდა სამართლიანობის მიკვლევა, ისევე, როგორც უსამართლობისა – მანკიერი წეს-წყობილების მქონე სახელმწიფოში, და იმედი გვქონდა, რომ ამ დაკვირვების წყალობით შევძლებდით გადაგვეჭრა ის საკითხი, რომელსაც ამდენი ხანია ვუკირკიტებთ. ამიტომაცაა, რომ ახლა ჩვენი წარმოსახვით ვძერწავთ სახელმწიფოს, რომელიც ბედნიერი გვგონია, მაგრამ არა ნაწილობრივ, არამედ მთლიანად; მოქალაქეთა მხოლოდ ერთი ნაწილი კი არ უნდა იყოს ბედნიერი, არამედ ყველა. შემდეგ კი განვიხილავთ მის საპირისპირო სახელმწიფოს. ვიღაცის სურათს რომ ვხატავდეთ, ხოლო მავანი მოვიდეს და გმობა დაგვიწყოს იმის გამო, რომ ყველაზე ლამაზ ფერებს არ ვიყენებთ სხეულის ყველაზე ლამაზი ნაწილების გადმოსაცემად, ვთქვათ, თვალებს, სხეულის ამ ულამაზეს სამკაულს, ძოწეულით კი არა ვხატავთ, არამედ შავი ფერით, – მე მგონია, მართებული იქნებოდა, თუ ასე მივუგებდით პასუხად: «ო, ჩვენო საოცარო მჩხრეკელო, რატომ გგონია, თითქოს თვალებს ისე ლამაზად უნდა ვხატავდეთ, რომ აღარც კი შეიძლება თვალებსა ჰგავდნენ? იგივე ითქმის სხეულის სხვა ასოებზედაც. შენ ისა თქვი, რომ თუ ყველა ნაწილს სათანადო ფერით გადმოვცემთ, ლამაზი გამოგვივა მთელი სხეულიც.» ასეა აქაც: ნუ გვაიძულებ მცველების თანამდებობას უშუალოდ დავუკავშიროთ იმნაირი ბედნიერება, რის შედეგადაც ისინი შეიძლება რადაც გნებავთ, იმად იქცნენ, მხოლოდ მცველებად კი არა. ჩვენ შეგვეძლო სასალუქო სამოსით შეგვემოსა, ოქროქსოვილით შეგვემკო მიწის მუშაკნი და ნება მიგვეცა მათთვის, მხოლოდ სახალისოდ ეშრომათ და ემუშავათ; ბუხრის პირას, მხართეძოზე არხეინად წამოწოლილი წარმოგვედგინა მეთუნეებიც; დაე, ელხინათ და ნება-ნება ეწრუპათ ღვინო, თავიანთი დაზგები კი გვერდით მოედგათ და მხოლოდ იმდენი ეტრიალებინათ, რამდენიც მოეპრიანებოდათ; შეგვეძლო ასევე გაგვებედნიერებინა დანარჩენებიც და მთელი ჩვენი სახელმწიფო აყვავებულ ბაღნარად წარმოგვესახა. მაგრამ ნუ გვაქნევინებ ამას, რადგან, კაცმა რომ ყური გიგდოს, აღარც მიწის მუშაკი ემგვანება მიწის მუშაკს, აღარც მეთუნე – მეთუნეს და, საერთოდაც, ვერცერთი ჩვენი მოქალაქე ვეღარ შეინარჩუნებს თავის საკუთარ სახეს. თუმცა ზოგჯერ ეს შეიძლება არც ისე დიდი უბედურება იყოს. რადგან თუ მეწაღეები უვარგისნი და უმაქნისნი იქნებიან, სახელმწიფო როგორმე გაუძლებს ამას. მაგრამ თუ ქვეყნისა და კანონიერების სადარაჯოზე მდგარი მცველები მხოლოდ სახელით იქნებიან მცველები და არა თავიანთი არსით, მალე შენი თვალითა ნახავ, როგორ დააქცევენ და მიწასთან გაასწორებენ სახელმწიფოს, ვინაიდან მათზეა დამოკიდებული ქვეყნის ბედნიერებაც და კეთილდღეობაც. თუ ჩვენ ნამდვილ მცველებად აღვზრდით მცველებს, ისინი ვერავითარ ზიანს ვეღარ მიაყენებენ სახელმწიფოს. ხოლო ვისაც სურს ერთგვარ მიწის მუშებად წარმოგვიჩინოს ისინი, თითქოს მცველები კი არა, საერთო სახალხო ზეიმისა და ღრეობის მონაწილენი იყვნენ, ის ალბათ სახელმწიფოს კი არა, სულ სხვა რაღაცას გულისხმობს. უნდა გადავწყვიტოთ, მაინც რას ვისახავთ მიზნად, სახელმწიფოს სადარაჯოზე რომ ვაყენებთ მცველებს: თვით მცველების ბედნიერებას თუ მთელი სახელმწიფოს კეთილდღეობას. ძალითა თუ შეგონებით უნდა ვაიძულოთ არა მარტო ჩვენი მწენი და მცველები, არამედ დანარჩენებიც, რაც შეიძლება უკეთ შეასრულონ თავიანთი მოვალეობა. ამრიგად, ჩვენს მიერ დაარსებული და სათანადო წყობილების მქონე სახელმწიფოს კეთილდღეობის ზრდასთან ერთად საშუალება უნდა მივცეთ ყველა ფენას, ყველა წოდებას, თავისი საკუთარი წილი ედოს საზოგადო სიკეთეში, მათი ბუნებრივი მონაცემების შესაბამისად. – მე თუ მკითხავ, მშვენივრად მსჯელობ. – მაგრამ ასევე მოგეწონება თუ არა ჩემი შემდეგი მსჯელობაც, ტყუპისცალივით რომ ჩამოჰგავს წინას? – მაინც რომელი? – ვნახოთ, ეს ორი რამ ხომ არ აფუჭებს ხელოსნებს, უმაქნისნი რომ ხდებიან? – რას გულისხმობ? – სიმდიდრეს და სიღარიბეს. – როგორ? – როგორ და, აი, ასე: განა გამდიდრებული მეთუნე მოისურვებს უფრო სრულყოფილად დაეუფლოს თავის ხელობას? – არამც და არამც. – პირიქით, დღითი-დღე სულ უფრო მცონარა და დაუდევარი გახდება. – რა თქმა უნდა. – ასე რომ, უფრო უარესი მეთუნე გვეყოლება. – დიახ. – მეორეს მხრივ, თუ სიღარიბის გამო ვერც ხელსაწყოების შეძენას შესძლებს და ვერც მისი ხელობისათვის საჭირო მასალისას, ჩვენი მეთუნის ნახელავიც უარესი იქნება და თავის საქმეს ვეღარც თვითონ ასწავლის ხეირიანად ვერც შვილებს და ვერც სხვა შეგირდებს. – ცხადია. – მაშასადამე, როგორც ერთის, ისე მეორის, – როგორც სიმდიდრის, ისე სიღარიბის გამოისობით ნახელავიც უარესი ხდება და თვით ხელოსანიც. – ეგრე ჩანს. – ასე რომ, ეტყობა, ამ ჩვენს მცველებს რაღაც ახალი გამოვუჩხრიკეთ, რასაც ყოველნაირად უნდა უფრთხოდნენ და თავგამოდებით ცდილობდნენ, რომ, მათდა შეუმჩნევლად, ჩვენს სახელმწიფოში არ შემოაღწიოს. – რამ? – სიმდიდრემ და სიღარიბემ. რადგანაც პირველი მცონარების, უქნარობისა და ახალ-ახალ სიამეთა წყურვილის სათავეა, მეორე კი, ამ ახალ სიამეთა წყურვილის გარდა, – სიმდაბლისა და ბოროტმოქმედებისაც. – რა თქმა უნდა; მაგრამ ამასაც დაუკვირდი, სოკრატე: რანაირადღა იომებს ჩვენი სახელმწიფო, თუკი დიდძალ ფულს არ მოაქუჩებს, და თუ, ამასთან იძულებული იქნება დიდსა და მდიდარ სახელმწიფოსთან იომოს? – ცხადია, ერთ ამისთანა სახელმწიფოსთან ომი გაუჭირდება, – ვუთხარი მე, – ორთან კი ადვილად შეიძლებს ომს. – რას ამბობ? – თქვა მან. – რასა და, უწინარეს ყოვლისა, იმას, რომ თუ საქმე საქმეზე მიდგა, განა ამ ჩვენს მეომარ ათლეტებს მდიდარ ხალხთან არ მოუწევს ბრძოლა? – რა თქმა უნდა. – მერედა, რას იტყვი, ადიმანტე, განა ერთ მაგარ მოკრივეს გაუჭირდება კრივში გაუწაფავ ორ ზორზოხ მდიდართან შერკინება? – ორივეს ერთად მაინც ნუ შევარკინებთ. – არა, სწორედ ორივეს ერთად: მხოლოდ მასზე იქნება დამოკიდებული, განზე გაუსხლტეს ორივეს, მერე ანაზდად შემოტრიალდეს და ვინც პირველი ეძგერება, იმასა ხეთქოს მუშტი. ხოლო თუ ხშირ-ხშირად გაიმეორებს ამას, და თანაც მზის გულზე, შუადღის ხვატში? განა ამნაირ კაცს გაუჭირდება ორი ამისთანა, ან, თუ გნებავს, მეტი მოწინააღმდეგის ძლევა? – არა, – თქვა მან, – და ეგ არც იქნება გასაკვირველი. – კი მაგრამ, როგორ გგონია, განა მდიდარი ხალხი კრივში უფრო გაწაფული და გამობრძმედილი არ არის, ვიდრე საომარ საქმეში? – ეჭვიც არ მეპარება, – თქვა ადიმანტემ. – მაშასადამე, ჩვენი მეომარი ათლეტები ადვილად გაუმკლავდებიან მათზე ორჯერ თუ სამჯერ მეტ მტერს. – გეთანხმები; მე მგონია, მართალი უნდა იყო. – ხოლო თუ სხვა სახელმწიფოში გაგზავნიან ელჩებს და მათი პირით სრულ სიმართლეს შეუთვლიან: «ჩვენ არც ვერცხლს ვხმარობთ და არც ოქროს; ეს სასტიკად აკრძალულია ჩვენთვის, მაგრამ თქვენ ხომ არ გეკრძალებათ? მაშასადამე, თუ ჩვენი მოკავშირეები იქნებით ომში, ჩვენი წილი ნადავლი თქვენი იქნებაო,» – როგორ გგონია, რას ამჯობინებენ ამის გამგონენი: ძარღვმაგარსა და გაძვალტყავებულ ქოფაკებთან ომს თუ მათთან ერთად ბრძოლას მსუქანი და ფუმფულა ცხვრების წინააღმდეგ? – ჩემის აზრით, ამ უკანასკნელთა წინააღმდეგ ბრძოლას ამჯობინებენ. მაგრამ თუ დანარჩენი სახელმწიფოების სიმდიდრე ერთ ქვეყანაში მოიყრის თავს, განა ეს საშიში არ იქნება ღარიბი სახელმწიფოსთვის? – ნეტავი თუ მართლა გგონია, რომ სახელმწიფოს სახელი შეიძლება სხვა რამესაც მიესადაგოს, გარდა იმისა, რასაც ამჟამად ვაარსებთ? – რატომაც არა? – იმიტომ, რომ ყველა დანარჩენი სახელმწიფოს სახელი გაცილებით უფრო გრძელი იქნება, რადგანაც თვითეული მათგანი ერთი კი არ არის, არამედ მრავალი, როგორც ამბობენ მოთამაშენი. ასეა თუ ისე, ყველა სახელმწიფოში ერთურთის მიმართ მტრულად განწყობილი ორი სახელმწიფო მაინცაა: ერთი – მდიდრებისა, მეორე კი – ღარიბების, და თვითეული მათგანი, თავის მხრივ, მრავალ სხვადასხვა სახელმწიფოდ იყოფა, ასე რომ, სასტიკად ცდები, ერთ სახელს რომ უწოდებ მათ. ხოლო თუ ყველას ასე აღიქვამ, როგორც მრავალს, საკმარისი იქნება ერთთა კუთვნილი ოქრო-ვერცხლი თუ ძალაუფლება გადასცე მეორეთ, და შენ ყოველთვის ბლომად ჰპოვებ მოკავშირეებს, მოწინააღმდეგე კი ცოტა გეყოლება. ეს ჩვენი სახელმწიფო კი, ვიდრე მას ბრძნულად მართავენ, იმ გეგმის შესაბამისად, წეღან რომ შევიმუშავეთ, დიადი და ძლევამოსილი იქნება, მაგრამ მოჩვენებითი კი არა, ჭეშმარიტი სიდიადით, თუნდაც მხოლოდ ათასი მეომარი იცავდეს მას. როგორც ელინთა, ისე ბარბაროსთა შორის ძნელად თუ ჰპოვებ ჭეშმარიტად დიად სახელმწიფოს, მაშინ როდესაც მოჩვენებითი სიდიადით რამდენიც გინდა, იმდენი სახელმწიფო აღემატება ჩვენსას; მაგრამ იქნებ შენ სხვაგვარად ფიქრობ? – არა ვფიცავ ზევსს – თქვა ადიმანტემ. – მაშასადამე, სწორედ ესაა ზღვარი, ჩვენმა მმართველებმა რომ უნდა დაუდონ სახელმწიფოს ზრდას და მის სიდიდეს, უფრო მეტად კი აღარ შეეცადონ გაფართოებას. – მაინც რომელ ზღვარს გულისხმობ? – ჩემის აზრით, აი, ამას: სახელწიფო შეიძლება მხოლოდ მანამდე ზარდო, სანამ ის ინარჩუნებს ერთიანობას, ამ ზღვარს კი არ გადახდე. – კეთილი და პატიოსანი. – ასე რომ, ჩვენს მცველებს ერთ ამნაირ დავალებასაც მივცემთ: თვალი ფხიზლად უნდა ეჭიროთ იმაზე, რომ ჩვენი სახელმწიფო არც მეტისმეტად დიდი იყოს და არც პატარა, არამედ ზომიერებასა და ერთიანობას ინარჩუნებდეს. – არც ისე ძნელი დავალებაა. – მათთვის ამაზე უფრო ადვილი იქნება ის, რაზედაც წეღან ვლაპარაკობდით: თუ მცველების ნაშიერნი უღირსნი და უვარგისნი გამოდგნენ, სხვა წოდებაში უნდა გადავიყვანოთ, და, პირიქით, სხვა წოდებათა ღირსეული ნაშიერნი მცველებად უნდა შევრაცხოთ. ამით ჩვენ გვინდოდა გვეჩვენებინა, რომ თვითეულ მოქალაქეს ის საქმე უნდა მივუჩინოთ, რისი კეთების უნარიც შესწევს, რადგან თუ კაცი მხოლოდ ერთ საქმეს ასრულებს, თვითონაც ერთია და არა მრავალი, რის შედეგადაც სახელმწიფოც თავის ერთობას ინარჩუნებს და თავს აღწევს სიმრავლედ დანაწევრებას. – ეს მართლაც უფრო ადვილი ამოცანაა – იქნებ ვინმემ ისიცა თქვას, ჩემო ძვირფასო ადიმანტე, რომ მეტისმეტად ბევრსა და, მაღალ მოთხოვნებს ვუყენებთ მცველებს, მაგრამ ყოველივე ეს მხოლოდ უმნიშვნელო წვრილმანია იმ ერთ დიდ საქმესთან შედარებით, რომლის სადარაჯოზეც ჩვენი მცველები უნდა იდგნენ; თუმცა უფრო სწორი იქნებოდა, თუ «დიდად» კი არა, «საკმარისად» მივიჩნევდით მას. – მაინც რა საქმეს გულისხმობ? – აღზრდას და სწავლა-განათლებას. რადგან თუ სათანადო აღზრდის წყალობით ჩვენი მცველები თავდაჭერილ ადამიანებად იქცევიან, ისინი ადვილად გაართმევენ თავს არა მარტო ამ საკითხებს, არამედ ყველა დანარჩენსაც, რასაც ამჯერად დუმილით ვუვლით გვერდს, კერძოდ საცოლის შერჩევას, ქორწინებასა თუ შვილების ყოლას; ყოველივე ეს ხომ ზედმიწევნით უნდა ესადაგებოდეს ძველ ანდაზას – მეგობრებს ყველაფერი საერთო აქვთო. – ჭეშმარიტად, – თქვა ადიმანტემ. – მართლაცდა, საკმარისია პირველი ბიძგი, და სახელმწიფო ისე იზრდება, როგორც წრე ტბაში ჩაგდებული ქვა რომ აჩენს წყლის ზედაპირზე. რადგანაც სათანადო აღზრდა და სწავლა-განათლება აკეთილშობილებს ბუნებას, ხოლო ვისაც დაბადებითვე თან დაჰყვება საუცხოო ბუნებრივი მონაცემები, მასში თანდათანობით ხვეწს და ავითარებს ამ მონაცემებს, რომლებიც შემდეგ მემკვიდრეობით გადაეცემა შთამომავლობას, რაც ნიშნეულია ყველა ცოცხალი არსებისათვის. – ეგრეა, თქვა მან. – მოკლედ, სახელმწიფოს მცველებს ფხიზლად უნდა ეჭიროთ თვალი, რათა სწავლა-განათლებას, მათდა შეუმჩნევლად, ხრწნილება არ შეეპაროს; უწინარეს ყოვლისა კი, მათი ვალია მუსიკურსა თუ გიმნასტიკურ ხელოვნებაში წესრიგის დამრღვევ სიახლეთა შემოჭრისაგან დაიცვან სახელმწიფო. როცა ამბობენ – «კაცთა სასმენელს ყველაზე მეტად ატკბობს ახალი საგალობლები, აედებისგან შეთხზული ბოლოს,» – ყველაზე მეტად იმას უნდა ვუფრთხოდეთ, რომ შეიძლება იფიქრონ, თითქოს აქ პოეტი სიმღერების ახალ შინაარსს კი არ გულისხმობდეს, არამედ ახალ სასიმღერო კილოს, და სწორედ ეს მიიჩნიონ მოსაწონად. მაგრამ ეს სულაც არაა მოსაწონი, და არც ზემოთ მოტანილი ლექსი უნდა გვესმოდეს ამნაირად. ყოველი საშუალებით უნდა ვერიდოთ მუსიკური ხელოვნების ახალი სახის შემოტანას, რამაც შეიძლება ყველაფერი აამღვრიოს. აკი დამონი ამტკიცებს და მეც მჯერა მისი, რომ მუსიკური ხელოვნების ყოველნაირი ცვლილება სახელმწიფოს უმნიშვნელოვანეს კანონთა შეცვლას იწვევს. – მოდი, მეც იმათ რიცხვს მიმათვალე, ვისაც დამონისა სჯერა, – თქვა ადიმანტემ. – როგორც ჩანს, ჩვენი მცველები სწორედ აქ – მუსიკური ხელოვნების დარგში დააწესებენ თავიანთ სათვალთვალო ადგილს. – მართლაც, ყველაზე ადვილად და შეუმჩნევლად სწორედ აქედან მოიპარება კანონიერების რღვევა. – დიახ, უწყინარი თავშექცევის ნიღბით. – და მართლაც, კანონიერების რღვევას ის ზიანი მოსდევს შედეგად, რაც ნელ-ნელა იჩენს თავს, ჯერ ზნე-ჩვეულებათა გაუკუღმართებაში ვლინდება, საიდანაც თანდათანობით მოიცავს ყველაფერს, მოქალაქეთა საქმიან ურთიერთობებს, თვით სამართალს და სახელმწიფო მმართველობის საფუძვლებსაც, ასე რომ, უკიდურესი აღვირახსნილობის სათავე ხდება, სოკრატე, და თავდაყირა აყენებს როგორც კერძო, ისე საზოგადოებრივი ცხოვრების ყველა მხარეს. – ვითომ მართლა ასეა, საქმე? – ჩემის აზრით, სწორედ ასეა. – მაშინ, როგორც ზემოთ აღვნიშნეთ, ბავშვების თამაში რომ თამაშია, თვით ისიც კი დასაბამითვე უნდა დავუქვემდებაროთ წესიერებას, რადგან თუ თამაშისას არავითარი წესრიგი არაა დაცული და ბავშვებიც უწესოდ იქცევიან, შეუძლებელია ისინი სამართლიან ადამიანებად აღიზარდონ. – რა თქმა უნდა. – ხოლო თუ ბავშვები თამაშისას თვითონვე იცავენ წესრიგს და მუსიკური ხელოვნების წყალობით ეჩვევიან კანონებისადმი პატივისცემას, დანარჩენი ბავშვებისაგან განსხვავებით, ეს ჩვევა თანდათანობით ფესვს იდგამს, იზრდება და მტკიცდება მათში, ასე რომ, შეუძლია ყველაფერი გამოასწოროს, თვით გაუკუღმართებული სახელმწიფო წყობილებაც კი. – მართალს ბრძანებ. – ისინი თვით იმ წესებსაც კი დაადგენენ, რაც წვრილმანებად მიაჩნია ხალხს, და რაც მთლიანად დაივიწყეს მათმა წინამორბედებმა. – მაინც რა წესებს? – მოგახსენებ: უმცროსები უნდა დუმდნენ უფროსების წინაშე, ფეხზე ადგომით ეგებებოდნენ და ადგილს უთმობდნენ მათ, პატივს მიაგებდნენ მშობლებს; ამას მოსდევს ყველაფერი, რაც გარეგნობას ეხება: ვარცხნილობა, ტანსაცმელი, ფეხსაცმელი და სხვა მისთანანი ან, იქნებ, არ მეთანხმები? – რასაკვირველია, გეთანხმები. – მაგრამ არა მგონია, საჭირო იყოს ყოველივე ამის დაკანონება: არსად ეს არა სწერია და, ეგეც არ იყოს, წერილობითაც რომ ჩამოვაყალიბოთ, ამ წესებს დიდი დღე მაინც არ უწერია. – ვითომ რატომაო – რატომ და იმიტომ, ადიმანტე, რომ ვინც რანაირად აღუზრდიათ, იმნაირივე იქნება, მთელი მისი ცხოვრების გზაც. ან, იქნებ, შენის აზრით, მსგავსი თავის მსგავსსვე არ იწვევს? – ცხადია, იწვევს. – მე მგონია, ჩვენი საბოლოო დასკვნითაც, ყოველგვარი აღზრდის შედეგი სავსებით ნათელია და გარკვეული: ან სიკეთე, ან მისი საპირისპირო ბოროტება. – რა თქმა უნდა. – ამიტომაც ჯერჯერობით ვერ გავბედავდი ყოველივე ამის დაკანონებას. – გასაგებია. – მაგრამ, თუ ღმერთი გწამს, ესეც მითხარი: შეიძლება თუ არა კანონებით მოვაწესრიგოთ ბაზარი, ესე იგი, ათასნაირი გარიგება, ყიდვა-გაყიდვა, აღებ-მიცემობა, ან, თუ გნებავს, ხელოსნების ურთიერთობა, აყალ-მაყალი, დავიდარაბა, შეხლა-შემოხლა, სარჩელის წარდგენა თუ საქმის გარჩევა? ან კიდევ ბაზრებსა თუ ნავსადგურებში გადასახადის დაწესება და ბაჟის აკრეფა, ერთის სიტყვით, ყოველივე ის, რაც საბაზრო, საქალაქო, სანავსადგურო თუ სხვა ამისთანა საქმეებს ეხება? – არა, – თქვა ადიმანტემ, – არ შეიძლება წესიერი და პატიოსანი ხალხისათვის ქცევის წესების თავზე მოხვევა; ისინი თავად განსაზღვრავენ უპირატესად, სად რა კანონია საჭირო. – სწორია, ჩემო ძვირფასო, თუ ღმერთმა დააცვევინათ ის კანონები, ზემოთ რომ მიმოვიხილეთ. – არა და იძლებულნი იქნებიან მთელი სიცოცხლის მანძილზე ახალ-ახალი კანონები დაადგინონ და ათასნაირი შესწორებები შეიტანონ მათში, იმის იმედით, რომ ოდესმე მაინც მიაღწევენ სრულყოფილებას. – კაცმა რომ ყური გიგდოს, რაღა მათი სიცოცხლე და რაღა იმ ავადმყოფებისა, რომლებსაც აღვირახსნილობის გამო არა სურთ ცხოვრების უკეთურ წესზე ხელი აიღონ. – რა თქმა უნდა. – სეირი თუ გნებავს, სწორედ მათ ცხოვრებაზე ითქმის: მკურნალობით მხოლოდ იმას აღწევენ, რომ ამრავლებენ და ამძაფრებენ სნეულებას, მაგრამ თუ ვინმემ ახალი წამალი შესთავაზათ, მაინც არ კარგავენ განკურნების იმედს. – ამნაირი ავადმყოფების უბედურებაც ეგაა სწორედ. – ეგეც არ იყოს, განა ეს კი ნაკლებად სასეიროა? – თავიანთი მოსისხლე მტერი სიმართლის პირში მთქმელი ჰგონიათ: თუ არ მოეშვებით ლოთობას, ღორმუცელობას, სასიყვარულო განცხრომას და უქნარობას, ვეღარც წამლები გიშველით, ვეღარც ამოწვა და გაკვეთა, ვეღარც შელოცვები თუ ავგაროზები და სხვა მისთანანიო. – კი მაგრამ, განა სასეიროა, თუ გულწრფელი რჩევა მხოლოდ წყრომას იწვევს? – ეტყობა, ამ ხალხის მაქებრად არ გამოდგები. – არა, ღმერთმანი. – მაშასადამე, არც იმ სახელმწიფოს მაქებრად, რომელიც, ჩვენი წეღანდელი თქმისა არ იყოს, ზუსტად ასევე იქცევა. ან იქნებ გგონია, რომ იგივე არა ხდება იმ სახელმწიფოებში, რომლებსაც ცუდად მართავენ, და რომელთა მოქალაქეებსაც ეკრძალებათ ძირეულად შეცვალონ სახელმწიფო წეს-წყობილება, რისი მცდელობაც სიკვდილით ისჯება. მაშინ როდესაც ის, ვინც თვალებში შესციცინებს და ელაქუცება მოქალაქეებს, ცდილობს როგორმე გამოიცნოს მათი სურვილი და ძალ-ღონეს არ იშურებს მის დასაკმაყოფილებლად, არა მარტო საზოგადოების ღირსეულ წევრად, არამედ ბრძენ სახელმწიფო მოღვაწედაც ითვლება და საყოველთაო პატივისცემითაა გარემოსილი. – დიახ, ეგ სახელმწიფოები სწორედ ასე იქცევიან, და მე ვერაფერს მოვუწონებ მათ. – ნუთუ შენ აღტაცებას არ იწვევს იმათი სიმარჯვე და სითამამე, ვინც ასე გულმოდგინედ ემსახურება ამნაირ სახელმწიფოებს? – რა თქმა უნდა, მაგრამ იმათი გამოკლებით, ვისაც ატყუებს ამნაირი სახელმწიფოების მოჩვენებითი სიდიადე და ნამდვილ სახელმწიფო მოღვაწეებად მოაქვთ თავი, მხოლოდ იმიტომ, რომ ბრბო აქებს და ადიდებს მათ. – რაო, რას ამბობ? ნუთუ არ ეთანხმები ამ ხალხს? წარმოიდგინე კაცი, რომელსაც გარს ახვევია ბრბო; ამ კაცს წარმოდგენაც არა აქვს, რა არის ზომა, და იგივე ითქმის ბრბოზედაც, მაგრამ ერთხმად კი უმტკიცებს კაცს, სიმაღლით ოთხი წყრთა ხარო როგორ გგონია, ირწმუნებს თუ არა იგი ბრბოის აზრს? – რასაკვირველია. – მაშ, ნუღარ შერისხავ მათ. მართლაცდა, ამნაირ სახელმწიფო მოღვაწეებზე სასაცილო ხალხის მნახველი არა ვარ: ერთავად თავიანთ კანონებს ჩაჰკირკიტებენ და, ჩვენი წეღანდელი თქმისა არ იყოს, ათასნაირი შესწორებები შეაქვთ მათში, რადგანაც ჰგონიათ, რომ ამ გზით აღმოფხვრიან უკუღმართობას. მაგრამ ის კი არ ესმით, რომ იმ კაცსა ჰგვანან, ვინც ცდილობს თავი დააგდებინოს ჰიდრას. – მართლაცდა, მეტი საქმე არა აქვთ. – მეც, ჩემდა თავად, ვერ წარმომიდგენია, რომ ამა თუ იმ სახელმწიფოში, რომელსაც კარგად ან ცუდად მართავენ, ნამდვილი კანონმდებელი თავს უნდა იმტვრევდეს ამნაირი კანონების შემოღებაზე, რადგანაც იმ სახელმწიფოში, რომელსაც კარგად მართავენ, ეს სრულიად უსარგებლოა და ზედმეტი, ხოლო იმ სახელმწიფოში, რომელიც ცუდად იმართება, ყველას შეუძლია მონაწილეობა მიიღოს ამნაირ კანონთა დაწესებაში, ყოველივე დანარჩენი კი თავისთავად გამომდინარეობს უკვე არსებული ადათ-წესებიდან. – კი მაგრამ, – თქვა ადიმანტემ, – რაღა გვრჩება კანონმდებლობის დარგში? – ჩვენ არაფერი, მაგრამ აპოლონ დელფოელს კი ის, რომ უდიდესი, უმშვენიერესი და უმნიშვნელოვანესი კანონები გვიკარნახოს. – მაინც რა კანონებს გულისხმობ? – კანონებს, რომლებიც განსაზღვრავენ ტაძრების მშენებლობას, მსხვერპლშეწირვასა და ღმერთების, დემონებისა თუ გმირებისადმი თაყვანისცემას; აგრეთვე მიცვალებულთა დაკრძალვას და იმასაც, თუ რა არის საჭირო, რომ ჰადესის მკვიდრთა გული მოვიგოთ და მოვინადოროთ. ყოველივე ეს უცნობია ჩვენთვის, მაგრამ სახელმწიფოს რომ ვაარსებთ, თუ ჭკუაზე მწყრალად არა ვართ, არცერთ სხვა ღვთაებას არ მივმართავთ შემწეობისთვის, გარდა ჩვენი მამულის მფარველისა; რადგანაც აპოლონია ყველა მოკვდავის მოძღვარი, დედამიწის შუაგულში, ზედ მის ჭიპზე დავანებული. – მომწონს ეგ სიტყვა; ასეც მოვიქცეთ. – ახლა დავუშვათ, რომ ეგ შენი სახელმწიფო უკვე დავაარსეთ. ამის შემდეგ ისღა დაგვრჩენია, რომ ბრდღვიალა ჩირაღდანი აიღო ხელში, შენს ძმას, აგრეთვე პოლემარქესა და დანარჩენებსაც მოუხმე და ნახე, იქნება დავლანდოთ, სად მიყუჟულა სამართლიანობა და სად – უსამართლობა, რა განსხვავებაა მათ შორის და რომელი უნდა ირჩიოს კაცმა, ვისაც სურს ბედნიერი იყოს, მიუხედავად იმისა, ამჩნევენ თუ არა მას მოკვდავნი ანდა უკვდავნი. – ხუმრობ, თუ მართალს ამბობ? – თქვა გლავკონმა, – აკი თვითონვე აპირებდი მაგის ძიებას: შენ არა თქვი, მკრეხელობაში ჩამომერთმევა, სამართლიანობას რომ არ დავუჭიროთ მხარი, როგორც შემიძლია და რითაც შემიძლიაო? – კარგი ქენი, რომ გამახსენე, – ვუთხარი მე, – ასეც ვიზამ. მაგრამ თქვენც უნდა დამეხმაროთ. – ბატონი ბრძანდები. – იმედი მაქვს. აი, ამ გზით მივაკვლიო პასუხს: მე მგონია, ეს ჩვენი სახელმწიფო, თუკი მას სწორად მართავენ, სრულქმნილების ნიმუში უნდა იყოს. – უცილობლად. – ცხადია, მას არც სიბრძნე უნდა აკლდეს, არც სიმამაცე, არც ზომიერება და სამართლიანობა. – რა თქმა უნდა. – მაშასადამე, ამ ოთხთაგან რომელსაც არ უნდა მივაკვლიოთ, მიუკვლეველი მხოლოდ დანარჩენი დაგვრჩება. – როგორ? – როგორ და, აი, ასე: დავუშვათ, რომ ნებისმიერი ოთხი საგნიდან ჩვენ ვეძებთ ერთ-ერთს, მაშინათვე რომ გვეპოვნა, ამით შევწყვეტდით ჩვენს ძებნას, მაგრამ ჯერ დანარჩენი სამისთვის რომ მიგვეკვლია, ამით გამოვიცნობდით მეოთხესაც, რადგანაც ცხადი გახდებოდა, რომ სწორედ ის დაგვრჩა მისაკვლეველი. – მართალი ხარ. – ასე რომ, ზემოხსენებული ოთხი სიქველის საკვლევადაც იგივე გზა უნდა ვირჩიოთ. – რასაკვირველია. – პირველი, რაც თვალში გვეცემა ამ ჩვენს სახელმწიფოზე დაკვირვებისას, ჩემის აზრით, მისი სიბრძნეა. მაგრამ აქ, ცოტა არ იყოს, რაღაც უჩვეულოსაც ვამჩნევ. – მაინც რას? – სახელმწიფო, ჩვენ რომ მიმოვიხილეთ, მე მართლაც ბრძენი მეჩვენება, მისი გონივრული გადაწყვეტილებების წყალობით; ასეა, არა? – დიახ. – ხოლო ეს გონივრული გადაწყვეტილებანი იგივეა, რაც ერთგვარი ცოდნა, რადგანაც მათ უმეცრება კი არა, ცოდნა უდევს საფუძვლად. – ცხადია. – სახელმწიფოში კი, ვინ მოსთვლის, რამდენი და რამდენნაირი ცოდნაა თავმოყრილი. – რა თქმა უნდა. – მათ შორის, დურგლობის ცოდნაც; მერედა, ნუთუ შეიძლება სახელმწიფოს ამ ცოდნის მიხედვით ეწოდოს ბრძენი და გონივრულ გადაწყვეტილებათა მიმღები? – არამც და არამც; ეგრე რომ იყოს, მაშინ მისთვის დურგლური სახელმწიფო უნდა გვეწოდებინა. – მაშასადამე, მართალია, სახელმწიფოსათვის სასურველია, რომ ხის ყოველგვარი ნაკეთობა, რაც იქ მზადდება, საუცხოო ნახელავი იყოს, მაგრამ მას ამის გამო როდი შეიძლება ეწოდოს ბრძენი. – რასაკვირველია. – იქნებ სპილენძისა თუ სხვა ნაკეთობათა გამო შეიძლება ბრძნად მიგვაჩნდეს იგი? – არა, არც მაგის გამო. – არც მიწის მუშაკთა მიერ მოწეული ჭირნახულის მიხედვით, თორემ მაშინ შეიძლებოდა სახელმწიფოსათვის სამიწათმოქმედო გვეწოდებინა. – მეც მაგ აზრისა ვარ. – კი მაგრამ, ჩვენს მიერ ახლახან დაარსებულ სახელმწიფოში ზოგიერთი მოქალაქე მაინც თუა იმნაირი ცოდნის პატრონი, რომ მისი მეშვეობით შეიძლებოდეს კერძო კი არა, ზოგადსახელმწიფოებრივი საკითხების გადაჭრა და ყველაზე უკეთ წარვმართავდეთ საშინაო თუ საგარეო ურთიერთობებს? – რა თქმა უნდა. – მაინც რა არის ეგ ცოდნა, ან ვინაა მისი მფლობელი? – ესაა ცოდნა, რომელიც ყოველთვის ფხიზლადა დგას სახელმწიფოს სადარაჯოზე, ხოლო მისი მფლობელნი არიან ის მმართველები, რომლებსაც წეღან უნაკლო მცველები ვუწოდეთ. – რაკიღა ამნაირი ცოდნა არსებობს, რას იტყოდი ჩვენს სახელმწიფოზე? – მე ვიტყოდი, რომ ისაა გონივრულ გადაწყვეტილებათა მიმღები და ჭეშმარიტად ბრძენი. – როგორ გგონია, ვინ უფრო მეტია ჩვენს სახელმწიფოში, – მჭედლები თუ ეს ჭეშმარიტი მცველნი? – მჭედლები გაცილებით მეტნი არიან. – დანარჩენებთან შედარებითაც, ვისაც ესა თუ ის ცოდნა მოეპოვება და თავისი ცოდნის შესაბამისად, ამა თუ იმ სახელით იწოდება, – მცველები გაცილებით ნაკლებნი იქნებიან. – დიახ, გაცილებით ნაკლებნი. – მაშასადამე, ბუნების თანახმად დაფუძნებული სახელმწიფო მთელ თავის სიბრძნეს უნდა უმადლოდეს მოსახლეობის უმცირეს ნაწილს, სათავეში რომ უდგას და მართავს ქვეყანას; დიახ, უმცირეს ნაწილს და მის ცოდნას. როგორც ჩანს, თვით ბუნება განსაზღვრავს ამნაირ ადამიანთა სიმცირეს, და მხოლოდ მათთვისაა ნიშნეული ის ცოდნა, რომელიც ერთადერთია ცოდნის ყველა სხვა სახეს შორის, სიბრძნის სახელს რომ იმსახურებს – ცამდე მართალი ბრძანდები. – აი, ჩვენც მივაკვლიეთ, არ კი ვიცი, რა გზით, ჩვენი სახელმწიფოსათვის ნიშნეული ოთხი სიქველიდან ერთ-ერთს; თვით ამ სიქველესაც და მის ადგილსაც სახელმწიფოში. – ყოველ შემთხვევაში, მეც მგონია, რომ მივაკვლიეთ და საკმაოდ საფუძვლიანადაც განვმარტეთ იგი. – რაც შეეხება სიმამაცეს თავისთავად და მის ადგილს სახელმწიფოში, რისი წყალობითაც სახელმწიფო სიმამაცის განსახიერებად მიიჩნევა, ეს არც ისე ძნელი მისაგნებია. – როგორ? – როდესაც სახელმწიფოს მხდალსა თუ მამაცს ვუწოდებთ, ვინ იგულისხმებს სხვა რამეს, გარდა მოსახლეობის იმ ნაწილისა, რომელიც მისი გულისთვის იბრძვის და ომობს? – არა, სხვა რამეს არავინ არ იგულისხმებს. – დანარჩენი მოქალაქეები გინდ მხდალნი იყვნენ და გინდ მამაცნი; ჩემის აზრით, მათზე როდია დამოკიდებული, სახელმწიფოს ამნაირად მივიჩნევთ თუ იმნაირად. – მართალს ბრძანებ. – მაშასადამე, სახელმწიფო მხოლოდ მისი ერთი ნაწილის წყალობითაა მამაცი, რადგანაც სწორედ ამ ნაწილისთვისაა ნიშნეული ძალა, სამუდამოდ რომ ინახავს და ინარჩუნებს წარმოდგენას საფრთხისა და ყოველივე იმის შესახებ, რასაც უნდა ვუფრთხოდეთ; წარმოდგენას, რომელიც მას აღზრდის გზით ჩაუნერგა კანონმდებელმა. განა ამას არ უწოდებ შენ სიმამაცეს? – მართალი გითხრა, კარგად ვერ გავიგე შენი ნათქვამი; თუ ღმერთი გწამს, გამიმეორე. – სიმამაცეს მე ვუწოდებ ერთგვარ ხსნასა თუ შენახვას. – რის შენახვას? – წარმოდგენისას, რომელსაც აღზრდა გვინერგავს და რომელიც გამუდმებით შეგვახსენებს საფრთხეს. მე ვთქვი, რომ სიმამაცის წყალობით ადამიანი სამუდამოდ ინახავს და არასოდეს არ ტოვებს მას, არც ტანჯვისას თუ განცხრომისას, არც ვნებათაღელვისას თუ ძრწოლისას. თუ გნებავს, ერთი შედარებით აგიხსნი ჩემს აზრს. – ცხადია, მნებავს. – როგორც მოგეხსენება, მღებავები, რომლებსაც სურთ ძოწისფრად შეღებონ შალის ქსოვილი, უთვალათ ფერთა შორის ერთ ფერს არჩევენ, სახელდობრ, თეთრს. მერე გულმოდგინედ ამუშავებენ, რათა მთელი სისრულით მიიღოს ძოწისფერი, და მხოლოდ შემდეგ ღებავენ მას. ამნაირად შეღებილი შალი აღარასოდეს ხუნდება, გინდ ხამი წყლით რეცხავდნენ და გინდ ნაცარტუტით. თუ არა და, ხომ იცი, რაც ხდება, გინდ ამ ფერად ღებავდნენ ქსოვილს და გინდაც სხვა ფერად, წინასწარი დამუშავების გარეშე. – ვიცი, რა მალე ხუნდება და სასეირო სანახავი ხდება. – მაშ, იცოდე, რომ ჩვენც ასევე ვიქცევით, როცა მეომრებს ვირჩევთ და ვცდილობთ გიმნასტიკური და მუსიკური ხელოვნების მეშვეობით აღვზარდოთ ისინი. ჩვენ მხოლოდ იმას ვისახავთ მიზნად, რომ რაც შეიძლება უკეთ და სრულად აღიქვან კანონები, – ზუსტად ისევე, როგორც ქსოვილი იღებს საღებავს, – რათა მათი ბუნებრივი მონაცემებისა და სათანადო აღზრდის წყალობით, საფრთხისა თუ ბევრი სხვა რამის მათეული წარმოდგენა იმდენად მყარი შეიქნეს, რომ ვერავითარმა ნაცარტუტამ ვერ შესძლოს მისი ჩამორეცხვა, – ვერც განცხრომამ, რომელიც ქალესტრულ ტუტეზედაც მძაფრად მოქმედებს, ვერც ტკივილმა, ვერც შიშმა თუ ვნებათაღელვამ და ვერც სხვა რამ ფერისმჭამელამ. აი, სწორედ ამნაირ ძალას, სამუდამოდ რომ გვინარჩუნებს სწორსა და მართებულ წარმოდგენას იმის შესახებ, თუ რას უნდა ვუფრთხოდეთ და რას არა, დიახ, სწორედ ამ ძალას მე ვუწოდებ სიმამაცეს, თუკი შენ წინააღმდეგი არა ხარ. – არამც და არამც, რადგანაც, ჩემის აზრით, თუ მართებული წარმოდგენა ყოველივე ამის შესახებ აღზრდის შედეგი არ არის, როგორც ვთქვათ, წარმოდგენა მონისა თუ ცხოველისა, არამც თუ კანონიერად მიიჩნევ მას, არამედ სულ სხვა სახელს უწოდებ, და არა სიმამაცისას. – სრული ჭეშმარიტებაა. – ასე რომ, მე ვეთანხმები სიმამაცის შენეულ გაგებას. – მაშინ ისიც აღიარე, რომ სიმამაცე სამოქალაქო სიქველეა; ღმერთმანი, არ შეცდები. ოდესმე, თუ გნებავს, უფრო დაწვრილებით განვიხილავთ ამას, ხოლო ამჟამად სიმამაცეს კი არ ვიკვლევთ, არამედ სამართლიანობას. მე მგონია, სიმამაცეზე საკმარისად ვილაპარაკეთ. – საკმარისად, – თქვა გლავკონმა. – განსახილველი დაგვრჩა ჩვენი სახელმწიფოს ორი თვისება: ზომიერება და ის, რაც მთელი ჩვენი ძიების საგნად გვევლინება; მე ვგულისხმობ სამართლიანობას. – დიახ. – იქნებ ჯერ სამართლიანობისათვის მიგვეკვლია; მაშინ ხომ აღარ დაგვჭირდებოდა ზომიერების ძიება. – მე პირადად არა ვიცი რა, და არც სამართლიანობის მიკვლევა მინდა, ვიდრე არ განვიხილავთ ზომიერებას. თუ გინდა მასიამოვნო, ჯერ ზომიერებაზე ილაპარაკე. – მე კი მინდა და უსამართლოდაც მოვიქცეოდი, რომ არ მეცადა. – მაშ, საქმეს შეუდექ. – ახლავე; – ვუთხარი მე – ზომიერება, ჩემის აზრით, – უფრო მეტად, ვიდრე ზემოთ განხილული ორი თვისება, ერთგვარ თანახმიერებასა თუ ჰარმონიას ჰგავს. – როგორ? – ზომიერება სხვა არა არის რა, თუ არა ერთგვარი წესრიგი; ესაა განცხრომის სურვილისა და ვნებათა ძლევა. სწორედ ამას ამტკიცებს, ცოტა არ იყოს, უცნაური გამოთქმა: «საკუთარი თავის ბატონ-პატრონი უნდა იყოო» და სხვა მისთანანი, ზომიერების გამოხატულებად რომ გვევლინებიან. ასეა, არა? – სწორედ ასეა. – »საკუთარი თავის ბატონ-პატრონი უნდა იყოო!» განა სასაცილო არაა? რადგან ვინც თავისი თავის ბატონ-პატრონია, იმავდროულად, თავისი თავის მონაც არის, ხოლო თავისი თავის მონა – თავისივე თავის ბატონ-პატრონი, რაკიღა აქ ერთსა და იმავე კაცს ეხება საქმე. – რა თქმა უნდა. – მაგრამ, ჩემის აზრით, ამ გამოთქმის თანახმად, ადამიანის სულში ორი სხვადასხვა მხარე განირჩევა: უკეთესი და უარესი, და როცა თავისი ბუნებით უკეთესი სძლევს უარესს, სწორედ ესაა «საკუთარი თავის ბატონ-პატრონად ყოფნა»; მაშასადამე, ეს საქებია; ხოლო როდესაც ცუდი აღზრდისა თუ უკეთურ ხალხთან ურთიერთობის შედეგად უარესი საწყისი მძლავრობს უკეთესზე, ეს საძრახისია და ამნაირ კაცზე იტყვიან, «თავისი თავის მონააო», რაც იმას ნიშნავს, რომ ამ კაცს ზომიერების გრძნობა არ გააჩნია. – როგორც ჩანს. – ახლა კი დაუკვირდი ჩვენს მიერ ეს-ესაა დაარსებულ სახელმწიფოს, და მასში ამ ორი მდგომარეობიდან ერთ-ერთსა ჰპოვებ: შენ იტყვი, რომ ამნაირ სახელმწიფოს თამამად შეიძლება ეწოდოს «საკუთარი თავის ბატონ-პატრონი», რადგანაც ზომიერად და თავისი თავის ბატონ-პატრონად უნდა მიგვაჩნდეს ყველაფერი, რაშიაც უკეთესი საწყისი მძლავრობს უარესზე. – ვუკვირდები და მეჩვენება, რომ მართალს ამბობ. – მაგრამ ეს იმას როდი ნიშნავს, რომ იქ ვერ ჰპოვებ უთვალავ ვნებას, განცხრომის სურვილს, ტკივილს თუ სნებას, რაც განსაკუთრებით ნიშნეულია ბავშვების, ქალების, ჯალაბობის და იმათთვისაც, ვისაც თავისუფალ ადამიანებს უწოდებენ, მაგრამ იმდენადვე უღირსნი კი არიან, რამდენადაც ურიცხვნი. – რა თქმა უნდა. – ხოლო მარტივი და ზომიერი, გონებისა და მართებული წარმოდგენის მეშვეობით წრფელი გზით წარმართული გრძნობები ნიშნეულნი არიან მცირერიცხოვან, თავიანთი აღზრდითა და ბუნებით ყველაზე უკეთეს რჩეულთათვის. – ჭეშმარიტად. – ნუთუ ყოველივე ამას ვერ ამჩნევ ჩვენს სახელმწიფოში, სადაც უღირსი უმრავლესობის უკეთური გულისთქმანი ღირსეული უმცირესობის გონიერებასა და კეთილშობილურ სურვილებს ექვემდებარებიან? – ცხადია, ვამჩნევ. – მაშასადამე, თუ რომელიმე სახელმწიფოზე ითქმის, რომ მან საერთოდ სძლია არა მარტო განცხრომის ყველა სურვილსა და ყველა გულისთქმას, არამედ საკუთარ თავსაც, ეს, უწინარეს ყოვლისა ჩვენს სახელმწიფოზე ითქმის. – ცამდე მართალი ბრძანდები. – კი მაგრამ, შეიძლება თუ არა, ყოველივე ამის მიხედვით ვაღიაროთ მისი ზომიერება? – დიახაც შეიძლება. – ასე რომ, თუ რომელიმე სახელმწიფოში მმართველებიცა და მათი ქვეშევრდომებიც ერთმანეთს ეთანხმებიან იმის თაობაზე, თუ ვინ უნდა მბრძანებლობდეს, ეს თანხმობა ჩვენს სახელმწიფოშიც მიღწეულია; ან, იქნებ, შენ სხვაგვარად ფიქრობ? – არა, ღმერთმანი. – მერედა, რას იტყვი, ვის ახასიათებს ზომიერება – მმართველებს თუ მათ ქვეშევრდომებს? – ერთთაც და მეორეთაც. – აი, ხომ ხედავ, ამ ცოტა ხნის წინათ სავსებით სწორად გამოვიცანით, რომ ზომიერება ერთგვარ ჰარმონიასა ჰგავს. – როგორ? – როგორ და ისე, რომ ვერც სიმამაცესა და ვერც სიბრძნეზე ვერ ვიტყვით ამას: ისინი ნიშნეულნი არიან სახელმწიფოს მხოლოდ ერთი ნაწილისათვის და შესაბამისად სიმამაცესა თუ სიბრძნეს ანიჭებენ მას. ზომიერება კი, მათგან განსხვავებით, მთელ სახელმწიფოს მოიცავს, ყველა თავის სიმს იყენებს, სუსტად, მაგრამ თუ საშუალოდ დაჭიმულსაც, და ხმაშეწყობით აჟღერებს მათ, გნებავს გონების, გნებავს ძალის, ან კიდევ რაოდენობის, სიმდიდრისა თუ სხვა მისთანათა მეოხებით; ამრიგად, თამამად შეგვიძლია ვთქვათ, რომ ზომიერება სწორედ ეს თანახმიერებაა, უკეთესისა და უარესის სრული თანხმობა, როცა უნდა გადაწყდეს, თუ ამ ორთაგან რომელი უნდა მბრძანებლობდეს სახელმწიფოშიც და კერძო მოქალაქის სულშიაც. – სავსებით გეთანხმები. – კეთილი და პატიოსანი; აი, ჩვენი სახელმწიფოს ის სამი თვისება, რომლებიც უკვე მიმოვიხილეთ. მაგრამ რა არის ის მეოთხე თვისება, რომლის წყალობითაც სახელმწიფო სიქველსთან წილნაყარი ხდება? თუმცა ისედაც ცხადია, რომ ეს თვისება სამართლიანობა გახლავთ. – რა თქმა უნდა. – ახლა კი, მონადირეებისა არ იყოს, გლავკონ, მჭიდროდ უნდა შემოვერტყათ ამ შამბნარს და თვალი ფხიზლად გვეჭიროს, რომ სამართლიანობა არსად გაგვეპაროს, თორემ ხელიდან დაგვისხლტება და ვერაფერსაც ვეღარ გავარკვევთ. ცხადია, სადღაც აქ უნდა იყოს; კარგად მიათვალიერ-მოათვალიერე, ეგება სადმე დალანდო, და თუ პირველი მოჰკრავ თვალს, მეც დამანახე. – ეგ რომ შემეძლოს! არა, ისევ შენ მოგყვები უკან და ვეცდები დავინახო, რასაც მიჩვენებ. მეტის თავი მე არა მაქვს. – მაშ, მომყევი, ოღონდ ჯერ ერთად ვილოცოთ. – ეგრეც ვიზამ; აბა, წამიძეხ. – მართლაც რომ გაუვალი შამბნარია; ისე ბნელა, რომ თვალთან თითს ვერ მიიტან კაცი, მაგრამ მეტი გზა არ არის, უნდა ვიაროთ. – მაშ, დავიძრათ. მაგრამ აქ ანაზდად ერთმა აზრმა გამიელვა თავში და წამოვიძახე: – ბედმა გაგვიღიმა, კვალს მივაგენით, გლავკონ! ეტყობა, შორს არ წასულა! – სამახარობლო გეკუთვნის! – მითხრა გლავკონმა. – ნამდვილი დოყლაპიები ვართ, დოყლაპიები! – როგორ? – როგორ და ისე, ჩემო ნეტარო, რომ რა ხანია აგერ, ჩვენს ცხვირწინაა, ფეხებში გვებლანდება, ჩვენ კი ზედაც არ ვუყურებთ; მეტი სიბრიყვე იქნება? ეს იმას ჰგავს, კაცი რომ ქუდს დაეძებდეს და ხელში კი ეჭიროს. სადღაც შორს ვიყურებოდით და მიტომაც ვერ ვამჩნევდით მას. – რას ამბობ? – რასა და იმას, რომ საუბარში გართულებმა ვერც კი შევნიშნეთ, ან, უფრო სწორად, ვერ მივხვდით რომ იმთავითვე სამართლიანობაზე ვლაპარაკობდით. – რამხელა შესავალია; კაცს წყურვილი ჰკლავდეს, და წვეთ-წვეთად უსხამდე წყალს! – მაშ, მისმინე და თავად განსაჯე. აკი ჩვენი სახელმწიფოს დაარსებისას იმთავითვე დავადგინეთ, რომ ყველაფერი «მთელის» გულისათვის უნდა მოგვემოქმედა ხოლო ეს «მთელი», ჩემის აზრით, სამართლიანობა თუ მისი ერთ-ერთი ნაირსახეობა უნდა იყოს. ჩვენვე დავადგინეთ, რომ ყოველი კაცი მხოლოდ ერთ საქმეს უნდა მისდევდეს, იმ უთვალავი საქმიდან, რაც საჭიროა სახელმწიფოსთვის, და თანაც, სწორედ იმ საქმეს, რომელსაც ყველაზე უფრო შეეფერება თავისი ბუნებრივი მონაცემებით. – დიახ, სწორედ ეგ დავადგინეთ. – მაგრამ ყველა თავის საქმეს მისდევდეს და სხვისაში არ ერეოდეს, – სწორედ ესაა სამართლიანობა, რაც სხვებისგანაც გაგვიგონია და ჩვენ თვითონაც მრავალჯერ გვითქვამს. – ცხადია, გვითქვამს. – ამრიგად, სამართლიანობა ის იქნება, ჩემო ძვირფასო, რომ ყველა თავის საქმეს აკეთებდეს. იცი, რა მაფიქრებინებს ამას? – არა, ამიხსენი, გეთაყვა. – ჩემის აზრით, ჩვენი სახელმწიფოს იმ სამი თვისების – ზომიერების, სიმამაცის და სიბრძნის გარდა, ზემოთ რომ მიმოვიხილეთ, გვრჩება კიდევ ერთი თვისება, რომელიც დასაბამს აძლევს და განაპირობებს სახელმწიფოში პირველი სამის სუფევას. ჩვენ ისიც ვთქვათ, რომ თვისება, რომელიც სამი დანარჩენის განხილვის შემდეგ გვრჩებოდა, სამართლიანობა უნდა ყოფილიყო. – რა თქმა უნდა. – მაგრამ გადასაწყვეტი რომ გვქონოდა, რომელი თვისების არსებობა განაპირობებს უპირატესად ჩვენი სახელმწიფოს სრულქმნილებას, ეს უფრო ძნელი საქმე იქნებოდა. მაინც რა უნდა მიგვეჩნია ამ პირობად: მმართველებისა და მათი ქვეშევრდომების აზრთა ერთობა, მეომრების სულში კანონით ჩანერგილი და საიმედოდ დაცული წარმოდგენა იმის შესახებ, თუ რას უნდა ვუფრთხოდეთ და რას არა, თუ მმართველთათვის ნიშნეული ზომიერება და სიფხიზლე? ან იქნებ ჩვენი სახელმწიფოს სრულქმნილებას ყველაზე მეტად ის უწყობს ხელს, რისი წყალობითაც ყველა – ქალი თუ კაცი, დიდი თუ პატარა, მონა თუ თავისუფალი, ხელოსანი თუ მეომარი, ქვეშევრდომი თუ მმართველი, – თავის საკუთარ საქმეს ასრულებს, ისე, რომ სხვისაში არ ერევა? – მართლაც რომ ძნელი საქმეა. – როგორც ჩანს, სახელმწიფოს სრულქმნილების თვალსაზრისით, ყოველი მოქალაქის უნარი, რისი წყალობითაც ის თავის საკუთარ საქმეს ასრულებს, მეტოქეობას უწევს სიბრძნეს, სიმამაცესა და ზომიერებას. – დიახ. – მერედა, რა არის ის სიქველე, სახელმწიფოს სრულქმნილებისათვის ბრძოლაში დანარჩენ სამს რომ უწევს მეტოქეობას, თუ არა სამართლიანობა? – რა თქმა უნდა. – მაშინ ისიც მითხარი, ეთანხმები თუ არა, აი, ამას: განა სახელმწიფოს მმართველებს არ მიანდობ სასამართლოში საქმის წარმართვას? – რასაკვირველია. – ხოლო საქმის გარჩევისას რას ეცდებიან ისინი, გარდა იმისა, რომ არავინ მიიტაცოს სხვისი და არც თავისი გამოეცალოს ხელიდან. – დიახ, სწორედ მაგას. – იმიტომ, რომ ეს სამართლიანია? – დიახ. – მაშასადამე, ამ მაგალითის მიხედვითაც, სამართლიანობა სხვა არა არის რა, თუ არა ის, რომ ყველა თავისას სჯერდებოდეს და თავის საკუთარ საქმეს ასრულებდეს. – მართალი ხარ. – ვნახოთ, აქაც თუ დამიკრავ კვერს: ხურომ და მეწაღემ რომ თავიანთი იარაღები და ხელობა გაუცვალონ ერთიმეორეს, ხურომ მეწაღეობა დაიწყოს, მეწაღემ კი – ხუროობა, ან ერთ-ერთმა მიჰყოს ხელი ორივე საქმეს, და საერთოდ, ყველა ხელოსანმა გამოიცვალოს ხელობა, – როგორ გგონია, განა სახელმწიფო დიდ ზარალს არ ნახავს ამით? – არც ისე დიდს. – მაგრამ თავისი ბუნებრივი მონაცემებით ხელოსნად თუ ქორვაჭრად დაბადებულმა კაცმა თავისი სიმდიდრის, მრავალრიცხოვანი ნაცნობობის, გავლენისა თუ სხვა მისთანათა წყალობით, მეომართა წოდებაში გადასვლა რომ მოიწადინოს, ან რომელიმე მეომარმა – სახელმწიფო მრჩეველთა დასში შეღწევა, თუმცა საამისოდ არავითარი მონაცემი არ გააჩნია, და მათ ერთმანეთს გაუცვალონ თავიანთი იარაღიცა და თანამდებობაც, ან კიდევ ერთმა და იმავე კაცმა ერთდროულად მიჰყოს ხელი სუყველას საქმეს, – ალბათ, აქ მაინც დამეთანხმები, რომ ამნაირი გაცვლა-გამოცვლა და არევ-დარევა დაღუპვის პირას მიიყვანს სახელმწიფოს. – რა თქმა უნდა. – მაშასადამე, ამ სამი წოდების ჩარევა სხვის საქმეებში და ერთი წოდებიდან მეორეში გადასვლა უდიდესი ზიანის მომტანია სახელმწიფოსთვის და, იმავდროულად, უდიდესი დანაშაულიც. – ჭეშმარიტად. – მაგრამ რა არის სახელმწიფოს წინაშე ჩადენილი უდიდესი დანაშაული, თუ არა უსამართლობა? – რასაკვირველია. – ასე რომ, სწორედ ესაა უსამართლობა. და პირიქით, როცა ყველა წოდება – საქმოსნებიც, მაშველნიცა და მცველებიც თავ-თავიანთ დანიშნულებას ასრულებენ და თვითეული მათგანი მისთვის ჩვეულ საქმეს აკეთებს, სწორედ ამას ვუწოდებთ სამართლიანობას, უსამართლობას რომ უპირისპირდება და სამართლიანს ხდის თვით სახელმწიფოსაც. – მე მგონია, სწორედ ეგრეა საქმე და არა სხვაგვარად. – მაგრამ დაბეჯითებით ნუ მოვყვებით ამის მტკიცებას, ვიდრე ყველა ადამიანს სათითაოდ არ მივუსადაგებთ ამ სიქველეს: თუ ის სამართლიანობად ვლინდება მათშიაც, სხვა რა დაგვრჩენია, გარდა იმისა, რომ ერთხმად ვაღიაროთ იგი? თუ არა და, სხვა გზით უნდა წარვმართოთ ჩვენი ძიება. ახლა კი, მოდი ისე დავასრულოთ ჩვენი განხილვა, როგორც იმთავითვე ვისახავდით მიზნად: რაც შეიძლება ფართოდ და ზოგადად წარმოგვეჩინა სამართლიანობა, რათა შემდეგ უფრო ადვილად გაგვერკვია, რა სახით ვლინდება ის ადამიანში. სამართლიანობის ფართოდ წარმოჩენის საშუალება სახელმწიფოს უნდა მოეცა, და ჩვენც, შეძლებისდაგვარად, უკეთ მოვაწყეთ და მოვაწესრიგეთ იგი, რადგანაც გვწამდა, რომ სრულქმნილი სახელმწიფო სამართლიანობის ნიმუში უნდა ყოფილიყო. რაც ჩვენ იქ აღმოვაჩინეთ, ახლა მოდი, ადამიანზე გადავიტანოთ. თუ ორივეს სამართლიანობა ერთმანეთს დაემთხვა, მეტი რაღა გვინდა, თუ არა და, კვლავ სახელმწიფოს უნდა მივუბრუნდეთ კვლევა-ძიების გასაგრძელებლად. ვინ იცის, იქნებ მათი დაახლოებით, როგორც ხის ორი ნაჭრის ხახუნით, ავაბრიალოთ სამართლიანობა, და როცა ცეცხლის ალივით აკაშკაშდება, თვით ჩვენს თავშიაც უფრო მტკიცედ დავიმკვიდრებთ მას. – სწორ გზას გვიჩვენებ და ჩვენც მას მივსდიოთ. – როცა დიდსა და მცირე საგანს ერთსა და იმავე საგნადა თვლიან, ნუთუ ისინი ერთმანეთისაგან განსხვავდებიან იმით, რის გამოც ერთად მიიჩნევენ, თუ, პირიქით, ერთმანეთის მსგავსნი არიან? – მსგავსნი არიან. – მაშასადამე, სამართლიანი კაციც, თავისი სამართლიანობის წყალობით, სამართლიანი სახელმწიფოსაგან განსხვავებული კი არა, პირიქით, მისი მსგავსი იქნება. – დიახ, მისი მსავსი იქნება. – ხოლო ჩვენი აღიარებით, სახელმწიფო მაშინაა სამართლიანი, როცა ბუნებით ერთმანეთისაგან განსხვავებული მისი სამივე წოდება თავ-თავის საქმეს ასრულებს. მაშინ როდესაც სახელმწიფოს ზომიერება, სიმამაცე და სიბრძნე სამივე ამ წოდების წარმომადგენელთა შესაბამის თვისებებზეა დამოკიდებული. – მართალს ბრძანებ. – ზუსტად ასევე შევაფასებთ, ჩემო ძვირფასო, ადამიანსაც, ვის სულშიაც იმდენივე საწყისია, რამდენი წოდებაცაა სახელმწიფოში, და ამიტომ მართებული იქნება, თუ იმავე სახელებით აღვნიშნავთ მათ. – უცილობლად. – ვერაფერს იტყვი, იოლ საკითხს კი მივადებით განსახილველად! საქმე სულს ეხება, სულს: მართლა არის თუ არა მასში ეს სამი საწყისი? – სიიოლისა რა მოგახსენო, სოკრატე; ტყუილად როდი ამბობენ: მშვენიერი ძნელიაო. – როგორც ჩანს; – ვუთხარი მე, – მერწმუნე, გლავკონ, იმ გზით, ამჟამად რომ ვადგივართ მსჯელობისას, ვერასოდეს მივწვდებით ჩვენი კვლევა-ძიების საგანს, რომლისკენაც გაცილებით უფრო ძნელი და ნარეკლიანი გზა მიგვიძღვის. თუმცა ჩვენი გზა, შესაძლოა, არც ისე უვარგისი იყოს იმის საწვდომად, რაზეც აქამდე ვმსჯელობდით და ვკამათობდით. – მერედა, განა ეს საკმარისი არ არის? ამჯერად მე ამასაც დავჯერდებოდი. – მე – მით უმეტეს. – მაშ, რაღას ყოყმანობ, საქმეს შეუდექ. – განა იძულებულნი არა ვართ ვაღიაროთ, რომ ყოველი ჩვენგანისათვის ნიშნეულია იგივე ზნეობრივი თვისებები, რაც ახასიათებს სახელმწიფოს. აბა, ისე ციდან ხომ არ ჩამოცვივდებოდნენ იქ? მართლაცდა, განა სასაცილო არ იქნებოდა გვეფიქრა, რომ იმნაირი თვისება, როგორიცაა სულის სიფიცხე, რაც ნიშნეულია თრაკიელების, სკვითებისა და თითქმის ყველა ჩრდილოელი ხალხისთვის, ან მეცნიერების სიყვარული, რაც უმეტესწილად ჩვენ გვახასიათებს, ან კიდევ ანგარება, რითაც განირჩევიან ფინიკიელები და ეგვიპტელები, – მოქალაქეებისგან როდი გადასცემია სახელმწიფოს? – რა თქმა უნდა, სასაცილო იქნებოდა. – ეს დასკვნა თავისთავად გვეხვევა თავზე; ძნელი როდია ამის მიხვედრა. – მართლაც. – მაგრამ, აი, რა არის ძნელი: ჩვენს ქცევას სულის ერთი და იგივე საწყისი განაპირობებს თუ, რაკი ეს საწყისი სამია, თვითეული მათგანი სხვადასხვანაირ ზეგავლენას ახდენს? შემეცნებას ერთი განაპირობებს, გულისწყრომას – მეორე, ხოლო მესამე გვაიძულებს მიველტვოდეთ ყოველნაირ განცხრომას – სმა-ჭამას, ახალი სიცოცხლის ჩასახვას და სხვა მისთანათ? თუ ყოველთვის, როცა ესა თუ ის სურვილი აღგვეძვრის, მის აღძვრაში მთელი სული მონაწილეობს? ძნელი სწორედ ის გახლავთ, რომ საკმაო სიზუსტით განსაზღვრო ეს. – მეც მაგ აზრისა ვარ. – მოდი, ვცადოთ და ამ გზით განვსაზღვროთ. იგივეობრივნი არიან ეს საწყისები თუ ერთმანეთისაგან განსხვავებულნი. – კი მაგრამ, როგორ? – ხომ ცხადია, რომ იგივეობრივს არ შეუძლია ერთსა და იმავე დროს ისეთნაირად მოქმედებდეს ან თვითონვე განიცდიდეს სხვა რამის ზემოქმედებას, რომ ეს მისი იგივეობრიობის წინააღმდეგ იყოს მიმართული. ამიტომაც თუ ვნახავთ, რომ აქ სწორედ ასეა საქმე, დავრწმუნდებით, რომ ჩვენს წინაშე ერთი და იგივე კი არ არის, არამედ მრავალი. – ვთქვათ და, ასეა. – კარგად დაუკვირდი ჩემს სიტყვებს. – შენ კი განაგრძე. – შეიძლება თუ არა, ერთი და იგივე რამ, ერთი და იმავე თვალსაზრისით, უძრავადაც იდგეს და, იმავდროულად, კიდეც მოძრაობდეს? – არასდიდებით არ შეიძლება. – მოდი, უფრო ზუსტად შევთანხმდეთ, რათა შემდეგ თავიდან ავიცილოთ გაუგებრობა. თუ კაცზე, რომელიც ერთ ადგილას დგას, მაგრამ თავსა და ხელებს კი აქნევს, იტყვიან, რომ ის უძრავად დგას და, იმავდროულად, კიდეც მოძრაობს, ჩვენ ალბათ არ დავეთანხმებით მათ აზრს, რადგანაც აქ აი, რა უნდა თქმულიყო: ამ კაცის სხეულის ერთი ნაწილი უძრავია, მეორე კი მოძრაობსო. ასეა, არა? – დიახ. – მაგრამ შეიძლება ხუმრობას ხუმრობა მოაყოლონ და უფრო მახვილგონივრული მაგალითი შემოგვთავაზონ: ბზრიალა მთლიანად დგას და, იმავდროულად, კიდეც მოძრაობს; ის ბრუნავს, მაგრამ ცენტრი კი თითქოს უძრავია და მისი ღერძიც წვერით ერთ წერტილს ებჯინება. მაგრამ ჩვენ ვერც მათ მოსაზრებას გავიზიარებთ, ვინაიდან ამ შემთხვევაშიც ერთი და იმავე საგნის ერთი და იგივე ნაწილები როდი არიან მოძრავნი და, იმავდროულად, უძრავნიც. ჩვენ ვიტყოდით, რომ აქ ერთმანეთისაგან უნდა განვასხვაოთ შვეული ღერძი და წრიული გარშემოწერილობა. ბზრიალას ნაწილები უძრავნი არიან ღერძის მიმართ, რომელიც უცვლელად ინარჩუნებს თავის მიმართულებას, არც აქეთ იხრება და არც იქით, მაგრამ იგივე ნაწილები წრიულად კი ბრუნავენ და ტრიალებენ. ამ წრებრუნვისას ღერძიც აქეთ-იქით, წინ და უკან, მარჯვნივ თუ მარცხნივ რომ იხრებოდეს, ბზრიალას არცერთი ნაწილი აღარ დარჩებოდა უძრავი. – სწორია, – თქვა გლავკონმა. – ასე რომ, ვერცერთი ეს მაგალითი ვერ შეგვაცბუნებს და ვერ გვაფიქრებინებს, თითქოს ერთი და იგივე საგანი შეიძლება ერთსა და იმავე დროს ისეთნაირად მოქმედებდეს ან თვითონ განიცდიდეს სხვა რამის ზემოქმედებას, რომ ეს მისი ერთობისა და თვითიგივეობის წინააღმდეგ იყოს მიმართული. – ყოველ შემთხვევაში, მე ვერავინ მაფიქრებინებს მაგას. – და მაინც, ყველა ამ უაზრობისა თუ გაუგებრობის ჩხრეკა და მათი უსაფუძვლობის მტკიცება რომ არ დაგვჭირდეს, მოდი, ამთავითვე დავუშვათ, რომ ყველაფერი ასეა და ჩვენს გზას გავუდგეთ. მაგრამ იმაზე კი შევთანხმდეთ, რომ თუ ჩვენი დაშვება მცდარი გამოდგა, ყოველგვარი დასკვნა გაქარწყლდება, რაც კი ამ დაშვებიდან გამოვიტანეთ. – დიახ, ასე უნდა მოვიქცეთ. – და მერე, თავის კანტური თუ ქიცინი დასტურის ან უარყოფის ნიშნად, რაღაცის ნატვრა და ზიზღი მის მიმართ, რაღაცის მიზიდვა და ხელის კვრით მოშორება თავიდან, – განა ყოველივე ეს და სხვა მისთანანი, შენის აზრით, ურთიერთსაპირისპირო მოქმედება თუ გრძნობა არ არის? – რა თქმა უნდა. – ეგეც არ იყოს, ავიღოთ, მაგალითად, წყურვილი, შიმშილი და, საერთოდ, რაღაცის ნდომა, ან კიდევ სურვილი თუ ნებელობისმიერი სწრაფვა, – განა ყოველივე ამას იმათ რიცხვს არ მიაკუთვნებ, რაზედაც წეღან ვლაპარაკობდით? ნუთუ არ იტყვი, რომ ყოველთვის, როცა კაცს რაღაცა სურს, მისი სული ხარბად მიელტვის სასურველ საგანს, ან ცდილობს იმის მიტაცებას, რასაც სურს დაეუფლოს, ან კიდევ, როცა რაღაცის ჩაგდებას აპირებს ხელში, დასტურის ნიშნად თავს უკანტურებს საკუთარ ზრახვას, თითქოს ვიღაცა რაღაცას ეკითხება და მოთმინება აღარ ჰყოფნის, როდის ეწევა საწადელსო? – ცხადია, ვიტყვი. – ხოლო «არ გინდოდეს», «არ გსურდეს», «არ გწადდეს» განა იგივე არ არის, რაც «გძულდეს», «გძაგდეს» ან «ხელისკვრით იშორებდე თავიდან», და განა ყოველივე ეს არ უპირისპირდება იმას, რაც ზემოთ ჩამოვთვალეთ? – უეჭველად. – და თუ ასეა, ნუთუ არ ვიტყვით, რომ არსებობს ერთგვარი ნდომა, ხოლო ყველაზე მძაფრ ნდომად წყურვილი და შიმშილი უნდა მიგვაჩნდეს? – დიახაც ვიტყვით. – პირველი სმის სურვილია, მეორე კი ჭამისა, არა? – დიახ. – რაკიღა პირველი სმის სურვილია, ხომ არ იბადება კაცის სულში დამატებითი სურვილი, გარდა იმისა, რაც მე მოგახსენე? ასე მაგალითად, იწვევს თუ არა წყურვილი იმის სურვილს, რომ ცივი თუ თბილი, ცოტა თუ ბევრი, მოკლედ, ესა თუ ის სასმელი დალიო? თუ კაცს სცხელა, ხომ არ ენატრება არა მარტო წყურვილის მოკვლა, არამედ ისიც, რომ ცივი სასმელით მოიკლას წყურვილი, ხოლო თუ სცივა – თბილით? თუ წყურვილი მძაფრია, კაცს უნდა ბევრი დალიოს თუ არა და, – ცოტა. მაგრამ საკუთრივ წყურვილი, ანდა შიმშილი თავისთავად არასოდეს არ იქნება სხვა რამის ნდომა, გარდა იმისა, რომ სმისა თუ ჭამის ბუნებრივი მოთხოვნილება დაიკმაყოფილო. – ასე რომ, – თქვა გლავკონმა, – ამნაირი სურვილი თავისთავად არ მიელტვის სხვა რამეს, გარდა იმისა, რაც მის ბუნებას შეესაბამება, ხოლო ამისა თუ იმის სურვილი, ასე ვთქვათ, დამატებითი მეორადი სურვილია. – მაგრამ ვაითუ ვინმემ ისარგებლოს ჩვენი წინდაუხედაობით და თავგზა აგვიბნიოს: მან შეიძლება გვითხრას, რომ არავის არა სურს მარტოოდენ სასმელ-საჭმელი, არამედ აუცილებლად რიგიანი სასმელ-საჭმელი. რადგანაც ყველას მხოლოდ კარგი სურს. და რაკი წყურვილი ნდომაა, ის რიგიანი სასმელისა თუ სხვა მისთანათა ნდომა უნდა იყოს. იგივე ითქმის ყველა სხვა სურვილზედაც. – ეგრე მართლაც შეიძლება საგონებელში ჩაგვაგდოს. – მაგრამ ყოველივე ეს ეხება მხოლოდ იმას, რაც სხვასთან მიმართებითა თუ თანაფარდობით განიხილება; მას ესა თუ ის თვისება აქვს, იმიტომ, რომ ასეთივე თვისება აქვს იმასაც, რასაც იგი ეთანაფარდება. თავისთავად კი ის მხოლოდ საკუთარი თავის თანაფარდია. – რა ვქნა, არ მესმის. – რა არ გესმის? – ვუთხარი მე, – ის, რომ უფრო დიდი მხოლოდ სხვა რაღაცასთან მიმართებითაა უფრო დიდი? – მაგას კი მართალს ამბობ. – ხოლო «სხვა რაღაცასთან მიმართებითო» რომ ვამბობთ, განა უფრო პატარას არ ვგულისხმობთ? – დიახ. – ის კი, რაც გაცილებით უფრო დიდია, მხოლოდ გაცილებით უფრო პატარის მიმართაა გაცილებით უფრო დიდი; ასეა, არა? – დიახ. – ხოლო ის, რაც უფრო დიდი იყო ოდესღაც, განა იმასთან მიმართებით არ იყო უფრო დიდი, რაც უფრო პატარა იყო? – რა თქმა უნდა. – განა ასეთივე თანაფარდობა არ არსებობს მეტსა და ნაკლებს, ორსა და მის ნახევარს და სხვა მისთანათა შორის? ზუსტად ასევე, უფრო მძიმეც უფრო მსუბუქთან მიმართებით იქნება უფრო მძიმე, უფრო მკვირცხლი – უფრო ზანტთან, ცხელი – ცივთან და ასე შემდეგ. – რასაკვირველია. – კი მაგრამ, განა იგივე არ ითქმის ჩვენს ცოდნაზედაც? ცოდნა ზოგადად და თავისთავად იმ საგნის ცოდნას გულისხმობს თვითონვე რომ შეისწავლის, მიუხედავად იმისა, თუ რომელი საგნის ცოდნას ვგულისხმობთ. მაგრამ ცოდნის ესა თუ ის კერძო სახე მისი საგნის ბუნებითაა განსაზღვრული. აი, რისი თქმა მინდა: სახლის შენება რომ ისწავლეს, განა ეს ცოდნა ყველა სხვა ცოდნისაგან განსხვავებული არ შეიქნა, რის გამოც სამშენებლო ხელოვნება უწოდეს მას? – მერედა, რა? – ეს სახელი სწორედ იმიტომ უწოდეს, რომ არცერთ სხვა ცოდნას არა ჰგავს? – დიახ. – რაც მისი საგანი იყო, იგივე გახდა თავადაც. თუმცა ეს ყველა სხვა ცოდნასა თუ ხელოვნებასაც ეხება. – რა თქმა უნდა. – ახლა კი ალბათ გესმის, რისი თქმაც მსურდა წეღან: ყველა საგანი, თავისთავად აღებული, საკუთარი თავის თანაფარდია, სხვა საგანთან მიმართებით კი – იმნაირი, რანაირიცაა მისი თანაფარდი საგანი. ამით იმის თქმა კი არა მსურს, თითქოს ესა თუ ის საგანი იმასა ჰგავდეს, რასაც ეთანაფარდება, – ასე მაგალითად, ჯანმრთელობისა თუ სნეულების ცოდნა თვითონვე როდია ჯანმრთელი თუ სნეული, ხოლო სიკეთისა თუ ბოროტების ცოდნა – კეთილი ანდა ბოროტი. არა, ცოდნა იმად როდი იქცევა, რაც არის მისი საგანი; ის მხოლოდ თავისი საგნის, ამ შემთხვევაში, ჯანმრთელობისა თუ სნეულების თვისებებს ეთანაფარდება და ამ თვისებებითვეა განსაზღვრული. აი, რატომაა, რომ ამნაირ ცოდნას სახელად ცოდნა კი არ ჰქვია, არამედ სამკურნალო ხელოვნება, მისივე საგნის მიხედვით. – დიახ, მესმის და იმასაც ვხვდები, რომ მართალი ხარ. – ხოლო თუ ავიღებთ წყურვილს, რას იტყვი, განა ისიც თავის საგანს არ ეთანაფარდება? რადგანაც წყურვილი ყოველთვის რაღაცის წყურვილია. – რა თქმა უნდა; მე ვიტყოდი, რომ ის წყურვილია სმისა თუ სასმელისა. – სასმელი კი ათასნაირია და, ამისდა კვალად, ათასნაირია წყურვილიც. ხოლო თავისთავად ის არც უზომო სმის წყურვილია და არც ერთი ყლუპისა, არც საუცხოო სასმელისა და არც ცუდისა; არა მის თანაფარდად ვერ ვიტყვით ვერანაირ სასმელს, რადგანაც წყურვილს თავისთავად სხვა არაფერი ეთანაფარდება, თუ არა სასმელი თავისთავად. – რასაკვირველია. – მაშასადამე, იმისი სული, ვისაც სწყურია, სხვა რამეს კი არ მიელტვის, არამედ სასმელს, რამდენადაც სმა სწყურია. – ცხადია. – მაგრამ თუ თავისი წყურვილის მიუხედავად, სულს რაღაცა არ აძლევს დალევის ნებას, მაშასადამე, მასში არის რაღაც ისეთი, არსებითად რომ განსხვავდება იმისაგან, რაც უშუალოდ განიცდის წყურვილს, და ამრიგად, აიძულებს სულს, პირუყვივით დააცხრეს სასმელს. ჩვენ ხომ ვამტკიცებთ, რომ რაღაც ერთი და იგივე არ შეიძლება ერთი და იმავე ნაწილით ერთდროულად ორ ურთიერთსაპირისპირო ზემოქმედებას ახდენდეს ერთსა და იმავე საგანზე. – რა თქმა უნდა, არ შეიძლება. – ასე მაგალითად, ჩემის აზრით, ცდებიან, როცა მშვილდოსანზე ამბობენ, რომ ის იზიდავს და იმავდროულად კიდევაც განიზიდავს მშვილდს. სიმართლე, თუ გნებვს, ისაა, რომ მშვილდოსანი ცალი ხელით თავისკენ იზიდავს იმას, რასაც განიზიდავს მეორე ხელით. – ცამდე მართალი ბრძანდები. – ისიც ხომ მართალია, რომ მწყურვალი ზოგჯერ უარს აცხადებს დალევაზე? – ბევრი და ბევრჯერ. – მერედა, რას ვიტყოდით მათზე? არის ამ ხალხის სულში რაღაც ისეთი, სასმელად რომ აქეზებს, და ისეთიც, სმას რომ უკრძალავს მათ? და სწორედ ეს უკანასკნელი სძლევს პირველს? – მე თუ მკითხავ, სწორედ ასეა. – ის, რაც სმას უკრძალავს მათ, გონიერების წყალობით ვლინდება (თუკი საერთოდ ვლინდება) სულში, ხოლო ის, რაც სასმელად აღძრავს და აქეზებს ამ ხალხს, ვნებებისა და სნეულებისაგან იღებს დასაბამს? – როგორც ჩანს. – მაშასადამე, ჩვენ უფლება გვაქვს ვამტკიცოთ, რომ ეს ორი საწყისი არსებითად განსხვავდება ერთმანეთისგან: ერთ მათგანს, რისი წყალობითაც ადამიანს აზროვნების უნარი შესწევს, სულის გონივრულ საწყისს ვუწოდებთ, ხოლო მეორეს, რაც განაპირობებს იმას, რომ ადამიანს უყვარს, შია, სწყურია თუ ათასი სხვა რამ სწადია, სულის არაგონივრულ თუ სურვიელ საწყისად ვსახავთ, ყოველგვარი ტკბობისა თუ განცხრომის მონათესავედ. – დიახ, სრული უფლება გვაქვს ასე ვამტკიცოთ. – მაშ, ერთმანეთისგან გავმიჯნოთ ეს ორი საწყისი. რაც შეეხება სულის სიბობოქრეს, რის შედეგადაც გულფიცხნი ვხდებით, ვაღიარებთ თუ არა მას სულის მესამე საწყისად, თუ ის პირველი ორი საწყისიდან ერთ-ერთის მონათესავეა? – შესაძლოა, მეორე – არაგონივრული თუ სურვიელი საწყისის მონათესავე იყოს. – ერთხელ ასეთი ამბავი მიამბეს, რომელიც მე სარწმუნოდ მიმაჩნია: ლეონტიოსი, აგლაიოსის ძე, პირევსიდან შინ ბრუნდებოდა თურმე. ქალაქის ჩრდილო გალავანს რომ მიუახლოვდა, იმ ადგილას, სადაც დამნაშავეებს სიკვდილით სჯიან, მიწაზე დაყრილი გვამები შენიშნა. უცნაური სურვილი დაეუფლა: მისულიყო და გვამებისათვის დაეხედა, მაგრამ, იმავდროულად, ისეთი ზიზღი იგრძნო, რომ გაქცევა მოუნდა. ერთხანს აღარ იცოდა, რა ექნა, სახეზე ხელები აიფარა, მაგრამ ბოლოს მაინც ცნობისწადილმა სძლია, ხელები დაბლა დაუშვა, თვალდაჭყეტილმა მიირბინა ცხედრებთან და წამოიძახა: «ეგეც თქვენ, სვედავსილნო, დატკბით ამ მშვენიერი სანახაობით!» – ეგ ამბავი მეც გამიგონია. – ის გვიჩვენებს, რომ რისხვა ზოგჯერ გულისთქმას უპირისპირდება, და ისინი ერთმანეთისაგან განსხვავდებიან. – მართლაც. – ბევრ სხვა შემთხვევაშიაც ჩვენ ვამჩნევთ, რომ, გონიერების საპირისპიროდ, გულისთქმას აყოლილი კაცი თავის თავს ჰკიცხავს და არაგონივრულ, სურვიელ საწყისზე მრისხანებს, მოძალადესავით რომ ჩასახლებია სულში. ამრიგად, რისხვა გონების მოკავშირე ხდება ამ ულმობელ ორთაბრძოლაში, რომელიც თითქოს ორ ურთიერთმოქიშპე მხარეს შორის მიმდინარეობს. ხოლო რისხვა რომ გულისთქმის მოკავშირედ გვევლინებოდეს, როცა გონება უკრძალავს ამას, მე მგონია, ეს უჩვეულო მოვლენა არც სხვაში შეგიმჩნევია ოდესმე და არც შენსავე თავში. – არა, ვფიცავ ზევსს, მართლაც არ შემიმჩნევია. – ეგეც არ იყოს, როცა ადამიანს ესმის, რომ უსამართლოდ მოექცა ვინმეს, მაშინ, რაც უფრო დიდსულოვანია იგი, მით უფრო ნაკლებ შეუძლია მრისხანებდეს მის წინააღმდეგ, ვინც, შურისგების მიზნით, ათასნაირ სატანჯველს უმზადებს, როგორც, მაგალითად, შიმშილს, სიცივეს და სხვა მისთანათ; მე ვამბობ, რომ ეს მასში არ გამოიწვევს რისხვას. – მართალი ხარ, – თქვა გლავკონმა. – და პირიქით, როცა ჰგონია, რომ თვითონ მას ექცევიან უსამართლოდ, მრისხანებით აბორგებული თვალებიდან ცეცხლს აკვესებს და გაშმაგებით უტევს შეურაცხმყოფელს, ასე რომ, იმის მოკავშირედ იქცევა, რაც სამართლიანი ეჩვენება, და რისი გულისთვისაც მზადაა აიტანოს შიმშილიც, სიცივეცა და სხვა ამნაირი გაჭირვებაც, ოღონდ კი თავის საბოლოო მიზანს ეწიოს. ის ხელს არ აიღებს თავის კეთილშობილურ სწრაფვაზე, ან თავისას გაიტანს, ან თავს შეაკლავს მტერს, და ვერაფერი დააცხრობს მის მძვინვარებას, გარდა გონების ხმისა, რომელიც ისევე მიიხმობს, როგორც მწყემსი – თავის ქოფაკს. – გულთმისანივით მიმიხვდი, რისი თქმაც მსურდა. მაგრამ ერთი ამასაც დაუკვირდი. – რას? – რასა და იმას, რომ სულის მრისხანე თუ ბობოქარ საწყისზე ახლა სულ სხვანაირი წარმოდგენა შეგვექმნა, ვიდრე წეღან, როცა მას სურვიელ საწყისთან ვაკავშირებდით. ახლა კი, როგორც ირკვევა, შორსა ვართ ამ აზრისაგან, რაკიღა იმ ბრძოლაში, ადამიანის სულში რომ მიმდინარეობს, ბობოქარ საწყისს გონიერების მოკავშირედ ვსახავთ. – რა თქმა უნდა. – მერედა, რას ვიტყვით, განსხვავდება ის სულის გონივრული საწყისისაგან თუ მხოლოდ ამ უკანასკნელის ერთ-ერთი სახეობაა, ასე რომ, სულში მხოლოდ ორი საწყისი უნდა ვიგულისხმოთ: გონივრული და სურვიელი? თუ მსგავსად იმისა, როგორც სახელმწიფო სამი სხვადასხვა წოდებისაგან შედგება: საქმოსნების, მცველებისა და მმართველებისგან, სულშიც მესამე – ბობოქარი საწყისი უნდა იყოს, რომელიც თავისი ბუნებით გონივრული საწყისის მოკავშირედ გვევლინება. თუკი უხეირო აღზრდის შედეგად არ არის გადაგვარებული? – სულში აუცილებლად მესამე საწყისიც უნდა იყოს. – რა თქმა უნდა, თუკი გაირკვა, რომ ის განსხვავდება გონივრული საწყისისაგან, ისევე, როგორც სურვიელი საწყისისგან განსხვავებული გვეჩვენა იგი. – მაგის გარკვევა ძნელი როდია; – თქვა გლავკონმა, – საკმარისია დავუკვირდეთ პატარა ბავშვებს, ლამის დაბადებიდანვე რომ ბორგავენ და ბობოქრობენ, რისხვით აღვსილნი, მაშინ როდესაც ზოგიერთ მათგანს, ჩემის აზრით, გონიერების ნატამალიც არ გააჩნია, ზოგი კი საკმაოდ გვიან ეზიარება გონებას. – მშვენიერი ნათქვამია, ვფიცავ ზევსს! აქვე უნდა დავძინოთ, რომ ცხოველებიც ადასტურებენ შენს დაკვირვებას. ამასვე მოწმობს ჰომეროსის ლექსიც, რომელიც ზემოთ უკვე მოვიხმეთ: «მკერდს მჯიღი იკრა, და გულს ასე უთხრა ბორგნეულს» პოეტი აქ ნათლად გვაუწყებს, ორი სხვადასხვა საწყისიდან როგორ ჰყვედრის ერთი მეორეს, კერძოდ, გონება, რომელიც არჩევს, რა არის უკეთესი და რა – უარესი, გადაჭრით ჰგმობს უგუნურსა და ბობოქარ საწყისს. – მართალს ბრძანებ. – ამრიგად, მართალია, დიდი გაჭირვებით, მაგრამ მაინც დავძლიეთ ყველა დაბრკოლება და საკმაოდ დამაჯერებლად მივაღწიეთ თანხმობას იმის თაობაზე, რომ ადამიანის სულში იმდენი და იმნაირივე საწყისია, რამდენი წოდებაცაა სახელმწიფოში. – მართლაც ასეა. – მაშასადამე, აუცილებლად იგივე ითქმის შემდეგზეც: რანაირად და რითაც ბრძენია სახელმწიფო, იმნაირად და იმითვე უნდა იყოს ბრძენი ადამიანიც. – რა თქმა უნდა. – ზუსტად ასევე, რანაირად და რითაც მამაცია ადამიანი, იმნაირად და იმითვე უნდა იყოს მამაცი სახელმწიფოც. ერთსაც და მეორესაც თანაბრად უნდა ახასიათებდეს ყველაფერი, რაც კი საერთოდ უკავშირდება სიქველეს. – აუცილებლად. – მე მგონია, სამართლიანიც იმნაირადვე იქნება კერძო პირი, გლავკონ, რანაირადაც ვლინდება სამართლიანობა სახელმწიფოში. – ეგეც აუცილებელია. – მაგრამ ხომ არ დაგვავიწყდა, რომ ჩვენი სახელმწიფო მხოლოდ იმ შემთხვევაში თუ იქნება სამართლიანი, როცა ყველა მისი წოდება თავის საკუთარ საქმეს ასრულებს. – ჩემის აზრით, არ დაგვვიწყნია. – მაშასადამე, უნდა გვახსოვდეს, რომ ყოველი ჩვენგანიც მხოლოდ მაშინ იქნება სამართლიანი და თავის საკუთარ საქმეს შეასრულებს, როცა ჩვენი სულის ყველა საწყისი თავის დანიშნულებას ასრულებს. – ამრიგად, გონივრული საწყისი უნდა ბრძანებლობდეს, რაკიღა მისთვის ნიშნეულია სიბრძნე, და მასვე მართებს მთელ სულზე ზრუნვაც, ხოლო სულის ბობოქარი საწყისი მისი მორჩილი და თანამდგომი უნდა იყოს. – რასაკვირველია. – ისიც ხომ მართალია, რომ, ზემოთქმულისა არ იყოს, მუსიკური და გიმნასტიკური აღზრდის ურთიერთშერწყმის შედეგად შეიძლება მიღწეულ იქნეს ამ ორი საწყისის თანხმობა: ამნაირი აღზრდა გონივრულ საწყისს უფრო მიზანსწრაფულს გახდის და მშვენიერი სიტყვებითა თუ მოძღვრებებით ასაზრდოებს მას, ბობოქარ საწყისს კი მოადუნებს, სიტყვებით მოალბობს და ჰარმონიისა თუ რიტმის მეშვეობით მოათვინიერებს. – მართალს ბრძანებ. – ხოლო ეს ორი საწყისი, ამნაირად აღზრდილი, ჭეშმარიტებით განსწავლული და საკუთარი მოვალეობის აღსასრულებლად აღძრული, როგორმე მოახერხებს უწინამძღვროს სურვიელ საწყისს, ჩვენი სულის უმეტეს ნაწილს რომ მოიცავს და თავისი ბუნებით ხარბად მიელტვის სიმდიდრეს. თვალი ფხიზლად უნდა გვეჭიროს მასზე, რათა არ იზარდოს და იმძლავროს ყოველივე იმის შედეგად, რასაც ხორციელი განცხრომა ჰქვია და საერთოდ უარი არ თქვას თავისი დანიშნულების შესრულებაზე; თორემ შეიძლება იმის დამონება და დამორჩილება სცადოს, რაც მისი ჯიშისა არ არის, და ამრიგად შერყვნას და შებღალოს მთელი საზოგადოებრივი ცხოვრება. – ჭეშმარიტად. – ორივე საწყისი მშვენივრად დაიცავდა მთელ სულსაც და სხეულსაც გარეშე მტრებისაგან: ერთი – რჩევით, ხოლო მეორე – საჭურვლით; ეს უკანასკნელი წარმმართველი საწყისის თანამდევი იქნებოდა და თავისი სიმამაცით ხორცს შეასხამდა მის გადაწყვეტილებებს. – მართლაც. – და მამაცსაც, ჩემის აზრით, ადამიანს ჩვენ ვუწოდებთ სწორედ იმდენად, რამდენადაც მისი ბობოქარი საწყისი ლხინშიაც და გასაჭირშიაც განუხრელად იცავს გონების მითითებებს იმის თაობაზე, თუ რას უნდა ვუფრთხოდეთ და რას არა. – მართალს ბრძანებ. – ბრძენს კი – იმ მცირეოდენი ნაწილის მიხედვით, თვითეულ ჩვენგანში რომ მბრძანებლობს და ზემოხსენებულ მითითებებს იძლევა, რადგანაც მის მეტმა არავინ იცის, რა არის სასარგებლო როგორც ყოველი საწყსისათვის ცალ-ცალკე, ისე სამივესათვის ერთად. – რა თქმა უნდა. – ხოლო ზომიერს მარტოოდენ ამ საწყისთა ერთსულოვნებისა და თანახმიერების მიხედვით თუ ვუწოდებთ ადამიანს, როცა არა მარტო წარმმართველი, არამედ მისდამი დაქვემდებარებული ორი დანარჩენი საწყისიც იმ აზრისაა, რომ მბრძანებლობის უფლება მხოლოდ გონებას ეკუთვნის და დაუშვებელია არ ემორჩილებოდე მას. – და მართლაც, სწორედ ესაა როგორც სახელმწიფოს, ისე კერძო პირის ზომიერებაც. – მაგრამ სამართლიანიც, როგორც არაერთგზის აღგვინიშნავს, მხოლოდ ამის შედეგად და ამნაირად თუ იქნება ადამიანი. – უეჭველად. – და მაინც, ხომ არაფერი გვიბინდავს სამართლიანობას, ასე რომ, სხვა სახით წარმოგვიჩენს მას, და არა იმით, რითაც სახელმწიფოში ვლინდება? – მე მგონია, არა. – თუ სულში ოდნავი ეჭვი მაინც დაგვრჩა, ჩვენ შეგვიძლია ერთი უბრალო მაგალითის მოხმობით საბოლოოდ გავფანტოთ იგი. – მაინც რა მაგალითს გულისხმობ? – ავიღოთ, ერთის მხრივ, ეს ჩვენი სახელმწიფო, მეორეს მხრივ კი – თავისი ბუნებითა თუ აღზრდის მიხედვით მისი მსგავსი ადამიანი, და დავუშვათ, რომ სრულ თანხმობას უნდა მივაღწიოთ ამ საკითხთან დაკავშირებით: განა შეიძლება, რომ ამნაირმა ადამიანმა მიითვისოს შესანახად მიბარებული ოქრო-ვერცხლი? ანდა ვინ გაბედავს ამის მტკიცებას, თუ არა ის, ვინც ძირფესვიანად განსხვავდება მისგან? – ვერავინ. – მისთვის სრულიად უცხოა მკრეხელობა, ძარცვა-გლეჯა და გამცემლობა: კერძო ცხოვრებაში – მეგობრების, საზოგადოებრივ ცხოვრებაში კი– სახელმწიფოს ღალატი. – დიახ, ყოველივე ეს სრულიად უცხოა მისთვის. – რაღა თქმა უნდა, არც ფიცის გატეხა სჩვევია და არც პირობის დარღვევა. – ცხადია. – ავხორცობაც, უპატივცემლობაც მშობლების მიმართ და ღვთისმოსაობის დავიწყებაც, – ყოველივე ეს, ვისაც გნებავს, იმას შეჰფერის, ოღონდ არა მას. – რა თქმა უნდა. – მერედა, რა არის ყოველივე ამის მიზეზი, თუ არა ის, რომ თვითეული მისი ნაწილი თავის საკუთარ საქმეს ასრულებს მბრძანებლობისა თუ მორჩილების თვალსაზრისით? – დიახ, მხოლოდ ეგ და სხვა არაფერი. – და შენ გინდა, რომ სამართლიანობა სხვა რამე იყოს და არა ის ძალა, რომელიც ამნაირსა ხდის ადამიანებსაც და სახელმწიფოსაც? – არა, ვფიცავ ზევსს, არ მინდა. – აი, როგორ აგვიხდა ჩვენი ზმანება, კერძოდ, ის, რასაც ბუნებრივად ვგრძნობდით: როგორც კი დავაპირეთ საფუძველი ჩაგვეყარა სახელმწიფოსთვის, რომელიღაც ღვთაების წყალობით სახელდახელოდ მივაკვლიეთ სამართლიანობის ერთგვარ ნიმუშს და საწყისს. – ჭეშმარიტად. – ასე რომ, სამართლიანობის თავისებურად სასარგებლო ხატება იყო, გლავკონ, ჩვენი მტკიცება იმის თაობაზე, რომ ვინც თავისი ბუნებრივი მონაცემებით მეწაღედ დაბადებულა, მართებული იქნება, თუ მეწაღეობის გარდა სხვა საქმეს არ მოჰკიდებს ხელს, ხოლო ხუროდ დაბადებული მარტოოდენ ხუროობას დასჯერდება. იგივე ითქმის ყველა სხვა ხელობაზედაც. – როგორც ჩანს. – მე თუ მკითხავ, მართლაც ამნაირი იყო სამართლიანობის ჩვენეული გაგება, მაგრამ არა ადამიანის საქმიანობის ამა თუ იმ გარეგნული გამოვლინების, არამედ ჭეშმარიტად შინაგანი ქმედითობის – თავის თავსა და თავის სულიერ სამყაროზე ზემოქმედების თვალსაზრისით. ამნაირი კაცი ნებას არ დართავს სულის არცერთ საწყისს, სხვისი საკეთებელი აკეთოს ან სხვის საქმეში ჩაერიოს; პირიქით, ის სრულ წესრიგს ამყარებს საკუთარ სულში, თავისი თავის ბატონ-პატრონი, წრფელი გზით წარმმართველი და მეგობარი ხდება, ასე რომ ჰარმონიულად უხამებს ერთმანეთს თავისი სულის სამივე საწყისს, ზუსტად ისევე, როგორც თანახმიერების სამ ძირითად ტონს – მაღალს, დაბალს და საშუალოს, აგრეთვე შუალედურ ტონებსაც, თუკი მათ შორის გვხვდებიან; ყოველივე ამას ერთად ჰკრავს და, ამრიგად, სიმრავლიდან იღებს ერთობას, ზომიერებას და ჰარმონიულ თანახმიერებას. ასეთია მთელი მისი საქმიანობა, სულერთია, სიმდიდრის მოსახვეჭად იღვწის, ტანის სიმრთელეზე ზრუნავს, სახელმწიფოს ემსახურება თუ თავის საკუთარ საქმეს იგვარებს. ის მშვენიერსა და სამართლიანს უწოდებს ყოველნაირ ქმედებას, რომელიც სულში ამგვარ განწყობას ამკვიდრებს, სიბრძნედ კი ამ ქმედების წარმმართველ უნარსა სახავს. მისივე აზრით, უსამართლოა ქმედება, რომელიც არღვევს ყოველივე ამას, უმეცრება კი იმნაირი წარმოდგენაა, რომელიც წარმართავს უსამართლო ქმედებას. – ცამდე მართალი ხარ, სოკრატე. – ერთის სიტყვით, თუ ვაღიარებთ, რომ უკვე განვსაზღვრეთ სამართლიანი სახელმწიფოცა და სამართლიანი ადამიანიც ისევე, როგორც სამართლიანობა, რომელიც მათში ვლინდება, ალბათ, ვეღარ იტყვიან, რომ ძალზე შორსა ვართ ჭეშმარიტებისაგან. – ვერა, ვფიცავ ზევსს, ვეღარ იტყვიან. – მაშ, ვაღიარებთ ამას? – დიახ, ვაღიარებთ. – კეთილი და პატიოსანი; ამის შემდეგ, მე მგონია, უსამართლობა დაგვრჩა განსახილველი. – ცხადია. – მერედა, რა უნდა იყოს ეს, თუ არა ზემოხსენებული სამი საწყისის უთანხმოება და ურთიერთაშლა, ერთმანეთის საქმეებში ჩარევა, სულის ერთ-ერთი ნაწილის ჯანყი მთელი სულის წინააღმდეგ ერთპიროვნული მბრძანებლობის მოსაპოვებლად, თუმცა უსამართლობის ბუნება იმნაირია, რომ ბრძანებლურ საწყისს უნდა მორჩილებლეს. ჩემის აზრით, სწორედ ასე განვსაზღვრავთ უსამართლობას: ესაა სულის ნაწილთა მუდმივი შფოთი და წრიალი. მათი აღვირახსნილობა, სიმხდალე და უმეცრება, მოკლედ, მთელი ბოროტება თუ ბიწიერება. – ყოველივე ეს ერთი და იგივეა. – მაშასადამე, უკვე სავსებით ნათელია, რა არის, ერთის მხრივ, უსამართლო ქცევა და თვით უსამართლობა, ხოლო მეორეს მხრივ, – სამართლიანი საქციელი, რაკიღა უკვე განვსაზღვრეთ სამართლიანობისა და უსამართლობის ბუნება. – როგორ? – როგორ და ისე, რომ სამართლიანობა და უსამართლობა არაფრით არ განირჩევიან ჯანსაღი და სნეული საწყისებისგან, მხოლოდ პირველი ორი სულისთვისაა ნიშნეული, ბოლო ორი კი – სხეულისათვის. – რას ამბობ? – იკითხა გლავკონმა. – ჯანსაღი საწყისი ჯანმრთელობის საწინდარია, სნეული კი – სნეულებისა. – დიახ. – ზუსტად ასევე, სამართლიანი ქცევაც სამართლიანობის საწინდრად გვევლინება, უსამართლო ქცევა კი – უსამართლობისა. – უცილობლად. – ჯანმრთელობის დამკვიდრება იმასა ნიშნავს, რომ მბრძანებლობისა თუ ურთიერთდაქვემდებარების ბუნებრივი წესრიგი დაამყარო სხეულებრივ საწყისთა შორის, სნეულება კი სხვა არა არის რა, გარდა იმისა, რომ მბრძანებლობისა თუ ურთიერთდაქვემდებარების იმნაირი დამოკიდებულება დაამყარო იმავე საწყისთა შორის, რაც ეწინააღმდეგება ბუნებას. – ეგრეა. – ზუსტად ასევე, სამართლიანობის დამკვიდრება იმასა ნიშნავს, რომ მბრძანებლობისა თუ ურთიერთდაქვემდებარების ბუნებრივი დამოკიდებულება დაამყარო სულიერ საწყისთა შორის, უსამართლობის დამკვიდრება კი – იმას, რომ მბრძანებლობისა თუ ურთიერთდაქვემდებარების იმნაირი დამოკიდებულება დაამყარო იმავე საწყისთა შორის, რაც ეწინააღმდეგება ბუნებას. – მართალს ბრძანებ? – მაშასადამე, სიქველე, როგორც ჩანს, სულის სიჯანსაღეა, მშვენიერება და კეთილდღეობა, ბიწიერება კი – სნეულება, სიმახინჯე და სისუსტე. – ჭეშმარიტად. – მერედა, განა პატიოსანი ქცევა ხელს არ უწყობს სიქველის დამკვიდრებას, უპატიოსნო ქცევა კი – ბიწისას? – რა თქმა უნდა. – ახლა კი, ეტყობა, განსახილველი დაგვრჩა, რამდენად სასარგებლოა, ერთის მხრივ, სამართლიანი ქცევა, პატიოსნება და საკუთრივ სამართლიანობა, მიუხედავად იმისა დაფარულია ყოველივე ეს თუ გამჟღავნებული, მეორეს მხრივ კი – უსამართლო საქციელი და თვით უსამართლობა, თუნდაც არც სამსჯავროს წინაშე წარდგომას და არც სასჯელს უქადდეს კაცს, გამოსასწორებლად რომ სჯიან დამნაშავეებს. – მაგრამ მე, მართალი გითხრა, სოკრატე, ამჯერად უკვე სასაცილოდაც არ მყოფნის ამნაირი განხილვა: თუ ჯანმრთელობაშერყეულ კაცს სიცოცხლე არაფრად უღირს, თუმცა შეიძლება არც სასმელ-საჭმელი აკლდეს, არც სიმდიდრე და ძალაუფლება, რაღა ითქმის მის სიცოცხლეზე, ვის არსებაშიაც მთლიანად დარღვეული და დაშლილია თვით იმისი ბუნება, რითაც ჩვენ ვცოცხლობთ, თუნდაც საშუალება ჰქონდეს აკეთოს ყველაფერი, რაც კი მოეპრიანება, გარდა იმისა, რისი წყალობითაც შესძლებდა თავი დაეღწია ბიწიერებისა თუ უსამართლობისათვის, და ამრიგად ზიარებოდა სიქველეს და სამართლიანობას? აკი გულდასმით განვიხილეთ როგორც ერთის, ისე მეორის ბუნება. – მართლაც რომ სასაცილოა; მაგრამ რაკი აქამდე მოვედით, საიდანაც ცხადზე უცხადესად ჩანს, რომ ყველაფერი მართლაც ასეა, მოდი, ნუღარ დავიხევთ უკან. – ვფიცავ ზევსს, უკან დახევა ყველაფერზე უარესია. – მაშ, დაუკვირდი, რამდენი სხვადასხვა სახე აქვს ბიწს; ღმერთმანი, ღირს განხილვად. – კვალდაკვალ მოგდევ, შენ კი განაგრძე. – მართლაც, აქედან, როგორც სათვალთვალო კოშკიდან, რომელსაც ჩვენი საუბრისას მოვექეცით წვერზე, მე ვხედავ სიქველის მხოლოდ ერთ სახეს, მაშინ როდესაც ბიწი ურიცხვი სხვადასხვა სახით წარმოგვიჩნდება. ოთხი მათგანი იმად ღირს, რომ მოვიხსენიოთ. – რას გულისხმობ? – რამდენიცაა სახელმწიფო მმართველობის სხვადასხვა სახე, იმდენი სხვადასხვა სახისაა სულიც. – მაინც რამდენის? – არსებობს როგორც სახელმწიფო მმართველობის, ისე სულის ხუთი სხვადასხვა სახე. – დამისახელე. – მე თუ მკითხავ, სახელმწიფო მმართველობის ერთ-ერთი სახე ისაა, ახლახან რომ მიმოვიხილეთ, მაგრამ მას შეიძლება ორნაირი სახელი ეწოდოს: თუ მმართველთა შორის ყველას აღემატება ერთი, ამას სამეფო ძალაუფლება ჰქვია, ხოლო თუ ძალაუფლებას მრავალი მმართველი ინაწილებს, ეს იქნება არისტოკრატია. – მართალს ბრძანებ. – აი, სწორედ ამასა ვსახავ სახელმწიფო მმართველობის ერთ-ერთ სახედ, რადგან მმართველი ერთი იქნება თუ მრავალი, ისინი არ დაარღვევენ სახელმწიფოს უმნიშვნელოვანეს კანონებს, თუკი იმნაირად წარმართავენ ქვეშევრდომთა აღზრდას და სწავლას, როგორც ჩვენი მსჯელობისას ჩამოვაყალიბეთ. – რა თქმა უნდა, არ დაარღვევენ. ◄ წინა ნაწილი გაგრძელება ► შენიშვნა: პოსტის სათაური არ შეესაბამება პლატონის ამ დიალოგის (სახელწმიფო) მეოთხე წიგნის ავტორისეულ სათაურს. პოსტის სათაური არის პოსტის ავტორის მიერ თემატურად შერჩეული სათაური. …
- დაამატა ლაშა to ფილოსოფია at 2:02pm on ნოემბერი 11, 2016
- თემა: ღმერთის არსებობს დამტკიცება
- ძირკვავ ყველა სხეულებრივი საგნის ხატს, ანდა, რაკი ეს თითქმის შეუძლებელია, ყოველ შემთხვევაში, მათ ჩავთვლი არაფრად - ფუჭად და მცდარად; მხოლოდ საკუთარ თავთან საუბრითა და ღრმა თვითგანხილვით შევეცდები, თანდათანობით, მეტად და ახლოს გავიცნო ჩემი თავი. მე ვარ ისეთი არსება, რომელიც აზროვნებს, ე.ი. რომელიც ეჭვობს, ამტკიცებს დადებითად, უარყოფს, იცის ძალზე ცოტა, არ იცის ბევრი რამ, რომელსაც სურს, არ სურს, აქვს წარმოდგენა და გააჩნია გრძნობა. როგორც ზემოთ შევნიშნე, შეიძლება საგნები, რომელთაც მე შევიგრძნობ ან წარმომიდგენია, ჩემ გარეშე თავისთავად არც არსებობს, მე მაინც დარწმუნებული ვარ, რომ აზროვნების ეს მოდალობები[1] - ჩემი სახელდებით შეგრძნებები და წარმოდგენები, რაკი ისინი მხოლოდ აზროვნების გარკვეული მოდუსებია, არიან ჩემში. ამ ერთი-ორი სიტყვით, მგონი, გამოვთქვი ყველაფერი, რაც ვიცი უეჭველად ანდა, ყოველ შემთხვევაში, აქამდე მეგონა, რომ ვიცოდი. ახლა კი ჩემი ცოდნის შემდგომი გაფართოებისა და საგულდაგულოდ გამოკვლევის მიზნით ყურადღებას მივაპყრობ - ხომ არ არის ჩემში სხვა საგნები, რომლებისკენაც აქამდე არ მიმიმართავს ჩემი მზერა. დარწმუნებული ვარ, რომ მე ვარ მოაზროვნე არსება. ასევე განა არ ვიცი, თუ რა არის საჭირო, რათა საერთოდ დავრწმუნდეთ რაიმეში? ცხადია, ამ პირველ ცოდნაში სხვა არაფერია, თუ არა ნათელი და გარკვეული აღქმა იმისა, რასაც მე ვამტკიცებ; ეს კი, მართლაც, არ იკმარებდა საგნის ჭეშმარიტებაში ჩემს დასარწმუნებლად, თუ ოდესმე საგანი, ჩემი ესოდენ ნათელი და გარკვეული აღქმის ობიექტი, აღმოჩნდებოდა მცდარი; აქედან გამომდინარე, უკვე მეჩვენება, რომ შემიძლია ზოგად წესად დავადგინო შემდეგი: ყველაფერი, რასაც მე ვწვდები ნათლად და გარკვევით, ჭეშმარიტია. მაგრამ ადრეც ხომ დავუშვი, რომ მრავალი საგანი აბსოლუტურად უეჭველი და ცხადია, მოგვიანებით კი მივხვდი, რომ ისინი მცდარი იყო. რა იყო ეს საგნები? ეს იყო მიწა, ცა, მნათობები და ყველა სხვა არსებული, რომელთაც მე აღვიქვამდი გრძნობების მეშვეობით. რას შევიცნობდი ნათლად და გარკვევით მათ შესახებ? ეს იყო თავად იდეები, ე.ი. მხოლოდ აზრები ამგვარ არსებულებზე, რომლებიც წარმოუდგებოდა ჩემს გონებას; და თვით ამჟამადაც არ უარვყოფ, რომ ეს იდეები კვლავ ჩემშია დამკვიდრებული. მაგრამ იყო ერთი სხვა ვითარებაც /ლა ცჰოსე/, რომლის არსებობასაც ვამტკიცებდი და კიდეც მჯეროდა, რომ ნათლად აღვიქვამდი ჩემი იმ რწმენის ნებით, რომ ის არსებობდა, სინამდვილეში კი მე ვერ აღვიქვამდი მას: თითქოს ჩემ მიღმა არსებობდა საგნები და ეს იდეებიც - ორეულები აღნიშნული საგნებისა, მათგან მომდინარეობდა. აქ ან ვცდებოდი ან, ყოველ შემთხვევაში, ჩემი მსჯელობა თუ ჭეშმარიტი იყო, ამის მიზეზი არ იყო ჩემი პერცეფციის ღირსება. რაშია საქმე! როდესაც მე ვიხილავდი ძალზე მარტივსა და იოლ ვითარებას არითმეტიკასა თუ გეომეტრიაში, მაგალითად, ორს მივუმატოთ სამი ან სხვა მისთანებს, განა იმდენად ნათლად არ მესმოდა ისინი, რომ არ მემტკიცებინა მათი ჭეშმარიტება? ცხადია, თუ მე ვლაპარაკობდი ამ ვითარებებში დაეჭვების შემდგომ შესაძლებლობაზე, ეს მხოლოდ იმიტომ, რომ აზრად მომდიოდა შემდეგი - რომელიღაც ღმერთს შეეძლო ჩემთვის ერგუნებინა ისეთი ბუნება, რომ იოლად შევმცდარიყავი იმაშიც კი, რაც ყველაზე ცხადი მეგონა. ყოველთვის, როგორც კი ეს წინასწარ აკვიატებული აზრი ღმერთის ყოვლისშემძლეობაზე გამიელვებს, არ შემიძლია, არ ვაღიარო, რომ იგი, თუ ინებებს, იოლად მაიძულებს, ვცდებოდე იმ საგნების მიმართაც კი, რომელთაც, დარწმუნებული ვარ, გონების თვალით ვჭვრეტ და შეძლებისდაგვარად ცხადი ინტუიციაც მაქვს; და პირიქით, ყოველთვის, როდესაც ვუბრუნდები თვით ისეთ საგნებს, რომელთაც მგონია ძალზე ნათლად აღვიქვამ, ისინი ისე ღრმად მარწმუნებენ, რომ უნებურად წარმოვთქვამ ამ სიტყვებს: ვისაც ენებოს, დაე, მან სცადოს ჩემი მოტყუება, იგი მაინც ვერასოდეს მოახერხებს, რომ მე არაფერი ვიყო, ვიდრე ვიფიქრებ, რომ მე რაღაც ვარ, ან ერთ დღეს ჭეშმარიტი გახადოს, თითქოს მე არასოდეს ვყოფილვარ, რაკი ამჟამად ჭეშმარიტია ის, რომ მე ვარ; შესაძლოა, ჭეშმარიტებად გაასაღოს ისიც, რომ ორს მიმატებული სამი ხუთზე მეტი ან ნაკლებია, ან სხვა მისთანანი, ყოველივე ამაში მე ვხედავ აშკარა წინააღმდეგობას. ცხადია, რაკი არავითარი საფუძველი არ გამაჩნია, ვირწმუნო რომელიმე ისეთი ღმერთის არსებობა, რომელიც შეცდომაში შემიყვანდა და რაკი ჯერ საბოლოოდ ისიც არ ვიცი, არსებობს თუ არა ღმერთი, ეჭვის მიზეზი, რომელიც დამოკიდებულია მხოლოდ ამ შეხედულებაზე, ძალზე არასერიოზულია და, ასე ვთქვათ, მეტაფიზიკური. მაგრამ იმისათვის, რომ იგი უკუვაგდოთ, როგორც კი ამის შესაძლებლობა იქნება, უნდა გავერკვიო - არის თუ არა ღმერთი და თუ არის, შეიძლება იყოს თუ არა იგი მატყუარა; რაკი ეს ჯერჯერობით ცნობილი არ არის, ოდესმე ვერც შევძლებ სრულად ვირწმუნო რაიმე სხვა. ამჟამად, ეტყობა, მწყობრი აზროვნება ითხოვს, რომ დავიწყო ყველა ჩემი ნააზრევის განსაზღვრული წესით დაყოფა და ძიება იმისა, ბოლოს და ბოლოს მათგან კერძოდ რომლებში არის ჭეშმარიტება, ან რომლებში მცდარობა. ზოგიერთი ამ აზრთაგანი საგნის ხატებაა და არსებითად სწორედ მას შეესაბამება იდეის სახელიც. მაგალითად, როდესაც მე წარმოვიდგენ: ადამიანი, ან ქიმერა, ან ცა, ან ანგელოზი, ღმერთიც კი. სხვა აზრებს, გარდა ამისა, ცოტაოდენ სხვა ფორმებიც გააჩნიათ; მაგალითად, როდესაც მე მსურს, მეშინია, ვამტკიცებ დადებითად, უარვყოფ, ამ დროს ყოველთვის კარგად ვაგნებ რაღაც არსებულს, როგორც ჩემი აზროვნების სუბიექტს[2] / le sujet/, მაგრამ ამგვარი აზროვნება რაღაც უფრო მეტია, ვიდრე ამ არსებულის მსგავსება. ამ აზრთა ნაწილი იწოდება სურვილად ანუ აფექტად, დანარჩენი - მსჯელობად. რაც შეეხება იდეებს. თუ მათ განვიხილავთ ცალკე, თავისთავად, რაიმე სხვა საგანთან მიმართების გარეშე, მაშინ ისინი, კაცმა რომ თქვას, არც შეიძლება იყონ მცდარნი. მართლაც, თხას წარმოვიდგენ თუ ქიმერას, ერთნაირად ჭეშმარიტი იქნება ის, რომ მე ერთის წარმოდგენაც მიხდება და მეორისაც. ასევე არ უნდა შეგვაშინოს მცდარობამ სურვილებში - ანუ აფექტებში; ცხადია, მე შემიძლია ვისურვო ცუდი რამ, ანდა ისიც, რაც საერთოდ არ არსებობს; მაინც, ამის მიუხედავად, ჭეშმარიტი იქნება ის, რომ მე მსურს ისინი. ამგვარად, რჩება მხოლოდ მსჯელობები; აქ კი მმართებს სიფრთხილე, რათა არ შევცდე. მთავარი და ხშირი შეცდომა, რომელიც შეიძლება მსჯელობებში შეგვხვდეს ის არის, რომ ჩემში არსებული იდეები მსგავსია ან ესადაგება ჩემ მიღმა არსებულ საგნებს. თუ მე განვიხილავ მხოლოდ იდეებს თავისთავად, როგორც ჩემი აზროვნების გარკვეულ მოდუსებს რაიმე გარეშე საგანთან მი მართების გარეშე, მაშინ, ალბათ, შეცდომის საბაბი ძნელად გაჩნდება. მაგრამ ამ იდეათა შორის ზოგიერთი თანდაყოლილი მეჩვენება, ზოგი შეძენილი, ნაწილი კი თავად ჩემ მიერ შექმნილი. მართლაც, მე მაქვს იმის გაგების უნარი /ლ ’ ინტელლეცტიონ/, თუ რა არის საგანი, ჭეშმარიტება, აზროვნება და ეს თავად ჩემი ბუნებიდან მომდინარე მგონია. იმას, რომ ამჟამად მესმის ბგერა, ვხედავ მზეს, ვგრძნობ სითბოს, აქამდე ვიხილავდი როგორც ჩემ მიღმა არსებული რომელიღაც საგნის გამოძახილს. დაბოლოს, მიმაჩნდა, რომ სირინოზები, ჰიპოგრიფები31 და სხვა მის თანანი ჩემი გამოგონილია. შემიძლია ასევე დავუშვა, რომ ამ იდეებიდან ყველა შეძენილი, ან ყველა თანდაყოლილი, ანდა ყველა აბსოლუტურად ჩემგანაა შექმნილი, რადგან ჯერ კიდევ სრულად არ მიმიგნია მათი ჭეშმარიტი საწყისისათვის. აქ მთავარი საკითხი ეხება იმათ, რომლებიც ვფიქრობ, მომდინარეობენ ისეთი საგნებისაგან, რომლებიცჩემ მიღმა არსებობენ; რა საფუძველი მიბიძგებს, ჩავთვალო, რომ ეს იდეები მსგავსია აღნიშნული საგნებისა? მე მგონი, ეს შეხედულება ბუნებისაგან მაქვს შთაგონებული. ამას გარდა, საკუთარი გამოცდილებაც მიდასტურებს, რომ იდეები საერთოდ არ არის დამოკიდებული ჩემ ნებაზე და, მაშასადამე, არც თავად ჩემზე, რადგან ხშირად ჩემდაუნებურად აღმეძვრებიან ხოლმე. მაგალითად, ამჟამად, მსურს ეს მე თუ არა, მაინც ვგრძნობ სითბოს, 31 ჰიპოგრიფი - ანტიკურ მითოლოგიაში ფანტასტიკური ცხოველი - ნახევრად- ცხენი, ნახევრად- გრიფი. /გრიფი - ცხოველი ლომის ტანით, არწივის ფრთებით და არწივის ან ლომის თავით/. რაც მიბიძგებს ვიფიქრო, რომ ეს გრძნობა, ანუ სითბოს იდეა, ჩემში ჩნდება ჩემგან განსხვავებული რამისაგან, კერძოდ ცეცხლისაგან, რომლის ახლოსაც ვზივარ. ძალზე ბუნებრივია, დავასკვნა: ეს ჩემ გარეთ არსებული საგანი გზავნის ჩემში უმალ თავის მსგავსს, ვიდრე ნებისმიერ სხვა რამეს. საკმარისად მყარია ეს მიზეზი? ახლა სწორედ ამის განხილვა მსურს. როდესაც ვამბობ - ეს ბუნებისმიერი შთაგონებაა - ვგულისხმობ მხოლოდ იმას, რომ, რაღაც თვითნებური იმპულსით, მე განწყობილი ვარ ამის დასაჯერებლად, და არა იმას, რომ ბუნებრივი სინათლე მიჩვენებს მის ჭეშმარიტებას. ამ ორ აზრს შორის ძალზე დიდი სხვაობაა. ჯერ ერთი, ყველაფერი, რაც მე წარმომიდგინა ბუნებრივმა სინათლემ, მაგალითად, მე ვეჭვობ და აქედან გამომდინარეობს ის, რომ მე ვარსებობ და სხვა მისთანანი, ვერავითარ შემთხვევაში ვერ იქნება საეჭვო; არც არსებობს არავითარი სხვა უნარი, რომელსაც მე ამ სინათლეზე მეტად ვენდობი და რომელიც დამარწმუნებდა, რომ ეს არ არის ჭეშმარიტი. რაც შეეხება ბუნებრივ იმპულსებს - მიდრეკილებებს, მოგახსენებთ: წარსულში, როდესაც საქმე ეხებოდა სათნოებასა და მანკიერებას შორის არჩევანს, მათ ხშირად მიბიძგეს არასწორი ნაბიჯისაკენ, მაშ რატომ უნდა ვენდო ამ იმპულსებს უფრო მეტად ნებისმიერ სფეროში გადაწყვეტილების მიღებისას. რაც შეეხება იმას, რომ ეს იდეები დამოკიდებული არ არის ჩემ ნებაზე, არც ეს ნიშნავს იმას, რომ ისინი აუცილებლად ჩემ გარეთ არსებული საგნებიდან მომდინარეობენ. ისევე, როგორც იმპულსები, რომელთა შესახებაც ახლახან მოგახსენეთ და რომელნიც, მიუხედავად იმისა, რომ ჩემ- შია, ჩანს, მაინც მთლიანად არ ეთანადებიან ჩემს ნებას. შესაძლებელია, ჩემში იყოს რაიმე სხვა, ჯერ კიდევ გაუცნობიერებელი უნარი, რომელიც წარმოშობს ამ იდეებს, ისე, როგორც აქამდე მეჩვენებოდა, რომ სიზმარში ეს იდეები ჩემში წარმოიქმნებიან თავისთავად, გარეგანი საგნების ყოველგვარი მონაწილეობის გარეშე. დაბოლოს, თუნდაც იდეები მომდინარეობდნენ ჩემ მიღმა არსებული საგნებიდან, აქედან მაინც არ უნდა დავასკვნათ, რომ ისინი მათი მსგავსია. პირიქით, ხშირად შემინიშნავს ძალზე დიდი სხვაობა საგანსა და მის იდეას შორის. მაგალითად, მე ჩემში ვპოულობ ორ სრულიად განსხვავებულ იდეას მზის შესახებ: ერთი მომდინარეობს გრძნობებიდან და უნდა მივაკუთვნოთ შეძენილ იდეათა რიცხვს; ამ იდეის თნახამად, მზე ძალზე პატარაა; მეორე მომდინარეობს ასტრონომიის დასაბუთებებიდან, ე.ი. შექმნილია იმ ცნებების საფუძველზე, რომლებიც ჩემში თანდაყოლილია, ანდა შექმნილია ჩემ მიერ რაღაც სხვა ფორმით; ამ იდეის თანახმად, მზე მეჩვენება დედამიწაზე რამდენჯერმე უფრო დიდად. ცხადია, შეუძლებელია, ეს ორი იდეა - ერთიცა და მეორეც - მსგავსი იყოს ერთი და იმავე მზისა, რომელიც არსებობს ჩემ მიღმა. გონება კი მაიძულებს ვიფიქრო, რომ ის იდეა, რომელიც მომდინარეობს უშუალოდ მზის გარეგანი ფორმიდან, ყველაზე უფრო განსხვავებულია მისგან, როგორც საგნისგან. ყოველივე ეს საკმარისად ნათელს ხდის, რომ აქამდე არა უტყუარი მსჯელობით, არამედ მხოლოდ ბრმა იმპულსის წყალობით მჯეროდა, რომ არსებობდა ჩემგან განსხვავებული საგნები, რომლებიც ჩემში გზავნიდნენ თავიანთ იდეებს თუ ხატებს და მათ ვიღებდი ჩემი გრძნობის ორგანოების მეშვეობით თუ რაიმე სხვა საშუალებით. მაგრამ იხსნება კიდევ ერთი გზა იმის საძიებლად, არსებობს თუ არა იმ არსებულთა შორის, რომელთა იდეებიც ჩემშია, ისეთები, ჩემ მიღმა რომ არსებობენ; თუკი ეს იდეები მხოლოდ და მხოლოდ აზროვნების გარკვეული მოდუსებია[3], მე ვერ ვამჩნევ მათ შორის ვერავითარ უთანასწორობას და, ჩანს, ყიანა; მაგრამ თუკი მათგან ერთნი წარმოადგენენ ერთ საგანს, მეორენი - სხვას, ცხადია, რომ ეს იდეები ძალზე განსხვავებულნი არიან ერთიმეორისაგან. უეჭველია, რომ ისინი, რომლებიც წარმომიჩენენ სუბსტანციებს, შედარებით, რაღაც მეტი მნიშვნელობის არიან და თავის თავში შეიცავენ, ასე ვთქვათ, უფრო მეტ ობიექტურ რეალობას, ვიდრე ის იდეები, რომლებიც მხოლოდ მოდუსებს ან აქციდენციებს წარმომიდგენენ. თავის მხრივ, ის იდეაც, რომლის მიხედვითაც მე ვწვდები უზენაეს, მარადიულ, უსასრულო, უცვლელ, ყოვლისმცოდნე, ყოვლისშემძლე და ყველა მის მიღმა არსებული საგნის შემოქმედ ღმერთს, შეიცავს თავის თავში უდავოდ უფრო მეტ ობიექტურ რეალობას, ვიდრე ის იდეები, რომლებითაც მეძლევა სასრული სუბსტანციები. ახლა ბუნებრივი სინათლის წყალობით ცხადია, რომ მთელ მოქმედ მიზეზში სულ ცოტა იმდენივე რეალობა მაინც უნდა იყოს, რამდენიცარის ამ მიზეზის შედეგში. მე ვკითხულობ: საიდან უნდა იღებდეს თავის რეალობას შედეგი თუ არა მიზეზიდან? როგორ შეძლებს მიზეზი მისთვის ამ რეალობის მინიჭებას, თუ იგი (ეს რეალობა) თავად არ ექნება? აქედან გამომდინარეობს ის, რომ შეუძლებელია რაიმე მომდინარეობდეს არარასაგან; ასევე, შეუძლებელია, რომ ის, რაც უფრო სრულყოფილია, ე.ი. თავის თავში შეიცავს უფრო მეტ რეალობას, მომდინარეობდეს იქიდან, რაც მასზე ნაკლებად სრულყოფილია. ეს ჭეშმარიტება ნათელია არა მხოლოდ შედეგების მიმართ, რომელთა რეალობაც აქტუალური ანუ ფორმალურია[4], არამედ იდეების მიმართაც, რომლებშიც განიხილება მხოლოდ ობიექტური რეალობა. სხვაგვარად რომ ვთქვათ, შეუძლებელია, რომ, მაგალითად, რომელიღაც ქვა, რომელიც მანამდე არ არსებობდა, ახლა გაჩნდეს, თუ იგი არ წარმოიქმნა ისეთი საგნიდან, რომელიც ფორმალურად ან ემინენტურად[5] არ შეიცავს ყოველივე იმას, რაც ქვაშია. შეუძლებელია სითბო წარმოიშვას საგანში, რომელიც მანამდე არ იყო თბილი, თუ არა ისეთი საგნის მეშვეობით, რომელიც, ყოველ შემთხვევაში, ისეთივე სრულყოფილი რიგისაა (ხარისხისა და გვარის), როგორც სითბოა; ამას გარდა, შეუძლებელია, სითბოს ან ქვის იდეა იყოს ჩემში, თუ იგი (იდეა) ჩემში არ გაჩნდა რაიმე მიზეზით, რომელშიც, ყოველ შემთხვევაში, იმდენივე რეალობაა, რამდენიც მე წარმომიდგენია სითბოსა თუ ქვაში. თუმცა ამ მიზეზს თავისი აქტუალური ანუ ფორმალური რეალობიდან არაფერი გადააქვს ჩემს იდეაში, მაინც არ უნდა ვიფიქროთ, რომ ეს მიზეზი ნაკლებად რეალურია. ასეთი გახლავთ იდეის ბუნება, რომელიც თავისთავად არ ითხოვს არავითარ სხვა ფორმალურ რეალობას, გარდა იმისა, რასაც იგი სესხულობს ჩემი აზროვნებისაგან, რომლის ერთადერთი მოდუსიც თავად არის. იმისათვის, რომ ასეთი იდეა შეიცავდეს უმალ ამა თუ იმ ობიექტურ რეალობას და არა რომელიმე სხვას, ეს უდავოდ უნდა ჰქონდეს მას რაიმე მიზეზისაგან, რომელიც, სულ მცირე, იმდენივე ფორმალურ რეალობას მაინც უნდა ატარებდეს, რამდენი ობიექტური რეალობაცაა იდეაში. თუ დავუშვებთ, რომ იდეაში გვხვდება რაღაც, რაც არ იყო მის მიზეზში, მაშინ მას იგი მიუღია არარასაგან /ლე ნ é ანტ/; მაგრამ რაოდენ სრულყოფილიც არ უნდა იყოს არსებობის ეს ფორმა, რომლითაც რაიმე ობიექტურად არსებობს გონებაში, რომელიმე იდეის სახით, მაინც შეუძლებელია იმის თქმა, რომ ასეთი არსებობა არაფერია, არც მაშასადამე იმის აღნიშვნა, რომ ეს იდეა არარადან მომდინარეობს. ასევე არ უნდა დავეჭვდე იმაშიც, რომ რაკი რეალობა, რომელსაც მე ვხედავ ჩემს იდეებში, მხოლოდ ობიექტურია, საჭირო აღარ არის, იგივე რეალობა ფორმალურად იყოს ამ იდეათა მიზეზებში და საკმარისია, მათში იგი იყოს ასევე ობიექტურად. რადგან, როგორც ობიექტური არსებობის ფორმა იდეებს ეკუთვნის თავიანთი საკუთარი ბუნებით, ზუსტად ასევე ფორმალური არსებობის სახე ეკუთვნის ამ იდეათა მიზეზებს - ყოველ შემთხვევაში თავიანთი ბუნების ძალით - პირველ და მთავარ მიზეზებს. შესაძლოა, ერთმა იდეამ წარმოშვას მეორე, მაინც შეუძლებელია ამის დაუსრულებლად გაგრძელება, საბოლოოდ აუცილებლად უნდა მივიდეთ პირველ იდეამდე, რომლის მიზეზი იქნება ერთგვარი პირველწყარო, რომელშიც ფორმალურად მოცემულია მთელი რეალობა, რაც იდეაში მხოლოდ ობიექტურია. ასე რომ, ბუნებრივი სინათლე ნათლად მიჩვენებს: იდეები ჩემში არიან ერთგვარი ხატები, რომელთაც, ცხადია, ძალუძთ იოლად დაკარგონ იმ საგანთა სრულყოფილება, რომელთაგანაც ისინი მომდინარეობენ, მაგრამ არ შეუძლიათ შეიცავდნენ თავის თავში რაიმე უფრო დიდს ან უფრო სრულყოფილს. რაც უფრო ხანგრძლივად და გულდასმით განვიხილავ ყოველივე ამას, მით უფრო ნათლად და გარკვევით ვრწმუნდები თქმულის ჭეშმარიტებაში. საბოლოოდ, აქედან უნდა გამოვიტანო შემდეგი დასკვნა: თუ რომელიმე ჩემი იდეის ობიექტური რეალობა იმდენად დიდია, რომ დარწმუნებული ვარ იგი ჩემში არ არის არც ფორმალურად, არც ემინენტურად და რომ ამგვარად, შეუძლებელია თავად მე ვიყო ამ იდეის მიზეზი, მაშინ ეს აუცილებლობით ადასტურებს, რომ მე ერთადერთი არა ვარ ამქვეყნად, რომ არსებობს რაღაც სხვა რამ, რომელიც ამ იდეის მიზეზია. პირიქით, თუ ჩემში არ მოიძებნება რაიმე ამგვარი იდეა, მე აბსოლუტურად არავითარი არგუმენტი არ მექნება, რომელიც დამარწმუნებს ჩემგან განსხვავებული რაიმეს არსებობაში. ყველაფერი, მართლაც, ძალზე გამოწვლილვით გამოვიკვლიე და აქამდე სხვა ვერაფერი აღმოვაჩინე. ჩემში არსებულ იდეათა შორის, გარდა იმისა, რომელიც ჩემს საკუთარ თავს წარმომიდგენს და რომლის მიმართაც აქ შეუძლებელია რაიმე სირთულე წარმოიშვას, არსებობს სხვაც, რომელიც მიუთითებს ღმერთზე, ზოგი იდეა სხეულებრივ და უსულო საგნებს წარმომიდგენს, ზოგი - ანგელოზებს, ზოგი - ცხოველებს, დაბოლოს, ზოგიც - ჩემს მსგავს ადამიანებს. რაც შეეხება ამ იდეებს, რომლებიც სხვა ადამიანებს, ცხოველებს ან ანგელოზებს წარმომიჩენენ, მე კარგად მესმის, რომ ისინი შეიძლება წარმოიქმნენ სხეულებრივ საგანთა იდეებისა და ღმერთის იდეის შეერთებით, თუნდაც ჩემ გარდა ამქვეყნად არც ერთი ადამიანი, არც ერთი ცხოველი და არავითარი ანგელოზი არ არსებობდეს. სხეულებრივი საგნების იდეებში, მე ვერ ვხედავ ვერაფერს დიადს, რის გამოც არ შეიძლებოდა ისინი თავად ჩემგან მომდინარედ არ მიმეჩნია. თუ მე ამ იდეებს შევისწავლი უფრო საფუძვლიანად და თითოეულ მათგანს ისევე განვიხილავ, როგორც გუშინ განვიხილე იდეა ცვილისა, დავინახავ, რომ ძალზე ცოტაა მათში ნათლად და გარკვევით აღსაქმელი: ასეთებია სიდიდე ანუ განფენილობა სიგრძეში, სიგანეში და სიღრმეში, ფორმა, რომელიც მიიღება ამ განფენილობისათვის საზღვრის დადებით, მდებარეობა სხვადასხვა ფორმის ნივთებისა ერთმანეთის მიმართ და მოძრაობა, ანუ ამ მდებარეობის შეცვლა; ამას შეიძლება დავუმატოთ სუბსტანცია, ხანგრძლივობა და რიცხვი. რაც შეეხება დანარჩენს, როგორიცაა: სინათლე და ფერი, ბგერა, სუნი, გემო, სითბო, სიცივე და სხვა შეხებით აღქმული თვისებები, ისინი იმდენად ბუნდოვნად და გაურკვევლად მოიაზრებიან ჩემ მიერ, რომ არც კი ვიცი, ჭეშმარიტნი არიან თუ მცდარნი, ე.ი. ეს იდეები, რომლებიც მე გამაჩნია, ნამდვილად ჭეშმარიტი საგნების იდეებია, თუ ნივთის რაობის არმქონე რაიმესი. თუმცა მცდარობის პირდაპირი მნიშვნელობა - ფორმალური მცდარობა - შეიძლება შეგვხვდეს მხოლოდ მსჯე ლობებში, როგორც ეს ზემოთ აღვნიშნე, იდეებშიც უდავოდ არის რაღაც სხვა მცდარობა - მატერიალური მცდარობა - როდესაც ისინი ნივთად წარმოგვიდგენენ იმას, რაც არ არის ნივთი. მაგალითად, სითბოსა და სიცივის იდეები იმდენად ბუნდოვანი და სიცხადეს მოკლებულია, რომ არ შემიძლია მათი მეშვეობით შევიტყო - სიცივე მხოლოდ სითბოს არარსებობაა, თუ სითბო - სიცივის არარსებობაა, ორივე რეალური თვისებაა თუ არც ერთი მათგანი ასეთი არაა. ყოველი იდეა აუცილებლობით გვეძლევა როგორც საგნის იდეა, ამიტომ თუ ჭეშმარიტია ის, რომ სიცივე მხოლოდ სითბოს მოკლებული რამ არის, იდეა, რომელიც მე სიცივეს წარმომიჩენს როგორც რაღაც რეალურსა და პოზიტიურს, სამართლიანად შეიძლება იწოდოს მცდარად; დანარჩენებზეც იგივე ითქმის. ცხადია, არ არის აუცილებლობა, ამ იდეის ავტორობა მივაწეროთ სხვას და არა საკუთარ თავს. თუ აღმოჩნდა, რომ ისინი მცდარია, ე.ი. ისინი საერთოდ არ წარმოგვიდგენენ საგნებს, ბუნებრივი სინათლე მიმახვედრებს, რომ ისინი მომდინარეობენ არარასაგან ე.ი. არ არსებობს სხვა მიზეზი მათი ჩემში არსებობისა, თუ არა აბსოლუტურ სრულყოფილებას მოკლებული ჩემი ბუნება. პირიქით, თუ ისინი ჭეშმარიტია, მაშინ (ეს იდეები) ისე მცირე რეალობაზე მიმითითებენ, რომ არ შემიძლია ეს ცოტაოდენი რამ არარასაგან გავარჩიო, ამიტომ არ მესმის, რატომ არ შეიძლება, ისინი თავად ჩემგან მომდინარეობდნენ. რაც შეეხება სხეულებრივ საგანთა ნათელ და გარკვეულ იდეებს, ეტყობა, ზოგიერთი მათგანი, შემეძლო მიმეღო იმ იდეიდან, რომელიც თავად ჩემ თავზე გამაჩნდა. ასეთებია სუბსტანცია, ხანგრძლივობა, რიცხვი და სხვა მისთანანი. როდესაც ვფიქრობ, რომ ქვა არის სუბსტანცია, ე.ი. საგანი, რომელსაც შეუძლია თავისთავად არსებობა და თავად მეც ვარ სუბსტანცია, რადგან ვარ მოაზროვნე რამ, თუმცა განუფენელი, ქვა კი განფენილია და არამოაზროვნე; მაშასადამე, ამ ორ ცნებას შორის ძალზე დიდი განსხვავებაა, მიუხედავად ამისა, ეტყობა, სუბსტანციასთან მიმართებით, მათ შორის მსგავსებაცაა. ზუსტად ასევე, როდესაც მე აღვიქვამ ჩემს ამჟამად არსებობას და მახსენდება, რომ ადრეც, გარკვეული დროის განმავლობაში, ვარსებობდი, ამასთან ვაცნობიერებ, რომ მაქვს სხვადასხვა აზრი ჩემთვის ცნობილი ოდენობით, მაშინ მექმნება ხანგრძლივობისა და რიცხვის იდეები, რომლებიც შემდეგ შემიძლია გადავიტანო ნებისმიერ რამეზე. რაც შეეხება ყველა დანარჩენ თვისებას, რომლებიც ხელს უწყობენ სხეულებრივი საგნების იდეების შექმნას, კერძოდ, განფენილობას, ფორმას, მდებარეობას და მოძრაობას, ცხადია, ფორმალურად ისინი ჩემში არ არიან, რადგან მე მხოლოდ და მხოლოდ მოაზროვნე არსება ვარ; მაგრამ რადგან ჩამოთვლილი თვისებები მხოლოდ სუბსტანციის გარკვეული მოდუსებია და თავად მეც სუბსტანცია ვარ, იქნებ, ისინი ემინენტურად ჩემშიც არსებობენ. მაშასადამე, რჩება ერთადერთი იდეა - ღმერთისა. უნდა ყურადღებით განვიხილოთ: ხომ არ არის მასში რაიმე ისეთი, რაც არ შეიძლება მომდინარეობდეს თავად ჩემგან. ღმერთის სახით მე ვგულისხმობ უსასრულო, დამოუკიდებელ, ყოვლისმცოდნე, ყოვლისშემძლე სუბსტანციას, რომელმაც შემქმნა თავად მეც და ყოველივე სხვაც, რასაც არსებობა აქვს, თუ მართლაც არსებობენ ისინი. რაც მეტ ყურადღებას ვაპყრობ ღმერთის სრულყოფილებას, მის თვისებებს, მით უფრო შეუძლებლად მეჩვენება აზრი, რომ ისინი მომდინარეობენ მხოლოდ ჩემგან. ამრიგად, იმის საფუძველზე რაც ზემოთ ითქვა, უნდა დავასკვნათ: ღმერთი აუცილებლად არსებობს. სუბსტანციის იდეა, ცხადია, ჩემშია იმიტომ, რომ მე თავადაც სუბსტანცია ვარ. მაგრამ როგორც სასრულ არსებას, მე არ შეიძლება მქონდეს უსასრულო სუბსტანციის იდეა; ასეთი რამ უნდა მოდიოდეს ისეთი სუბსტანციისაგან, რომელიც, მართლაც, უსასრულოა. არ უნდა ვიფიქრო, რომ უსასრულოს აღვიქვამ არა ჭეშმარიტი იდეით, არამედ მხოლოდ სასრულის უარყოფით, ისე როგორც აღვიქვამ სიმშვიდესა და წყვდიადს აფორიაქებისა და სინათლის უარყოფით. პირიქით, მე ნათლად ვხედავ, რომ უსასრულო სუბსტანციაში უფრო მეტი რეალობაა, ვიდრე სასრულში და ჩემშიც უსასრულოს პერცეფცია, ერთგვარად, წინ უსწრებს სასრულისას, ე.ი. ღმერთის პერცეფცია - ჩემსას. მართლაც, როგორ გავიგებდი, რომ ვეჭვობ, მსურს, ე.ი. რომ მაკლია რაღაც და არ ვარ სავსებით სრულყოფილი, ჩემში რომ არ ყოფილიყო რაიმე იდეა უფრო სრულყოფილი არსებისა, რომელთან მიმართებითაც უნდა გამეგო საკუთარი ნაკლოვანებები? არც იმის თქმა შეიძლება, რომ დასაშვებია, ღმერთის ეს იდეა ფაქტობრივად მცდარია და, მაშასადამე, შეიძლება მომდინარეობს არარასაგან. მსგავსი რამ ცოტა ზემოთ აღვნიშნე სითბო-სიცივისა და სხვა მსგავს იდეათა მიმართ. პირიქით, ღმერთის იდეა ყველა იდეაზე უფრო ნათელი და გარკვეულია და შეიცავს უფრო მეტ ობიექტურ რეალობას, ვიდრე რომელიმე სხვა; არ არსებობს ისეთი იდეა, რომელიც თავისთავად უფრო ჭეშმარიტი იყოს, ანდა რომელიც უფრო ნაკლებად დაგვაეჭვებდა მცდარობაში, ვიდრე ღმერთის იდეა. მე ვამბობ, რომ ყოვლად სრულყოფილი და უსასრულო არსების ამ იდეას აქვს ყველაზე უფრო მაღალი ჭეშმარიტება. თუმცა, შესაძლოა, წარმოვიდგინოთ რომ ამგვარი არსება არ არსებობს, მაგრამ წარმოდგენა იმისა, რომ მისი იდეა არაფერს რეალურს არ ასახავდეს, როგორც ეს ზემოთ აღვნიშნე სიცივის იდეის მიმართ, შეუძლებელია. ეს იდეა უაღრესად ნათელი და გარკვეულია; ყოველივე რეალური და ჭეშმარიტი, რასაც მე ნათლად და გარკვევით აღვიქვამ და შეიცავს რაიმე სრულყოფილებას, მთლიანად არის ამ იდეაში. არა აქვს მნიშვნელობა იმას, რომ მე არ მესმის, რა არის უსასრულობა, არც იმას, რომ ღმერთის ყოვლისმომცველობის არანაირი გზით გაგება და გონებით წვდომა არ შემიძლია. მართლაც, შეუძლებელია, რომ მე, სასრულმა, გავიგო, რა არის უსასრულობის ბუნება. საკმარისია ეს მესმოდეს და ვაღიარებდე - ყველაფერი, რასაც აღვიქვამ გარკვევით, რაღაც სრულყოფილების მქონეა; ასევე, შესაძლოა, უამრავი ჩემთვის უცნობი სრულყოფილება არსებობს ღმერთში ფორმალურად ან ემინენტურად - რომ თავად ჩემში არსებული იდეა ღმერთისა გახდეს ყველაზე ჭეშმარიტი, ყველაზე ნათელი და ყველაზე გარკვეული იმ იდეათა შორის, რომელიც პირადად მაქვს. შესაძლოა, იმაზე უფრო მეტი ვარ, ვიდრე მე მგონია საკუთარი თავი და ყველა სრულყოფილება, რომელთაც მე ღმერთს მივაწერ, როგორღაც ჩემშიც არის პოტენციურად, თუმცა ჯერ კიდევ გამოუვლენელილი და აქტუალობას მოკლებულია. მართლაც, გამოცდილებით უკვე ვიცი, რომ ჩემი ცოდნა იზრდება და თანდათანობით სრულიყოფა; რამ უნდა შეუშალოს ხელი მის შემდგომ ზრდას თუნდაც უსასრულობამდე; რატომ არ შეიძლება, ჩემი ცოდნა ოდესღაც ისე ამაღლდეს, რომ მისი მეშვეობით ღმერთის ყველა სრულყოფილება შემეძინა? განა ჩემში არსებული პოტენციური უნარი ამ სრულყოფილებების შეძენისა, თუკი ასეთი, მართლაც, არის ჩემში, არ იქნება საკმარისი იმისათვის, რათა წარმოშვას იდეა ამ სრულყოფილებათა შესახებ. მაგრამ არა! ამის მსგავსი რამ შეუძლებელია. ჯერ ერთი, თუ დავუშვებთ, რომ ჩემი ცოდნა ჭეშმარიტად თანდათანობით იზრდება და რომ ჩემში არის შესაძლებლობა მრავალი, ჯერ კიდევ არააქტუალური რამის მიმართ, მაინც არაფერი აქედან არ მიეკუთვნება ღმერთის იდეას, რომელშიც, ცხადია, საერთოდ არაფერია პოტენციური. თავად ის ფაქტი, რომ ჩემი ცოდნა იზრდება თანდათანობით, არის ძალზე უტყუარი საბუთი ჩემივე არასრულყოფილებისა. ამას გარდა, თუნდაც ჩემი ცოდნა მარად იზრდებოდეს, მაინც არასოდეს არ იქნება აქტუალურად უსასრულო, რადგან ვერასოდეს მიაღწევს ისეთ წერტილს, რის შემდეგაც კვლავ გაზრდის უნარი აღარ ექნება. ღმერთი კი აქტუალურად იმდენად უსასრულოა, რომ შეუძლებელია, მის სრულყოფილებას რაიმე დაემატოს. დაბოლოს, მე მესმის, რომ იდეის ობიექტური არსებობა შეუძლებელია წარმოშვას პოტენციურმა არსებობამ, რომელიც, კაცმა რომ თქვას, არარაობაა - იდეის წარმოქმნა შეუძლია მხოლოდ აქტუალურ ანუ რეალურ არსებობას. ცხადია, ამ ნათქვამში არაფერია ისეთი, რაც ნათლად არ გაიგებოდეს ბუნებრივი სინათლით, თუ მას გულდასმით მივაპყრობთ ყურადღებას. მაგრამ როგორც კი სიფხიზლეს მოვადუნებ და გრძნობადი საგნების ხატები გონით ხედვას მიბნელებენ, ჩემთვის ისე იოლი აღარ არის მახსოვდეს ჩემზე სრულყოფილის იდეა რატომ უნდა მომდინარეობდეს აუცილებლად ისეთი არსებისაგან, რომელიც მართლაც უფრო სრულყოფილია; ამიტომ მირჩევნია, გავაგრძელო კვლევა, რათა დავრწმუნდე - შეიძლებოდა თუ არა თავად ჩემი, ამ იდეის მატარებლის არსებობა იმ შემთხვევაში, თუ არ იქნებოდა ღმერთი. მაშ ვისგან მივიღებდი ჩემს არსებობას? ცხადია, თავად ჩემგან, მშობლებისაგან, ან ნებისმიერ ვიღაც სხვათაგან, ოღონდ ნაკლებად სრულყოფილთაგან, ვიდრე ღმერთია; მართლაც, შეუძლებელია მოიაზრო ან წარმოიდგინო რაიმე მასზე სრულყოფილი, ან, თუნდაც, მისი ტოლფასი. მე რომ ჩემი არსებობა თავად ჩემგანვე მქონდეს, მაშინ არც ეჭვები მექნებოდა, არც სურვილები და, საერთოდ, აბსოლუტურად არაფერი დააკლდებოდა ჩემს არსებობას: საკუთარ თავს თვითონვე მივანიჭებდი ყველა სრულყოფილებას, რომელთა იდეაც გამაჩნია და ამგვარად ვიქნებოდი თავად ღმერთი. არ უნდა ვიფიქრო, რომ ის საგნები, რომლებიც მე მაკლია, უფრო ძნელი შესაცნობია, ვიდრე ისინი, რომლებიც ჩემშია. პირიქით, ჩემთვის, მოაზროვნე არსების ანუ სუბსტანციისათვის, ცხადია, ბევრად უფრო მიუღებელია იმის დაჯერება, რომ მე წარმოვიშვი არარასაგან, ვიდრე ცოდნის შეძენა მრავალი იმ საგნის შესახებ, რომელიც არ ვიცი და რომლებიც მხოლოდ აქციდენციებია ამ სუბსტანციისა. ცხადია, რომ შემეძლოს, საკუთარ თავს მივცე უფრო მეტი, მაშინ, ალბათ, უარს ვერ ვეტყოდი იმ საგნებზე, რომლებიც უფრო იოლად შესაძენია და ვერც ერთ იმ თვისებაზე, რომელსაც ვჭვრეტ ღმერთის იდეაში, რადგან მათ შორის არც ერთი არ მეგულება ძნელად მიღწევადი. მაგრამ მათში თუ აღმოჩნდებოდა რომელიმე ძნელად მისაღწევი თვისება, ცხადია, იგი უფრო რთულად მომეჩვენებოდა, თუკი ჩემში არსებული ყოველივე დანარჩენი ჩემგან მექნებოდა წარმოებული, რაც დამარწმუნებდა, რომ ჩემი შესაძლებლობა შეზღუდულია. თუ დავუშვებ, რომ მე ყოველთვის ისეთი ვიყავი, როგორიც ამჟამად ვარ, ამით მაინც თავს ვერ დავაღწევდი ამ საბუთების ძალას, რადგან აქედან ის დასკვნა უნდა გამომეტანა, რომ საჭირო არ არის ვეძებო ჩემი არსებობის არავითარი ავტორი ღმერთის გარდა. მართლაც, მთელი ჩემი ცხოვრების ხანგრძლივობა შეიძლება დაიყოს უამრავ ნაწილად, რომელთაგანაც არც ერთი არანაირად დამოკიდებული არ არის სხვებზე. იქიდან, რომ მე ვარსებობდი ცოტა ხნის წინათ, არ გამომდინარეობს, რომ მე ამჟამადაც უნდა ვიყო, ცხადია, თუ რაიმე მიზეზი არ მინარჩუნებს არსებობას, ან თავიდან არ მქმნის ამ მომენტში. თუ ყურადღებით განვიხილავთ დროის ბუნებას, ცხადი გახდება, რომ სუბსტანცია ზუსტად იმდენსავე ძალასა და ისეთსავე ქმედებას საჭიროებს საკუთარი თავის შესანარჩუნებლად თითოეული წუთის განმავლობაში თავისი არსებობის გასაგრძელებლად, რამდენიც და როგორიც აუცილებელია არარსებული საგნის ხელახლა წარმოსაქმნელად. ასე რომ, შენარჩუნებასა და შექმნას შორის სხვაობა მხოლოდ გონებისეულია. აი, კიდევ ერთ-ერთი სიცხადე ბუნებრივი სინათლისა. სწორედ ამიტომ ახლა საკუთარ თავს უნდა ვკითხო: მაქვს თუ არა რაიმე ძალა, რომლის მეშვეობითაც შევძლებ, რომ მე, ამჟამად მყოფი, ცოტა ხნის შემდეგაც ვიყო. მე მხოლოდ და მხოლოდ მოაზროვნე არსება ვარ, უფრო ზუსტად, ამჟამად საქმე ეხება მხოლოდ ჩემს ამ ნაწილს ე.ი. სუბსტანციას, რომელიც აზროვნებს. თუ ეს ასეა, და ამგვარი ძალა არის ჩემში, მე უეჭველად უნდა მეგრძნო იგი. მაგრამ ვერავითარ ამგვარ ძალას ჩემში ვერ ვპოულობ, ამიტომაც ძალზე ცხადად ვიცი, რომ დამოკიდებული ვარ რაღაც ჩემგან განსხვავებულ არსებაზე. შესაძლოა, ეს არსება ღმერთი არ არის და მე შექმნილი ვარ ან მშობლების მიერ, ან ნებისმიერი სხვა მიზეზით, ოღონდ ნაკლებ სრულყოფილით, ვიდრე ღმერთია. მაგრამ არა! როგორც უკვე ვთქვი, მიზეზში სულ მცირე იმდენივე რეალობა უნდა იყოს, რამდენიც შედეგში. ამიტომ, რადგან მე მოაზროვნე არსება ვარ და ჩემში გამაჩნია რაღაც იდეა ღმერთისა, როგორიც არ უნდა იყოს საბოლოო, დადგენილი მიზეზი ჩემი არსებობისა, უნდა ვაღიაროთ, რომ ისიც ისეთი სუბსტანციაა, რომელიც აზროვნებს და თავის თავში შეიცავს ყველა იმ სრულყოფილებას, რომელსაც ღმერთს მივაწერ. აქედან, ჩვენი მხრივ, შეიძლება ვიკითხოთ: ეს მიზეზიც თავისი თავიდან იღებს საკუთარ არსებობას, თუ რაიმე სხვა სუბსტანციიდან? თუ მისი არსებობა მომდინარეობს საკუთარი თავიდან, მაშინ ზემოთქმულის საფუძველზე ეს მიზეზი ღმერთია. იმ ფაქტიდან, რომ იგი ფლობს ძალას თავისთავად არსებობისა, მას ასევე უდავოდ გააჩნია ის ძალაც, აქტუალურად ფლობდეს ყველა სრულყოფილებას, რომელთა ამსახველ იდეებსაც იგი ატარებს, ე.ი. ღმერთს აქვს ყველა სრულყოფილება, რომელთაც მე მოვიაზრებ მასში. თუ ჩემი არსებობის მიზეზი მომდინარეობს სხვა სუბსტანციიდან, მაშინ იმავე საფუძველზე, შეიძლება კვლავ ვიკითხოთ: ეს მიზეზიც თავისთავადაა წარმოშობილი, თუ რაიმე სხვა სუბსტანციის მიერ... და ასე უსასრულოდ, ვიდრე საბოლოოდ არ მივალთ უკანასკნელ მიზეზამდე - ღმერთამდე. ცხადია, შეუძლებელია, ეს დაუსრულებლად გაგრძელდეს, თუ გავითვალისწინებთ, რომ ძირითადად აქ საკითხი ეხება არა იმდენად იმ მიზეზს, რომელმაც მე ოდესღაც წარმომშვა, არამედ განსაკუთრებით იმას, რომელიც ამჟამად ჩემს შენარჩუნებას ახერხებს. შეუძლებელია წარმოვიდგინოთ, რომ ჩემს წარმოშობაში მონაწილეობდა მრავალი ცალკეული მიზეზი, რომელთაგან ერთმა შემიქმნა იდეა რომელიმე ერთ სრულყოფილებაზე, მეორესაგან მივიღე იდეა სხვა სრულყოფილებაზე; ამ სრულყოფილებებს კი მე ღმერთს მივაწერ; გამოდის, რომ ყველა ეს სრულყოფილება იარსებებდა სამყაროში და არ იქნებოდა შეერთებული ერთადერთ არსებაში - ღმერთში. პირიქით, ერთ-ერთი უმთავრესი სრულყოფილება, რომელიც მე ღმერთში მეგულება, ეს არის ერთიანობა, სიმარტივე, ე.ი. განუყოფელობა ყოველივე იმისა, რაც მასშია. უდავოა, რომ ყველა ამ სრულყოფილებათა ერთიანობის იდეას ჩემში ვერ დაამკვიდრებდა რაიმე სხვა ისეთი მიზეზი, რომელიც უძლური იქნებოდა ჩემთვის შთაეგონებინა ყველა სხვა სრულყოფილებათა იდეა. იგი ამას ვერ შეძლებდა თუნდაც იმიტომ, რომ მე ვერ მოვიაზრებდი ერთად ყველა სრულყოფილებას გაერთიანებულსა და განუყოფელს ერთმანეთისაგან, თუ იმავდროულად არ მეცოდინებოდა რანი არიან ეს სრულყოფილებები. რაც შეეხება მშობლებს. თუ დავუშვებთ, რომ მართალია ყველაფერი, რასაც მე ადრე ვფიქრობდი მათ შესახებ, მაინც უდავოა, ისინი ვერ ახერხებენ ჩემი არსებობის შენარჩუნებას და არც არანაირად არ არიან ჩემი წარმოშობის ნამდვილი მიზეზი, რადგან მე ვარ მოაზროვნე არსება; მათ მხოლოდ შესძინეს გარკვეული მიდრეკილებანი ამ სუბსტანციას, რომელშიც გონი - სული - არის ერთადერთი, რაც ამჟამად მიმაჩნია ჩემ „მე” -დ. მაშასადამე, შეუძლებელია იყოს რაიმე სირთულე ჩემი მშობლების მიმართ. მხოლოდ იქიდან, რომ მე ვარსებობ და ვფლობ უფრო სრულყოფილი არსების, ე.ი. ღმერთის იდეას, ძალზე ცხადად დასტურდება, რომ ღმერთი არსებობს. მე ისღა მრჩება, განვიხილო, თუ როგორ შევიძინე ღმერთის ეს იდეა. ცხადია, იგი არ მიმიღია გრძნობებიდან და არც გამჩენია წარმოდგენის სახით, როგორც ჩვეულებრივ ხდება ხოლმე გრძნობადი საგნების იდეების შემთხვევაში, როდესაც ისინი წარმოგვიდგებიან, ან გვგონია, რომ წარმოუდგებიან გრძნობის გარეგან ორგანოებს. ღმერთის იდეა ასევე არ გახლავთ ჩემგან შექმნილი, რადგან მე აბსოლუტურად არ შემიძლია რაიმე მივუმატო ან დავაკლო ამ იდეას; მაშასადამე, რჩება ის, რომ იდეა ღმერთისა ჩემში თანდაყოლილია, ისევე როგორც თანდაყოლილია იდეა თავად საკუთარ თავზე. ცხადია, სრულიადაც არ არის გასაოცარი, რომ ღმერთმა ჩემი შექმნისას ჩემში ჩადო ეს იდეა, როგორც ტვიფრი, რომლითაც ხელოსანი აღბეჭდავს ხოლმე თავის ქმნილებას; არ არის საჭირო, რომ ეს ნიშანი იყოს თავად ამ ქმნილებისაგან განსხვავებული რამ. მაგრამ იქიდან, რომ ღმერთმა შემქმნა მე თავის ხატად და მსგავსად, მე ვწვდები ამ მსგავსებას, რომელიც მოცემულია ღმერთის იდეაში და ვწვდები იმავე უნარით, რომლითაც შევიცნობ საკუთარ თავს, ე.ი. როდესაც მე ჩემს თავს მივაპყრობ გონით მზერას,მე არა მხოლოდ ვხედავ, რომ არასრულყოფილი და სხვაზე დამოკიდებული არსება ვარ, მარად დაუსრულებლად რომ ისწრაფვის უფრო მეტისა და უკეთესისაკენ, არამედ იმავდროულად ვხვდები შემდეგსაც: ვისზე დამოკიდებულიც ვარ, იგი თავის თავში ფლობს ყველაფერს ჩემთვის საოცნებოს არა მხოლოდ განუსაზღვრელად და პოტენციურად, არამედ უსასრულოდაც და ამიტომაც არის ის ღმერთი. მთელი ძალა ამ არგუმენტისა ის არის, რომ მე ვაღიარებ: შეუძლებელია მე ვიყო ისეთივე ბუნებისა, როგორიც არის ის, ე.ი. შეუძლებელია ჩემში იყოს ღმერთის იდეა, ღმერთი რომ არ არსებობდეს; როდესაც ვახსენებ - ღმერთი, ვგულისხმობ ღმერთს, რომლის იდეაც ჩემშია და რომელიც ფლობს ყველა იმ სრულყოფილებას, რომლებიც, ჩემი მხრივ, გონებით არ მესმის, მაგრამ რაღაცნაირად ვწვდები, რომ აღნიშნული იდეა აბსოლუტურად უნაკლოა. აქედან სავსებით ცხადია, რომ, შეუძლებელია იგი იყოს მატყუარა: ყოველგვარი თაღლითობა და სიცრუე, ხომ უსათუოდ რაღაც ნაკლზეა დამოკიდებული; ამას ცხადად გვიჩვენებს ბუნებრივი სინათლე. მაგრამ, ვიდრე უფრო გამოწვლილვით შევისწავლიდე ამ საკითხს და იმავდროულად შევუდგებოდე აქედან გამომდინარე სხვა ჭეშმარიტებათა განხილვას, მსურს, ცოტა ხნით შევჩერდე ღმერთის, როგორც ასეთის ჭვრეტაზე, შევაფასო ღმერთის ატრიბუტები, ვაქციო ჩემი ინტუიციის, აღტაცებისა და თაყვანისცემის საგნად ამ ვეება სინათლის მშვენიერება, ყოველ შემთხვევაში იმდენად მაინც, რამდენადაც ამის შესაძლებლობას მომცემს ჩემი ერთგვარად დაბნელებული გონითი მზერა. რწმენა ხომ გვასწავლის, რომ უმაღლესი ნეტარება იმქვეყნიური ცხოვრებისა მხოლოდ ღვთაებრივი უზენაესობის ჭვრეტაა, ჩვენ კი უკვე ამჟამად გამოცდილებით ვრწმუნდებით, რომ უფლის სიდიადის ჩვენეულ ჭვრეტას, თუმცა გაცილებით ნაკლებად სრულყოფილს, შეუძლია, მოგვანიჭოს ყველაზე უდიდესი სიამოვნება, რისი განცდის უნარიც კი შეგვწევს სააქაო ცხოვრებაში. « მედიტაცია მეორე მედიტაცია მეოთხე » [1] მოდალობა - მსჯელობის დახასიათება მასში გამოთქმული მტკიცების „ძალის” მიხედვით; მსჯელობა არის აუცილებლობის, ფაქტის, შესაძლებლობის გამომხატველი და ა.შ. [2] სუბიექტი და ობიექტი - ფილოსოფიური კატეგორიები.სუბი ექტის (ქვემდებარის) ცნება თავდაპირველად აღნიშნავდა თვისებების, მდგო მარეობების, მოქმედებების მატარებელს ანუ ეს იგივე იყო, რაც სუბსტანციის, ქვემდებარეს ცნება. ობიექტის ცნება უპირველეს ყოვ ლისა იხმარება გნოსეოლოგიური მნიშვნელობით. დეკარტს სიტყვები - სუბიექტი და ობიექტი - ესმის შუასაუკუნეების, თანამედროვე მნიშვნელობის საპირისპირო აზრით; ამრიგად, „სუბიექტი” უნდა გაიგებოდეს „ობიექტად” და პირიქით. [3] მოდუსი - 1. აზროვნების ნაირსახეობა; 2. საგნის გარდამავალი, არამუდმივი მდგომარეობა ან თვისება. [4] აქტუალური ანუ ფორმალური რეალობის ცნებაში იგულისხმება ყოფიერების /ინ აცტუ/ მქონე რამ [5] ფორმალურად ანუ ემინენტურად ე.ი. თანაბრად ან უაღრესად დიდად; /თანაბარი ან უმაღლესი ხარისხით/…
- დაამატა ლაშა to ფილოსოფია at 10:35am on ივნისი 22, 2020
- თემა: ჟან-პოლ სარტრი - ჰეროსტრატე
- ლისხმევა მეტრი და სამოცდაათი სანტიმეტრის სიმაღლის მაყურებელზეა გათვლილი. ოდესმე ვინმეს თუ მოსვლია აზრად, ნესვის ფორმის ქუდი დაენახა მეექვსე სართულიდან? ადამიანები რატომღაც ერიდებიან მკვეთრფერებიანი, თვალისმომჭრელი ქსოვილების ტარებას. მათ არ იციან, როგორ შეერკინონ კაცობრიობის ამ დიდ მტერს: ცრუ პერსპექტივას. ვიხრებოდი და მეცინებოდა: მაშ, სად არის იგი, ეს საყოველთაოდ აღიარებული „ფეხსალაგიანი სადგური“, რომლითაც ისინი ასე ამაყობენ? ადამიანები ტროტუარზე ერთმანეთს ასკდებიან. თითქოს ორი გრძელი, ნახევრადმოხრილი ფეხი გამოჩრილა მათი მხრებიდან.მეექვსე სართულის აივანი: ეს ის ადგილია, სადაც მთელი ჩემი ცხოვრება გავატარე. მატერიალურად როგორმე თუ არ განვამტკიცეთ მორალური უპირატესობანი, ეს უკანასკნელნი განადგურდებიან. სახელდობრ რაში მდგომარეობს ჩემი უპირატესობა სხვა ადამიანების მიმართ? ესაა პოზიციის უპირატესობა, მეტი არაფერი: მე ადამიანებზე უფრო მაღლა ვიმყოფები. აი, რატომ მიყვარს მე ღვთისმშობლის ტაძარი, ეიფელის კოშკი, საკრე-კერი, ჩემი მეექვსე სართული დელამბრის ქუჩაზე, ესენი არაჩვეულებრივი ადგილებია.ზოგჯერ დაბლა მიწევდა ჩასვლა, მაგალითად, ბიუროში წასასვლელად. სული მეხუთებოდა. როცა ადამიანებს ეჩვევი, ძალიან ძნელია მათზე დაკვირვება, ისინი ჭიანჭველებივით გარს გეხვევიან. ერთხელ მკვდარი დავინახე ქუჩაში. იგი ცხვირით დაცემულიყო. რომ გადმოაბრუნეს, დავინახე, რომ კაცს სისხლი სდიოდა. ვხედავდი მის ღია თვალებს, ორაზროვან გამომეტყველებას და სისხლს. ჩემს თავს ვეუბნებოდი: „არაფერია. ეს ისეთივე ამაღელვებელია, როგორც ახლადშესრულებული ნახატი. მას უბრალოდ ცხვირი წითლად შეუღებეს, სულ ეს არის.“ მე ვიგრძენი ბინძური სიამოვნება, რომელმაც თავით ფეხებამდე დამიარა, გული წამივიდა. ვიღაცეებმა აფთიაქში წამიყვანეს, შემანჯღრიეს და ალკოჰოლიც დამალევინეს. უნდა დამეხოცა ისინი. მე ვიცოდი, რომ ისინი ჩემი მტრები იყვნენ, მაგრამ მათ ეს არ იცოდნენ. მათ ერთმანეთი უყვარდათ. მირტყამდნენ ხან აქ, ხან იქ, რადგან ფიქრობდნენ, რომ მათი მსგავსი ვიყავი. თუმცა, სიმართლე რომ გაეგოთ, ალბათ მცემდნენ. სხვათაშორის, ეს მათ მოგვიანებით გააკეთეს: როცა გაიგეს, ვინ ვიყავი, დამიჭირეს და ორი საათის განმავლობაში მცემდნენ. კომისარიატში სილები გამაწნეს და მუშტებს მირტყამდნენ, მკლავები გადამიგრიხეს, შარვალი ჩამხადეს, ბოლოს სათვალე გადამიგდეს და სანამ მე ოთხზე დამდგარი ვეძებდი, დამცინოდნენ და პანღურებს მირტყამდნენ. მე წინასწარ ვიცოდი, რომ ასეც იქნებოდა: მე არა ვარ ამაყი და არ შემიძლია თავის დაცვა. არიან ისეთებიც, რომლებიც უკვე დიდი ხანია მითვალთვალებენ: ჩემზე ძლიერები. ერთხელ მათ ხელი მკრეს ქუჩაში. იცინოდნენ, აინტერესებდათ, რას ვიზამდი. მე არაფერი მითქვამს, თავი მოვაჩვენე, თითქოს ვერაფერი გავიგე. და მაინც, მათ მიაღწიეს იმას, რაც უნდოდათ: მე მათი შემეშინდა. ეს წინათგრძნობა იყო. თქვენ ხომ კარგად მოგეხსენებათ, რომ მე უფრო სერიოზული მიზეზები მქონდა მათ შესაძულებლად.ამიტომ იყო, რომ იმ დღიდან, როცა რევოლვერი ვიყიდე, ყველაფერი უკეთ წავიდა. ამაყად მაშინ იგრძნობ თავს, როცა მუდამ თან გექნება ისეთი რამ, რისი გასროლაც და აურზაურის ატეხვა შეგიძლია. კვირაობით ვიღებდი, შარვლის ჯიბეში ვიდებდი და, როგორც ყოველთვის, ბულვარებში სასეირნოდ მივდიოდი. ვგრძნობდი კიბორჩხალასავით როგორ ექაჩებოდა ჩემს შარვალს, ვგრძნობდი ბარძაყებზე მის სიცივეს, მაგრამ მერე სხეულთან შეხებით თბებოდა. გაშეშებული მივაბიჯებდი. ბინტებით შეხვეულ კაცს ვგავდი, რომელსაც სასქესო ორგანო ყოველი ნაბიჯის გადადგმაში ხელს უშლის. ჯიბეში ხელს ვიყოფდი და ვეხებოდი მას. ზოგჯერ ტუალეტში შევდიოდი. იქაც დიდი სიფრთხილით ვიღებდი რევოლვერს, რომ გვერდით მდგომებს არაფერი შეემჩნიათ: ვწონიდი, ვუყურებდი შავუჯრედებიან სახელურს და სასხლეტს, რომელიც ნახევრადდახუჭულ ქუთუთოს ჰგავს, დანარჩენები კი, ხედავდნენ რა ჩემს გაჩაჩხულ ფეხებსა და შარვლის ბოლოებს, ფიქრობდნენ, რომ ვშარდავდი. მაგრამ მე არასოდეს ვშარდავ საერთო ტუალეტებში. ერთ საღამოს აზრად მომივიდა, რომ იარაღი ადამიანებზე მომესინჯა. ეს იყო შაბათს. გამოვედი, ლეა რომ მენახა - ქერათმიანი ქალი მონპარნასის ოტელის წინ რომ იდგა ხოლმე. არასოდეს მქონია ინტიმური კავშირი ქალთან. ასე მგონია, გაქურდულად ვიგრძნობ მერე თავს. როგორც წესი, ქალები ოტელში აჰყავთ, იქ კი თავიანთი ბეწვიანი პირით გადაგისანსლავენ მუცლის ქვედა ნაწილს და, როგორც გამიგია, სწორედ ისინი რჩებიან მოგებულნი. მე კი არც არაფერს ვთხოვ ვინმეს და არც რაიმეს გაცემა მსურს. ვფიქრობ, რომ მე გამომადგებოდა ცივი და მოკრძალებული ქალი, რომელიც ზიზღით დამნებდებოდა. ყოველი თვის პირველ შაბათს ლეასთან ერთად ავდიოდი სასტუმრო დიუკენსის ნომერში. ის ტანთ იხდიდა. მე შორიდან ვუყურებდი. ზოგჯერ ჩემს შარვალში თავისთავად ხდებოდა ყველაფერი, ზოგჯერ კი იმის დრო მქონდა, რომ სახლში დავბრუნებულიყავი და დამემთავრებინა. იმ საღამოს ლეა ვერ ვიპოვე. ერთხანს ველოდე და, რომ არ გამოჩნდა, ვიფიქრე, ალბათ გრიპი შეეყარა-მეთქი. იანვრის დასაწყისი იყო და ძალიან ციოდა. გავბრაზდი, რადგან ფანტაზიორი ვარ და ცოცხლად წარმოვიდგინე ის სიამოვნება, რომლის მიღებასაც ვგეგმავდი. იმ შავგვრემანსაც არა უშავდა ოდესის ქუჩაზე რომ შევამჩნიე, თუმცა ასაკოვანი იყო, მაგრამ კარგი გარეგნობის და თანაც ბუნჩულა. მე არ მძულს ასაკოვანი ქალები: როცა გაიხდიან, მათ ორმაგად გაშიშვლებულის იერი აქვთ, ვიდრე ახალგაზრდებს. მან არაფერი იცოდა ჩემი ჩვევების შესახებ და მეშინოდა მათი მოულოდნელად გამომჟღავნების. შემდეგ სხვებიც გავიცანი. ზოგიერთ მათგანს შეეძლო, კარს უკან დაემალა არამზადა, რომელიც საქმის დამთავრების შემდეგ მოულოდნელად გამოგეცხადებოდა და ფულს წაგართმევდა. მადლობელი უნდა ყოფილიყავი, თუ არ გცემდა. მაგრამ იმ საღამოს, არ ვიცი როგორ, გავმხნევდი და გადავწყვიტე, შინ დავბრუნებულიყავი, რევოლვერი წამომეღო და თავგადასავალიც მეძებნა. 15 წუთის შემდეგ ქალს მივუახლოვდი. იარაღი უკვე ჯიბეში მქონდა და არაფრის მეშინოდა. ქალი ახლოდან უფრო საცოდავი მეჩვენა. ის ჩემ წინ მცხოვრებ მეზობელს ჰგავდა - ოფიცრის ცოლს. ძალიან კმაყოფილი ვიყავი, რადგან დიდი ხანია მინდოდა ის ქალი შიშველი მენახა. იგი ღია ფანჯარაში იცვამდა ხოლმე, როცა ოფიცერი შინ არ იყო. მე ხშირად ვუთვალთვალებდი.სტელას ოტელში მხოლოდ ერთი თავისუფალი ნომერი იყო დარჩენილი, ისიც მეოთხე სართულზე. ავედით. ქალი საკმაოდ სქელი იყო და ყოველ საფეხურზე ჩერდებოდა. მე კარგ ფორმაში ვიყავი, მიუხედავად ჩემი ღიპისა, ხმელი აღნაგობის ვარ და შემიძლია ოთხი სართული შეუსვენებლივ ავიარო. მეოთხე სართულზე იგი შეჩერდა, მარჯვენა ხელი გულზე მიიდო და ძალიან ღრმად ამოისუნთქა. მარცხენა ხელში ოთახის გასაღები ეჭირა. - ძალიან მაღლაა, - თქვა მან და შეეცადა, ჩემთვის გაეღიმა. მე გასაღები გამოვართვი და კარი გავაღე. რევოლვერი მარცხენა ჯიბეში ხელით მეკავა. კომუტატორის გადატრიალებისას იარაღს ხელი გავუშვი. ოთახი ცარიელი იყო. პირსაბანზე მწვანე საპონის პატარა ნაჭერი იდო. გამეცინა: ჩემთან არც ბიდე და არც საპნის ნაჭრები დასჭირდებოდა ვინმეს. ჩემ უკან ქალი ისევ ქოშინებდა. ეს მე მაგზნებდა. შემოვტრიალდი. მან ტუჩები მომიშვირა. მე ხელი ვკარი. - გაიხადე, - ვუთხარი მას. ოთახში ხალიჩაგადაფარებული სავარძელი იდგა. მე მასზე მოვკალათდი. მხოლოდ ასეთ შემთხვევებში ვნანობ, რომ არ ვეწევი. ქალმა კაბა გაიხადა და საეჭვოდ გადმომხედა. რა გქვია? - ვკითხე და ზურგზე გადავწექი. - რენე. - კარგი, რენე, იჩქარე, გელოდები. - შენ არ გაიხდი? - მიდი, მიდი, მე თავი დამანებე. მის ფეხებთან პერანგი ჩაცურდა. ქალმა იგი აიღო და მზრუნველად დაადო კაბას ლიფთან ერთად. - ესე იგი, შენ, ჩემო პატარავ, ნაკლი გაქვს თუ ზარმაცი ხარ? - მკითხა მან, - შენ გინდა, რომ მთელი საქმე შენმა პატარა ქალმა გააკეთოს? მან ნაბიჯი გადმოდგა ჩემკენ. დივნის სახელურებს ხელებით დაეყრდნო და უნდოდა, ჩემს ფეხებშუა ჩაემუხლა. წამოვაყენე და უხეშად ვუთხარი: - არა, ეს არ მინდა. მან გაკვირვებით შემომხედა. - აბა, რა გავაკეთო? - არაფერი, გაიარ-გამოიარე, მეტს არაფერს გთხოვ. მან უხერხულად დაიწყო სიარული აქეთ-იქით. ქალებს არაფერი ისე არ ბეზრდებათ, როგორც შიშველი სიარული. არ სჩვევიათ დაბალ ქუსლებზე დგომა. მეძავი წელში მოიხარა და მკლავები ჩამოკიდა. მიხაროდა: მე ჩუმად, ყელამდე ჩაცმული ვიჯექი ისე, რომ ხელთათმანებიც არ გამიხდია, ეს ასაკოვანი ქალი კი, მთლად გაშიშვლებული, ჩემს ბრძანებას ემორჩილებოდა და ჩემ წინ დადიოდა. ქალმა თავი შემოატრიალა და თავისი მომხიბვლელობის შესანარჩუნებლად კეკლუცად გამიღიმა: - ლამაზი ვარ? დატკბი ჩემი ცქერით? - შენი საქმე არ არის. - შენ რა, გინდა დიდხანს ვიარო ასე? - აღშფოთებით მკითხა მან. - დაჯექი. ის საწოლზე ჩამოჯდა და ჩვენ ერთმანეთს შევეხეთ. ქალს ხორკლიანი კანი ჰქონდა. კედლის მეორე მხრიდან საათის წიკწიკი ისმოდა. უცებ მე ვუთხარი: - ფეხები გაშალე! ჯერ შეყოყმანდა, მაგრამ მალე დამმორჩილდა. შევხედე მას ფეხებშუა და ქოშინი დავიწყე. მერე ისეთი სიცილი ამივარდა, რომ თვალებიდან ცრემლები წამომივიდა. მე ვთქვი: - წარმოგიდგენია! - და ისევ გავიცინე. ქალმა გაოცებით შემომხედა, მთლად გაწითლდა და ფეხები შეატყუპა. - არამზადავ, - გამოსცრა მან კბილებში. მაგრამ მე უფრო და უფრო ვიცინოდი, ქალი წამოდგა და სკამიდან ლიფი აიღო. - ჰეი, - ვუთხარი, - ჯერ არ დამიმთავრებია. მე შენ 50 ფრანკს გაძლევ ერთი საათის განმავლობაში, მეც მინდა, რომ ფულის საზღაური მივიღო. მან ნერვიულად აიღო პერანგი. - საკმარისია, მე არ ვიცი, შენ რა გინდა. და თუ შენ იმიტომ ამომიყვანე, რომ დამცინო... მაშინ მე რევოლვერი ამოვიღე. მან სერიოზულად შემომხედა და პერანგი უსიტყვოდ დააგდო. - იარე, - ვუთხარი, - მიდი! მან კიდევ ხუთი წუთი გაიარ-გამოიარა. შემდეგ ჯოხი მივეცი და ვარჯიშები გავაკეთებინე. როცა ვიგრძენი, რომ ტრუსი დამისველდა, ავდექი და 50 ფრანკიანი მივაწოდე. მან გამომართვა. - ნახვამდის, - დავუმატე მე, - მგონი არ დაღლილხარ ამ თანხის საფასურად. გავედი. ოთახის შუაგულში მთლად შიშველი დავტოვე - ერთ ხელში ლიფით, ხოლო მეორეში - 50 ფრანკიანი ჩეკით. ფულზე არც ვდარდობდი: მე იგი გავაოგნე. მეძავის გაოცება კი არც ისე ადვილია. კიბეზე ჩასვლისას ვფიქრობდი: „აი, რა მინდოდა - ყველას გაკვირვება“. თავს ბავშვივით მხიარულად ვგრძნობდი. იქიდან მწვანე საპონი წამოვიღე და შინ რომ მივედი, ცხელი წყლის ქვეშ მანამ ვსრესდი, სანამ უმცირეს ფენად არ გადაიქცა. საპონი დიდხანს ნაწუწნ პიტნის კანფეტს დაემსგავსა. ღამით გამეღვიძა და მისი თვალები და სახე წარმომიდგა, როცა რევოლვერი ვუჩვენე. გამახსენდა მისი მსუქანი მუცელიც, ყოველ ნაბიჯზე რომ ხტოდა. რა სულელი ვიყავი - გავიფიქრე და სინდისის ქენჯნა ვიგრძენი: უნდა მესროლა, ქაფქირივით უნდა დამეცხრილა მისი მუცელი. იმ საღამოს და მომდევნო სამ ღამეს ჭიპის ირგვლივ წრიულად ჩამწკრივებული ექვსი პატარა წითელი ნახვრეტი მესიზმრებოდა. ამის შემდეგ იარაღის გარეშე არსად დავდიოდი. ვუყურებდი ადამიანთა ზურგებს და მათი სიარულის მიხედვით წარმოვიდგენდი, როგორ წაიქცეოდნენ, თუ ზევიდან ვესროდი. კვირას, ჩვეულებისამებრ, შატლეს წინ გავედი სასეირნოდ. კლასიკური კონცერტის დასრულების დრო იყო. ექვსი საათისათვის ზარის რეკვის ხმა გავიგონე. მოსამსახურე პერსონალი მინის კარს ხურავდა. ჩემთვის ეს დასაწყისი იყო: ბრბო ნელა მოდიოდა, გაუბედავად მოაბიჯებდა, თვალები ისევ ოცნებით ჰქონდათ სავსე, გული კი - ლამაზი გრძნობებით. იყვნენ ისეთებიც, რომლებიც გაკვირვებულნი იყურებოდნენ ირგვლივ: ქუჩა, ალბათ, მთლად ცისფერი ეჩვენებოდათ. ისინი უცნაურად იღიმოდნენ: ერთი სამყაროდან მეორეში გადმოდიოდნენ. მე კი მათ სწორედ მეორე სამყაროში ველოდებოდი. მარჯვენა ხელი ჯიბეში ჩავაცურე და მთელი ძალით ხელი იარაღის სახელურს მოვუჭირე. წუთის შემდეგ წარმოვიდგინე, თუ როგორ ვაგორებდი ხალხს ჩიბუხებივით. ისინი ერთიმეორის მიყოლებით ეცემოდნენ, გადარჩენილები კი, პანიკაშეპყრობილნი, თეატრისაკენ მირბოდნენ და მინის კარს ამტრევდნენ. ეს ძალზე გამაღიზიანებელი თამაში იყო: ხელები მიკანკალებდა და იძულებული ვიყავი, დასამშვიდებლად დრეჰერთან კონიაკი დამელია. ქალები არ უნდა მომეკლა. მათთვის წელში ან კანჭებში უნდა მესროლა, კარგად რომ აცეკვებულიყვნენ.ჯერ არაფერი გადამიწყვეტია, მაგრამ ყველაფერი გავაკეთე გადაწყვეტილების დროებით შესაჩერებლად. დავიწყე იმით, რომ სხვა საქმეები მოვაწესრიგე. გავივარჯიშე სტენდზე, დანფერ-როშეროზე. ჩემი სამიზნეები ცნობილნი არ იყვნენ, მიმაჩნია, რომ ადამიანები თვითონ არიან ფართე სამიზნეები, განსაკუთრებით ახლო მანძილიდან თუ დაუმიზნებ. შემდეგ ჩემს რეკლამაზე დავიწყე მუშაობა. ავირჩიე ერთი დღე, ორშაბათი დილა, როცა ყველა ჩემი კოლეგა ბიუროში იქნებოდა. მათთან ძალიან თავაზიანი ვიყავი იმის გამო, რომ მძულდა მათთვის ხელის ჩამორთმევაც კი. ისინი ხელთათმანებს იძრობდნენ, ერთმანეთს რომ მისალმებოდნენ. ურცხვი მანერა ჰქონდათ, ხელი გაეშიშვლებინათ, ხელთათმანი გაებრტყელებინათ, ნელა დაეჭიმათ ხელთათმანის თითების სიგრძე და ხელისგულის მსუქანი და დანაოჭებული სიშიშვლე გამოეჩინათ. მე არასოდეს ვიძრობ ხელთათმანებს. ორშაბათ დილას ბევრს არაფერს აკეთებენ. კომერციული სამსახურის მბეჭდავმა ახლახან მოგვიტანა კვიტანციები. ლემერსიემ თავაზიანად გაიხუმრა, როცა მბეჭდავი გავიდა. გაცვეთილი კომპეტენტურობით განიხილეს მისი მშვენიერება. შემდეგ ლინდბერგზე დაიწყეს საუბარი. მათ ძალიან უყვარდათ ლინდბერგი. მე ვუთხარი: - მე შავი გმირები მიყვარს. - ზანგები? - იკითხა მასემ. - არა, შავები, როგორც მაგალითად „შავი მაგია“. ლინდბერგი თეთრი გმირია, ამიტომ არც მაინტერესებს. - აბა, იფიქრეთ, ადვილია თუ არა ატლანტიკის გადალახვა, - გესლიანად შენიშნა ბუქსენმა. მე მათ შავ გმირზე მთელი კონცეფცია ჩამოვუყალიბე. - ანარქისტი, - დაასკვნა ლემერსიემ. - არა, - მოვუჭერი მე, - ანარქისტებს ადამიანები თავისებურად უყვართ. - მაშინ ეს ვიღაც შერეკილი იქნება! მასე, რომელიც კარგად იცნობდა ლიტერატურას, საუბარში ჩაერია. - მე ვიცნობ თქვენს ტიპს, - მითხრა მან, - მას ჰეროსტრატე ჰქვია. სურდა, ცნობილი გამხდარიყო და კარგი რომ ვერაფერი გააკეთა, შვიდი საოცრებიდან ერთ-ერთი - ეფესოს ტაძარი დაწვა. - რა ერქვა ამ ტაძრის არქიტექტორს? - არ მახსოვს, - აღიარა მან, - მგონი მისი სახელი ცნობილი არც არის. - მართლა? მაგრამ ჰეროსტრატეს სახელი ხომ გახსოვთ? თურმე არ შემცდარა ანგარიშში. ამ სიტყვებით დასრულდა ჩვენი საუბარი. დავწყნარდი. მათ ეს დღე საჭირო დროს გაახსენდებათ. მე, რომელსაც აქამდე არაფერი გამეგონა ჰეროსტრატეს შესახებ, მისმა ამბავმა შემაგულიანა. ორი ათას წელზე მეტი იყო გასული, რაც ის მოკვდა, მაგრამ მისი საქციელი ისევ ბრწყინავდა, როგორც შავი ბრილიანტი. ვფიქრობდი, რომ ჩემი ცხოვრება ხანმოკლე და ტრაგიკული იქნებოდა. თავიდან ამ აზრმა შემაშინა, შემდეგ კი შევეჩვიე. ერთი მხრივ, ეს საშინელებაა, მაგრამ, მეორე მხრივ, თუ ჩაუფიქრდები, მიხვდები, რომ გემატება საკმაო ღონე და სილამაზე. ქუჩაში რომ გავედი, უცნაური ძალა ვიგრძენი. რევოლვერი თან მქონდა. ეს ის საგანი იყო, რომელიც ისვრის და ხმაურს იწვევს. მაგრამ ჩემი ძალა რევოლვერზე კი არ იყო დამოკიდებული, არამედ თვით ჩემზე: მე რევოლვერების, შუშხუნებისა და ბომბების სახეობათა შორის ერთი სულიერი არსება ვიყავი. ერთ დღეს კი, ჩემი მოსაწყენი ცხოვრების ბოლოს, ძლიერი და ხანმოკლე ცეცხლით, მაგნიუმის აფეთქების მსგავსად, ავაგიზგიზებდი და გავანათებდი ქვეყანას. ამ პერიოდში, ყოველ ღამე ერთი და იგივე სიზმარი მესიზმრებოდა: ვითომ ანარქისტი ვიყავი, მეფის თანმხლები პირი და ჯოჯოხეთური მანქანა მქონდა, კორტეჟის გავლის დროს ვითომ ბომბი აფეთქდა და ჩვენ - მე, მეფე და ოქროებით მორთული სამი ოფიცერი ჰაერში ავფრინდით. რამდენიმე კვირის განმავლობაში ბიუროში არ გამოვჩენილვარ. ვსეირნობდი ბულვარებში, მომავალ მსხვერპლთა გარემოცვაში, ან ჩავიკეტებოდი ოთახში და გეგმებს ვადგენდი. ოქტომბრის დასაწყისში შვებულებაში გავედი. თავისუფალ დროს შემდეგი წერილის შექმნით ვიყავი დაკავებული, რომლის 102 ეგზემპლარი გადავიღე: „ბატონო ... , „თქვენ ძალიან ცნობილი ხართ და თქვენი შრომები 30 მილსაც გადასწვდა. გეტყვით რატომაც: იმიტომ, რომ თქვენ გიყვართ ადამიანები. თქვენ სისხლში გაქვთ ჰუმანიზმი, ამაში ბედი გწყალობთ. თქვენ გიხარიათ, როცა მეგობრების წრეში ხართ. როცა უყურებთ ერთ-ერთ თქვენნაირს, თუნდაც არ იცნობდეთ მას, მაინც განიცდით სიმპათიას და მისი სხეულისაკენ ისწრაფვით. ისწრაფვით იმგვარად, როგორც ეს სხეულია აგებული, მისი ფეხებისაკენ, რომლებიც სურვილის მიხედვით იშლება და იკეცება, განსაკუთრებით მიისწრაფვით მისი ხელებისაკენ. თქვენ მოგწონთ, რომ მასაც ხელზე ხუთი თითი აქვს და ცერა თითი დანარჩენებისაგან განსხვავებულია. თქვენ გსიამოვნებთ, როცა თქვენი მეზობელი მაგიდიდან ფინჯანს იღებს, რადგანაც არსებობს ფინჯნის აღების მანერა, რომელიც ჭეშმარიტად ჰუმანურია და რომელიც თქვენ ხშირად აღგიწერიათ თქვენსავე ნაწარმოებებში. არსებობს მეტ-ნაკლებად მოქნილი და სწრაფი მანერა, როგორიც აქვს მაიმუნს. ასე არ არის? მაგრამ ჩვენი მანერა უფრო ინტელექტუალურია. თქვენ გიყვართ აგრეთვე ადამიანის სხეული, ჭრილობების შემდეგ ხელახლა აღდგენილი სიარული, ადამიანის იერი, როცა იგი თითოეულ ნაბიჯზე ფიქრობს, თუ როგორ გადადგას და მისი საშინელი მზერაც, რომლის ატანა მტაცებლებსაც არ შეუძლიათ. თქვენთვის ადვილია იპოვოთ ტონი თავად ადამიანის შესახებ სასაუბროდ, მოკრძალებული, მაგრამ მაინც აბნეული ტონი. ხალხი თქვენს წიგნებს დიდი სიამოვნებით ყიდულობს, სავარძელში მოკალათებული კითხულობს, ფიქრობს უბედურ და მოკრძალებულ სიყვარულზე, რომელსაც თქვენ აღწერთ და ეს მათ ბევრ ტკივილს უმსუბუქებს - იმას, რომ არიან მახინჯები, მხდალები, მოტყუებულები, რომ ვერ მიიღეს ხელფასის დანამატი პირველ იანვარს და... მერე თქვენი ბოლო რომანის შესახებ დიდი სიამოვნებით ამბობენ, რომ მას შესანიშნავი სიუჟეტი აქვს. ვფიქრობ გაოცდებით, როცა გაიგებთ, რომ შესაძლოა არსებობდეს ადამიანი, რომელსაც ადამიანები არ უყვარს. დიახ, ასეთი ადამიანი ვარ მე და ისინი ისე მიყვარს, რომ თორმეტიდან ნახევარს მაინც უსათუოდ მოვკლავდი. მკითხავთ, ალბათ: თორმეტი კაციდან რატომ მაინცდამაინც ნახევარს? იმიტომ, რომ ჩემს რევოლვერში მხოლოდ ექვსი ტყვიაა. შემზარავია, არა? მეტიც, ნამდვილად არაპოლიტიკური აქციაა, არა? მაგრამ გეუბნებით, რომ მე არ შემიძლია მათი შეყვარება. კარგად მესმის, რასაც გრძნობთ. რაც თქვენ ადამიანებში გიზიდავთ, მე - მეზიზღება. მეც თქვენსავით ვუყურებ ადამიანებს, რომლებიც იატაკს აპრიალებენ და თან ყველაფერზე თვალი უჭირავთ, ან კიდევ მარცხენა ხელით ეკონომიკის შესახებ გაზეთს კითხულობენ. განა ჩემი დანაშაულია ამის ნაცვლად სელაპების სადილზე დასწრება თუ მირჩევნია? ადამიანი თავის სახეში ვერაფერს შეცვლის, ფიზიონომია თუ არ შეატრიალა. როცა მას პირი ღია აქვს და ღეჭავს, პირის კუთხეები ადიან და ჩამოდიან. მისი იერი თითქოს შეუწყვეტლივ გადადის სიმშვიდიდან გაოცებაზე. ვიცი, თქვენ ეს გიყვართ, ამას თქვენ გონების სიფხიზლეს ეძახით. მე კი ეს გულს მირევს: არ ვიცი რატომ, ასეთი დავიბადე. თუ ჩვენს შორის მხოლოდ ის განსხვავებაა, რომ სხვადასხვა მისწრაფება გვაქვს, მაშინ თავს არ მოგაბეზრებთ. მაგრამ ყველაფერი ისე მიდის, თითქოს თქვენ დიდად გწყალობდეთ ბედი, მე კი არა. მე თავისუფალი ვარ სიყვარულში და „ამერიკული კიბორჩხალას“ არჩევაშიც. მაგრამ თქვენ ფიქრობთ, თუ მე არ მიყვარს ადამიანები, ამიტომ უბედური ვარ და არ შემიძლია ადგილი ვიპოვო მზის ქვეშ. გამოდის, რომ თქვენ იპოვეთ ცხოვრების საზრისი, იმედი მაქვს გაიგეთ, რისი თქმაც მინდა. აი, ოცდაცამეტი წელია, რაც მე იმ კარში შევდივარ, რომელზეც აწერია: „აქ არავინ შემოდის, ვინც ჰუმანისტი არ არის“. ყველაფერი, რაც წამოვიწყე, უნდა მივატოვო. უნდა ამერჩია: ან აბსურდული და განწირული მცდელობა, ან კიდევ ადამიანებისაკენ შემოტრიალება. ადამიანებისათვის იმ აზრების ჩამოცილებას, რომლებიც მათთვის არც მიმიკუთვნებია, არც ვაპირებ: ეს აზრები, როგორც მსუბუქი ორგანული მოძრაობები, ისევ არსებობენ ჩემში. რასაც მე ვგრძნობდი, მათაც ახასიათებდა. მაგალითად, სიტყვები. მე მინდოდა, ჩემი სიტყვები მქონოდა. მაგრამ სიტყვები, რომლებსაც მე ვაწყობ, ჩემს ცნობიერებაში ფეხს ითრევენ. ისინი ჩემს გონებაში ისე ჩამწკრივდნენ, თითქოს სხვების იყვნენ და ზიზღის გარეშე მათი გამოყენება, როცა თქვენ გწერთ, არ შემიძლია. უკანასკნელად გეუბნებით: ან უნდა გიყვარდეთ ადამიანები, ან კარგი იქნება, თუ ფანდების გამოყენების საშუალებას მაინც მოგცემენ. მე კი ეს არ მსურს. მე ახლავე ავიღებ რევოლვერს, გავალ ქუჩაში და ვნახავ, თუ შეიძლება მათ წინააღმდეგ რაიმეს გაკეთება. მშვიდობით, ბატონო, ალბათ, შეგხვდებით. არასოდეს გეცოდინებათ, რა სიამოვნებით დაგახლიდით ტყვიას. უკეთესია ხვალ გაზეთები წაიკითხოთ. მათში წაიკითხავთ, რომ ერთმა ინდივიდმა, სახელად პოლ ილბერტმა, ხუთი გამვლელი მოკლა ედგარ-კინეს ბულვარში. თქვენზე უკეთ აბა ვინ იცის, თუ რად ღირს ყოველდღიური გაზეთების პროზაულობა. თქვენ გაიგებთ, რომ მე არა ვარ „შეშლილი“, პირიქით, მე ძალიან მშვიდი ვარ და გთხოვთ, გაუგოთ, ბატონო, ჩემს განსხვავებულ გრძნობებს.“ პოლ ილბერტი ას ორი წერილი ჩავდე ას ორ კონვერტში და ზედ დავაწერე ას ორი ფრანგი მწერლის მისამართი. მერე ყველაფერი საფოსტო მარკების ექვს დღიურთან ერთად მაგიდის უჯრაში ჩავდე. მომდევნო ორ კვირას ნაკლებად გამოვდიოდი გარეთ, თავს ცუდად ვგრძნობდი. დანაშაულზე ვფიქრობდი. სარკეში ვიხედებოდი და სიამოვნებით ვაკვირდებოდი სახის ცვლილებებს. თვალები ისე გამიდიდდა, რომ მთელ სახეს გადააჭარბა. სათვალის ქვევიდან იმზირებოდნენ მსახიობის და მკვლელის შავი და ნაზი თვალები, ვიმედოვნებდი, რომ ჟლეტის აღსრულების შემდეგ უფრო შევიცვლებოდი. მე ვნახე იმ ორი მსახური გოგონას ფოტო, რომლებმაც მოკლეს და გაძარცვეს საყვარლები. მე ვნახე მათი ფოტოები დანაშაულამდე და დანაშაულის ჩადენის შემდეგ. დანაშაულამდე მათი სახეები პიკეს საყელოებს ზევით ლამაზი ყვავილებივით ირწეოდნენ. ისინი სასიამოვნო და პატიოსან ადამიანებს განასახიერებდნენ. გოგონებს თმები ერთნაირად ჰქონდათ დახვეული. თმა, კაბის საყელოები და იერი სარწმუნოს ხდიდნენ იმას, რომ ისინი დები იყვნენ და ფოტოგრაფს სტუმრობდნენ. ეს მსგავსება მათ საერთო ოჯახზე და სისხლით ნათესაობაზე მიგვანიშნებდა. დანაშაულის შემდეგ მათი სახეები ფოტოებზე ცეცხლის ალებივით ელავდნენ. მომავალწართმეულებს შიშველ კისერზე შიშისა და სიძულვილის ნაოჭები, სხეულზე კი ბრჭყალებიანი მხეცის მიერ დატოვებული კვალი ემჩნეოდათ. მათი თვალები, ეს დიდი, შავი და უძირო თვალები ჩემსას ჰგავდნენ. ამ ფოტოებზე დები უკვე აღარ ჰგავდნენ ერთმანეთს. თითოეული ერთობლივ დანაშაულზე მოგონებას თავისებურად ატარებდა. ვფიქრობდი: „თუ დანაშაულს, რომელშიც დიდი ადგილი უკავია შემთხვევას, შეუძლია ასე ძალიან შეცვალოს ობოლთა თავშესაფრიდან გამოსულთა სახეები, მაშინ მეც ხომ შემიძლია იმ დანაშაულის იმედი მქონდეს, რომელიც ჩემი მოფიქრებული და ორგანიზებულია“. იგი დამეუფლებოდა და დაანგრევდა ჩემს მეტად ჰუმანურ სიმახინჯეს... დანაშაული ორად ჰყოფს იმის ცხოვრებას, ვინც მას სჩადის. მაშინ, როცა გაიძულებენ უკან დახევას, ეს მოციმციმე მინერალი სწორედ იქ არის, თქვენ უკან და ხელს გიშლით. მე მხოლოდ ერთ საათს ვითხოვდი, რომ გამეხარა და მეგრძნო მისი გამანადგურებელი ძალა. ყველაფერს გავაკეთებ, რომ ვიგრძნო იგი: მე გადავწყვიტე, ჩემი საქმე ოდესისი ქუჩის თავში მომეყვანა სისრულეში, ვისარგებლებდი ბრბოს აღელვებით და როცა მკვდრების მოგროვებას დაიწყებდნენ, გავიქცეოდი. გადავჭრიდი ედგარ-კინეს ბულვარს და სწრაფად შემოვუხვევდი დელამბრის ქუჩაზე. მხოლოდ ოცდაათი წამი თუ დამჭირდებოდა ჩემს სახლამდე. იმ დროისათვის ჩემი მდევრები ჯერ კიდევ ედგარ-კინეს ბულვარში იქნებოდნენ, ჩემს კვალს დაკარგავდნენ და ერთ საათზე მეტი დასჭირდებოდათ მის საპოვნელად. მე მათ შინ დაველოდებოდი და როცა ჩემს კარზე დააკაკუნებდნენ, დავტენიდი რევოლვერს და პირში გავისროდი. ხელგაშლილად დავიწყე ცხოვრება. კარგად ვეწყობოდი მზარეულს ვავენის ქუჩიდან, რომელსაც დილა-საღამოს ჩემთან გემრიელი კერძები დაჰქონდა. მზარეულმა კარზე დარეკა, მე არ გამიღია, ცოტა ხანი ვიცდიდი, შემდეგ კი გავაღე კარი და დავინახე ძირს დადგმული კალათა, რომელშიც კერძებით სავსე თეფშები ელაგა. ოცდაშვიდ ოქტომბერს, საღამოს ექვსი საათისათვის ჩვიდმეტი ფრანკი და ორმოცდაათი სუ დამრჩა. ავიღე ჩემი რევოლვერი, წერილების პაკეტი და გავედი. კარი ღია დავტოვე, რომ გასროლის შემდეგ უკან სწრაფად დაბრუნება შემძლებოდა. თავს კარგად ვერ ვგრძნობდი, ხელები ცივი მქონდა, სისხლი თავში მასხამდა და თვალები მიელავდა. ვუყურებდი მაღაზიებს, სკოლებს, საკანცელარიოს, სადაც ფანქრებს ვყიდულობდი. მაგრამ მე მათ ვერ ვცნობდი. ჩემს თავს ვეკითხებოდი: „ეს რა ქუჩაა?“ მონპარნასის ბულვარი ხალხით იყო სავსე. ისინი მეჯახებოდნენ, მეხებოდნენ იდაყვებითა და მხრებით, ვბარბაცებდი, ძალა არ მყოფნიდა, რომ მათგან გამეღწია. უცებ ამ ბრბოს შუაგულში ჩემი თავი მარტო და საშინლად პატარა წარმოვიდგინე. როგორ ცუდად მომექცეოდნენ, ამის უფლება რომ ჰქონოდათ! შიში მეუფლებოდა იარაღის გამო, მეჩვენებოდა, რომ მათ იცოდნენ, რაც მქონდა ჯიბეში. მკაცრი თვალებით მიყურებდნენ, თითქოს მეუბნებოდნენ: „ჰო, მაგრამ... მაგრამ...“ ადამიანები თათებით დამიჭერდნენ და აღშფოთებით იტყოდნენ: ლინჩი! ალბათ ხელს მკრავდნენ და მათ ხელებში მარიონეტივით დავეცემოდი. გადავწყვიტე, მეორე დღისთვის გადამეტანა ჩემი გეგმის აღსრულება. „ლა კუპოლში“ ვისადილე თექვსმეტ ფრანკად და ოთხმოც სუდ. დამრჩა სამოცდაათი სანტიმი, რომელიც წყალში გადავყარე. სამი დღე ჩემს ოთახში ვიყავი ისე, რომ არც მიჭამია და არც მძინებია, დარაბები დავხურე. ფანჯარასთან მიახლოებას და შუქის ანთებასაც ვერ ვბედავდი. ორშაბათს ვიღაცამ კარზე დარეკა. სუნთქვა შევიკარი და დაველოდე: ერთი წუთის შემდეგ კიდევ დარეკეს. ცერებზე შემდგარი მივუახლოვდი კარებს და გასაღების ჭუჭრუტანიდან გავიხედე. მხოლოდ შავი ქსოვილი და ღილი დავინახე. ტიპმა კიდევ დარეკა და ჩავიდა: არ ვიცი ვინ იყო. ღამით ცოცხალი ხილვები მქონდა: პალმები, წყალი... დროდადრო ონკანის წყალს ვსვამდი. ძალიან მშიოდა. ისევ შევხვდი შავგვრემან მეძავს კოშკში, რომელიც კოსნუარზე ავაშენებინე, სოფლიდან ოცი მილის დაშორებით. შიშველი მეძავი მარტო იყო ჩემთან. იარაღის მუქარით ვაიძულებდი, დამდგარიყო ოთხ ფეხზე და ისე ერბინა. მერე ბოძზე მივაბი და ყველაფერი ვუთხარი, რის გაკეთებასაც ვაპირებდი. ბოლოს ტყვიებით დავცხრილე. ამ სურათმა ისე ამაღელვა, რომ ამ დღისათვის ეს ვიკმარე. შემდეგ გაუნძრევლად და უაზროდ ვიჯექი სიბნელეში. ავეჯმა ლაწუნი დაიწყო. დღის ხუთი საათი იყო, ოთახი უნდა დამეტოვებინა, მაგრამ არ შემეძლო, რადგან ქუჩაში ხალხი მოძრაობდა. გათენდა. შიმშილს აღარ ვგრძნობდი. ოფლი მდიოდა, პერანგიც კი დამისველდა. გარეთ მზე ანათებდა. ვფიქრობდი: „იგი დაკეტილ, ბნელ ოთახშია, სამი დღის განმავლობაში არც უჭამია, არც უძინია. კარზე რომ დარეკეს, არ გაუღია. შემდეგ ის გავა ქუჩაში და მოკლავს“. მეშინოდა. საღამოს ექვს საათზე შიმშილმა სრულიად მომიცვა. სიბრაზისაგან გიჟს ვგავდი. ერთხანს ავეჯს ვეხლებოდი, მერე ოთახებში შუქი ავანთე, მთელი ძალით სიმღერა დავიწყე, დავიბანე ხელები და გავედი. ორი წუთი საკმარისი იყო ყუთში წერილების ჩასაგდებად. ისინი ათ-ათ ცალობით ჩავყარე. შევცდი, ზოგიერთი უნდა დამეჭმუჭნა. ოდესის ქუჩამდე მონპარნასის ბულვარს გავყევი. თეთრეულის მაღაზიის სარკის წინ შევჩერდი და როცა ჩემი სახე დავინახე, საბოლოო გადაწყვეტილება მივიღე: „ამ საღამოს“. დავდექი ოდესის ქუჩის თავში და დავიცადე. ორმა ქალმა გაიარა. ისინი ხელებით ელაპარაკებოდნენ ერთმანეთს, ქერათმიანი ეუბნებოდა: - ყველა ფანჯარაზე ამ კეთილშობილმა ოჯახმა ხალიჩები გადმოკიდა. - გავლებულები მაინც თუ იყო? - გასავლებად ხუთი ლუიდორი უნდა გადაიხადონ. - ხუთი ლუიდორი? - გაუკვირდა შავგვრემანს და ჩემს ახლოს რომ გაიარა, დაამატა, - წარმოგიდგენია, მათ წინაპართა ტანსაცმლის ჩაცმა ართობთ... ისინი წავიდნენ. მციოდა, მაგრამ მაინც მდიოდა ოფლი. წუთის შემდეგ სამი კაცი დავინახე, ისინიც გავატარე. მე ექვსი მჭირდებოდა. მარჯვნივ მდგომმა გადმომხედა და ენა გააწკლაპუნა. მე თვალები გადავატრიალე. რვის ხუთ წუთზე ედგარ-კინეს ბულვარიდან ხალხის ორი ჯგუფი გამოვიდა: კაცი და ქალი ორ ბავშვთან ერთად და მათ უკან სამი მოხუცი ქალი. წინ ერთი ნაბიჯი გადავდგი. ქალს ბრაზიანი სახე ჰქონდა და პატარა ბიჭს, ხელით რომ მოჰყავდა, ექაჩებოდა. კაცმა მონოტონური ხმით უთხრა: - გააწყალა გული ამ ლაწირაკმა. გული ისე ძლიერ მიცემდა, რომ მკლავები მტკიოდა. წავიწიე და მათ წინ გავჩერდი. სასხლეტზე თითები მომიდუნდა. - უკაცრავად, - თქვა კაცმა და ხელი მკრა. გამახსენდა, რომ ჩემი ბინის კარი დავკეტე და ამან ძალიან გამანაწყენა. მის გასაღებად ძვირფასი დროის დაკარგვა დამჭირდებოდა. ხალხი მიდიოდა. მე მათ ზურგი შევაქციე და ანგარიშმიუცემლად უკან გავყევი. უკვე არ მქონდა სურვილი, მათთვის მესროლა. ისინი ბულვარის ბრბოში ჩაიკარგებოდნენ. კედელს მივეყრდენი. აღარ დაველოდე რვა და ცხრა საათის დარეკვას. ჩემთვის ვიმეორებდი: „რა საჭიროა ამათი მოკვლა, ისინი ხომ ისედაც მკვდრები არიან“. და სიცილი მინდოდა. ამ დროს ძაღლი მოვიდა და ფეხებზე დამსუნა. როცა მსხვილმა კაცმა წინ გამისწრო, წამოვხტი და უკან გავედევნე. მის წითელ კეფაზე თავსა და პალტოს საყელოს შორის მოქცეული ნაკეცი დავინახე. ის მიბაჯბაჯებდა და მძიმედ სუნთქავდა, ჯმუხი იერი ჰქონდა. რევოლვერი ამოვიღე. იგი ცივი იყო და ბრწყინავდა. მეზიზღებოდა ეს იარაღი, კარგად არც მახსოვდა, რა უნდა მექნა მისთვის. ხან იარაღს ვუყურებდი, ხან იმ ტიპის კეფას, რომლის ნაკეცი მიღიმოდა. ჩემს თავს ვეკითხებოდი: რევოლვერი თხრილში ხომ არ გადამეგდო? უცებ ტიპი შემოტრიალდა და გაღიზიანებულმა შემომხედა. უკან დავიხიე. - უკაცრავად... მინდოდა მეკითხა... ის არ მისმენდა, ჩემს ხელებს უყურებდა. მე ძლივს დავასრულე: - შეგიძლიათ მითხრათ, სად არის გეტეს ქუჩა? მას მსხვილი სახე ჰქონდა, ტუჩები უთრთოდა, არაფერი მითხრა, მხოლოდ ხელი გაიშვირა. მე ისევ უკან დავიხიე და ვუთხარი: - მინდოდა... მივხვდი, რომ მალე ღმუილს დავიწყებდი. არ მინდოდა, მაგრამ სამი ტყვია მაინც ვესროლე მუცელში. იგი იდიოტური იერით დაეცა მუხლებზე. თავი მარჯვნივ გადაუვარდა. - არამზადა, - ვთქვი მე, - წყეული არამზადა! გავიქეცი. მისი ხველება მომესმა. ჩემ უკან ყვირილი და სირბილის ხმა გავიგონე. ვიღაცამ იკითხა: „რა მოხდა, ჩხუბობდნენ?“ შემდეგ დაიყვირეს: „აი, მკვლელი, მკვლელი!“ არ მეგონა, ეს ხმები მე თუ მეხებოდა. თუმცა, ავისმომასწავებლად კი მეჩვენებოდა, როგორც სახანძრო მანქანების სირენების ხმა ბავშვობაში. ავისმომასწავებელი და თან სასაცილო ხმები... მე მთელი ძალით გავრბოდი. მხოლოდ ერთი უპატიებელი შეცდომა ჩავიდინე: იმის ნაცვლად, რომ ოდესის ქუჩიდან ედგარ-კინეს ბულვარისაკენ გამეწია, მონპარნასზე გადავუხვიე. ეს რომ შევამჩნიე, მობრუნება უკვე გვიანი იყო. ხალხის შუაგულში ვიყავი. გაკვირვებული სახეები შემომცქეროდნენ (კარგად მახსოვს ფერუმარილწასმული ქალის სახე, ბუმბულიანი მწვანე ქუდი რომ ეხურა). ოდესის ქუჩიდან სულელთა ყვირილი - მკვლელი დაიჭირეთო - ისევ მესმოდა. ვიღაცამ ხელი დამადო მხარზე. გონება ამერია: არ მინდოდა ამ ბრბოს გავეგუდე. ორჯერ ისევ გავისროლე. ხალხი ყვიროდა და გარბოდა. ერთ კაფეში შევვარდი, კლიენტები წამოცვივდნენ, მაგრამ ჩემი შეჩერება არავის უცდია. კაფეს მთელ სიგრძეზე გავიარე და საპირფარეშოში ჩავიკეტე. რევოლვერში კიდევ ერთი ტყვია მქონდა. ერთი წუთი გავიდა. აქოშინებული მძიმედ ვსუნთქავდი. არაბუნებრივი სიჩუმე იყო, თითქოს ხალხი განგებ გაჩუმდა. იარაღი თვალებთან მივიტანე, დავინახე პატარა შავი და მრგვალი ხვრელი: ტყვია იქიდან გამოვარდებოდა. კვამლი სახეს დამიწვავდა. მკლავი ჩამომივარდა. დავიცადე. წუთის შემდეგ ისინი მგლის ნაბიჯებით მომიახლოვდნენ. ნაბიჯების ხმის მიხედვით ვხდებოდი, რომ მთელი გროვა იყო. ერთხანს ჩურჩულებდნენ, შემდეგ გაჩუმდნენ. ისევ ვქოშინებდი და ვფიქრობდი, რომ ჩემი ქშენა კარს იქითაც ესმოდათ. ერთმა წინ წამოიწია და კარის სახელურს შეეხო. იგი კედელს იყო აკრული, ჩემი ტყვიები რომ აეცდინა. მე სროლის სურვილი კი მქონდა, მაგრამ ბოლო ტყვია ჩემთვის იყო განკუთვნილი. „რას ელოდებიან? - ვეკითხებოდი ჩემს თავს, - თუ კარს შემოამტვრევენ, თავის მოსაკლავად დრო არ დამრჩება და ცოცხლად ამიყვანენ.“ ისინი არ ჩქარობდნენ. ნაძირლებს ეშინოდათ. თითქოს დროს მაძლევდნენ საკუთარი თავისთვის განაჩენი გამომეტანა. წუთის შემდეგ გავიგონე: - გააღეთ, არაფერს დაგიშავებთ. სიჩუმე ჩამოვარდა. მერე ისევ იმ ხმამ თქვა: - ხომ იცით, რომ ვერ გაიქცევით. მე არ მიპასუხია, ისევ ვქოშინებდი. თავის მოსაკლავად გამბედაობა რომ მომეკრიბა, ჩემს თავს ვეუბნებოდი: „თუ დამიჭერენ, მცემენ, კბილებს ჩამიმტვრევენ, თვალებს დამთხრიან.“ მინდოდა გამეგო ის მსხვილი ტიპი მოკვდა თუ არა, შესაძლოა მხოლოდ დავჭერი... და ის ორი ტყვია შეიძლება არც არავის მოხვედრია... ისინი რაღაცას ამზადებდნენ, იატაკიდან რაღაცას აძრობდნენ. ვჩქარობდი. რევოლვერის ლულა პირში ჩავიდე და კბილები მაგრად მოვუჭირე... მაგრამ ვერ გავისროლე... სასხლეტს თითი ვერ დავაჭირე... ისევ სიჩუმე ჩამოვარდა. მერე რევოლვერი მოვისროლე და კარები გავაღე. *სარტრის ფილოსოფია 1905 - 1980* …
- დაამატა Salius to ლიტერატურა at 9:47pm on თებერვალი 24, 2014
- თემა: მაგნოლიის ყვავილი
- ტაზიამ, რომ შეეცადა ყველაფერი კოლექტიური ჰიპნოზით აეხსნა, რაც, ცხადია, აბსურდი იყო და, შესაბამისად, ახსნათა ჭრელსა და გრძელ რიგში ერთ-ერთ ბოლო ადგილზე აღმოჩნდა; თუმცა ამაზე სიტყვას აღარ გავაგრძელებ - ყოველივეს წვრილად და შეძლებისდაგვარად დალაგებით გიამბობთ, დასკვნა კი თქვენ თვითონ გამოიტანეთ. ბებია ანა სრულყოფილი ბებია იყო, ლამის აბსოლუტური, რასაც განსაკუთრებით ნათლად ადასტურებს ის გარემოება, რომ ბოლო ათი წლის მანძილზე დიდი თუ პატარა, გარეშე თუ შინაური, შორებელი თუ ახლობელი ყველა „ბებიას“ ეძახდა, ეს კი ამ სფეროში უმაღლესი წოდებაა (ისე, როგორც, ვთქვათ, სამხედრო სფეროში „გენერალისიმუსი“). ისეთ შეფარდებითსა და დუალისტურ სამყაროში, როგორიც ჩვენია, თქმა არ უნდა, „ყველა“ მთლად ზუსტად არასდროს უდრის ყველას; ჩვენი სანათესაო, მაგალითად, იმოდენაა, ასე თუ ისე ხალვათად რომ დავეტიოთ, ერთი საშუალო ზომის დაბა დაგვჭირდება. ამდენ ხალხს (აღარაფერს ვამბობ არასისხლისმიერ ნათესავებზე - მეზობლებზე, მეგობრებზე, მტრებზე) ძნელია რაიმე ისეთი საერთო თვისება მოუძებნო, უკლებლივ ყველას მოერგოს. ამ თვალსაზრისით, ბუნებრივია, არც „ბებია ანას“ შეიძლებოდა ყოვლისმომცველობის პრეტენზია ჰქონოდა; ის კი არა, ერთი-ორი ბავშვობის მეგობარი, დანამდვილებით ვიცი, სულაც „გოგოს“ ეძახდა, მაგრამ ამნაირ გამონაკლისებს სხვა ფუნქცია აკისრიათ და ისინი სათვალავში ჩასაგდები არაა, მით უფრო, რომ სოფელ ეწერში, სადაც ბებია ანამ ცხოვრების უდიდესი ნაწილი გაატარა, მართლა უკლებლივ ყველა „ბებია ანას“ ეძახდა, მათ შორის ბაბუა დევიც, რომელსაც თავად, თუმც მეტრიკისა და სხვა ოფიციალური ჩანაწერების მიხედვით სწორედ „დევი“ ერქვა, ვინაიდან გადმოცემის თანახმად დიდი და ბანჯგვლიანი დაბადებულა, არც „დევს“ ეძახდა ვინმე და არც „ბაბუას“, ყოველ შემთხვევაში, მე არასოდეს გამიგია ვინმეს მისთვის „სპირიდონის“ გარდა სხვა რამ დაეძახოს. ისე, დევს მართლა არ ჰგავდა. ადრე არ ვიცი და ჩემს მახსოვრობაში ყოველთვის ტანმორჩილი და გალეული იყო, დიდრონი, პარტყუნა ყურები ჰქონდა, ხშირი წითური წარბები, მეჩხერი წითური თმა, მუდამ გაუპარსავი წითური პირისახე და საწყალობელი - რაღაც ნიშნის მიხედვით ასევე წითური - მზერა. მაგრამ ყველაფერი ეს მეორეხარისხოვანია. მთავარი კი, რაც იმ ზაფხულს მოხდა, ბებია ანას გარდაცვალება იყო. ბებია ანა გარდაიცვალა ივნისის თოთხმეტში, სამშაბათ დღეს, საღამოს სიგრილეზე, როდესაც დასავლეთის დიდი, მეწამული მზე ის-ის იყო გადასცდა ირმის ქედს და თავქვე დაეშვა. ამ ამბავში, ცხადია, მოულოდნელი და განსაკუთრებული არაფერი ყოფილა. ვინც იბადება, კვდება კიდეც. ზოგი ადრე კვდება, ზოგი გვიან. ბებია ანა, თუ მხედველობაში მივიღებთ, რომ გარდაცვალებამდე სწორედ ერთი კვირის წინ ოთხმოცდაექვსის შესრულდა, თამამად შეიძლება ითქვას, არც მეტისმეტად დაყოვნებულა - ზოგი ხომ ისე მოიტოვებს უკან ას წელიწადს, ერთ წარბს არ შეიხრის - და არც მეტისმეტად აჩქარებულა, უბრალოდ, დინებას მიჰყვა; ამიტომ ნელ-ნელა, მეთოდურად, საგანთა ბუნების შესაბამისად აკლდებოდა სითბო, რის საკომპენსაციოდაც ბოლო ხანებში ყოველ წელიწადს თითო ფენა ტანსაცმლის დამატება უხდებოდა. ბოლოს დადგა დრო, როდესაც ეს ზეგარდმო, მაგრამ ლიმიტირებული სითბო გამოელია, ტანსაცმლის ფენებმაც თავიანთი მოკრძალებული შესაძლებლობანი ამოწურეს და ბებია ანა აღესრულა; ბებია ანამ კეთილად და, რამდენადაც ცნობილია, მშვიდობიანად განვლო წუთისოფლის უდაბნო და წავიდა. მაისის მიწურულს და ივნისის დამდეგს ჩვენი ძველი სახლი სოფელ ეწერში - ვეებერთელა, უსახური და საყვარელი - ჩვეულებრივ, წვრილფეხობით ივსებოდა ხოლმე. მიზეზი ამისა ის გახლდათ, რომ ამ დროს სკოლები, ჯოჯოხეთის ეს საგანმანათლებლო ფილიალები, დროებით იხურებოდა და პატარა ცოდვილებს - გამოფიტულებსა და გამოთაყვანებულებს - მშობლები სარეაბილიტაციოდ სოფელში გზავნიდნენ. ყველას, ცხადია, ვერა. ზედა კლასების ბიჭებს, მაგალითად, გული, გონება და კიდევ რაღაც, რაც სიტყვით არ გამოითქმის, თანდათან ზღვისკენ მიუწევდათ, სადაც შიშველ ბარძაყებსა და თითქმის შიშველ ბარძაყებზემო რეგიონთა ანდამატურ უფსკრულებში უკვალოდ ინთქმებოდა მთელი მათი მსოფლმხედველობრივი საყრდენები - ფილოსოფიურიც, რელიგიურიცა და რელიგიურ-ფილოსოფიურიც - და ამ ნიადაგზე თვალები ისე უელავდათ, ამის შემხედვარე მშობლები, რომლებთაც, ვინ იცის, მეხსიერებიდან ჯერ კიდევ არ ჰქონდათ ამოშლილი საკუთარი ახალგაზრდობა, ზოგჯერ იძულებული ხდებოდნენ დათმობაზე წასულიყვნენ. დიახ, ეს ასე იყო, მაგრამ ჩვენ ბევრნი ვიყავით - თორმეტი შვილიშვილი და ოთხი შვილთაშვილი; რამდენიმე საცოდავი დეზერტირის დაკლება რას დაგვეტყობოდა! ბებია ანას ხუთი შვილი ჰყავდა (რაც, ცხადია, სპირიდონის გარეშე ვერ მოიაზრება და თუ მე მაინც მარტო ბებია ანას მოვიხსენიებ ხოლმე, ამის მიზეზი საოჯახო ტრადიციაა, რომელსაც ვემორჩილები, ვინაიდან ვერ გავექეცი): ბიძია ანდე, მამაჩემი, ბიძია აკაკი და ორი მამიდა - ნატო და გურანდა. ბიძია ანდე მაშინ უკვე სამი შვილის მამა და სამი შვილიშვილის ბაბუა იყო და, თუ დალის არ ჩავთვლით, რომელიც სწორედ იმ წელიწადს სამედიცინო ინსტიტუტს ამთავრებდა, მთელი ოჯახით სოფელში ცხოვრობდა. გაზაფხულის დამლევს და ზაფხულის დასაწყისში ამათ კიდევ ცხრანი დავემატეთ, მათ შორის ორივე მამიდა. ამ მარტივი არითმეტიკიდან, ვფიქრობ, ნათლად უნდა ჩანდეს, თუ რა ხმაურიანი იყო ივნისი ჩვენს ძველ, უსახურ სახლში. ძველი, როგორც ბუნების წესია, ჩვენი სახლი ნელ-ნელა გახდა, დროთა განმავლობაში, უსახური კი ეტყობა იმთავითვე იყო. სიგანეში ზედმეტად ვიწრო, ხოლო სიგრძეში ზედმეტად გრძელი (ახლა კირით შეთითხნილი პირველი სართულიც წარმოიდგინეთ), იგი უზარმაზარ ბოსელს უფრო ჰგავდა, ვიდრე სახლს, სადაც ჩვენისთანა ღირსეული და ერთ დროს მთელი სოფლის მიერ აღიარებული გვარი ცხოვრობდა. მეორე სართული - წაბლის ხით ნაგები - ცოტათი უკეთესი იყო. მაგრამ მხოლოდ ცოტათი. ეს ცოტა იმაში გამოიხატებოდა, რომ წინ, სამხრეთის მხარეს, მთელ სიგრძეზე განიერი აივანი გასდევდა, რომელზედაც წვიმიან ამინდში, როდესაც ეზოში გასვლა შეუძლებელი იყო, თავისუფლად ხერხდებოდა ერთდროულად ორი საფეხბურთო მატჩის გამართვა. სახლს ირგვლივ ნახევარი ჰექტარი მიწა ეკრა. ზემოთ, დამრეც და მზიან ფერდობზე, ბებერი ვენახი იყო, რომელიც იმ დროს უკვე თითქმის აღარ ისხამდა, ხოლო ქვემოთ, მოვაკებულზე - სიმინდის ყანა, ხეხილი და ბოსტანი. სახლის ზედა მარჯვენა კუთხესა და ვენახს შორის (უფრო სახლის, ვიდრე ვენახის სიახლოვეს) მაგნოლიის ხე იდგა. ვინ დარგო, როდის და რა მიზნით - დღეს აღარავინ იცის. გარდა აივნისა, ამ ძვირფას სახლს კიდევ ერთი ღირსება ჰქონდა. ეს იყო ოთახების ურიცხვი რაოდენობა, რაც საშუალებას იძლეოდა დამალობანას თამაშს მაქსიმალურად დაძაბული, რთული და საინტერესო (დაღამების შემდეგ კი ჩვენთვის - ქალაქიდან ჩამოსულთათვის ცოტა მომნუსხველად საშიშიც) სახე მისცემოდა. მთელი ეს უძრავი ქონება სპირიდონს ერგო მემკვიდრეობით. დანარჩენი და-ძმები - სულ შვიდნი ყოფილან - ადრევე გასულან და თავიანთი წილიც გაუტანიათ. თვითონ სპირიდონი ბებია ანას ერგო და ამ ზეციერ-მიწიერი კავშირის შედეგად მალე იმდენი შევიქენით, ჩვენც რომ მოგვეწადინებინა ქონების დანაწილება, სულზე ალბათ ორ-ორი ფიცრისა და ორ-ორი ხარდნის მეტი არ შეგვხვდებოდა. საბედნიეროდ, საქმე დანაწილებამდე არ მისულა. დაინტერესებულ მხარეთა შეთანხმებით ყველაფერი ბიძია ანდეს დარჩა, რაც ბრძნული გადაწყვეტილება გამოდგა, ვინაიდან - ამაში შარშან დავრწმუნდი, როცა დიდი ხნის განშორების შემდეგ ერთხელ კიდევ მომიხდა ეწერს ჩასვლა - ბიძია ანდეს ძველი სახლი დაენგრია და ახალი აეშენებინა, ძველი ვენახი აეჩეხა და ახალი ჩაეყარა და, საერთოდ, ისე შეეცვალა იქაურობა, თუ სევდა გულს არ შეგიკუმშავდათ, ცქერით ვერ გაძღებოდით. ეს - შარშან. მაშინ კი, იმ ტკბილადმოსაგონარ ხანაში ყველაფერი ისე იყო, როგორც გითხარით, და დროდადრო ჯერ კიდევ ყველანი ერთად ვიყრიდით თავს მამაპაპეულ ბოსელში. ოღონდ ეს არის, იმ ზაფხულს ბებია ანა გარდაიცვალა. ამდენი პატრონის ხელში სახლის მოვლა - თანაც ამხელა სახლის - სულ უფრო და უფრო ძნელი ხდებოდა. ამიტომ ბოლო ხანებში სამომხმარებლო აქცენტი მთლიანად ქვედა სართულზე იქნა გადატანილი და იმ დროისათვის, რომელზედაც ლაპარაკი მაქვს, საცხოვრებლად და, შესაბამისად, გარდასაცვლელად მხოლოდ ქვედა სართული იყო ასე თუ ისე მომარჯვებული. ბებია ანაც ქვედა სართულზე გარდაიცვალა ვრცელი სამზადის მიმდებარე პატარა ოთახში იმ დროს, როდესაც ყველა უფროსი, სპირიდონისა და ბიძია ანდეს ჩათვლით, შინ იყო. შინ იყვნენ პატარებიც. და მხოლოდ ოთხი შედარებით მოზრდილი ბიჭი (ბიძია ანდეს ლადო, მე, ბიძია აკაკის დათუნა და მამიდა გურანდას გიო) „გორაზე“ ვიყავით წასული სათამაშოდ. „გორა“ ხშირი ტყით შემოსილი პატარა მთაა, რომელსაც წაკვეთილი კონუსის ფორმა აქვს. კონუსის თავი წარმოადგენს მოზრდილ ყვავილოვან მდელოს, რომელიც ლამაზიცაა და ნებისმიერი თამაშისათვის მოსახერხებელიც, თუმცა მე იგი სხვა რამის გამო უფრო მიყვარდა - აქედან რომ გადავიხედავდი, მთელი ქვეყანა თითქოს ფიანდაზად მქონდა ფეხქვეშ გაშლილი, და თუ ამ ქვეყანას ერთხანს მდუმარედ დავაცქერდებოდი, ტანში ზოგჯერ რაღაც ზეგარდმო, ამბიციური და საამო ჟრუანტელი მივლიდა. მოისმა თუ არა კივილი, ლადომ მაშინვე თქვა, ბებია ანა მოკვდაო, და მისი ნათქვამის სისწორეში ეჭვი არავის შეგვიტანია, ვინაიდან, ჯერ ერთი, ლადომ ყველაფერი იცოდა და, გარდა ამისა, ბოლო სამი დღე ბებია ანა ლოგინად იყო ჩავარდნილი და, წინააღმდეგ ჩვეულებისა, ჩუმად კრუსუნებდა. მაშინვე შევწყვიტეთ თამაში და სოფლისკენ დავეშვით. ლადოს ვარაუდი გამართლდა - კივილი სწორედ ჩვენი სახლიდან მოდიოდა. მალე ხმებიც ვიცანით. მორიგეობით კიოდნენ. ხან მამიდა ნატო, ხან მამიდა გურანდა და ხან ბიცოლა სალომე - ბიძია ანდეს ცოლი. ეს ინფორმაციული კივილი იყო და მართლაც, სახლს რომ მივაღწიეთ, ყველა, ვისთვისაც ეს მაღალი სიხშირის სიგნალები იქნა გაგზავნილი - ესენი კი უახლოესი ნათესავები და მომიჯნავე მეზობლები იყვნენ - უკვე შეკრებილი დაგვხვდა. მალე კივილიც მიწყდა. მაგრამ გარდაცვალება, ვიწრო გაგებით, მხოლოდ ერთი მონაკვეთია იმ დიდი და რთული სამყაროული ხდომილებისა, რაც ამ ცნებაში იგულისხმება. კივილი რომ შეწყდა და სოფელმა ბებია ანას გარდაცვალება ასე ვთქვათ, ცნობად მიიღო, ახალი ეტაპი დადგა. იმ დღეს ბავშვები ადრე გაგვრეკეს დასაძინებლად, უფროსები კი დილამდე დარაჯობდნენ ბებია ანას, ხოლო მეორე დღეს ის საზეიმო ფაციფუციც დაიწყო, რომლითაც ყოველთვის იოლად მიხვდებით, რომ საქმე სიკვდილთან გაქვთ. ყველაფრის თვალის მიდევნება ძნელი იყო, ამიტომ ზუსტად ვერ გეტყვით, ვინ რას აკეთებდა, მაგრამ შემიძლია დავიფიცო, რომ ყველა რაღაცას აკეთებდა, და აკეთებდა საქმიანად და კეთილსინდისიერად, თუმც, რა დასამალია, ზოგ მათგანს ამ დროს, ცოტა არ იყოს, ზედმეტად საქმიანი და კეთილსინდისიერი სახე ჰქონდა, თითქოს საკუთარ თავს ბოლომდე ვერ ენდობაო, რაც ჩემი აზრით გარდაცვალების ამაღლებულსა და ღრმად ბუნებრივ ატმოსფეროში მცირე ბზარს აჩენდა. საერთოდ, მთავარი სიმძიმე ამ მეორე დღეს დააწვა. უწინარეს ყოვლისა, ქვედა სართულის ერთ მოზრდილ ოთახში შტაბი გამართეს, რომელსაც ბიძია ანდე ჩაუდგა სათავეში. შტაბის ნამდვილ წევრებად მხოლოდ მამაკაცები იქნენ არჩეული. ერთი მათგანი, პატივცემული არჩილი - ადგილობრივი სკოლის მათემატიკის მასწავლებელი - ერთთავად დიდ სასადილო მაგიდას უჯდა და წინ საკანცელარიო დავთარი ედო; ამ დავთარში აღინიშნებოდა ყველა გადაწყვეტილება, რომელსაც შტაბი მიიღებდა; მიღებული გადაწყვეტილება მერე სამ სპეციალურ გრაფაში იტოტებოდა. ეს გრაფები იყო: 1. შესასრულებელი საქმის სახეობა. 2. შემსრულებლის გვარი და სახელი და 3. შესრულების ვადა. საქმე რომ მოთავდებოდა, შესაბამისი გრაფა სუფთად გადაიხაზებოდა და ბოლოში ნიშანი „!“ დაისმებოდა. ეს იმისთვის იყო საჭირო, რომ ალიაქოთში, რაც ასეთ დროს ბუნებრივი ამბავია, არაფერი გამორჩენოდათ და სირცხვილი არ ეჭამათ. ნასაუზმევს შტაბში მე და ლადო გამოგვიძახეს და ცალხელა მიხაკოსთან გაგვაგზავნეს ხის ტახტის მოსატანად. სოფელში ოჯახი არ მოიძებნებოდა - ეს ლადომაც დამიდასტურა - ერთი ხის ტახტი მაინც არ ჰქონოდა (ჩვენ სამი გვქონდა), მაგრამ მიცვალებულის დასასვენებლად ყველანი რატომღაც მხოლოდ ცალხელა მიხაკოს ტახტს ხმარობდნენ. ეს ტახტი მიხაკოს სახლს უკან, ერთ პატარა, სხვა მხრივ ყოვლად უფუნქციო ფარდულში ჰქონდა კუთხეში აყუდებული და ზომიერ ფასად აქირავებდა. მიცვალებულს რომ მიწას მიაბარებდნენ და ტახტს უკან დაუბრუნებდნენ, ისევ იმ ფარდულში შეიტანდა, თავის ადგილას ააყუდებდა და ჰქონდა იქ, ვიდრე სოფელში ახალი მიცვალებული გაჩნდებოდა... ლადოზე ალბათ ეს არ ითქმის - სოფელში ასეთ რამეებს პატარაობიდანვე ეჩვევიან - მე კი დავალება სერიოზულ აღიარებად მივიჩნიე და საკუთარი თავის პატივისცემა მომემატა. ცალხელა მიხაკო შორს არ ცხოვრობდა, ტახტი მძიმე არ იყო და დავალება მალე წარმატებით შევასრულეთ, თუმც თავიდან, არ დავმალავ, გვარიანი შიში ვჭამე. მიხაკომ რომ ტახტი ფარდულიდან გამოიტანა და წინ დაგვიდგა, უეცრად ცხადად დავინახე ყველა ის მიცვალებული, ვინც კი ოდესმე ამ ტახტზე ესვენა (მათი რიცხვი კი, ლადოსგან ვიცოდი, დიდი იყო), და მუცელში რაღაცამ ისეთი თახთახი დამიწყო, კინაღამ უკანვე გავქუსლე. მადლობა ღმერთს, ბოლოს მაინც დავძლიე შიში და შერცხვენას გადავრჩი. ლადომ, როგორც მასპინძელმა და თანაც სამი თვით ჩემზე უფროსმა, არჩევანი მე მომანდო - გინდ წინ გამიძეხი და გინდ უკან მომყევიო, მითხრა. მე გაძღოლა ვამჯობინე; უკან რომ გავყოლოდი, მიცვალებულებით სავსე ტახტი მთელი გზა ცხვირწინ უნდა მქონოდა და, კაცმა არ იცის, გავუძლებდი თუ არა ასეთ გამოცდას, ასე კი შიში მხოლოდ ხელისგულებში შემოდიოდა, რომლებიც ტახტისთვის ზურგსუკან მქონდა ჩაკიდებული, და თითებში დაფუთფუთებდა, რაც ასე თუ ისე ასატანი იყო. მოკლედ, მშვიდობით მივედით შინ და საპატიო ტვირთი მას შემდეგ, რაც ქალებმა საგულდაგულოდ გარეცხეს და გაამშრალეს, მეორე სართულზე, ასევე საგულდაგულოდ დაწკრიალებულ და ავეჯისაგან მთლიანად დაცლილ დარბაზში შევიტანეთ, სადაც იგი უკვე უფროსების ხელში გადავიდა. უფროსებმა ტახტი დარბაზის შუაგულში დადგეს და ზედ დიდი, სქელი ყავისფერი ნოხი დააგეს, ხოლო ნოხზე ბებია ანას ცხედარი დაასვენეს, რომელიც რამდენიმე კაცმა სახელდახელო საკაცით ამოიტანა ზემოთ; ქალებმა ცხედარს გაქათქათებული სუდარა გადააფარეს, ხელები სუდარის ზემოთ მკერდსა და მუცელს შორის დაუკრიფეს და თავთით მაღალი მსხვილი სანთელი დაუნთეს. ამოდენა სანთელი ჩემს დღეში არ მენახა. მერე სკამები მოზიდეს, მთელ დარბაზში კედლებთან ჩაამწკრივეს და დასხდნენ. დასხდნენ ძირითადად ქალები; კაცები მხოლოდ მცირე ხნით თუ ჩამოისვენებდნენ, ორიოდე სიტყვით თავიანთ ფორმალურ აზრს გამოთქვამდნენ ცხოვრების ამაოებაზე და ისევ საქმეებზე გასწევდნენ. ამ დროისათვის შესაფერისი სამოსი ჯერ კიდევ ცოტას ეცვა. სამაგიეროდ, მეორე დღეს ყველანი უკვე შავებში გამოწყობილები გამოცხადდნენ და არშიასავით შემოერტყნენ ბებია ანას. ეს კია, ზოგს ნათხოვარი კაბა ეცვა და მთლად ზომაზე ვერ ჰქონდა მორგებული. შინაურებს ეს არ ეხება. შინაურებს - ორთავ მამიდასა და ბიცოლა სალომეს - ახლები შეუკერეს. მართალია, მამიდა ნატოს ისედაც ჰქონდა საუცხოო სამგლოვიარო კოსტუმი - მას წინა წელს მამამთილი მოუკვდა და გასვენებაზე ისეთი იყო, ხონთქარსაც კი თვალებს დააპრაწინებდა - მაგრამ ის ტანსაცმელი ქალაქში დაეტოვებინა (რას იფიქრებდა, თუ დასჭირდებოდა!), ჩამოტანას კი რატომღაც შეკერვა არჩიეს. როგორც უკვე ითქვა, ეს მეორე დღე ყველაზე დაძაბული იყო. დილით ორი მეზობელი, რომელთაც ჰალსტუხები შეიბეს, რასაც აქამდე, რამდენადაც ვიცი, არ სჩადიოდნენ, მანქანით წავიდნენ და შუადღის ხანს ექიმი მოიყვანეს; ყოველ შემთხვევაში, ის, ვინც მოიყვანეს, თეთრ ხალათში იყო გამოწყობილი და ექიმს ჰგავდა, თუმც, მეორე მხრივ - ეს კითხვა მე მაშინვე გამიჩნდა - მკვდარს ექიმი რაში სჭირდებოდა?! ექიმმა - თუ ვინც იყო - ჭირისუფლები გარეთ გამოისტუმრა და თითქმის მთელი საათი მარტო დარჩა ცხედართან. რას აკეთებდა იქ, ვერ გავიგე და ვერც ლადომ ამიხსნა, მაგრამ ინტუიციით კი ექიმის საქმიანობა ორთავემ უცხო, გაუგებარ და რაღაცით ძალიან უსიამოვნო სიტყვა „დაბალზამებას“ დავუკავშირეთ, რომელიც მაშინ პირველად გავიგონეთ. ყველა საშური საქმე, რაც კი მერე თუნდ მცირე დაბრკოლებად შეიძლებოდა ქცეულიყო, იმ დღეს იქნა მოლეული. კერძოდ, მოიტანეს ცნობა (ლადომ მითხრა „მმაჩ“-იდანო, თუმცა ის კი ვეღარ მითხრა, ეს „მმაჩი“ რას ნიშნავდა), რომელიც საბოლოოდ, უკვე სრულიად ოფიციალურად და უტყუარად - ბეჭდის შეუვალი ძალით - ადასტურებდა, რომ ბებია ანა ნამდვილად გარდაიცვალა. შეუკვეთეს სასახლე (ასე ეძახიან ეწერში კუბოს). შეადგინეს ტრაფარეტული ტექსტი პატ. გარდაიცვალა ბებია ანა. დაკრძალვა კვირას, 19 ივნისს, 5 საათზე. და სამ ახალგაზრდა გოგოს, რომლებიც დასვეს არა შტაბში, არამედ ცალკე ოთახში, მთელი დღე მოსაწვევები აწერინეს. ჭირისუფლების სადილ-ვახშმით უზრუნველსაყოფად მობილიზებულ იქნენ მეზობლები (რომლებმაც თავად, შტაბის დირექტივების გარეშე, დააწესეს რიგი, დაინაწილეს მოვალეობანი და ჩინებულადაც შეასრულეს). მერე და მერე საქმე უფრო იოლად წავიდა. პანაშვიდების მუსიკალურ გაფორმებასთან დაკავშირებით კი გაიყო აზრი და მსუბუქი დავა წარმოიქმნა იმის თაობაზე, ცოცხალი მუსიკოსები მოეწვიათ თუ მაგნიტოფონს დასჯერებოდნენ, მაგრამ ბიძია ანდემ და მამაჩემმა, რომელიც დედაჩემთან ერთად დილითვე ჩამოვიდა, პასუხისმგებლობა თავიანთ თავზე აიღეს და საკითხი მაგნიტოფონის სასარგებლოდ გადაჭრეს. მესაფლავეები დაიქირავეს, მზარეულებს მოელაპარაკნენ და შაბათს პროდუქტებისა და სატრაპეზო აქსესუარების (ქვაბები, თეფშები, სინები, ლანგრები, ბოთლები, ჭიქები, დანები, ჩანგლები, მაგიდები, სკამები, სუფრები, ხელსახოცები...) მოზიდვა დაიწყეს. ავტობუსები საჭირო არ იყო, ვინაიდან სასაფლაო იქვე გვქონდა, ორ ნაბიჯზე. და აი, ბებია ანას სამზეოზე ყოფნის უკანასკნელი დღეც დადგა. თუ აქამდე დროის მთავარი მამოძრავებელი ძალა შინაარსი იყო - დაძაბული, დაუღალავი, განუწყვეტელი საქმიანობა, ახლა წინა პლანზე ფორმა გამოვიდა და კვირა დილამ ერთბაშად საპარადო სახე მიიღო. ნასაუზმევს ყველანი, ვინც სამომსახურეო საქმიანობაში ან რაიმე სპეცრიტუალში ვიყავით ჩაბმული, საგარეოდ გამოვეწყეთ. თორმეტი საათიდან ხალხის მასიური მოდენაც დაიწყო. აქამდე პანაშვიდებზე მხოლოდ ადგილობრივი და ახლომახლო სოფლების მცხოვრებნი მოდიოდნენ, ახლა კი მატარებლებით, ავტობუსებით თუ კერძო მანქანებით შორეული რეგიონებიდან მომავალნიც გამოჩნდნენ და ნაშუადღევის სამი საათისთვის თითქმის ყველა, ვინც კი თავს მოვალედ თვლიდა ბებია ანა, როგორც იტყვიან, უკანასკნელ გზაზე გაეცილებინა, ჩამოსული იყო. ნახევარი ჰექტარი მიწა პატარა არ არის. რომ ვთქვა, ნემსი არ ჩავარდებოდა-მეთქი, მეტი მომივა, მაგრამ ხალხი ძალიან ბევრი იყო. დღეს ამდენ ხალხს ერთად თავმოყრილს ბაზრობებზე თუ ნახავთ ან, ჰა-ჰა, კარგად ორგანიზებულ მიტინგებზე. თუმცა, მკითხველს რომ ამ სიტყვების გაგონებაზე პირში უსიამოვნო გემო არ გაუჩნდეს, აქვე დავძენ: განსხვავებით ბაზრობებისა და მიტინგებისაგან, სადაც პირველ შემთხვევაში ატმოსფერო მჭახე სიხარბითაა გაჟღენთილი, მეორე შემთხვევაში მჭახე აგრესიით, ხოლო ორივე შემთხვევაში - მჭახე სუნით, აქ უწინარეს ყოვლისა თვალში გეცემოდათ სიდარბაისლე, მშვიდობიანი სახეები, სისუფთავე, ნელსაცხებელთა სიმრავლე, ფერადი ჰალსტუხები, თეთრი პერანგები, გახამებული საყელოები, მაქმანები, ბაბთები, სათვალეები, ქათქათა ცხვირსახოცები, ჭრელი ქოლგები, შლაპები, მოდური კეპები და სიკეთის თბილი ნაპერწკლები, რომლებიც გულითად ღიმილს სულის სიღრმეებიდან ამოჰქონდა და ირგვლივ კეთილმოსურნეობის იმპულსებად აფრქვევდა. რაღა თქმა უნდა, ეპოქა თავის დაღს გვასვამს და დღევანდელი უპერსპექტივო ყოფაც გარკვეულწილად დროის სისინა ქარებმა განსაზღვრეს, რასაც, სხვათა შორის, ის გულისმომკვლელი გარემოებაც მოწმობს, რომ მრავალ იქა მბრძანებელს ახლაც ის კოსტუმი აცვია, მაშინ რომ ეცვა, და ის კოსტუმი, რომელიც მაშინ სიახლით ბზინავდა, ახლა სიძველით ლაპლაპებს, მაგრამ დრო მხოლოდ ერთი მიზეზია ამ დიდ განსხვავებაში და უგუნურება იქნება სხვა მიზეზებზე თვალის დახუჭვა. ამით იმის თქმა მინდა, რომ ცხოვრების ოღროჩოღროებში სოციალური საფეხურები ყოველთვის მკაფიოდ ჩანს. ჩვენი სანათესაო სულიერადაც და მატერიალურადაც საზოგადოების შედარებით მაღალ ფენას ეკუთვნოდა და ამაყობდა კიდეც ამით (სხვათა შორის, მიუხედავად ერთგვარი კომიკური შეუსაბამობისა, მაშინდელ კოსტუმში ბევრს დღესაც ისე უჭირავს თავი, ვაგლახად ბუზს ვერ აუფრენ). მაგალითად, ამ ხალხში - მხოლოდ სისხლით ნათესავებს ვგულისხმობ - ვინც ბებია ანას პატივსაცემად ასე ერთსულოვნად შეიკრიბა, სულ ცოტა, თორმეტი (შესაძლოა, თოთხმეტი-თხუთმეტიც კი) დოქტორი ერია (მათ შორის - ამას გაკვრით ვამბობ - მამაჩემი და მამიდა გურანდა). დინჯად მიმოდიოდა ეს ხალხი ჩვენს ვრცელ ეზოში - დაბანილები, დავარცხნილები, გულმშვიდები და ოპტიმისტები - გულითადად (კოცნით ან ხელის ჩამორთმევით) ესალმებოდნენ ახალმოსულებს, ხელკავით დასეირნობდნენ, ბაასობდნენ, იღიმებოდნენ, ზოგჯერ იცინოდნენ კიდეც, ოღონდ როგორღაც ისე იცინოდნენ, რომ ამით არათუ უპატივცემულობას არ ამჟღავნებდნენ ბებია ანას ხსოვნის წინაშე, არამედ სწორედ პატივისცემას ადასტურებდნენ, ზომიერად ხუმრობდნენ და სიყვარულის გამოსახატავად ერთიმეორეს ბეჭებზე ხელს უთათუნებდნენ, ხოლო მათ თავებს ზემოთ შარავანდედივით იდგა უცხოური სიგარეტის არომატული და ცისფერი ბოლი. საღამოს საზოგადოებას დიდი პურობა ელოდა. ერთი შეხედვით - განსაკუთრებით თუ ზემოდან, ფერდობიდან შეხედავდით - ძნელად წარმოიდგენდით, რომ საერთოდ შესაძლებელია ამდენი ხალხის დაპურება, მაგრამ ჩვენი ოჯახი მაშინ თავმომწონეობის ისეთ სიმაღლეზე იდგა - იმ მიკროეპოქაში კი მთავარი სწორედ თავმომწონეობის სიმაღლე იყო და არა ეკონომიკისა - თუნდ ქუდზე კაცი ჩამოსულიყო (პრაქტიკულად ასეც მოხდა), თავს არ შეირცხვენდა. მეორე მხრივ, ტრაპეზს შინაარსობრივადაც კარგი პირი უჩანდა. ეს უწინარეს ყოვლისა სუნზე იგრძნობოდა. სუნი სახლის უკნიდან მოდიოდა და მსუბუქი სიოს წყალობით მთელ ტერიტორიაზე ვრცელდებოდა. იქ, სახლს უკან, ოთხ ადგილას ენთო ღია ცეცხლი და თუჯის მაღალ სამფეხებზე ვეება ქვაბები თუხთუხებდა. ქვაბები სხვადასხვა ხმაზე თუხთუხებდნენ და სხვადასხვაგვარ სურნელს აფრქვევდნენ. ქვაბების მეუფება და სუნთა გამგებლობა ხელთ ეპყრა ხუთ ჯადოქარ მზარეულს, რომელთაგან ორი გამოცდილი ოსტატი იყო, ჭარმაგი და მსუქანი, ხოლო დანარჩენი სამი - ისინი თანაშემწეების მოვალეობას ასრულებდნენ - უფრო ახალგაზრდები და, შესაბამისად, ნაკლებად მსუქნები. სახლის უკანვე, ოღონდ ზედა მხარეს, ისე, რომ მოტრაპეზენი კვამლს არ შეეწუხებინა, უზარმაზარი სეფა იყო გადაჭიმული, რომელშიაც, გრძელი მაგიდების ირგვლივ, თეთრწინსაფრიანი ქალები - ახალგაზრდები და სანდომიანები - დაფუსფუსებდნენ. თუ ჩავუკვირდებით, ხანგრძლივ სიცოცხლეს ერთი ის კარგი თვისებაცა აქვს, რომ გასვენებაში მოსულ საზოგადოებას პირობითობის ზოგიერთ ბორკილს ვხსნით და გარკვეულ თავისუფლებას ვანიჭებთ (თუმცა ისიც უნდა ითქვას, რომ ამ თავისუფლების ზომიერ გამოყენებასაც ვავალებთ). მართლაცდა, ატმოსფერო, რომელიც ყოველ კონკრეტულ გასვენებაში სუფევს, ძალიან დიდ წილად განპირობებულია მიცვალებულის ასაკით. როცა ისეთი ადამიანის გასვენებაში მიდიხართ, რომელმაც უკვე მოასწრო ცხოვრებასთან ყველა - თუ ყველა არა, უმეტესობა მაინც - თამასუქის განაღდება, გზა ბოლომდე გალია და მშვიდობიანად შეერთო მარადისობას, თქვენც მშვიდი ხართ, დაუძაბავი, სრულიად თავისუფალი „ნწუ-ნწუ“ -სა და სხვა ყალბი წამოძახილებისაგან, შეგიძლიათ შუბლი გახსნილი იქონიოთ, ახლობლებთან საუბარში მთელი არსებით ჩაებათ და ერთი-ორი ჭიქა ღვინო იმაზე მეტიც დალიოთ, ვიდრე ვარაუდობდით. ამას იმიტომ ვამბობ, რომ იმ დროს გასვენება ის ადგილი იყო, სადაც მრავალი წლის უნახავი ნათესავები ჯერ კიდევ ხვდებოდნენ ერთმანეთს. დასაფლავების ჟამი ახლოვდებოდა. ცხადია, მოსაწვევ ბარათებში რომ ხუთი საათი ეწერა, ეს ბევრს არაფერს ნიშნავდა; მოსაწვევ ბარათში აუცილებლად უნდა ეწეროს რაღაცა - ყველაფერს რომ თავი დავანებოთ, ამას ფორმალური სრულყოფილებისკენ ჩვენი გაუცნობიერებელი სწრაფვაც მოითხოვს - ხოლო ხუთი საათი ივნისის თვეში დასაფლავებისთვის საუკეთესო დროა. მაგრამ რეალურად დასაფლავების ნამდვილი დრო - სოფელზე ვამბობ და არა ქალაქზე, სადაც სიზუსტეს რატომღაც მეტ მნიშვნელობას ანიჭებენ - უმთავრესად იმაზეა დამოკიდებული, არის თუ არა დათქმული დროისთვის ადგილზე ყველა, ვისი ადგილზე ყოფნაც აუცილებელია ან, უკიდურეს შემთხვევაში, ძალიან სასურველი. ჩვენთან ამ მხრივ ყველაფერი რიგზე იყო, განსაკუთრებულსა და გამორჩეულს უკვე აღარავის ველოდით და, შესაბამისად, არც არავითარი მიზეზი გვქონდა, მოსაწვევში აღნიშნული ვადა დაგვერღვია. ხუთს აღარაფერი აკლდა, როცა რამდენიმე ბავშვი, მე და ლადოს მეთაურობით, აივანზე გამოგვიძახეს. ამჯერად ჩვენი მოვალეობა იყო გვირგვინები და თაიგულები დაგვეჭირა და პროცესიაში ჩავმდგარიყავით, თანაც ყველაზე საპატიო ადგილას - „სასახლესა“ და უმაღლესი რანგის ჭირისუფალთა შორის. ტახტის მოტანის შემდეგ ყვავილები ბევრი არაფერი იყო, მით უფრო, რომ ეს საქმე ჩვენზე პატარებსაც მიანდეს, მაგრამ ჩემს მაშინდელ, ჯერ კიდევ ბავშვურ პატივმოყვარეობას ესეც გვარიანად ელამუნებოდა. ავედით აივანზე და ჩავმწკრივდით განკარგულების მოლოდინში. და - ყურადღება! ის იყო, მოწესეთუფროსი, ბიძია გობრონი - გაუპარსავი კაცი, რომელსაც გორილას აღნაგობა, რეციდივისტის სახე და ანგელოზის გული ჰქონდა, რამდენიმე მისნაირი გაბურძგნული კაცის თანხლებით დარბაზში შევიდა, რათა უკანასკნელი, იდუმალ-მისტიკური და წარმართულ-ქრისტიანული რიტუალის წინ ჭირისუფლები გარეთ გამოესტუმრებინა, რომ მე და ლადომ ერთმანეთს მუჯლუგუნი წავკარით. ჩვენი ეზო ისეთ ოთხკუთხედს წარმოადგენდა, რომლის სიგრძე დაახლოებით სამჯერ აღემატებოდა სიგანეს. სახლი ამ გრძელი ოთხკუთხედის ბოლოში იდგა და ჭიშკრამდე დიდი მანძილი იყო. ეზოს გადაღმა, ჭიშკარს რომ ცოტა გასცდებოდით, დაღმართი იწყებოდა. გზა ფერდ-ფერდ მისდევდა ამ დაღმართს და დამრეცად ეშვებოდა ქვემოთ, კოლექტივის კანტორისაკენ; ამიტომ, ფერდობს რომ ვინმე შემოუყვებოდა, აქედან - გინდ პირველ სართულზე ყოფილიყავით, გინდ მეორეზე (ეს არის მხოლოდ, პირველ სართულზე თუ იყავით, ცოტა უფრო გვიან დაინახავდით) - ჯერ თავი ამოიზიდებოდა უხილავი არედან და მერე ნელ-ნელა დანარჩენი ნაწილები, ისე კი, რომ ეს მოძრაობა - მოძრაობა ჰორიზონტალური და მოძრაობა ვერტიკალური - მკაცრ გეომეტრიულ წესს ემორჩილებოდა, რომელიც მე და ლადოს - ჩვენ ამ კუთხით არაერთი დაკვირვება ჩავატარეთ - ზუსტად გვქონდა გამოთვლილი. და აი, უეცრად წესი დაირღვა. ვიღაც რომ ამოდიოდა აღმართზე, ცხადი იყო, ვინაიდან ქუდი გამოჩნდა. მართალია, იმისთვის, რაც გამოჩნდა, ძნელი იყო მთლად დარწმუნებით გვეწოდებინა ქუდი, რამდენადაც ქუდის ჩვენთვის ნაცნობ არანაირ ტიპს არ ესადაგებოდა, მაგრამ, მეორე მხრივ, სხვა რა უნდა ყოფილიყო?! და ეს ქუდი როგორღაც ასიმეტრიულად მოძრაობდა და ჩვენს მიერ ესოდენი სიზუსტით დადგენილ წესს ჰორიზონტალსა და ვერტიკალს შორის შეფარდების შესახებ ფეხქვეშ თელავდა. მიზეზი სულ მალე ცხადი შეიქნა, თუმცა ამას გაკვირვება არათუ არ გაუგრილებია, პირიქით, მთავარი ცეცხლი სწორედ ამან წაუკიდა: კაცი, რომელმაც ამასობაში აღმართი ამოათავა, აღმოჩნდა არა უბრალოდ კაცი, არამედ მხედარი, რომელიც თეთრ ცხენზე იჯდა და - მიუხედავად სიშორისა ეს მკაფიოდ და ცოტა შემაძრწუნებლად გამოჩნდა - ტანთ ჩოხა ეცვა, ხოლო თავზე ჩაბალახი ეხურა. ვიდრე მე სადღაც ცნობიერების მიჯნაზე იმის დადგენას ვცდილობდი, მართლა ჩანდა ის, რაც ჩანდა, თუ მეჩვენებოდა, მხედარი სხვებმაც შენიშნეს და მსუბუქი და თავშეკავებული, მაგრამ საამო ჟრიამული, რომელიც ბებია ანას დაკრძალვის დღეს როგორღაც უხდებოდა კიდეც, შეწყდა. უშფოთველ ატმოსფეროში დისონანსი შემოიჭრა. წამიც და ურიცხვმა თვალმა ყველა სხვა სამიზნე მიატოვა და განცვიფრებით მიაჩერდა უცხო მხედარს, რომელსაც დინჯი, გამოზომილი ნაბიჯით მოჰყავდა ცხენი ჩვენი ეზოსაკენ. სოფლად (იშვიათად ქალაქადაც) გასვენებაში ყოველთვის ნახავთ ბევრს თუ არა რამდენიმე კაცს მაინც, რომლებიც შუადღისას უკვე შეჭიკჭიკებულები არიან. ესენი უმთავრესად ის ხალხია, რომელთაც მიზეზთა სხვათა და სხვათა გამო (რაშიაც ძირითადად მაინც ტრანსპორტის არახელსაყრელი განრიგი იგულისხმება) მეტისმეტად ადრე მოუხდათ ჩამოსვლა და საღამომდე მათი უჭმელად დატოვება არ შეიძლება, ამიტომ ადრევე, ოფიციალურ ქელეხამდე უშლიან სუფრას. ხოლო ზოგი მათგანი რომ უფრო მეტად ეტანება ღვინოს, ვიდრე მიღებულია, ამაში - დამეთანხმებით - გასაკვირი არაფერია: ადამიანის ბუნება სუსტია და მერყევი; ასეთი შეგვქმნა ღმერთმა. მე ჩემი თავი საღად მოაზროვნე კაცად მიმაჩნია (თუ ვცდები, მიმითითეთ) და ძალზე შორსა ვარ იმ აზრისაგან, თითქოს სუბიექტურ მოლანდებათა ობიექტაცია შესაძლებელი იყოს, მაგრამ რაკი ჩვენ უმთავრესად მაინც მხოლოდ ის ვიცით, რომ არაფერი ვიცით, მირჩევნია ეს ხალხიც მოვიხსენიო, მით უფრო, რომ, როგორც მახსოვს, სწორედ მათგან წამოვიდა ფანტასტიკური ვერსია, თითქოსდა ყველაფერს, რაც მაშინ მოხდა, კოლექტიური ჰიპნოზი ედო საფუძვლად. ცხენი გრძელფეხებიანი იყო და ერთიანად თეთრი; წვრილი თავი მაღლა ეჭირა და ლაღი, თანაბარი ნაბიჯით მოდიოდა. კაციც თეთრი იყო, ყოველ შემთხვევაში, თეთრი ჩოხა ეცვა და თეთრი ჩაბალახი ეხურა, თეთრი წვერი ესხა და მზის ოქროსფერი სხივებით დაფერილ ამ სითეთრეში შავ აზიურებს მაინცადამაინც დიდი დისონანსი ვერ შეჰქონდა. თავი მასაც მაღლა ეჭირა. ხოლო მთელი აქეთური საზოგადოება ახლა ერთგვარად ბებია ანას დაემსგავსა - მხედველობაში მაქვს ის გარემოება, რომ ყველანი გაშეშდნენ, მხოლოდ უსულო საგნებიღა მოძრაობდნენ, როგორიცაა ვთქვათ, ცეცხლის კვამლი ან სიგარეტის ბოლი. ჩვენს შორის, ერთ-ორ სამწუხარო გამონაკლისს თუ არ ჩავთვლით, მთლად უვიცი არავინ იყო, ყველამ ვიცოდით, რომ ცხენი სხვაა და კაცი სხვა, და თუ მაინც ისე მივჩერებოდით ცხენ-მხედარს, როგორც ერთ დროს ამერიკელი ინდიელები, ამის მიზეზი დაბნეული განცვიფრება გახლდათ. და ეს განცვიფრება, მე თუ მკითხავთ, ბუნებრივიც იყო: შეუძლებელია ასეთი მოულოდნელი ანაქრონიზმი ესოდენ მცირე დროში აღიქვა, გააცნობიერო და საგანთა წესრიგში ჩასვა. ამასობაში ცხენი ჭიშკარს მოადგა, მაგრამ - თუმც ჭიშკარი, ცხადია, ღია იყო - ეზოში არ შემოსულა. მხედარმა აღვირი მოზიდა. ცხენი შედგა. მხედარი ჩამოხტა. ჩამოხტა მსუბუქად. ამას იმიტომ აღვნიშნავ, რომ მოახლოების კვალობაზე მე და ლადომ მრავალი დეტალი გავარჩიეთ - ჩვენ მაშინ ქორის თვალი გვქონდა - და დავინახეთ, რომ მხედარი მოხუცი იყო. ზუსტი ხნოვანების განსაზღვრა გაგვიჭირდებოდა, მაგრამ სახის გამომეტყველება და ზოგი თითქოსდა უმნიშვნელო წვრილმანი იმ ასაკს ამჟღავნებდა, როცა კაცი ცხენით მარტო მგზავრობას უნდა ერიდებოდეს. ასეა თუ ისე, მხედარი ჩამოხტა, ცხენს აღვირში ჩაჰკიდა ხელი, რამდენიმე ნაბიჯით ჩააცილა ჭიშკარს (ალბათ იმ მოსაზრებით, რომ შემსვლელ-გამსვლელთათვის დაბრკოლება არ შეექმნა), იქ აღვირის ბოლო აუჩქარებლად გამონასკვა ყულფად და ყულფი ღობის სარს ჩამოაცვა. მერე ასევე აუჩქარებლად ჩოხის კალთები გაისწორა, სახელოები თითო ნაკეცით გადაიკაპიწა, ქილვაშებზეც დაისვა ხელი, წელში გაიმართა და ისეთივე დინჯი, აუჩქარებელი ნაბიჯით წამოვიდა, როგორც წეღან მისი ცხენი მოდიოდა. იმავ წამს ჩემი უმცროსი ძმა და ბიძია აკაკის ორივე ტყუპისცალი - თიკა და ნინუცა - რომლებიც წყაროსთან თამაშობდნენ, რადგან ჯერ კიდევ პატარები იყვნენ საიმისოდ, რომ თაიგულები დაეჭირათ და პროცესიაში ჩამდგარიყვნენ, - ერთბაშად მოწყდნენ ადგილს და ველური ჭიხვინით გავარდნენ ღობეზე გამობმული ცხენისაკენ (ნამდვილი ცხენი მათ იშვიათად ენახათ და მერე დიდი ხნის განმავლობაში იმ ცხენის გარდა სხვა სალაპარაკო არაფერი ჰქონდათ). უცნობი კი, რომელიც ამასობაში ეზოში შემოვიდა, დინჯად და ულმობლად გვიახლოვდებოდა და მე წამით მომეჩვენა, თითქოს რაღაცით ბედისწერას ჰგავდა, თუმცა ისიც ვიცოდი, რომ ეს შედარება ძალზე არაზუსტი იყო. ერთი ისეთი დღე იდგა, როგორიც წელიწადის ამ დროს ეწერში ხშირად იცის ხოლმე - ცა გაუგებრად მოწმენდილ-მოღრუბლული იყო და ბუნება მთელი დღე უგემურად ყოყმანობდა წვიმასა და სიმშრალეს შორის. ბოლოს და ბოლოს მაინც სიმშრალე ამჯობინა წვიმას, მაგრამ გული კი კარგად გაგვიწვრილა. ცაზე მიმოფანტული ღრუბლების დიდი და პატარა ქულები დილიდანვე არ უსვენებდნენ მზეს - ხან ქვეშ გაუძვრებოდნენ და წამით ჩრდილად აქცევდნენ, ხან უფრო ხანგრძლივად შეჩერდებოდნენ, ხან ისე მჭიდროდ და საქმიანად შემოეხვეოდნენ ირგვლივ, თითქოს მოფარებულში უნდა გაიყვანონ ფისის საქნელადო, მეორე წუთს ისევ მოშორდებოდნენ, მიმოიფანტებოდნენ და მთლად ტიტლიკანას მიატოვებდნენ. ასე იყო მთელი დღის განმავლობაში. მაგრამ როცა უცხო კაცი ეზოში შემოვიდა და სახლისკენ გამოემართა, ღრუბლებმა თამაში შეწყვიტეს და ცის შორეულ კიდეებს მიაშურეს, შესაძლებელია იმ მიზნით, რომ თავადაც დამშვიდებით ეცქირათ და მზისთვისაც საშუალება მიეცათ, ყურადღებით დაკვირვებოდა, თუ რა მოხდებოდა ჩვენს ეზოში. უცნობი მაღალი იყო და ხმელი, თან გრძელი ჩოხა ეცვა, რომელიც წვივებამდე სწვდებოდა. უხდებოდა თუ არა, არ ვიცი, მაგრამ მახსოვს ის კი გავიფიქრე, ნეტა არ სცხელა-მეთქი? ეზოში რომ შემოვიდა, აქამდე გაშეშებული საზოგადოება ამოძრავდა. ოღონდ ამოძრავდა არა მთელი საზოგადოება, არამედ ის ნაწილი, რომელიც სახლისაკენ მიმავალ გზაზე იდგა, და ამოძრავდა იმ მიზნით, რომ უცნობისთვის ეს გზა გაეთავისუფლებინა. უცნაური (ცოტა საკვირველიც) იყო, რომ ხალხი უფრო სწრაფად ათავისუფლებდა გზას, ვიდრე უცნობი მოდიოდა, რის გამოც ისეთი შთაბეჭდილება იქმნებოდა, თითქოს წინ რაღაც უხილავი ტალღა მოუძღოდა და ეს ტალღა აიძულებდა ხალხს გზიდან გადასულიყო. ყოველ შემთხვევაში, კაცმა რომ შუა ეზოს მოაღწია, გზა უკვე ბოლომდე იყო თავისუფალი. უცნობი არც აქეთ იყურებოდა, არც იქით. არ ვიცი ვერ ამჩნევდა ამ ხალხს, რომელშიაც, როგორც ზემოთაც ვთქვი, სულ ცოტა თორმეტი - უფრო კი ალბათ მაინც თოთხმეტი ან თხუთმეტი - დოქტორი ერია, არ ვიცი, უბრალოდ, ყურადღებას არ აქცევდა. მოგრძო სახე ჰქონდა, მოზრდილი, კეხიანი ცხვირი, რომელიც რაღაცნაირ გმირულ იერს ანიჭებდა, და - ეს მაშინღა შევამჩნიეთ, როცა სულ ახლო მოვიდა - ღია თაფლისფერი, ძალიან გამჭვირვალე თვალები. აივანს რომ მოაღწია და კიბეს შემოუყვა (ირგვლივ სამარისებური დუმილი იდგა), წამით მაგნოლიის ხეს შეხედა. აქ საჭიროდ მიმაჩნია დავძინო, რომ სიტყვა „შეხედვაში“ შეხედვის მეტს არაფერს ვგულისხმობ. საქმე ისაა, რომ ჩვენი კიბის პირველი სამი საფეხური პარალელურად მისდევდა აივანს და მხოლოდ ამ სამი საფეხურის შემდეგ, რომლებიც მცირე მოედნით ბოლოვდებოდა, მკვეთრად უხვევდა და უკვე პერპენდიკულარულად მიდიოდა ზემოთ. ეს სამი საფეხური პირდაპირ მაგნოლიის ხისკენ იყო მიქცეული, რის გამოც სავსებით ბუნებრივია, ვიდრე ადამიანი ამ საფეხურებს აათავებდა, მის მზერაში - თუ თავიც ისე ჰქონდა აწეული, როგორც ამ კაცს - მაგნოლიის ხე მოყოლილიყო. მართალია, მე მომეჩვენა, თითქოს უცნობს სახეზე წამით რაღაცამ - ჩრდილმა თუ ნათელმა - გადაურბინა, მაგრამ ასეთ ვითარებაში (განსაკუთრებით თუ ჩემს მაშინდელ ასაკსაც გაითვალისწინებთ) ადამიანს რა აღარ მოგეჩვენება! ეს მით უფრო სავარაუდოა, რომ კაცმა, როგორც კი პირველი სამი საფეხური აათავა, სავსებით გულგრილად მოაშორა თვალი მაგნოლიის ხეს, კიბე დინჯად ამოიარა, აივანი გადაკვეთა და დარბაზში შეაბიჯა, სადაც ბებია ანა ესვენა შინაურებით საიმედოდ გარშემორტყმული. ჭირისუფალ მამაკაცთა მთავარი ბირთვი დარბაზში მარჯვენა მხარეს, შესასვლელთან იდგა შემდეგი თანმიმდევრობით: სპირიდონი, ბიძია ანდე, მამაჩემი, ბიძია აკაკი და სიძეები - გივი ოსეფაშვილი და პატრიკ ვან დერ ლაინი (უფრო ახალგაზრდები ქვემოთ, კიბის ძირში იღებდნენ სამძიმარს). მამა და ბიძები (ვან დერ ლაინის გარდა) ცდილობდნენ თვალებში მოწოლილი გაკვირვება უკანვე ჩაებრუნებინათ და თავი არ გაეცათ, ვინაიდან მათი განათლებისა და ცენზის პატრონებმა (ერთი უმაღლესი სასწავლებელი - ოღონდ დაუსწრებლად - ბიძია ანდესაც ჰქონდა დამთავრებული) კარგად იცოდნენ არა მარტო ის, რომ ასეთ დროს გაკვირვების გამომჟღავნება უხერხულია, არამედ ისიც, რომ, საზოგადოდ, გაკვირვებული კაცი ხარისხობრივად უფრო დაბლა დგას, ვიდრე ის, ვინც გაკვირვებული არ არის. რაც შეეხება სპირიდონს, მას წითურ სახეზე შეწუხებული და ცოტა დაფეთებული გამომეტყველება კი ედო, მაგრამ ასეთი გამომეტყველება უცნობის გამოჩენამდეც ედო, ბებია ანას გარდაცვალებამდეც და, საერთოდ, შესაძლოა ასეთი გამომეტყველებით დაიბადა (რაც, სხვათა შორის - თუმც უცხოებს კი თავიდან ცოტა აკრთობდა - ხელს არაფერში უშლიდა). კაცებს, გარდა სპირიდონისა, ჰალსტუხები ეკეთათ. უცნობმა მათ ოდნავ დაუკრა თავი და გზა განაგრძო. იქით ქალები ისხდნენ, მათ შორის უმცროსებიც. ქალები, კაცებისაგან განსხვავებით, გაკვირვების დამალვას არ ცდილობდნენ, ხოლო ბიცოლა სალომემ, როცა უცნობმა მათაც დაუკრა თავი, პასუხიც გასცა - „გმადლობთ, ჩემო ბატონოო“ და რაღაც ამდაგვარი უთხრა უკიდურესად ცნობისმოყვარე კილოთი. უცნობი კი დარბაზის ბოლოში გავიდა, „სასახლეს“ შემოუარა და როცა, თანახმად წესისა და მოლოდინისა, უკან უნდა წამოსულიყო, უეცრად შეჩერდა, ბებია ანასკენ შეტრიალდა, ახლო მივიდა, ხელები მკერდზე გადაიჯვარედინა და გაშეშდა. თუ დუმილის განვითარებაზე ლაპარაკი შეიძლება, დუმილმა ახლა განვითარების პიკს მიაღწია. პირადად მე, მაგალითად, ამ დროს ჩემი საკუთარი სუნთქვის მეტი არაფერი მესმოდა. რამდენიმე წამს ასე იდგა. მერე ხელები ისევ გახსნა, მარცხენა დაბლა დაუშვა, მარჯვენა კი უბისკენ წაიღო. წამიც და - არ ვიცი როგორ მოახერხა ასე დაუზიანებლად შენახვა - იქიდან ერთი ცალი ყვავილი ამოაძრო. ერთი ცალი მაგნოლიის ყვავილი - თეთრი, დიდი, ბუთქუნა. ოდნავ დაიხარა, ყვავილი ხელებში ჩაუდო ბებია ანას და ისევ გაიმართა. მე მაშინვე მისი მზერა გამახსენდა, რომელიც წეღან მაგნოლიის ხეზე შეაჩერა, და თუმცა ისიც გამახსენდა, რომ მაშინ მომეჩვენა, თითქოს სახეზე რაღაცამ - ჩრდილმა თუ ნათელმა - გადაურბინა, მაინც, როგორც ფხიზელი რეალიზმის აღმსარებელმა, ყველაფერი უბრალო დამთხვევას მივაწერე (სხვათა შორის, დღესაც ამავე აზრისა ვარ). უცნობი რამდენიმე წამს ასე იდგა, მერე კვლავ დაიხარა, ბებია ანას საფეთქლები აქეთ-იქით ორივე ხელით სათუთად დაუჭირა და შუბლზე ეამბორა. მე ვამბობ „ეამბორა“ და ამით მინდა გამოვხატო მთელი ის სავარაუდო განსხვავება, რაც ჩემი აზრით „კოცნასა“ და „ამბორს“ შორის არსებობს. ბებია ანა არ შერხეულა და უცნობის თამამ საქციელზე რეაგირება არ მოუხდენია. ან კი რა რეაგირება უნდა მოეხდინა! სადღა იყო მის ცივ სხეულში ის მექანიზმი, რომელიც ლოყების შეფაკვლაზე, წარბის აზიდვაზე, მიძინებულ მოგონებათა გაღვიძებაზე, მალულ ღიმილსა თუ სხვა ნოსტალგიურ ემოციებზე აგებს პასუხს! და, საერთოდ, ვინ იცის, ბებია ანა ამ დროს უამისოდაც უკვე ნეტარი იყო. ამის შემდეგ უცნობი კვლავ გაიმართა, შემოტრიალდა და ისევ ისე აუჩქარებლად გამოვიდა დარბაზიდან. აქ მე თვალი ჩემდაუნებურად სპირიდონისკენ გამექცა. მის შეწუხებულსა და დაფეთებულ გამომეტყველებაში, რომელსაც გმირული, სამწუხაროდ, არაფერი ეცხო, ახლა შეშფოთება შერეულიყო. შეშფოთება და კიდევ რაღაც მოშავო აჩრდილი - არ ვიცი, სირცხვილი, არ ვიცი, შიში, არ ვიცი, ეჭვიანობა, თუმც ეს უკანასკნელი, თავისთავად უთვალავი შხამით გაჟღენთილი სიტყვა, რომელიც ადამიანს არღვევს და ნაწილებად შლის, ამ შემთხვევაში, ვფიქრობ, ფუჭი და უადგილოა, შესაძლოა ცოტა კომიკურიც კი. მე დარბაზის შესასვლელთან ვიდექი, სწორედ იმ მხარეს, საიდანაც უცნობი გამოვიდა. მან სულ რამდენიმე სანტიმეტრის დაშორებით ჩამიარა და მახსოვს გავიფიქრე, ხელით ხომ არ შევეხო-მეთქი - მაინტერესებდა ნამდვილი იყო თუ არა - მაგრამ ვიდრე მე ვყოყმანობდი და გაუბედაობას, ამ ჩემს მოუშორებელ ჭირს, ვებრძოდი, იგი უკვე გამცდა. აივანი გადაჭრა, კიბე ჩაათავა (მაგნოლიის ხისკენ არ გაუხედავს) და დინჯად გაუყვა გზას, რომელიც, ცოტა ხნის წინ რომ გაუთავისუფლეს, ახლაც ისევ ისე თავისუფალი იყო. ღრმა, შფოთიანი დუმილის ფონზე (რასაც თვითონ არავითარ ყურადღებას არ აქცევდა), გადაიარა ეზო, გასცდა ჭიშკარს, ჩაუხვია მარჯვნივ, სადაც ღობეს გამობმული ცხენი ელოდა, ახსნა ცხენი, შეჯდა, შეჯდა მსუბუქად - რაღაც საეჭვოდ მსუბუქად - და წავიდა; ბექობს მიადგა, ქვემოთ დაეშვა და ნელ-ნელა გაქრა. ჯერ ცხენი გაქრა, მერე ჩოხა და ბოლოს ჩაბალახი. მაშინ ცის პერიფერიებში მიმოფანტული ღრუბლები სწრაფად მოტრიალდნენ, უკანვე წამოვიდნენ და მზეს რამდენიმე ფენად შემოეხვივნენ, ხოლო ცოტა ხნის შემდეგ, როცა პროცესია სასაფლაოსკენ დაიძრა, ზაფხულის ხანმოკლე და თბილი, შხაპუნა წვიმაც წამოვიდა. ...ის მითქმა-მოთქმა კი, ამ უცნაურმა ამბავმა რომ გამოიწვია და ერთხანს ენერგიულად დასუნსულებდა ჩვენი დიდი ოჯახის ბზარებსა და ხვრელებში ხან შხამიანი ირონიის, ხან უწყინარი ოხუნჯობის, ხან დარბაისლური განსჯის, ხან რომანტიკის, ხან სენტიმენტალობის, ხან მისტიკის, ხან სევდისა და ხანაც უბრალოდ ფარული შურის სახით, ბოლოს და ბოლოს, როგორც მოსალოდნელი იყო, ამოიწურა და ყველაფერი ძველ კალაპოტში ჩადგა. ხოლო ბებია ანას სათნო და კამკამა სული - მე ამაში ეჭვი არ მეპარება და არც არასოდეს შემპარვია - ღვთაებრივ ნათელში სუფევს უკუნითი უკუნისამდე და საუკეთესო ადგილას. ამინ! …
- დაამატა Kakha to ლიტერატურა at 1:42pm on ოქტომბერი 19, 2016
- თემა: ედგარ ალან პო - ნაპარავი წერილი
- სა თუ, უფრო სწორად, წიგნსაცავში, სენ-ჟერმანის გარეუბანში. თითქმის ერთი საათი სრული სიჩუმე სუფევდა და ვინმე შემთხვევით შემოსწრებული იფიქრებდა, მთელი გულისყური ამათ თამბაქოს კვამლის ბოლქვებისთვის მიუპყრიათო. პირადად მე საგონებელში ვიყავი ჩავარდნილი – მორგის ქუჩაზე მომხდარ ამბავსა და მარი როჟეს საიდუმლოებით მოცულ მკვლელობაზე ვსაუბრობდით იმ საღამოს. ამიტომაც შევკრთი, როცა კარი გაიღო და შემოვიდა ჩვენი ძველი ნაცნობი, პარიზის პოლიციის პრეფექტი მესიე გ. მართალია, ხალხი ცუდად იხსენიებდა მას, სამაგიეროდ შესაქცევარი ხასიათის კაცი გახლდათ და თავს არ მოგაბეზრებდათ. ამასთან რამდენიმე წელი არ გვენახა და გულითადად შევხვდით. ბინდი შემოდიოდა გარედან და დიუპენი ლამპის ასანთებად წამოდგა, მაგრამ ისევ დაჯდა, რადგან სტუმარმა უთხრა, ერთი ფრიად უსიამოვნო ამბავი გადამხდა და იქნებ მირჩიოთ, თქვენი აზრი მინდა გავიგოო. – თუ ამ საქმეს ფიქრი სჭირდება, – დიუპენმა ლამპა აღარ აანთო, – ფიქრი ბნელში სჯობს. – უცნაური ლაპარაკი იცით, – თქვა პრეფექტმა. ეს კაცი „უცნაურს“ ეძახდა ყოველივეს, რაზეც ჭკუა ვერ მიუწვდებოდა და ამიტომაც სულ მუდამ „უცნაურობებით“ იყო სავსე მისი ცხოვრება. – მართალი ბრძანდებით, – მიუგო დიუპენმა, სტუმარს ჩიბუხი შესთავაზა და სავარძელი მიუჩოჩა. – მაინც რა მოხდა, – შევეკითხე ამ კაცს, – ვინმე ხომ არ მოუკლავთ? – ო, არა, მაგდაგვარი არაფერი მომხდარა. ნამდვილად სულ უბრალო საქმეა და, რაღა თქმა უნდა, თავადაც კარგად მოვუვლით, მაგრამ დიუპენს მინდა ზოგი რამ მაინც ვკითხო, იქნებ დაინტერესდეს. მეტისმეტად უცნაური საქმე კია. – უბრალო და უცნაური? – გაიმეორა დიუპენმა. – დიახ... უფრო სწორად, არა. მართალი თუ გინდათ, ყველა გაოგნებული ვართ, ასეთი მარტივი საქმეა და თავგზა კი აგვიბნია. – იქნებ, სწორედ სიმარტივემ დაგაბნიათ, – უთხრა ჩემმა მეგობარმა. – აბა, რას ამბობთ! – გულიანად გაეცინა პრეფექტს. – იქნებ, სულ ადვილი ამოსახსნელია ეს საიდუმლო, – თქვა დიუპენმა. – ღმერთო ჩემო, რასა ბრძანებთ? – იქნებ, მეტისმეტად ადვილია-მეთქი. – ხა! ხა! ხა! ხო! ხო! ხო! – ხარხარებდა ჩვენი ფრიად გამხიარულებული სტუმარი, – ჰოი, დიუპენ, ერთხელაც იქნება, სიცილით მომკლავთ! – მაინც რა მოხდა ასეთი? – ახლა მე შევეკითხე. – კი, ბატონო, გიამბობთ, – თქვა პრეფექტმა, კარგა ღრმა ნაფაზი დაარტყა და სავარძელში მოხერხებულად ჩაჯდა, – გიამბობთ ორიოდე სიტყვით, მაგრამ იცოდეთ, გაიგებს ვინმე თქვენ გარდა და უსათუოდ დამატოვებინებენ სამსახურს. – განაგრძეთ, – ვუთხარი პრეფექტს. – და თუ შეიძლება მოკლედ გვიამბეთ, – თქვა დიუპენმა. – დიახ, ფრიად მაღალი წრეებიდან მაცნობეს, რომ სამეფო პალატში დაიკარგა უდიდესი მნიშვნელობის საბუთი. ქურდი ცნობილია – ხელმრუდობის დროს დაუნახავთ, ისიც ცნობილია, რომ საბუთი კვლავ მის ხელთაა. – საიდან იცით? – ჰკითხა დიუპენმა. – ეს საბუთი განსაკუთრებული შინაარსისაა, – მიუგო პრეფექტმა, – ქურდობას ჯერჯერობით ცუდი შედეგი არ მოჰყოლია და არც არაფერი იქნება მანამ, ვიდრე ქურდი ნაპარავისგან ხელს არ დაიცლის ან, უფრო სწორად, დასახული მიზნისთვის არ გამოიყენებს. საუბედუროდ, ამ შედეგს სულ მალე ვიხილავთ. – ცოტა უფრო ნათლად გვიამბეთ, – ვთხოვე პრეფექტს. – პირდაპირ გეტყვით: ეს საბუთი მის მფლობელს გარკვეულ ძალას ანიჭებს გარკვეულ საქმეში, სადაც ამ ძალის მნიშვნელობა დიდია, – დიპლომატიური გამოთქმები უყვარდა პრეფექტს. – და მაინც არაფერი მესმის, – თქვა დიუპენმა. – არა? ჰმ... თუ ამ საბუთს გადასცემენ მესამე პირს, ვისი სახელიც, გთხოვთ, არ მკითხოთ, მაშინ მეტად წარჩინებული პიროვნების ღირსება შეილახება. საბუთი გარკვეულ ძალას ანიჭებს მის მფლობელს და მის ხელთაა ამ წარჩინებული პიროვნების სიმშვიდე და პატიოსნება. – მაგრამ ეს ძალა – ჩავერიე საუბარში, – იმაზეა დამოკიდებული, იცის თუ არა დაზარალებულმა ქურდის ვინაობა. ვინ გაბედავს... – ქურდი მინისტრი დ.-ა, – თქვა გ.-მ, – ეს კაცი კი რას არ გაბედავს და რას არ იკადრებს. მარჯვედ და აშკარად მოიპარა საბუთი. ეს საბუთი, უფრო სწორად, წერილი, მიიღო ქალმა, რომელიც ამ დროს მარტო გახლდათ სამეფო ბუდუარში. კითხვისას შემოუსწრო მეორე წარჩინებულმა პიროვნებამ, სწორედ იმან, ვისაც არ უნდა ენახა ნაწერი. ქალმა სცადა ბარათი უჯრაში ჩაეგდო, მაგრამ ვერ მოასწრო. წერილი მაგიდაზე დარჩა. რაკი მისამართი ზემოდან თვალსაჩინოდ ეწერა, თავად წერილისთვის ყურადღება არავის მიუქცევია. ამ დროს შემოვიდა დ., რომლის მახვილმა თვალმა იმწუთასვე შეამჩნია წერილი, იცნო მისამართის დამწერის ხელიც, არ გამოეპარა ქალის შეცბუნებაც და ყველაფერს მიხვდა. ხანმოკლე საქმიანი საუბრის მერე მინისტრმა ამოიღო თითქმის ისეთივე წერილი, გაშალა ვითომც წასაკითხად და ცოტა ხნის შემდეგ იმ პირველს დაუდო გვერდით. თხუთმეტიოდე წუთი კვლავ ისაუბრეს სახელმწიფო საქმეებზე. მერე დ. წავიდა და თან წაიღო სხვისი წერილი, რომლის კანონიერმა მფლობელმა ქალმა ყველაფერი დაინახა, მაგრამ, რაღა თქმა უნდა, იმ მესამე პირთან სიტყვაც ვერ დაძრა. მაგიდაზე კი დარჩა მინისტრის საკუთრება, უმნიშვნელო შინაარსის ბარათი. – აი, ის პირობაც, რაც სრულ ძალაუფლებას ანიჭებს წერილის მფლობელს, როგორც თქვენა თქვით, – მითხრა დიუპენმა, – ქურდმა იცის, რომ დაზარალებულმაც იცის, ვინ არის ქურდი. – დიახ, დაეთანხმა პრეფექტი, – უკვე რამდენიმე თვეა ქურდი ბოროტად იყენებს ამ ძალაუფლებას ფრიად საშიში პოლიტიკური მიზნებისთვის. დაზარალებული ქალი დღითი დღე რწმუნდება, რომ წერილი აუცილებლად უნდა დაიბრუნოს, მაგრამ ამ ამბავს, ცხადია, სააშკარაოზე ვერ გამოიტანს. დაბოლოს, სასოწარკვეთილმა მე მიმიხმო. – მართლაც, – თქვა თამბაქოს ბოლში გახვეულმა დიუპენმა, – უფრო მარჯვესა და გონიერს ვერც ვერავის ნახავდა. – ქათინაურს მეუბნებით, – მიუგო პრეფექტმა, – თუმცა ზოგი კი მართლა გახლავთ მაგ აზრის. – როგორც თქვენ ბრძანეთ, – ვუთხარი პრეფექტს, – წერილი, რა თქმა უნდა, ისევ მინისტრთანაა და ამაშია მისი ძალა. წერილის გამოყენების შემდეგ ეს ძალაც მოისპობა. – მეც აგრე ვფიქრობ, – კვერი დამიკრა გ.-მ, – იმთავითვე კარგად მოვჩხრიკე მინისტრის ბინა. ჩემი მთავარი საზრუნავი იყო, ჩხრეკის თაობაზე არაფერი გაეგო. სხვა რომ არა, გამაფრთხილეს კიდეც, ეჭვი რომ აიღოს, უარესი იქნებაო. – მაგრამ თქვენ ხომ ამგვარ ძიებაში მეტად გამოცდილი ბრძანდებით. პარიზის პოლიციას ჩხრეკის მეტი რა გაუკეთებია, – ვუთხარი მე. – დიახ, და სწორედ ამიტომ არ გამტეხია გული. თავად მინისტრიც მშველოდა. ხშირად მთელი ღამეები შინ არაა. მსახურიც არა ჰყავს ბევრი. საძინებელი ოთახები მათთვის პატრონის დარბაზებისგან კარგა მოშორებით მიუჩენიათ. მოგეხსენებათ, ნეაპოლელები ღვინის მოყვარული ხალხია. თქვენ იცით, გასაღების მთელი დასტა მაქვს და პარიზში ყველა ოთახის თუ კარადის გაღება შემიძლია. სამი თვე თითქმის ყოველღამე ვჩხრეკდი დ.-ს სახლს. ჩემი ღირსება აქ სასწორზეა შეგდებული. სრულიად საიდუმლოდ უნდა გამცნოთ – გასამრჯელოც დიდია. ასე რომ, იქამდე არ შემიწყვეტია ძიება, სანამ იმედი არ გადამეწურა, ქურდმა მაჯობა-მეთქი. მისი სახლის კუთხე და კუნჭული არ დამიტოვებია მოუჩხრეკავი. ყველგან ვნახე, სადაც კი შეიძლებოდა წერილის დამალვა. – იქნებ, წერილი სხვაგან შეინახა მინისტრმა? – შევეკითხე მე. – არა მგონია, – ჩაილაპარაკა დიუპენმა, – სამეფო კარზე ახლა ისეთი მდგომარეობაა, თანაც დ., თქვენც იცით, ისეთ ხრიკებშია ჩათრეული, რომ წერილი სადმე ახლოს უნდა დაემალა, რათა ყოველ წუთს შეეძლოს მისი წარდგენა, წინააღმდეგ შემთხვევაში ვერაფერს გახდება. – როგორ თქვით, ყოველ წუთს შეეძლოს წარდგენაო? – ჩავეკითხე დიუპენს. – მოსპობაო, ასეც შეიძლება ითქვას, – მითხრა დიუპენმა. – დიახ, – მივუგე, – მაშინ სწორედ შინა აქვს წერილი. ცხადია, მინისტრს თან არ დააქვს. – ცამდე მართალი ბრძანდებით, – თქვა პრეფექტმა, – ვითომ გაძარცვის მიზნით ორჯერ ჩავუსაფრე ხალხი, თავით ფეხამდე გაჩხრიკეს ჩემი მეთვალყურეობით. – ტყუილად გარჯილხართ, – მოუჭრა დიუპენმა, – დ. არც ისეთი უჭკუოა და კარგადაც იცოდა, თავს დამესხმებიანო. – არც ისეთი უჭკუოო, – გაიმეორა გ.-მ, – ის ხომ პოეტია, უჭკუობამდე რაღა აკლია. დიუპენი ფიქრებს მიეცა, მერე ჩიბუხი მოქაჩა და ჩაილაპარაკა: – მართალია, თუმცაღა, სულო ცოდვილო, ერთ დროს მეც ვწერდი ლექსებს. – წვრილად გვიამბეთ, – ვთხოვე პრეფექტს, – თქვენი ჩხრეკის ამბავი. – კაცმა რომ თქვას, არ ავჩქარებულვართ. მოვჩხრიკეთ ყველა კუნჭული. ამგვარ საქმეებში დიდად გამოცდილი ვარ. ერთი ოთახიც არ დაგვიტოვებია უნახავი; მთელი კვირა ღამღამობით ვეძებდით. ჯერ ავეჯი მოვჩხრიკეთ, მერე ყველა უჯრა. თქვენც იცით, გამოწვრთნილი პოლიციელისთვის საიდუმლო უჯრა არ არსებობს. ასეთი ძებნის დროს „საიდუმლო“ უჯრა ბოთეს თუ გამორჩება. ამას რა ლარი და ხაზი უნდა – ყოველ კარადას გარკვეული მოცულობა და ფართობი აქვს, ასე რომ, არაფერი დაგვრჩებოდა შეუმჩნეველი. კარადების მერე სავარძლებს მივადექით, მოგრძო ნემსებით დავჩხვლიტეთ, როგორ ხდება ეს, თქვენც კარგად იცით. მაგიდებს ზედა ფიცარი მოვაცილეთ. – ეგ რაღა საჭირო იყო?! – ხანდახან მაგიდის თუ სხვა ავეჯის ფიცარს ააცლიან ან ფეხს მოაძრობენ და შიგ ჩამალავენ რაიმეს, მერე კი ისევ თავის ადგილას მოარგებენ. საწოლშიც შეიძლება ასევე დამალონ. – განა მიკაკუნებით ვერ მიხვდებით, სად არის სიცარიელე? – შევეკითხე მე. – ვერამც და ვერამც. საკმარისია ის ღრმული ბამბით გაჭედონ და ვეღარაფერს გახდებით. თანაც, ყველაფერი უხმაუროდ უნდა გაგვეკეთებინა. – მთელ ავეჯს ხომ ვერ დაშლიდით იმ სამალავის მოსაძებნად. ხომ შეიძლება საქსოვი ჩხირივით წვრილად დაეხვიათ წერილი და ასე დაემალათ, ვთქვათ, სავარძლის ფეხში. ყველა სავარძელი ხომ არ დაგიშლიათ? – რა თქმა უნდა, არ დაგვიშლია, მაგრამ მთელი ავეჯი გამადიდებელი შუშით მოვჩხრიკეთ. სულ მცირეოდენ ნაკვალევსაც იმწუთას შევამჩნევდით. პატარა ნაკაწრიც კი მომსხო ჯოხის ოდენად გამოჩნდებოდა. ხელის თითების პატარა ანაბეჭდიც კი ვერსად შევნიშნეთ. – სარკეებიც ხომ ნახეთ – ჩარჩოსა და მინის შუა კარგი სამალავი ალაგია; ქვეშაგებს, თეთრეულს, ნოხებსა და ფარდაგებს მოჩხრეკდით, არა? – დიახ, ყველაფერი მოვჩხრიკეთ. შემდეგ მთელი სახლის ფართობი კვადრატებად დავყავით და დავნომრეთ, რომ აღარაფერი აგვრეოდა; მერე მივყევით და ყოველი დანაყოფი მოვათვალიერეთ. ასევე ორ მეზობელ სახლშიც კუნჭული არ დაგვიტოვებია, სულ ლუპით დავათვალიერეთ. – კიდევ ორი სახლი? – შევძახე გ.-ს – ათასად გაჭრილხართ და ეგაა! – დიახ, მაგრამ გასამრჯელოსაც ზღაპრულს გვპირდებიან. – ეზოებში თუ დაძებნეთ? – იქაურობა სულ აგურითაა მოკირწყლული და ასე აღარ გავრჯილვართ. აგურებს შორის ამოსული ბალახი ხელუხლებელი იყო. – რაღა თქმა უნდა, ქაღალდებიც მოიძიეთ, ბიბლიოთეკაშიც შეიხედავდით?.. – დიახ, ყველა საქაღალდე გავხსენით, წიგნები ზერელედ კი არა, ფურცელ-ფურცელ ვნახეთ. ასევე შევამოწმეთ ყოველი წიგნის გარეკანის სისქე და მერე ლუპით გავსინჯეთ. საეჭვო რამეს უთუოდ შევამჩნევდით. საამკინძაოდან ახლახან მოტანილი ხუთი თუ ექვსი წიგნიც გრძელი ნემსებით ასევე გულდაგულ მოვჩხრიკეთ. – იატაკი თუ ნახეთ ნოხებქვეშ? – რაღა თქმა უნდა, ნოხები ავიღეთ და ფიცრები ლუპით მოვათვალიერეთ. – შპალერი? – ისიც. – სარდაფებში თუ ეძებთ? – რა თქმა უნდა. – ჰოდა, – ვთქვი მე, – შემცდარხართ და ეგაა, მაშასადამე, ის წერილი შინ არ ჰქონია! – მართალს უნდა ბრძანებდეთ, – თქვა გ-მ, – თქვენ რას მირჩევდით, დიუპენ? – ხელახლა უნდა გაჩხრიკოთ. – რაღა აზრი აქვს, – უპასუხა გ.-მ, – ცხადზე ცხადია, წერილი შინ არ ჰქონია. – აბა, მეტს ვერაფერს გირჩევთ, – თქვა დიუპენმა, – ცხადია, წერილის ზუსტი აღწერილობა გექნებათ. – დიახ, – პრეფექტმა უბის წიგნაკი ამოიღო და ხმამაღლა წაგვიკითხა იმ წერილის შინაარსი, მერმე გამოწვლილვით აგვიწერა მისი გარეგნული სახე. დაბოლოს ისე დაღრეჯილი დაგვემშვიდობა, როგორც არასოდეს გვენახა ეს ჩვენი კარგი ნაცნობი. ერთი თვის მერე კვლავ გვეწვია. ძველებურად დავხვდით. მანაც აიღო ჩიბუხი, სავარძელში მოკალათდა და საუბარი გაგვიბა, ხან ცისა თქვა, ხან ბარისა. ვეღარ მოვითმინე და ვკითხე: – იმ დაკარგულ წერილზე ახალს რას იტყვით? იმედი ხომ არ გადაგიწურავთ, მინისტრს ვეღარ ვაჯობებთო? – ღმერთმა დასწყევლოს მაგისი თავი. მე მაინც დიუპენის რჩევისამებრ კვლავ გავჩხრიკე სახლი: ამაოდ გავისარჯე, თუმცა ვიცოდი, ასეც იქნებოდა: – როგორა ბრძანეთ, გასამრჯელო რამდენიაო? – ჰკითხა დიუპენმა. – ძალიან დიდი, მეტისმეტად დიდიც, ხოლო რამდენი – ვერ გეტყვით. ვინც წერილს მაპოვნინებს, იმას, ჩემდათავად, ორმოცდაათ ათას ფრანკს მივცემ. საქმე ისაა, რომ ეს წერილი დღითი დღე მნიშვნელოვანი ხდება. ჯილდოც ამ ცოტა ხნის უკან გაორკეცდა. თუგინდ გაასამკეცონ, მე მეტი არ შემიძლია. – ჩემი აზრით, – ჩაურთო დიუპენმა და ნაფაზი ნაფაზზე დაარტყა, – თქვენ ყველა ღონე არ გიხმარიათ ამ საქმეში. ცოტა კიდევ შეიძლებოდა გარჯა, არა? – კი, მაგრამ როგორ? რაღა უნდა მექნა? – ასე... ჰუუ, ჰუუ... შეიძლებოდა... ჰუუ... ჰუუ... რჩევა გეკითხათ ვინმესთვის, არა?... ჰუუ... ჰუუ... აბერნეთის ამბავი თუ გახსოვთ? – არა, ჯანდაბამდისაც გზა ჰქონია! – კი, ბატონო, აგრე იყოს. ოღონდაც ერთმა ფულიანმა კრიჟანგმა ერთხელ გაიფიქრა, მოდი და რჩევას დავტყუებო აბერნეთის. სახელოვანი ექიმის სიტყვა რაც ღირს, კარგად მოგეხსენებათ. ჰოდა, მეგობრული საუბრის დროს მოუყვა ვითომ ვიღაც შეჭირვებულის ამბავი, სინამდვილეში კი თავისი ავადობის სურათი აღუწერა. რას იტყოდით, ჰკითხა ქვაწვიამ, ექიმო, თქვენ რას ურჩევდითო ასეთ ავადმყოფს? რასა და ექიმს მიმართეთ-მეთქი, ამას ვურჩევდიო, მიუგო აბერნეთიმ. – კი მაგრამ, – ოდნავ შეცბა პრეფექტი, – მე ხომ უარზე არა ვარ, ჩემს მრჩეველსა და დამხმარეს მართლაც მივცემ ორმოცდაათი ათას ფრანკს! – რახან ასეა, – თქვა დიუპენმა, უჯრა გამოაღო და თავისი ჩეკის წიგნაკი ამოიღო, – შეავსეთ მაგ თანხაზე ჩეკი, ხელი მოაწერეთ და თქვენი იყოს ის წერილი. გავხევდი. მეხნაკრავივით იჯდა პრეფექტიც. გაქვავებულს სიტყვა ვეღარ ეთქვა, პირდაღებული უნდოდ შეჰყურებდა ჩემს მეგობარს. ცოტაც და თვალები ბუდიდან წამოუცვივდება-მეთქი, ვიფიქრე. მერე გონს მოვიდა, კალამს ეცა, როგორც იყო, ორმოცდაათი ათას ფრანკზე შეავსო ჩეკი და ხელიც მოაწერა, თუმცა რამდენიმეჯერ კი შეჩერდა გაშტერებული. დაბოლოს, დიუპენს წიგნაკი გადააწოდა. ჩვენმა მასპინძელმა გააღო მაგიდის საწერი მოწყობილობის ყუთი, წერილი ამოიღო და პრეფექტს უჩვენა. სიხარულით აღფრთოვანებულმა გ.-მ გამოსტაცა წერილი, ხელის კანკალით გახსნა ნაჩქარევად გადაათვალიერა, წამოდგა, კარისკენ გავარდა, იქ წამით შედგა, მაგრამ სიტყვა აღარ უთქვამს, ხმაგაუღებლივ გავიდა ოთახიდან. პრეფექტის წასვლის შემდეგ ჩემმა მეგობარმა ყველაფერი ამიხსნა. – პარიზის პოლიციას, – ასე ვთქვათ, – თავის მხრივ ტოლი არ ჰყავს. მტკიცე, მარჯვე, მრავალნაცადი ხალხია, კარგათაც იციან თავიანთი ხელობა, სახლის გაჩხრეკის წესი წვრილად რომ მიამბო გ.-მ, მივხვდი, წერილის მისაკვლევად ამ კაცს რაც შეეძლო ყველაფერი გაუკეთებია-მეთქი. – რაც შეეძლოო? – გამიკვირდა მისი ნათქვამი. – დიახ, – თქვა დიუპენმა, – ჩხრეკის საუკეთესო ხერხი შეურჩევია და მშვენივრადაც გამოუყენებია, მაგრამ წერილი ხომ ისე არ იყო დამალული, როგორც ეგენი ეძებდნენ! გამეცინა, თუმცა დიუპენი, როგორც ჩანს, არ ხუმრობდა. – მართალია, – განაგრძო მან, – თავისთავად ეს ხერხი კარგი იყო და კარგადაც მომარჯვებული, მაგრამ ყოველთვის ხომ არ გაჭრის, ამ ჩვენს პრეფექტს პროკრუსტეს საწოლად გადაქცევია რამდენიმე მეტად ეშმაკური ხერხი და სწორედ ამ ხერხებით ცდილობს ფონს გასვლას, მაგრამ ის, ვინც საქმეს ხან ძნელად, ხანაც მარტივად უყურებს, წამდაუწუმ ცდება და სკოლის მოწაფე მეტ საზრიანობას გამოიჩენდა ნამდვილად. ერთ რვა წლის ბიჭს ვიცნობდი, „ლუწ-და-კენტის“ თამაშში ტოლი არ ჰყავდა. თამაში სულ უბრალოა, ერთი მუჭში დამალავს კენჭებს, მეორემ კი უნდა გამოიცნოს, ლუწია თუ კენტი მათი რიცხვი. თუ გამოიცნო – გამარჯვებულია. სკოლაში მთელი კენჭები ამ ბიჭს რჩებოდა, რაკიღა ერთი გარკვეული წესი მოემარჯვებინა – დაკვირვებოდა და გამოეცნო, რამდენად მოსაზრებული იყო მისი მეტოქე. მაგალითად, როცა კენჭების დამმალავი ვინმე არიფი შეეკითხებოდა, ლუწია თუ კენტიო, ეს ბიჭი ეტყოდა, კენტიო და წააგებდა. მეორე ხელზე კი იგებდა ასეთი მსჯელობის შედეგად: „ამ ბრიყვს პირველად კენტი ვუთხარი, ლუწი კი ჰქონია, ახლა ეგ ერთ კენჭს ან მოიკლებს, ან დაუმატებს, ამიტომ ამჯერადაც ვეტყვი, კენტია-მეთქი“. ჰოდა, ასე გაიმარჯვებდა კიდეც. ხოლო პირველზე ცოტა უფრო ჭკვიან არიფთან კი სულ სხვანაირად მსჯელობდა: „რაკიღა ჯერ კენტი ვთქვი, მეორე ჯერზეც ეს ბიჭი უცებ იმ არიფივით იფიქრებს, დავიმატებ ან დავიკლებ ერთ კენჭსო, მაგრამ მერე გადაწყვეტს, ამის მიხვედრას რა უნდაო და ბოლოს ხელში კენჭების ისევ ლუწ რაოდენობას დაიტოვებს, ამიტომ ახლა ვეტყვი, ლუწია-მეთქი“. ხშირადაც იგებდა ხოლმე ასეთი მსჯელობის შედეგად. მეგობრები ამ ბიჭს „იღბლიანს“ ეძახდნენ, მაგრამ ასეთი მსჯელობა, რას მოწმობს? – იმას, რომ ამ ბიჭს სწორად შეეძლო თავისი მეტოქის უნარის შეფასება. – დიახ, – მითხრა დიუპენმა, – როცა იმ ბიჭს ვკითხე, შენი მეტოქის აზრის გამოცნობას და სულ მუდამ მოგებას როგორ ახერხებ-მეთქი, ბიჭმა მიპასუხა: „თუ მინდა გავიგო, რა ჭკუის პატრონია ან რამდენად კეთილია თუ ავი, ან ამწუთას რას ფიქრობს ჩემი მეტოქე, ვცდილობ, მისეული გამომეტყველება მივიღო და მერე ვიცდი, აბა, რას გავიფიქრებ და რა გუნებაზე დავდგები. ასე ვრჩები ყოველთვის „მოგებული“. ამ ჩემი მოწაფის შეხედულება საფუძვლად უდევს ამ ვითომ სიბრძნეს, რასაც მიაწერენ ლაროშფუკოს, ლაბრიუერს, მაკიაველსა და კამპანელას. – ხოლო მეტოქის უნარის შეფასება, – ვთქვი მე, – თუკი სწორად მესმის, მისი ინტელექტის გამოცნობაზეა დამოკიდებული. – დიახ, მართალია, – მიპასუხა დიუპენმა, – პრეფექტი და მისი კოჰორტა ცდებიან, ჯერ ერთი, იმიტომ, რომ არ ცდილობენ შეაფასონ მეტოქის უნარი და, მეორეც, მცდარად წარმოუდგენიათ ან, უფრო სწორად, სულაც არ იციან მისი ინტელექტი. საკუთარი გამჭრიახობით დაიმედებულნი ეძებენ იმის მიხედვით, თუ როგორ გადამალავდნენ თავად. ხშირად გამართლებიათ, როცა მათი საზრიანობა ხალხის საზრიანობას დამთხვევია; მაგრამ თუ დამნაშავე ჭკუით სჯობნის მათ, მაშინ, რაღა თქმა უნდა, დამარცხება არ ასცდებათ. სულ ასეა ხოლმე, როცა ბოროტმოქმედი პოლიციელზე უფრო ჭკვიანია ან უფრო სულელი. ეგენი თავიანთ ხერხს არასოდეს ცვლიან და ნიადაგ თავიანთ ერთფეროვან ძიებათა ლაბირინთებში არიან გაბმულნი. თუ, ვთქვათ, დიდი გასამრჯელო მოელით – თავიანთ სამოქმედო წესს ძირისძირის შეუცვლელად განავითარებენ ან უკიდურესობამდე მიიყვანენ ამ წესს. ასე მოუვიდა გ-საც, რაკიღა ისევ თავისი პირვანდელი წესის შესაბამისად მოქმედებდა, ეს ყველაფერი – ბურღვა, ხვრეტა, კაკუნი, ლუპით გასინჯვა, მთელი შენობის კვადრატებად დაყოფა და დანომვრა – ყველაფერი ეს უკიდურესობამდე დაყვანილი ერთი სამოქმედო წესია, რაც იმ შეხედულებაზეა დამყარებული, პრეფექტს რომ ჩამოუყალიბდა მრავალი წლის სამსახურის დროს. თქვენ დაინახეთ, ამ კაცს ეჭვი არ ეპარებოდა, ყველა ისე მოძებნის, როგორც მე ვეძებო – შეიძლება წერილი მაინცდამაინც სავარძლის ფეხში არ იყოს, მაგრამ უსათუოდ სადღაც გადაკარგულ კუთხესა თუ კუნჭულში იქნება ჩამალული. და მისი ეს აზრი ნაკარნახევია იმავე ფიქრით, რაც კაცს სავარძლის ფეხში დაამალვინებს საგანს. თქვენთვისაც ცხადია ახლა, რომ ამგვარი საგანგებო სამალავის არსებობა მხოლოდ ჩვეულებრივ შემთხვევაშია საგულვებელი – მხოლოდ მარტივი ინტელექტის კაცი მოიფიქრებს, ამგვარად გადამალოს რაიმე და მოძებნა თუ დასჭირდება, პირველ ყოვლისა, ეს საგანგებო ხერხი მოაგონდება. ამ დროს საგნის პოვნა მძებნელის გამჭრიახობაზე კი არაა დამოკიდებული, უფრო მეტად მის მოთმინებას, გულისყურსა და სიმტკიცეს მოითხოვს. ხოლო იმ შემთხვევაში, თუ საქმე მნიშვნელოვანია და გასამრჯელოც დიდია, მაშინ ხსენებული თვისებების მქონე პიროვნებას არასოდეს მოეცარება ხელი. ახლა ხომ მიხვდით, რას ვგულისხმობდი წეღან, როცა გითხარით, პრეფექტის ძიების წესისამებრ რომ დაემალათ ნაპარავი წერილი, ანუ დამალვის ხერხი რომ თანხვდომოდა პრეფექტის მიერ მომარჯვებულ მისაკვლევ ხერხს, წერილს უსათუოდ იპოვიდნენ-მეთქი. მაგრამ ბოლოს მოტყუებული დარჩა პრეფექტი და ამ დამარცხების თავიდათავი მიზეზი ის არის, რომ მისი შეხედულებით მინისტრი ჭკუანაღრძობია, რაკი ამ კაცს პოეტის სახელი აქვს მოხვეჭილი. ყველა ჭკუანაღრძობი პოეტია – ასეთი ქვეშეცნეული აზრის გახლდათ პრეფექტი და დასკვნაც ამდაგვარი გაეკეთებინა საბოლოოდ. ყველა პოეტი ჭკუანაღრძობიაო. – მაგრამ მინისტრი განა პოეტია, – ვუთხარი დიუპენს. – ვიცი, ორი ძმაა, ორივეს გამოუცია წიგნები. მინისტრმა, მგონი, დიფერენცირებულ გამოთვლებზე დაწერა შრომა. ასე რომ, ეს კაცი მათემატიკოსია და არა პოეტი. – ცდებით. კარგად ვიცნობ – ერთიცაა და მეორეც. ერთნაირად უჭრის გონება, როგორც პოეტს და როგორც მათემატიკოსსაც; მხოლოდ მათემატიკოსი რომ ყოფილიყო, პრეფექტი იოლად მოუვლიდა ამ საქმეს. – რაღაც საკვირველს ამბობთ, – ვთქვი მე, – მაგნაირი აზრით ხომ ეწინააღმდეგებით საყოველთაო შეხედულებას, არაფრად აგდებთ საუკუნეების განმავლობაში შექმნილ აზრს, რომლის მიხედვით მათემატიკური გონი აღიარებულია როგორც გონი, ამ სიტყვის ჭეშმარიტი მნიშვნელობით. – სანაძლეოს ჩამოვალ, – შამფორის სიტყვებით მიპასუხა დიუპენმა, – რომ ყოველი გავრცელებული იდეა, საყოველთაოდ მიჩნეული შეხედულება, რაკიღა მოსაწონი გამხდარა უმრავლესობისთვის – სულელურია. მათემატიკოსებმა, გეთანხმებით, ქვეყანას მოსდეს ეს საყოველთაო შეცდომა, მის გასავრცელებლად ღონე არ დაუშურებიათ. მაგალითად, სხვა შემთხვევაში რომ უფრო მოსაწონი იქნებოდა, ისეთი სიმარჯვით შეაპარეს ალგებრაში ტერმინი „ანალიზი“. ეს ყველაფერი კი ფრანგების ბრალია. თუკი აქვს ტერმინებს რაიმე მნიშვნელობა, თუკი მხოლოდ გამოყენებისდა კვალად შეფასდება სიტყვა, მაშინ „ანალიზი“, ისევე ნიშნავს „ალგებრას“, როგორც ლათინური „ambitus“ – ამბიციას, „religio“ – რელიგიას. – ჩხუბს ვერ გადაურჩებით, როგორც ვხედავ, ალგებრის თაყვანისმცემლებთან პარიზში, – ასე მივუგე, – მაგრამ, მგონი, სიტყვა შეგაწყვეტინეთ. – ყოველგვარი გონის ღირსებაში ეჭვი მეპარება, სპეციფიკურ ფორმებად რომაა დანერგილი, გარდა აბსტრაქტულ-ლოგიკურისა. განსაკუთრებით მათემატიკის შესწავლით გაწვრთნილი გონი მეეჭვება. მათემატიკა ფორმისა და რაოდენობის მეცნიერებაა. მათემატიკური გონი ესაა ფორმასა და რაოდენობაზე დასაკვირვებლად გამოყენებული მარტივი ლოგიკა. უდიდესი შეცდომის შემცველია ეს შეხედულება: წმინდა ალგებრად წოდებული მეცნიერების კანონები საყოველთაო აბსტრაქტული კანონებიაო. ეს შეცდომა ისე დიდია, რომ მიკვირს, როგორ ვერ ხედავენ ამას, მათემატიკური აქსიომები როდია საყოველთაო ჭეშმარიტების აქსიომები. ფორმისა და რაოდენობის მიხედვით რაც ჭეშმარიტია, ის ხშირად იქნება მეტად მცდარი, მაგალითად, მორალთან დამოკიდებულებაში. მორალის შემთხვევაში შესაკრებთა ჯამი არ უდრის მთელს. ქიმიაშიც არ გამოდგება ეს აქსიომა. მოტივების განხილვის დროსაც უმართებულოა იგი, ვინაიდან ორ სხვადასხვა მოტივს თანხვდომისას სულაც არ ექნება ის ძალა, ცალ-ცალკე აღებულ ამ მოტივთა შეკრებით რომ მიიღება. მრავალ მათემატიკურ ჭეშმარიტებას ვხვდებით, ჭეშმარიტებანი რომაა. მხოლოდ ამ მეცნიერების საზღვრებში. თავისი შეზღუდული მათემატიკური ჭეშმარიტების კვალობაზე მათემატიკოსი, როგორც წესი, ფიქრობს, თითქოს ეს იყოს საყოველთაო ხასიათის ჭეშმარიტება – თუმცა ხალხიც ხომ ასეთი შეხედულებისაა. მცდარობის ანალოგიურ თავწყაროს მოიხსენიებს. ბრაიანტი თავის ფრიად მეცნიერულად დაწერილ „მითოლოგიაში“, „თუმცა“, ასე ამბობს, „არავის გვჯერა წარმართული მითებისა, მაინც ერთთავად გადაგვივარდება ხოლმე გულიდან ეს გარემოება, და ვითომც ნამდვილი ამბავი მოგვესმინოს, ისეთი დასკვნები გამოგვაქვს საბოლოოდ“. მაგრამ ალგებრისტები თავად არიან წარმართები, სჯერათ კიდეც „წარმართული მითების“ და შესაბამისი დასკვნები გამოაქვთ არა იმდენად გულმავიწყობის, რამდენადაც გონებრივი სიბეცის გამო. ერთი სიტყვით, ჯერ არ შემხვედრია მათემატიკოსი, ვისაც ფესვების ტოლობის გამოყვანის გარდა სხვა რამეში ენდობა კაცი, ანუ, ვისაც არ სჯერა, სრულიად და უსათუოდ x2+px ყოველთვის უდრისო q-ს, მოდით და სცადეთ, ერთ ამ ჯენტლმენთაგანს უთხარით, ხანდახან შეიძლება და x2+px მთლად არ უტოლდებოდეს q-ს, ეტყვით ამას და სასწრაფოდ თავს უშველეთ, რადგან ეჭვი არაა, საცემრად გამოიწვევს. – მე იმის თქმა მინდა, – განაგრძო დიუპენმა, როცა მის უკანასკნელ სიტყვებზე გულიანად გამეცინა, – მინისტრი რომ მათემატიკოსი ყოფილიყო, მაშინ პრეფექტს არ მოუწევდა ჩემთვის ფულის მოცემა, მაგრამ ეს კაცი მათემატიკოსიცაა და პოეტიც. ჰოდა, მისი უნარისა და მისი გარემო პირობების გათვალისწინებით ვიმოქმედე. ისიც ვიცოდი, სასახლის გაბედული ინტრიგანი გახლავთ, ასეთ კაცს კი პოლიციის ჩვეულებრივი ხერხები მშვენივრად ეცოდინებოდა. აკი კიდევაც გაუთვალისწინებია, რომ გზაზე დახვდებოდნენ. ვფიქრობ, იმასაც მიხვდა, რომ სახლს მალულად გაუჩხრეკდნენ. იმ ამბავმა, რომ მთელი ღამეები შინ არ იმყოფებოდა ეს კაცი, პრეფექტს წარმატების იმედი მისცა, მე კი დამაეჭვა. მინისტრი უთუოდ ამას ვარაუდობდა, სუყველაფერის გაჩხრეკის შემდეგ გ. მალე დაარწმუნეს, წერილი სხვაგან შეუნახავთო. ბოლოს ხომ მართლაც ასე ჩათვალა გ.-მ. ცხადია, მეც ვიფიქრე, თუ პოლიცია გადამალული საგნების ძიებისას თავის უცვლელ წესს მისდევს, რაზეც წეღან დაწვრილებით გიამბეთ, ეს მიკვლევის წესი შეიძლება ისევე მშვენივრად იცოდეს-მეთქი მინისტრმაც, როგორც მე. სწორედ ამიტომ უარყო მან ყველა ჩვეულებრივი სამალავი. აგრე ჭკუადახშული როგორ უნდა ყოფილიყო და ვერ მიმხვდარიყო, რომ სახლის სულ გადაკარგულ კუნჭულსაც ისევე მისწვდებოდნენ პრეფექტის ნემსები, ბურღები, ლუპები, როგორც რომელიმე კარადას. მივხვდი, ამისდა კვალად სიმარტივეში უნდა ეძია ხსნა. ხომ გახსოვთ, პივრელად რომ გვეწვია პრეფექტი, რა გულიანად იცინა ჩემს სიტყვებზე, იქნებ, სწორედ ამ საქმის მეტისმეტმა სიმარტივემ შეგაჭირვათ-მეთქი. – დიახ, – მივუგე ჩემს მასპინძელს, – მახსოვს, რარიგ გამხიარულდა, ასე მეგონა, ცოტაც და სიცილით გული წაუვა-მეთქი. – მატერიალური სამყარო, – განაგრძო დიუპენმა, – არამატერიალურს სრული ანალოგიებით უკავშირდება; ამიტომაცაა რაღაც სიმართლის შემცველი რიტორიკის ერთი დოგმათაგანი: მეტაფორასა და შედარებას შეუძლია არა მარტო აღწერის შემკობა, უტყუარობის მინიჭებაცო. მაგალითად, ინერციის ძალის პრინციპი, როგორც ჩანს, ერთია ფიზიკურისა და მეტაფიზიკურისთვისაც. თუ პირველ შემთხვევაში სწორია, რომ დიდი სხეული მცირესთან შედარებით ძნელად ამოძრავდება და მისი ინერციის ძალა პირდაპირ პროპორციულია ამ სიძნელისა, ასევე სწორი იქნება ის, რომ დიდი უნარის ინტელექტი თუმც უფრო ძლიერი, უფრო შეუცვლელი, უფრო მნიშვნელოვანია, ვინემ დაბალი, მაგრამ ეს ძლიერი ინტელექტი გაცილებით მძიმედ ამოძრავდება და გაცილებით თავგზააბნეული, გაცილებით მერყევი ჩანს პირველი ნაბიჯებისას. კიდევ: ქუჩაში, დუქნის კარის თავზე, რომელ აბრებს უფრო მიუქცევიათ თქვენი ყურადღება? ამაზე არასდროს მიფიქრია-მეთქი, ვუპასუხე დიუპენს. – ერთი თამაში ვიცი, – თქვა დიუპენმა, – თამაშობენ რუკის საშუალებით. მოთამაშეთაგან ერთი ჩაითქვამს ფერებით აჭრელებულ რუკაზე ამა თუ იმ ქალაქს, მდინარეს, სახელმწიფოს თუ იმპერიას, მეორემ კი უნდა გამოიცნოს, რა ჩაითქვა მან. ხამი კაცი წვრილი ასოებით დაწერილ სახელს ჩაითქვამს, გამოცდილი კი სხვანაირად მოიქცევა, მოწინააღმდეგის დასაბნევად დიდასოებიან წარწერას შეარჩევს, რუკის ერთი ბოლოდან მეორეში რომ გადაჭიმულა. ასეთი სახელები, როგორც ქუჩაში გამოკიდული ვეებერთელა აბრები, სწორედ თავისი სიდიდის გამო დარჩება კაცს შეუმჩნეველი. თვალის ფიზიკური თვისება აქ ზუსტად შეესაბამება გონებრივ სიბეცეს, რომლის მეოხებით ადამიანს თვალიდან გამორჩება ხოლმე ახლომდებარე და ძალზე საჩინო საგანი, მაგრამ ამ გარემოებას პრეფექტი, როგორც ჩანს, ვერ შესწვდენია გასაგებად. ეს კაცი რას იფიქრებდა, რომ ქვეყნის თვალწინ დადებდა მინისტრი წერილს იმ ვარაუდით, რომ არავინ ნახოსო. ცხადია, რაც უფრო მეტს ვიფიქრებდი ამ ძლიერ, გაბედულ და ჭკვიან კაცზე, იმაზეც, რომ ქაღალდი სულ მუდამ ხელთ უნდა ჰქონოდა, რათა დროულად შესძლებოდა მისი გამოყენება, რაკიღა ისიც ვიცოდი, გარკვეული წესითღა მოძებნიდა მას პრეფექტი, – ყოველივე ამან მიმახვედრა, მინისტრი სრულიად მარტივ გზას მიმართავს და წერილის დასამალავად თავს სულაც არ შეიწუხებს-მეთქი. ამგვარად განწყობილმა ერთ მშვენიერ დილას მოვირგე მწვანე სათვალე და ვითომ ისე, შემთხვევით ვეწვიე მინისტრს. შინ დამხვდა, წარამარა ამთქნარებდა, სრულიად უსაქმური კაცის სახე მიეღო და თითქოს შეწუხებულიც ჩანდა – ამ მოწყენამ გამათავაო. ვინ იცის, იქნებ, სწორედ ამ დროს გახლდათ საქმიანი და შემართული, მაგრამ ამას ვერავინ შეამჩნევდა ვერასდროს. მეც არ ჩამოვრჩი და თავადაც შევჩივლე, თვალები მტკივა და სათვალე დამჭირდა-მეთქი. თანაც სათვალიდან ამასობაში ყურადღებითა და წვრილად მოვათვალიერე მთელი ოთახი, თუმცა კი ჩანდა, თითქოს ჩემს მასპინძელთან საუბრით ვიყავი გართული. განსაკუთრებული გულისყურით შევათვალიერე დიდი საწერი მაგიდა, რომლის ახლოსაც თავად იჯდა. მაგიდაზე ეყარა აუარება წერილი და სხვა ქაღალდი, რამდენიმე მუსიკალური საკრავი და წიგნი. საეჭვო იქ ვერაფერი შევნიშნე. დაბოლოს, თვალი რამდენიმეჯერ რომ მოვავლე ოთახს, დავინახე, ბუხრის თაროს ქვემოთ, პატარა ბრინჯაოს კოპზე ცისფერი, ჭუჭყიანი ზონრით ეკიდა მუყაოს ჩანთა-საქაღალდე. ამ ჩანთას ოთხი განყოფილება ჰქონდა და შიგ ხუთი-ექვსი სავიზიტო ბარათი და ერთი წერილი იდო, დასვრილ-დაჭმუჭნილი და შუაში ორ ადგილას განახევი, თითქოსდა ამ გამოუსადეგარი წერილის ჯერ დახევა მოუნდომებიათ, მაგრამ მერე გადაუფიქრებიათო. წერილზე ჩანდა დიდი შავი ბეჭედი დ.-ს მონოგრამითურთ, მისამართი და ქალის ხელით მინაწერიც – მინისტრ დ.-ს ქაღალდი უდიერად და ასე განსაჯეთ, თითქოს ზიზღითაც ჩაეჩარა ჩანთა-საქაღალდის ერთ-ერთ ზედა უბეში. თვალი მოვკარი თუ არა ბარათს, მივხვდი, რასაც ვეძებ, ვიპოვე-მეთქი. რაღა თქმა უნდა, ეს წერილი სრულიად განსხვავდებოდა იმისგან, ასე გამოწვლილვით რომ აგვიწერა პრეფექტმა. ამ წერილზე დ.-ს მონოგრამიანი შავი ბეჭედი ერტყა, იმ ბარათზე პატარა წითელი ბეჭედი, ჰერცოგ ს.-ს საგვარეულო გერბით დამშვენებული; ეს წერილი მინისტრის სახელზე გამოეგზავნათ და მისამართი ქალის წვრილი ხელით წაეწერათ; იმ წერილზე კი მისამართი მკაფიო, მტკიცე ხელით იყო დაწერილი, ხოლო ადრესატი სამეფო გვარის პიროვნება გახლდათ. მხოლოდ ზომა ჰქონდა ერთნაირი ორივე ბარათს. მაგრამ იმ ამბავმა, რომ ეს ბარათი ესოდენ განსხვავდებოდა პრეფექტის მიერ აღწერილი ქაღალდისგან, რომ ასე დასვრილი და გახეხილი იყო და ასეთ ბარათს მინისტრი არ შეინახავდა, კიდევ იმ გარემოებამ, რომ თითქოს საქვეყნოდ ღაღადებდა თავის უმნიშვნელობაზე და ყველა შემოსული პირველად სწორედ იმ ბარათს დაინახავდა, დამარწმუნა, არ შევმცდარვარ-მეთქი. ვიმეორებ, ყველაფერი ეს დააეჭვებდა იმას, ვინც აქ იმთავითვე დაეჭვებული შემოვიდოდა. შეძლებისდაგვარად კარგა ხანს გავაგრძელე ჩემი სტუმრობა, გაცხოველებით ვესაუბრე მინისტრს იმ თემაზე – რაც მშვენივრად ვიცოდი – აღელვებდა ამ კაცს, და ამავე დროს თვალი არ მომიშორებია წერილისთვის. კარგად დავიმახსოვრე მისი ყოველი წვრილმანი და ისიც, თუ როგორ იდო. დასასრულ კიდევ ერთი გარემოება შევამჩნიე და საეჭვო აღარაფერი დამრჩა. დავინახე, წერილის კიდეები მეტისმეტად დაჭმუჭნილი ჩანდა. ასე ხდება ხოლმე, როცა პრესპაპიეთი გადაკეცავენ მაგარ ქაღალდს და მერე გადმოკეცავენ, რის შედეგად ის პირვანდელ სახეს მიიღებს. ამან ყველაფერს მიმახვედრა, წერილი ხელთათმანივით უკუღმა გადმოებრუნებინათ, ზედ ახალი მისამართი წაეწერათ და სხვა ბეჭდით დაებეჭდათ. დავემშვიდობე მინისტრს და წამოვედი. მაგიდაზე კი ოქროს სათუთუნე დავუტოვე. მეორე დილით ისევ მივაკითხე სათუთუნის წამოსაღებად და ის იყო იმავე თემაზე საუბარმა გაგვიტაცა, რომ უცებ გაისმა ჭახანი, თითქოს სწორედ იმ დარბაზის ფანჯრებიდან გაისროლეს თოფი. შემდეგ ვიღაცამ შემზარავად იკივლა და ბრბოს ღრიანცელიც მოისმა. დ. ფანჯარასთან მიიჭრა, გამოაღო და გადაიხედა, მე კი მუყაოს ჩანთა-საქაღალდეს მივუახლოვდი, წერილი ავიღე, ჯიბეში შევინახე, ხოლო მის ადგილას მოვათავსე ადრევე შინ დამზადებული მისი ზუსტი ასლი. დ.-ს მონოგრამა პურისგულიდან გაკეთებული ბეჭდით გადმოვიღე ჩინებულად. ვიღაც შეიარაღებულ კაცს აყალმაყალი აუტეხია ქუჩაში, ქალებსა და ბავშვებში გაუსროლია თოფი. მაგრამ რაკი ნასროლი ფუჭი გამოდგა, შფოთის ამტეხი გაუშვეს, ვინმე გიჟი ან ლოთი იქნებაო, გიჟის სცენა იმ კაცს მე გავათამაშებინე, ის რომ თავის გზას გაუდგა, დ. მოშორდა ფანჯარას, რომელსაც წერილის შეცვლისთანავე მეც მივადექი. ცოტა ხნის შემდეგ ჩემს მასპინძელს გამოვემშვიდობე და წამოვედი. – მაგრამ რაღად დაგჭირდათ, – შევეკითხე დიუპენს, – იმ ბარათის ადგილას ფაქსიმილეს მოთავსება? პირველივე სტუმრობისას გეტაცათ ხელი წერილისთვის და წამოგეღოთ! – დ., – მიპასუხა დიუპენმა, – უშიშარი და ძლიერი კაცია. ამასთან შინ უსათუოდ ეყოლებოდა ერთგული ხალხი. აგრე უგუნურად მოქცეული ნამდვილად არ გადავრჩებოდი ცოცხალი და კეთილი პარიზელები ვერც გაიგებდნენ ჩემს ასავალ-დასავალს. მაგრამ მე სხვა მიზანი მქონდა. თქვენ იცით ჩემი პოლიტიკური სიმპათიები. ამ შემთხვევაში ქალის მხარეზე გახლდით. თვრამეტი თვე ხელში ჰყავდა იგი მინისტრს. ახლა კი პირიქითაა. ამ კაცმა ხომ არ იცის წერილის ამბავი, თავისას არ დაიშლის და, ცხადია, მისი პოლიტიკური კარიერაც მყისვე დამთავრდება, თანაც ცუდად. თუმცა ამბობენ, რომ იოლია ქვესკნელს ჩასვლა, მაგრამ როგორც სიმღერაზე უთქვამს კატალანის, ამაღლება გაცილებით ადვილია, ვიდრე დადაბლება. ამჯერად ვერც თანავუგრძნობ და ვერც შევიბრალებ დ.-ს, რადგან ის შემზარავი ურჩხული გახლავთ, ფრიად ნიჭიერი, მაგრამ უპრინციპო კაცი. ცოდვა გამხელილი სჯობს და ძალიან მინდა ვნახო, რა ხასიათზე დადგება იმ, როგორც პრეფექტი იტყოდა, „ერთი პიროვნების“ წინააღმდეგობის შემდეგ, როცა მუყაოს ჩანთა-საქაღალდეში მისთვის ჩადებულ წერილს წაიკითხავს. – როგორ? განა შიგ რამე დაუწერეთ? – დიახ, სუფთა ქაღალდი არ ჩამიდვია – შეურაცხყოფილი დარჩებოდა. ერთხელ ვენაში დ.-მ ნემსზე დასაცემად გამიხადა საქმე, მაშინ ვუთხარი, სრულიად უბოროტოდ კი, ამას არ დავივიწყებ-მეთქი. მართლაც ცოდვა იყო არ გაეგო, ასე ვინ გააცურა. რაკიღა ჩემს ხელწერას იცნობს, ავიღე და იმ ცარიელ გვერდზე დავუწერე: „... დამღუპველი ესე გეგმა თუ არა ატრევსს, თიესტეს მაინც შეეფერება“. კრებიიონის „ატრევსში“ შეგიძლიათ ნახოთ ეს სიტყვები. …
- დაამატა Kakha to ლიტერატურა at 7:56pm on თებერვალი 13, 2015
- თემა: ვიქტორ ჰიუგო - გავროში (მეორე ნაწილი)
- მ ღამესვე, როგორც გავროშს უამბო მონპარნასმა. დანარჩენ სამს მონპარნასი უნდა დახმარებოდა გარედან. ბრუჟონი ერთი თვის განმავლობაში ცალკე ოთახში იყო დამწყვდეული და საკმაო დრო ჰქონდა, რომ ჯერ ერთი მაგარი თოკი შეეკრა, მეორეც - კარგად შეედგინა საპატიმროდან გაპარვის გეგმა. უწინ ეს ცალკე ოთახი, რომელშიაც საპატიმროს დისციპლინა მარტოდმარტო სტოვებს დამნაშავეს, წარმოადგენდა ოთხ ქვიტკირის კედელს, ქვის ჭერით, ფილაქანის იატაკით, სამგზავრო საწოლით, რკინის მოაჯირიანი სარკმლით, რკინით შეჭედილი კარით და სახელად ტუსაღის საკანი ეწოდებოდა; მაგრამ მეტად სასტიკად იქმნა ცნობილი ეს საკანი, და დღეს კაცის ცალკე დასამწყვდევად ოთახი წარმოადგენს რკინის კარს, მოაჯირიან სარკმელს, სამგზავრო საწოლს, ფილაქანის იატაკს, ოთხ ქვიტკირის კედელს და სახელად სასჯელი საკანი ეწოდება. პატარა სინათლე შედის შუადღისას ამ სენაკში. იმით იყო უვარგისი ეს სენაკებიც, რომელნიც, როგორც დავინახეთ, ტუსაღის საკანი აღარ იყო, რომ იქ დამწყვდეული თავის ფიქრებში უნდა ყოფილიყო გართული, იმის მაგივრად, რომ სასარგებლო რამ გაეკეთებინა. მთელი თვის განმავლობაში ბევრი რამ გაიაზრა ბრუჟონმა და სენაკიდან რომ გამოვიდა, თან კარგი გრძელი თოკი გამოიტანა. რადგან მას ძალიან საშიშარ პატიმრად სთვლიდნენ იმ ნაწილისთვის, რომელსაც „კარლოს დიდის ეზო“ ეწოდებოდა, ის გადაიყვანეს, „ახალ შენობაში“. როგორ კი გადავიდა „ახალ შენობაში“, ბრუჟონი გელმერს შეხვდა, ეს ერთი: მეორე კიდევ - ერთი ლურსმანი იშოვა. გელმერი - ეს დანაშაული იყო და ლურსმანი - თავისუფლება. ბრუჟონი, დრო არის კარგად გავაცნოთ იგი მკითხველს, შეხედულებით სუსტი აგებულებისა იყო და განზრახ ნელი და ზლაზნია. მხიარული ყმაწვილი ჩანდა, ზრდილი, განვითარებული არამზადა. თვალით გიალერსებდათ, ღიმილით ყელსა გჭრიდათ; თვალი იმის ნებას ემორჩილებოდა და ღიმილი - იმის ბუნებას. ქურდობაში ოსტატობის მისაღწევად ბანებზე დაიწყო ვარჯიში - თუნუქის ფურცლებს იპარავდა და აგრეთვე ტყვიას აცლიდა წყალსადენ მილებს. ამ მხრივ ძალიან დახელოვნდა და მერე სხვას მიჰყო ხელი. ერთი გარემოება ძალიან ხელს უწყობდა ტუსაღების განზრახვას: საპატიმროს ძველი ბანი წამხდარიყო და ამ დროს შენობის შეკეთებისა და დამტვრეული ქვადაფის შეცვლის მიზნით მუშაობა სწარმოებდა. საპატიმროს ეგრეთ წოდებული სენ-ბერნარის ეზო ძველებურად განცალკევებული აღარ იყო კარლოს დიდის და სენ-ლუის ეზოებიდან. ამ სამივე შენობის ეზოებს შორის ხარაჩოები და ფიცრის ხიდები გაედოთ, ესე იგი, ხიდები და კიბეები თავისუფლებისაკენ. „ახალი შენობა“ ერქვა საპატიმროს იმ ნაწილს, რომელიც სულ დამსკდარი ხელახლა იყო შესაკეთებელი. ეს გახლდათ საპატიმროს ყველაზე სუსტი მხარე. ისე ჩაეჭამა გვარჯილას შენობა, რომ იძულებულნი გამხდარიყვნენ ფიცარი აეფარებინათ ჭერისთვის და კედლებისთვის, რადგან აგური და კირი ცვიოდა ძირს მძინარე პატიმრების საწოლებზე. ამისდა მიუხედავად, რაღაც გაუგებრობის შედეგად, სწორედ ამ „ახალ შენობაში“ ამწყვდევდნენ საშიშ ტუსაღებს, რომელთაც „განსაკუთრებული მძიმე დანაშაული“ მიუძღოდათ, საპატიმროში მიღებული ენით რომ ვთქვათ. „ახალ შენობას“ ოთხი საწოლი ჰქონდა ერთიმეორის ზემოდან და სულ ზევით კიდევ ბანფარდული, რომელსაც „წმინდა ჰაერს“ ეძახდნენ. ერთი უზარმაზარი საკომური, ალბათ უწინდელი მებატონის, - დე-ლა-ფორსის სამზარეულოს ნაშთი, ადიოდა პირველი სართულიდან, სჭრიდა ოთხივე სართულს და ისე აპობდა ორად ოთხივე საწოლ დარბაზს, თითქოს მაღალი კოშკისთვის ყოფილიყო მიდგმული ეს ოთახები. ერთ ოთახში იყვნენ გელმერი და ბრუჟონი; სიფრთხილისა გამო „წმინდა ჰაერის“ ქვემო სართულში შემთხვევით ერთად ედგათ ორივეს საწოლები და თავით იმ საკომურს ეხებოდნენ. ზემოთ კიდევ, ამათსავით საკომურთან, ტენარდიე ბრძანდებოდა ეგრეთწოდებულ „წმინდა ჰაერში“. გზად მიმავალი რომ გაჩერდეს ვინმე კულტურ-სენტ-კატერინის ქუჩაში, მეხანძრეთა სადგომის ახლოს, აბანოების ალაყაფის კართან, დიდ ეზოს დაინახავს, სავსეს კასრებში ნახარები ყვავილებით და ბუჩქებით. და ამ ბუჩქების უკან პატარა თეთრ როტონდას, ორი ფრთედით და მწვანე დარაბებით, თითქოს ჟან-ჟაკ რუსოს ბუკოლიკური ოცნებააო. ათ წელიწადზე მეტი არც კი იქნება იმის შემდეგ, რაც ეს როტონდა ერთ შავ, უშველებელ, საშინელ კედელს ეკრა, რომელიც ოთხი-ხუთი სართულის სიმაღლეზე ამართულიყო. ამ კედელზე დადიოდნენ ლა ფორსის საპატიმროს დარაჯები. ეს კედელი იმ როტონდის უკან მოგაგონებდათ ბერკინის უკან მდგომ მილტონს. ამ მაღალ კედელს თავს დასცქეროდა ერთი იმაზე მაღალი ბანი, მის გვერდით, იმასავით ჩაშავებული. ეს იყო ბანი - „ახალი შენობისა“, ოთხი რკინისმოაჯირიანი სარკმლით, „წმინდა ჰაერიდან“. ბანში ის დიდი საკომური გადიოდა, ოთხ საწოლ ოთახს რომ ამშვენებდა. სამ თებერვალს დაიჭირეს ტენარდიე და მას შემდეგ „წმინდა ჰაერის“ ერთ-ერთ საიდუმლო საკანში იჯდა დამწყვდეული. ვერა და ვერ გამოიკვლიეს შემდეგში როგორ, ან ვისი დახმარებით მოახერხა, რომ იშოვა და დამალული ჰქონდა ერთი ბოთლი იმ ღვინისა, რომელიც დერუს გამოგონილი უნდა ყოფილიყო, როგორც ამბობდნენ; ამ ღვინოს რაღაც წამალი ერია, ადამიანის გამაბრუებელი, და სახელგანთქმული იყო „დამაძინებელთა“ ბრბოს მიერ. ბევრ საპატიმროში მოიპოვება მოღალატე მოსამსახურე, დარაჯი თუ ქურდი, რომელიც ეხმარება ტუსაღებს, შველის გაპარვაში; მაგრამ, თუ შეაძლიეს რამე, პოლიციასაც აძლევს ბოროტმოქმედის მისამართს, და ერთი მზარეულისა არ იყოს, ბატონსაც ემსახურება და არც თავის ჯიბეს აკლებს. სწორედ იმ ღამეს გაიპარნენ ბრუჟონი და გელმერი, როდესაც გავროშმა თავშესაფარი მიუჩინა ორ უპატრონო ბავშვს. ბაბეტი რომ იმ დილას გაიპარა, იცოდნენ ბრუჟონმა და გელმერმა, და ისიც კარგად იცოდნენ, რომ ქუჩაში დაელოდებოდა იმათ ბაბეტი და აგრეთვე მონპარნასი. ისინი წამოდგნენ ჩუმად ღამე, მისდგნენ საკომურის კედელს და დაუწყეს ხვრეტა, იარაღად ლურსმანი ჰქონდათ, ბრუჟონს რომ ეპოვა სადღაც. თავით საკვამურისკენ იწვნენ და ესეც უადვილებდა საქმეს. კედლის ნამტვრევი ბრუჟონის ლოგინზე ცვიოდა და ამიტომ ხმაურს არ იწვევდა. გაზაფხულის წვიმას ჭექა-ქუხილი თან ახლდა, ქარი აჭრიალებდა დაჟანგულ კოჭაკში ჩასმულ კარებს და საშინელი ხმაური შეჰქონდა საპატიმროში. ეს ხმაურიც აადვილებდა გაპარვის საქმეს. გამოეღვიძებოდათ ხოლმე ტუსაღებს, მიხვდებოდნენ ბრუჟონის და გელმერის განზრახვას, მაშინვე დაწვებოდნენ და თავზე წაიხურავდნენ საბანს, ვითომ არა ვიცით რაო. ხელმარჯვე იყო ბრუჟონი, გელმერი - ღონიერი. და ისე გამოანგრიეს საკვამურში შესაძრომი, რომ ვერაფერი გაიგო დარაჯმა, თუმცა ამ ოთახის კედელთან იწვა თავის რკინის გალიაში და ყოველთვის შეეძლო ტუსაღების დათვალიერება, პატარა სარკმელში რომ ჩამოეხედა. ავაზაკები შეძვრნენ საკვამურში, აძვრნენ მის კედელზე, გატეხეს რკინის ცხაური, საკვამურს რომ ეფარა ზემოდან და ბანზე გავიდნენ. წვიმამ უფრო იმატა. ქარი გრიალებდა, ფეხი უსხლტებოდათ სახურავზე. - კარგი ღამე დაგვიდგა გასაფრენად! - წარმოთქვა ქურდული ენით ბრუჟონმა. ბანზე იყვნენ ქურდები, მაგრამ ბანიდან სადარაჯო კედლამდე უფსკრული იყო ორ მეტრამდე სიგანისა და ოცდაექვსი მეტრის სიღრმისა. ამ უფსკრულის ძირში ცხადად ჩანდა გუშაგის ელვარე ხიშტი. ბრუჟონის თოკი მაგრა მიაბეს საკვამურის ცხაურის სამაგრ რკინას, მერე მთელი თოკი სადარაჯო კედლის ზემოდან გადაისროლეს და თვითონაც ამ კედელზე გადახტნენ, იქიდან პატარა სახლის ბანზე დაეშვნენ, რომელიც აბანოების შენობას მიჰკვროდა, იმავე თოკის ბოლოთი აბანოების ეზოში ჩახტნენ, ჯერ ერთი, მერე მეორე, დასწიეს თოკი, ჩამოიწყვიტეს კარგა დიდი ნაწილი, გაიარეს ეზო, შეაღეს მეკარის სარკმელი, რომლის გვერდზე კარების გასაღებად გამოსაწევი ბაწარი ეკიდა, გამოსწიეს ეს ბაწარი და ქუჩაში გავიდნენ. ერთი საათიც არ გასულა იმის შემდეგ, რაც ისინი ლოგინიდან წამოდგნენ ბნელში, ერთი ლურსმნით ხელში და კარგად მოაზრებული გეგმით თავში. რამდენიმე წუთის შემდეგ შეუერთდნენ ბაბეტსა და მონპარნასს, რომლებიც იქვე ახლოს დაყიალებდნენ. ჩამოსვლისას თოკი გაუწყდათ და ნაწილი ბანზე დარჩა, საკომურზე მიბმული, თვით არა დაუშავებიათ რა, გარდა იმისა, რომ ტყავი ჰქონდათ გადამძვრალი ხელებზე. ტენარდიეს წინათვე გააგებინეს, - ვინ იცის, როგორ და ვისი დახმარებით, - ამაღამ გაპარვას ვაპირებთო, - და არ ეძინა. პირველი საათი იქნებოდა ღამისა, ძალიან ბნელოდა. წვიმდა, ქუხდა. ტენარდიემ დაინახა თავისი სარკმლიდან, რომ ბანზე იმის სარკმელს გაუარა რაღაც ლანდმა, მერე მეორემ. ერთი შეჩერდა წუთით, რომ ტენარდიესკენ გაეხედა. ეს ბრუჟონი იყო. ტენარდიემ იცნო და მიხვდა. ეს საკმარისი იყო. ტენარდიე, რომელიც ღამე შეეპყროთ იარაღით ხელში, ბოროტმოქმედების ჩადენის დროს, საშიშ ავაზაკად მიაჩნდათ და თვალს არ აშორებდნენ. იმის გალიასთან მუდამ მიდი-მოდიოდა თოფიანი გუშაგი. ყოველ ორ საათში სცვლიდნენ ამ გუშაგს. „წმინდა ჰაერს“ ანათებდნენ. ტუსაღს ბორკილი ჰქონდა ფეხებზე ოცდახუთი კილოგრამის სიმძიმისა. დაჰკრავდა ნაშუადღევის ოთხი საათი და ერთი ზედამხედველი შევიდოდა ტენარდიესთან, თან ორი ძაღლი ახლდა, - ჯერ ისევ ასე იქცეოდნენ იმ დროს: შევიდოდა გალიაში, დაულაგებდა ლოგინთან ერთ კილო შავ პურს, ერთ ტოლჩა წყალს და ჯამით წვენს, რომელშიაც აქა-იქ მოჩანდა რამდენიმე მარცვალი სისირი. გაუსინჯავდა ბორკილს, დაუკაკუნებდა მოაჯირს. ეს კაცი თავისი ძაღლებით ორჯერ კიდევ ეწვეოდა ღამე. ტენარდიესთვის ნება მიეცათ, თავის გალიაში ჰქონოდა რკინის ჭანჭიკი, - ამ ჭანჭიკით ვამაგრებ გამსკდარ კედელში პურს, რომ თაგვებმა არ შემიჭამონო, და რადგან ძალიან სდარაჯობდნენ, საშიში ვერაფერი დაინახეს ამ ჭანჭიკში. შემდეგში კი მოაგონდათ ერთი დარაჯის იმ დროს ნათქვამი, - თუ ჭანჭიკი ეჭირვება, ისევ ხისა მივცეთ და არა რკინისაო. ღამის ორ საათზე გუშაგი გამოცვალეს, ძველი, გამოცდილი ჯარისკაცის მაგივრად ყმაწვილი ბიჭი დააყენეს, ახალწვეული, ცოტა ხანს უკან ზედამხედველი მივიდა, ძაღლებით რომ დადიოდა, და მაშინვე წავიდა, ვინაიდან საეჭვო ვერა შენიშნა რა, გარდა იმისა, რომ მეტად ახალგაზრდად და გაუთლელ სოფლელად ეჩვენა ახალი გუშაგი. ეს მან შემდგომ განაცხადა, დაკითხვის დროს. ორი საათის შემდეგ, ოთხ საათზე რომ მივიდნენ ამ ახალწვეული გუშაგის შესაცვლელად, საწყალი ბიჭი ძირს ეგდო გაშხლართული, ტენარდიეს გალიასთან, ღრმად მიძინებული. რაც შეეხება ტენარდიეს, ის იქ აღარ იყო. იქვე ეყარა მისი დამტვრეული ბორკილები. გალიის ჭერი გახვრეტილი იყო ისევე, როგორც ბანი. საწოლ ტახტს ერთი ფიცარი აკლდა; ალბათ აგლიჯა ტენარდიემ და თან წაიღო, რადგან მერეც ვეღარსად იპოვეს. გალიაში ნახევარი ბოთლი ძილისმომგვრელი ღვინო აღმოჩნდა. ნახევარი ბოთლი უთუოდ დარაჯს დაალევინა ტუსაღმა. დარაჯის თოფის ხიშტიც გამქრალიყო. იმ დროს, როდესაც ყოველივე ეს აღმოაჩინეს, ეგონათ, ტენარდიე უკვე სამშვიდობოს იქნებაო. სინამდვილეში კი, მართალია, იგი „ახალ შენობაში“ აღარ იყო, მაგრამ ჯერ შორს არ წასულიყო აქედან, და ისევ განსაცდელს მოელოდა. „ახალი შენობის“ ბანზე რომ ავიდა, ბრუჟონის მიერ მიბმული თოკი ნახა, მაგრამ გაწყვეტილი თოკისა მხოლოდ მოკლე ნაჭერიღა დარჩენილიყო. იმას არ შეეძლო თოკი სადარაჯო კედლის ზემოდან ჩაეშვა ძირს, როგორც ეს ბრუჟონმა და გელმერმა მოახერხეს. ბალეს ქუჩიდან რუა-დე-სისილის ქუჩისაკენ რომ ჩაუხვევს კაცი, თითქმის მაშინვე დაინახავს მარჯვნივ ერთ საზიზღარ ჩაღრმავებულ ეზოს. წარსულ საუკუნეში ამ ეზოში ერთი სახლი იდგა, რომლისაგანაც დღეს ერთი უკანა კედელიღა დარჩენილა, ნამდვილი ნაშთი ნანგრევისა, იმდენად მაღალი, რომ მეზობელი შენობების მესამე სართულის სიმაღლე ჰქონდა. კედელს ორი ოთხკუთხედი ფანჯარა შერჩენოდა. ამ ფანჯრებიდან ოდესღაც ჩანდა ფორსის საპატიმროს მაღალი, შავი სადარაჯო კედელი. დანგრეული სახლის ეზო ქუჩის მხრივ შემოღობილი იყო დამპალი ფიცრულით, რომელსაც ჯერ კიდევ იმაგრებდა ხუთი ბოძკინტი ქვისა. ეზოში პატარა სახლი იდგა, ნგრევას გადარჩენილი კედლის ძირას. შემოღობილი იყო ეზო, მაგრამ რამდენიმე წლის წინათ კარს უბრალო რაზა ედო მხოლოდ. ღამის მეოთხე საათი იყო ამ მაღალ კედელზე რომ გადაძვრა ტენარდიე. როგორ მოახერხა კედელზე გადაძრომა? ეს ვერასოდეს ვერ გაიგო ვინმემ. ელვა-ჭექა შველოდა კიდევაც და ხელსაც უშლიდა ერთსა და იმავე დროს. ვინ იცის, ბანის შესაკეთებლად გაკეთებულ ხარაჩოებით ისარგებლა, ბანიდან ბანზე გადავიდა, ზღუდიდან ზღუდეზე, „კარლოს დიდის ეზოს“ შენობიდან „სენ-ლუის შენობაზე“, სადარაჯო კედელზე და იქედან რუა-დე სისილის დანგრეული სახლის მაღალ კედელზე? მაგრამ ამ გზას იმოდენა გარდაუვალი უფსკრული ახლდა თან, რომ შეუძლებლად ხდიდა სარგებლობას. იქნებ იმ ფიცრით ისარგებლა, თავის ტახტს რომ ააგლიჯა და „წმინდა ჰაერიდან“ ხიდად გაიდო სადარაჯო კედელზე გადასასვლელად, მერე პირქვე დაწვა ამ კედელზე და ხოხვით გაიარა დიდი მანძილი ნანგრევის კედლამდე, მაგრამ ფორსის სადარაჯო კედელი სწორ ხაზს არ წარმოადგენდა; ზოგან ზევით იწევდა, ზოგან ქვევით, დაბალი იყო მეხანძრეების სადგომთან, მაღალი აბანოებთან, ზოგან ჩაჭრილი; ლამუანონის სასახლესთან სხვა სიმაღლისა იყო და პავეს ქუჩაზე სხვა სიმაღლისა: გარდა ამისა, როგორ შეიძლებოდა, არ დაენახათ დარაჯებს, რომ რაღაც შავი მიცოცავდა კედელზე? ამ გზითაც შეუძლებელი გვეჩვენება ტენარდიეს გაპარვა. იმ გზას მიჰყვა თუ ამას, ორივე შემთხვევაში ჩვენთვის ეს მიუწვდომელია. მაგრამ აღგზნებული უნდა ყოფილიყო, თავისუფლების მოპოვების უშრეტი სურვილით, იმ აღგზნებით, რომელიც მდინარეს პატარა რუდ გადააქცევს, რკინის მოაჯირს ლელის წნულად, ხეიბარს ბუმბერაზად, კუტს ფრინველად, სისულელეს ალღოდ, ალღოს გონებად, გონებას გენიოსობად. იქნება მართლა ტენარდიემ შესძლო და სხვა, მესამე გზა აირჩია? ეს მის საიდუმლოებად დარჩა. მრავალ გასაკვირველს წარმოადგენს ტუსაღის გაპარვა და ხშირად შეუძლებელია მისი წარმოდგენა. გამქცევი კაცი, ვიმეორებთ, ზეშთაგონებულია, ვარსკვლავიცა აქვს და სინათლეც ბნელი გზის გასარკვევად. თავისუფლებისადმი მისწრაფება იმდენადვე არის ძლიერი, რამდენადაც ძლიერია უდიადესი აღტაცება. და გაკვირვებულნი იძახიან, ქურდის გაპარვას რომ გაიგონებენ, - იმ სიმაღლე კედელზე როგორ აძვრებოდაო? - სწორედ ისევე, როგორც კორნელის შესახებ ამბობენ, - სად ნახა სიტყვა, „დაე მოკვდესო“. ასე იყო, თუ ისე, ტენარდიე ნანგრევის კედელზე იყო. ოფლი სდიოდა. წვიმა ასველებდა. ტანისამოსი შემოხეოდა, ხელებზე კანი გადაჰყვლეფოდა, იდაყვიდან სისხლი სდიოდა, მუხლები დასისხლიანებოდა და იქამდე მისულიყო, რასაც ბავშვები თავის მხატვრული ენით „მორევს“ ეძახიან; კედლის პირამდე მისული იქ დაწოლილიყო, რადგან მეტი აღარა შეეძლო რა. ოთხი სართულის ციცაბო კედელი ჰქონდა ჩასავლელი, რომ მიწაზე დაედგა ფეხი. თოკი წამოეღო, მაგრამ მეტად მოკლე იყო. იწვა და ელოდა ფერმიხდილი, დაქანცული, სასოწარკვეთილი. ჯერ ისევ ღამე იცავდა, მაგრამ სასომიხდილი გრძნობდა, რომ საცაა გათენდებოდა. შიშის ზარს ჰგვრიდა იმის ფიქრი, რომ მალე დაჰკრავს ოთახს სენ-პოლის საათი, მის გალიაში მოვლენ გუშაგის გამოსაცვლელად, გუშაგი მძინარე დახვდებათ, ჭერი გახვრეტილი და ატყდება განგაში. უიმედოდ ჩასცქეროდა საშინელ სიღრმეს, ფანრების სინათლეს, მოკირწყლულ ქუჩას, სველს და შავბნელს, იმ ქუჩას, რომელიც სანატრელიც გამხდარიყო და შემაძრწუნებელიც, სიკვდილიც და თავისუფლებაც. თან თავისი ამხანაგები აგონდებოდა და თავისთავს ეკითხებოდა, - ნეტა თუ გაიპარნენ? გაიგონეს ჩემი სიტყვა? მომეშველებიან თუ არა? - სმენად იყო გადაქცეული. ერთხელ გაიარა მარტო ჯარისკაცთა პატარა რაზმმა, რაც ხანი ის იმ კედელზე ეგდო. მონრეილის, შარონის, ვენსენის და ბერსის მებოსტნეები თითქმის ყოველთვის სენტ-ანტუანის ქუჩით მიეშურებიან მოედნისკენ. საათმა ოთხი დაჰკრა. აკანკალდა ტენარდიე. საათის რეკას მოჰყვა ის საზარელი ჩოჩქოლი, რომელიც შედეგია ციხეში ტუსაღის გაპარვის აღმოჩენისა. კარების ჯახუნის ხმა ისმოდა, მოაჯირის ჭრიალი, დარაჯების, რაზმელების ღრიალი, ხრინწიანი ხმით ძახილი მეციხოვნეებისა, ეზოდან თოფების კონდახის ცემა მიწაზე; მიდი-მოდიოდა სანათები ხან ზევით, ხან ქვევით, ანთებდა ცხავურით დაჭედილ სარკმელს საპატიმროსას; ზევით „წმინდა ჰაერში“ სანათით ხელში დადიოდნენ დარაჯები. მეხანძრეები დაიბარეს გაპარულის საძებნელად და ტენარდიე კარგად მიხვდა იმათ ჩირაღდნებით გაელვარებულ ლითონის ქუდებს. ამ დროს ტენარდიემ შენიშნა ბასტილიის მხარეს ცაზე რიჟრაჟით ოდნავ განათებული ვიწრო ზოლი. კედელზე ეგდო. სიგანე ამ კედლისა ერთი მეოთხედი იყო მეტრისა. მარჯვნივ და მარცხნივ უფსკრულს დაეღო პირი. განძრევა არ შეეძლო. თავბრუ ესხმოდა. ან კედლიდან გადავარდნა მოელოდა, ან ისევ დაპატიმრება, და ზარის ენასავით ხან უფსკრულის საშინელებას ეცემოდა იმის ფიქრი, ხან დაპატიმრებას. ჩავვარდები - მოვკვდები, არადა, დამიჭერენ! ასე იმედმიხდილმა უცბად ვიღაც დაინახა ბნელ ქუჩაში, იგი კედლისკენ მოეშურებოდა პავეს ქუჩიდან და სწორედ დანგრეული სახლის ღობესთან გაჩერდა. ამ კაცთან მეორეც მოვიდა, რომელიც იმავე სიფრთხილით მოდიოდა. მერე მესამე და მეოთხე. სხვა აღარავის ელოდნენ, ალბათ, რადგან რაზა ასწიეს, გააღეს კარი, შევიდნენ ეზოში და სწორედ სულგანაბული ტენარდიეს ქვევით გაჩერდნენ. ცხადი იყო, სიფრთხილით შევიდნენ ამ მიყრუებულ ეზოში მოსალაპარაკებლად, რომ არც გამვლელს ვისმე დაენახა, და არც გუშაგს, რომელიც იქვე, რამდენიმე ნაბიჯით მოშორებული იდგა ფორსის კარებში, მაგრამ წვიმას საგუშაგოში შეემწყვდია. კაცების სახეს ვერ ამჩნევდა ტენარდიე, მათ სიტყვებს უსმენდა იმ განწირული ადამიანის უიმედო ყურადღებით, რომელიც უკვე დაღუპულად გრძნობდა თავს. რაღაც იმედის მსგავსი აღეძრა ტენარდიეს, როდესაც დარწმუნდა, რომ ქვემოთ მდგომნი არგოს ენაზე ლაპარაკობდნენ.[3] ჩუმი ხმით, მაგრამ გასაგონად თქვა პირველმა: - რას დავრჭობილვართ, წავიდეთ, აქ ვეღარას გავარიგებთ. მეორემაც კვერი დაუკრა: - ჩვენ კი არა, ჯოჯოხეთის მაშხალაც ვერ გაუძლებს ამ თავსხმას. ახლა პოლიციელებიც გამოირეკებიან. აგერ, ერთი გუშაგი, აქვე, ჩვენს გვერდით აყუდებულა კიდეც; გავიჭედებით და იმითი გათავდება ჩვენი საქმე. პირველმა „ვუდგავართის“ მაგივრად „დავრჭობილვართ;“ თქვა, მეორემ „გავიჭედებითო“. არგოს ეკუთვნის ორივე, პირველი საბაჟოებისას და მეორე ტანპლის უბნისას, - სიხარულის სხივი მოჰფინა ტენარდიეს ამ სიტყვებმა. „დავრჭობილვართში“ მაშინვე ბრუჟონი იცნო, რომელიც სულ საბაჟოებთან დაეხეტებოდა, და „გავიჭედებითში“ - ბაბეტი, რომელიც სხვადასხვა ხელობასთან ერთად ვაჭრობდა კიდეც ტანპლის უბანში. ძველს, დიდებულ საუკუნის არგოს აღარსად ლაპარაკობდნენ ტანპლის გარდა და მარტო ბაბეტი იყო, რომ წმინდად ლაპარაკობდა ამ ენაზე. ეს „გავიჭედებით“ რომ არ გაეგონა ტენარდიეს, ვერც კი იცნობდა ბაბეტს, რადგან ხმა გამოეცვალა. მესამე ჩაერია ბაასში: - ასაჩქარებელი არაფერია, ცოტა მოვიცადოთ. რა იცით, რომ არ ესაჭიროება ჩვენი დახმარება? ეს კი წმინდა ფრანგულით იყო ნათქვამი და მონპარნასი იცნო ტენარდიემ, რომელსაც თავი მოსწონდა, რომ ყველა არგო იცოდა და იმისი საშუალებით რისამე თქმას კი არ კადრულობდა. მეოთხე გაჩუმებული იყო, მაგრამ გაშლილი მხარბეჭები უმტკიცებდა ტენარდიეს, რომ ეს გელმერი უნდა ყოფილიყო. გაჯავრებით უპასუხა ბრუჟონმა, მაგრამ ჩუმი ხმით: - რას უნდა ვუცადოთ, ერთი მითხარი? ან როგორ მოახერხებდა მედუქნე გამოპარვას? ცოდნა იმას არა აქვს და გამოცდილება! რა, თავის პერანგს დახევდა და ლოგინის ზეწარს, რომ თოკი დაეგრიხა? კედელს გახვრეტდა? ყალბი ქაღალდების შედგენას, ბორკილის დამტვრევას, თოკის ხმარებას, გარეგნობის შეცვლას და მდევართაგან დამალვას ნიჭი უნდა და გამოცდილება. როგორ მოახერხებდა ამას ბებერი, რომ მუშაობა არა იცის რა? ბაბეტმაც იგივე თქვა იმ კლასიკურ, აზროვან არგოთი, რომელსაც ხმარობდა პულალიე და კარტუში, და ისევე განსხვავდებოდა ბრუჟონის ახალი, გამბედავი, ლამაზი, სახიფათო არგოსაგან, როგორც რასინის ენა - ანდრე შენიეს ენისაგან. - იქვე გააკავებდნენ შენს მედუქნეს. სადა აქვს ამდენი ეშმაკობა? აქ ოსტატი უნდა იყოს, ის ჯერ შეგირდია. გააბრიყვებდა ვინმე ჯაშუში და ათქმევინებდა თავის განზრახვას. არ გეყურება, მონპარნასო, რა ღრიანცელია ციხეში? ხომ ხედავ, როგორ დაეძებენ თავიანთი მაშხალებით? დაიჭირეს, ძმავ, და ოცი წლის კატორღითაც ძლივს გადარჩება. მე არ მეშინია. მხდალი არა ვარ, ეს ყველამ იცის, მაგრამ სადაც არა სჯობს, წასვლა სჯობს. ჰოდა, წავიდეთ, თორემ ტყუილად დავიღუპებით. ნუ ჯავრობ, მოდი შენც ჩვენთან წამოდი, ერთი პირი გავისველოთ კარგი ძველი ღვინით. - თუ ამხანაგები ვართ, არც გაჭირვებაში უნდა ვუმტყუნოთ, - წაიბურტყუნა მონპარნასმა. - მე კი გარწმუნებ, დაჭერილია. დაჭერილია და, მაშასადამე, ჩალის ფასად არა ღირს შენი მედუქნე. ჩვენ იმას ვეღარას ვუშველით, წავიდეთ. ასე მგონია, ხელი მტაცა პოლიციელმა. მონპარნასს ყოყმანი შეეტყო. ერთგვარი თავგანწირვითი ერთგულება აქვთ ქურდებს და ყაჩაღებს ამხანაგისადმი და ამიტომ იყო, რომ მთელი ღამე ეს ოთხი კაცი დაეხეტებოდა იმ ღამეს ფორსის გარშემო; იმედი ჰქონდათ, რომ ტენარდიეს დაინახავდნენ და მიეშველებოდნენ; მიუხედავად იმისა, რომ ამითი შეიძლებოდა თავიც წაეგოთ. კოკისპირული წვიმა მოდიოდა, ციოდა, ტანისამოსი მთლად სველი ეცვათ, ფეხსაცმელში წყალი შესდიოდათ, თან საპატიმროში ატეხილი განგაში აშინებდათ. დრო გადიოდა. პოლიციელების გამოვლა იყო მოსალოდნელი, იმედი ეკარგებოდათ და შიში ერეოდათ. ამიტომ იყო, რომ წასვლას გაიძახოდნენ სამნი. თვითონ მონპარნასიც, რომელიც თითქმის სიძე იყო ტენარდიესი, ისიც კი ფიქრობდა უკან დახევას. ერთი წუთი კიდევ და წავიდოდნენ კიდეც. ისე ქშინავდა კედელზე ტენარდიე, როგორც „მედუზის“ მგზავრები, რომლებიც ხედავდნენ მშველელი გემის დაღუპვას ჰორიზონტზე. ვერ გაებედა დაძახება, რადგან დაიღუპებოდა, სხვას ვისმე რომ გაეგონა მისი ხმა და ერთმა ფიქრმა გაუელვა უცბად, უკანასკნელმა რაღაც სინათლემ: ამოიღო ჯიბიდან ბრუჟონის თოკის ნაწყვეტი და ძირს ჩააგდო, ამხანაგებისკენ. ქურდების ფეხთან დაეცა თოკი. - ოჰო, მახრჩობელა! - წამოიძახა ბაბეტმა. - ჩემი ხვლანჯი! - შეჰყვირა ბრუჟონმა. - იქ არის მედუქნე, - დაიძახა მონპარნასმა. აიხედეს. ოდნავ წინ წამოეწია ტენარდიეს თავი. - აბა, ჩქარა! - თქვა მონპარნასმა, - თოკი შენა გაქვს, ბრუჟონ? - ჰო. - ეგეც ზედ მიაბი, ავისროლოთ, დაიჭერს, კედელს მიაბამს და ჩამოცურდება. ახლა კი გაბედა ხმის ამოღება ტენარდიემ: - გაფიჩხებული ვარ. - გაგათბობთ. - ვეღარ ვიძვრი. - ჩამოცურდი, აქ ჩვენ დაგიჭერთ. - ხელს ვეღარ ვანძრევ. - ეს თოკი გამოაბი კედელს. - აღარც ეგ შემიძლია. - ჩვენგანი უნდა ავიდეს ვინმე, - თქვა მონპარნასმა. - ამ სიმაღლეზე? - იკითხა ბრუჟონმა. კედელს პატარა ძველი სახლი ეკრა და ამ სახლის საკვამური ასდევდა ბოლომდე, იმ ალაგამდე, სადაც ტენარდიე იწვა. დახეთქილი იყო ეს საკვამური, დასერილი და ძალიან ვიწროც. - მალეც დაინგრა შემდეგში. - ამ საკვამურით ავძვრეთ, - თქვა მონპარნასმა. - ამ დანგრეულით? - შეჰყვირა ბაბეტმა, - ამით კაცი ვერ ავა. აქ ბავშვია საჭირო. - პატარა გვინდა ვინმე, - დაეთანხმა ბრუჟონი. - მერე ვინ სად ვიპოვოთ ამ ბნელში? - მომითმინეთ, - უთხრა მონპარნასმა, - ახლავე მოვიყვან. ფრთხილად გააღო კარი, დარწმუნდა, რომ არავინ იყო ქუჩაში, ჩუმად გავიდა, კარი გაიხურა და სირბილით წავიდა ბასტილიისაკენ. შვიდი თუ რვა წუთი გავიდა - რვა ათასი საუკუნე ტენარდიესთვის. ხმას არ იღებდნენ ბაბეტი, ბრუჟონი და გელმერი. ხელახლა გაიღო კარი და მონპარნასი შევიდა ეზოში, დაღლილ-დაქანცული. თან გავროში მოსდევდა. ისევ წვიმდა, არავინ ჩანდა ქუჩაში. შევიდა ეზოში პატარა გავროში, დამშვიდებული სახით შეაცქერდა ავაზაკებს. წყალი ჩამოსდიოდა თავიდან. გელმერმა მიმართა კითხვით: - კაცი ხარ, ბალღო? მხრები აიჩეჩა გავროშმა და უპასუხა: - ჩემისთანა ბალღი ყოველთვის კაცია, და ემანდ თქვენისთანა კაცები ბალღები არიან. - ძაან პასუხი მოგცა ბალღმა! - დაიძახა ბაბეტმა. - დამბალი ჩალისა როდია პარიზელი ბიჭი! - დაუმატა ბრუჟონმა. - და მაინც რაზე დაგჭირდით? - ჰკითხა გავროშმა. პასუხი მონპარნასმა გასცა: - ამ საკვამურზე უნდა აძვრე. - აი, ამ მახრჩობელით, - განუმარტა ბაბეტმა. - აძვრე და კედელს გამოაბა ეს თოკი, - უთხრა ბრუჟონმა. - იქ, ზემოდან, - დაუძახა ბაბეტმა. - აი იმ ფანჯარაში, - მიუთითა ბრუჟონმა. - მერე? - ჰკითხა გავროშმა. - მერე აღარაფერი, - აუხსნა გელმერმა. თვალი გადაავლო გავროშმა კედელს, შიგ დაყოლილ ფანჯარას, თოკს, საკვამურს, მერე ტუჩი აიბზუა და დაცინვით წამოიძახა: - სხვა არაფერი? - ერთი კაცია კედელზე. იმას გადაარჩენ, - უთხრა მონპარნასმა. - ჰო, აძვრები? გინდა? - ვაიმე, ვაიმე! - წამოიძახა წყენით გავროშმა, - მაგას როგორა მკითხავთო, - და წაღები გაიხადა. ცალი ხელით აიტაცა გელერმა გავროში და პატარა სახლის ბანზე შესვა, რომლის დამპალი ჭერი ამ ბიჭის სიმძიმისაგანაც კი იზნიქებოდა, და მიაწოდა დახვეული თოკი. მივიდა გავროში გამსკდარ საკვამურთან და შიგ შეძვრა. ბიჭი რომ საკვამურში ძვრებოდა, ტენარდიემ იგრძნო სიცოცხლისა და თავისუფლების მოახლოება და თავი გადმოყო კედლიდან. განთიადის პირველმა სხივმა ოდნავ გაანათა მისი ოფლიანი შუბლი, გაყვითლებული ლოყები, ველური წაწვეტებული ცხვირი, ჭაღარა, აწეწილი წვერი, გავროშმა იცნო თავისი მამა. - ეჰე, ეს მამაჩემი ყოფილა!.. დაე, ვინც უნდა იყოს! თოკი კბილებით დაიჭირა და გაბედულად შეუდგა ცოცვას. აძვრა კედელზე, ზედ შეჯდა, როგორც ცხენზე, და მაგრა მოაბა თოკი ფანჯარაში დარჩენილ ჩარჩოს. რამდენიმე წუთის შემდეგ უკვე ძირს, ქუჩაში იყო ტენარდიე. როგორც კი ფეხი დაადგა მიწას, იგრძნო, რომ გადარჩა განსაცდელს, დაღლაც დაავიწყდა, სიცივეც, კანკალიც; ისე გადაავიწყდა იმოდენა საშინელება, თითქო კვამლი ყოფილიყო და ქარს გაეფანტა. მაშინვე მოიკრიბა თავისი მხეცური ჭკუა-გონება, თავისუფალ კაცად იგრძნო თავი, ავკაცობის მეტი არა ახსოვდა რა და აი, რით მიმართა თავის მხსნელ ამხანაგებს: - ახლა ვინ ვჭამოთ? საჭირო არ უნდა იყოს განმარტება ამ სიტყვების საზიზღარი მნიშვნელობისა, რომელიც ტენარდიემ წარმოთქვა. ამხანაგებსა ჰკითხავდა, ვინ მოვკლათ, ვინ ავიკლოთ, ვინ გავძარცვოთ? - რაღა დროსია, - უპასუხა ბრუჟონმა. - საჩქაროდ, სამი სიტყვით გავათავოთ და წავიდ-წამოვიდეთ. ერთი კარგი საქმე იყო პლუმეს ქუჩაზე. მიყრუებული უბანია, განცალკევებული სახლი; ერთი ძველი, დამპალი ღობე და მარტო ქალები. - ჰოდა, რატომ არა? - შენმა გოგომ, ეპონინმა დაათვალიერა სახლი, - უპასუხა ბაბეტმა. - და ხელცარიელი დაბრუნდა, - ჩვენ იქ ვერაფერს გავარიგებთო. - კაი თავი აქვს ჩემს გოგოს, - თქვა ტენარდიემ, - მაგრამ მაინც ვნახოთ. - ჰო, ჰო, - დაემოწმა ბრუჟონი, - ჩვენი თვალითა ვნახოთ. ლაპარაკობდნენ და აღარც კი ახსოვდათ გავროში, რომელიც ამ ბაასის დროს ღობეზე ჩამომჯდარიყო. ცოტა ხანს იჯდა ასე, ელოდა - ჩემსკენ მოიხედავს მამაჩემიო, - მერე წაღები ჩაიცვა და ჰკითხა: - ჰა, გათავდა? აღარ გესაჭიროებით, კაცებო? ხომ გაირიგეთ თქვენი საქმე! მივდივარ. უნდა მივხედო ჩემს პაწიებს. - და წავიდა. ფრთხილად გავიდა ქუჩაში ხუთი კაცი. გავროშმა რომ ბალეს ქუჩაში შეუხვია და მიიმალა, ბაბეტმა ცალკე გაიყვანა ტენარდიე და ჰკითხა: - იცანი ის ბიჭი? - ვინ ბიჭი? - პატარა ბიჭი, კედელზე რომ ამოძვრა. თოკი რომ ამოგიტანა. - ვერა, რა იყო? - მგონი, შენი შვილი იყო. - რას ამბობ! - წამოიძახა ტენარდიემ, - შენ ასე გგონია? 5 1839 წ. აჯანყების დროს 12 მაისს, სენ მარტენის ქუჩაზე ერთ ჩია ბებერ კაცს გაეკეთებინა მკლავზე პატარა სამფეროვანი ნაკუწი, ხელურმით სასმელი დაჰქონდა და ჰყიდდა; ხან ბარიკადთან მივიდოდა, ხან იქიდან მთავრობის ჯართან, და ორთავეს განურჩევლად სთავაზობდა თავის სასმელებს, ხან მთავრობას, ხან ანარქიას. არაფერი იქნება ამაზე უცნაური; ეს არის დამახასიათებელი თვისება საკუთრივ პარიზის ამბოხებისა და სხვაგან, სხვა სახელმწიფოების დედაქალაქში, ამას ვერსად ნახავთ. ამისთვის ორი რამ არის საჭირო; იშვიათი სიდიდე პარიზისა და იმისი მხიარულება. საჭიროა ქალაქი ვოლტერისა და ქალაქი ნაპოლეონისა. ამ აჯანყებაში კი, 1832 წლის 5 ივნისს რომ იარაღი აისხა ხალხმა, რაღაც იგრძნო დიდებულმა ქალაქმა, ალბათ უფრო ძლიერი, ვიდრე თვით იყო. შიში მოერია. ყველგან, საცა კი გაივლიდა ადამიანი, თვით იმ უბანშიც კი, რომლებიც არ იყვნენ „დაინტერესებულნი“, დღე და ღამე დაკეტილი ჰქონდა ყველას კარი, ფანჯარა, ფანჯრის დარაბა. ვაჟკაცი იარაღს ეძებდა, ლაჩარი იმალებოდა. გამვლელი აღარსად იყო, აღარც უზრუნველი და არც საქმეზე მიმავალი. ბევრი ქუჩა იყო ისე დაცარიელებული, როგორც დილის ოთხ საათზე არის ხოლმე. საშინელი ხმები ტრიალებდა. საბედისწერო ამბები ვრცელდებოდა: - ბანკი „იმათ“ ხელში არის: მარტო სენმერის მონასტერში ექვსასი კაცი არის გამაგრებული, საყდარში ჩასაფრებული; ჯარი არ არის საიმედო; არმან კარელი ყოფილა მარშალი კლოზელის სანახავად და იმას უბრძანებია, ჯერ საიმედო რაზმი შეიგულეთო. - ლაფაიეტი ავად არის, მაგრამ მაინც გამოუცხადებია აჯანყებულებისთვის, - თქვენი ვარ და ყველგან მოგყვებით, საცა კი ჩემი ჯალამბარისთვის ადგილი მექნებაო. - დიდი სიფრთხილე გვმართებს; ღამე ქურდებით გაივსება ქუჩები და აიკლებენ, საცა კი განცალკევებულ სახლს ნახავენ ქალაქის მიყრუებულ ქუჩებშიო. აქ ცხადადა ჩანდა პოლიციის წარმოსახვა, ამ მთავრობის ანა რატკლიფისა. ზარბაზნები დაულაგებიათ ობრი-ლე-ბუშეს ქუჩაზეო; შეთანხმებულან ლობო და ბუჟო, და შუაღამისას, ან სულ გვიანი რომ ვთქვათ, გათენებისას, ოთხივ მხრიდან შემოესევა აჯანყებულთა ცენტრის ჯარი, - პირველი ბასტილიიდან, მეორე სენმარტენის კარიდან, მესამე - გრევიდან, მეოთხე ბაზრიდან; შეიძლება ჯარები გავიდნენ პარიზიდან და მარსის მოედანზე შეკრბნენო. არავინ იცის, რა მოხდება, მაგრამ ის კი ცხადია, რომ ძველებური ხუმრობა არ არის ეს ამბოხებაო. - სალაპარაკოდ გაეხადათ აგრეთვე ყოყმანი მარშალ სულთისა; რა მიზეზი იყო, რომ აყოვნებდა შეტევას? ეტყობოდა, ძალიან უჭირდა რისამე გადაწყვეტა. ბებერ ლომს ამ საქმეში რაღაც საზარელი, გამოუცნობი ურჩხულის ლანდი აშინებდა. დაბინდდა. თეატრები არ გაუღიათ. გააფთრებული მოდარაჯე რაზმები ტრიალებდნენ ყველგან, ჩხრეკავდნენ გამვლელთ, აპატიმრებდნენ საეჭვოებს. ცხრა საათზე რვაას კაცზე მეტი იყო დაჭერილი; გატენილი იყო დაჭერილებით პოლიციის სამმართველო, კონსიერჟერის და ლაფორსის საპატიმროები; მეტადრე ბევრი მიეყვანათ კონსიერჟერში, სადაც მიწის ქვედა ტალანში, რომელსაც სახელად „პარიზის ქუჩა“ ერქვა, დაეყარათ ჩალის კონები და ზედ ეყარნენ დაჭერილები, ლიონელი ლაგრანჟის მზრუნველი მეთვალყურეების ქვეშ. იმოდენ ხალხის მიერ აშრიალებული ჩალა შხაპუნა წვიმის შთაბეჭდილებას ქმნიდა. სხვაგან დაჭერილებს გარეთ ეძინათ, ცის ქვეშ, ეზოში, ცარიელ მიწაზე. შიში მორეოდა ყველას და თრთოლა, რაც მეტად უჩვეულო იყო პარიზისთვის. სახლებს ბარიკადებად იყენებდნენ, მოუსვენრად იყვნენ ქალები და დედები. ერთი და იგივე ისმოდა ყველგან: - ოჰ, ღმერთო ჩემო! სად არის აქამდე? რატომ არ მოდის? - ოდნავღა ისმოდა ეტლების სიარულის ხმა. მიკეტილ კარებთან იდგა ყველა და ყურს უგდებდა ქუჩის ყვირილს, ჩაყრუებულ განურჩეველ ხმაურობას და იძახდა: - ეს ცხენოსანი ჯარი არის - ან კიდევ, - არტილერია მიაჭენებს. ისმოდა ბუკის ხმა, ნაღარისა, თოფის სროლისა და მეტადრე გულის გამწყალებელი განგაშის ზარი სენ-მერისა. პირველ სროლასღა ელოდნენ ზარბაზნისას. უცბად გამოჩნდებოდა ვინმე ქუჩაში და უცბადვე ქრებოდა ყვირილით: - შინ შედით! - და ყველა იმას ცდილობდა, მაგრად ჩაეკეტა თავისი ბინის კარები. რით გათავდებოდა ეს უბედურება? და რაც ხანი გადიოდა და ღამე ეფინებოდა ქალაქს, უფრო და უფრო გულსაკლავად ედებოდა პარიზს ავბედითი ალი მრისხანე ამბოხებისა. არსენალს რომ მიაღწია მიცვალებული ლამარკის ბალდახინმა და ჯარის შემოტევისა გამო იძულებული იყო უკან დაეხია, საშინელი ალიაქოთი ატყდა ხალხში, რომელიც ბალდახინს მიჰყვებოდა და ბულვარების მთელი სიგრძით აწვებოდა თავის წინ მიმავალ ნაწილს. წინიდან რომ უკან მოაწვნენ, აირია ხალხი, დაიშალა მწყობრი და ყველა იმასა ცდილობდა, ფეხქვეშ არ მოჰყოლოდა გამოქცეულთ; გამორბოდნენ. აქეთ-იქით ქუჩებში შერბოდნენ და თან ყვიროდნენ: ზოგი იერიშის მრისხანე ყვირილით, ზოგი გამოქცეულის გულსაკლავი ხმით. ის დიდი მდინარე ხალხისა, ბულვარებს რომ ფარავდა, თვალის დახამხამების უმალ გაიფანტა მარჯვნივ თუ მარცხნივ და მოვარდნილი წყალივით მოედო ორას ქუჩას, თითქო კაშხალი გადმოენგრიოს დაგუბებულ წყალს და ქვეყანას მოსდებოდეს. ერთი პატარა ბიჭი მოდიოდა ამ დროს მენილმონტანის ქუჩით, დაგლეჯილი ტანისამოსი ეცვა, ხელში კურდღლისცოცხას ტოტი ეჭირა აყვავებული; ბელვილის მაღლობზე ყოფილიყო და იქ მოეგლიჯა. ერთი მეჯღანის დუქანში დაინახა ძველებური დამბაჩა, უნაგირზე რომ იკიდებდნენ ცხენოსნები. ყვავილიანი ტოტი იქვე მიაგდო, აიღო დამბაჩა და შესძახა დუქნის პატრონ დედაკაცს: - დედავ-ქალო! ე, რა გჰქვია, მიმაქვს ნისიად. და მოჰკურცხლა. ამ დროს გულგახეთქილი ბურჟუები გარბოდნენ ამელოს და ბასის ქუჩებით; წინ შეხვდათ პატარა ბიჭი, ხელში დამბაჩას ათამაშებდა და მღეროდა: ღამით ჭირს - ვინმეს გზა გაუკვალო, დღისით შუქია წყალობით მზისა. ყოველი ლექსი, თუნდ სულ უბრალო ბურჟუას გულში ესობა ისრად. ეს პატარა გავროში იყო და ომში მიბრძანდებოდა. ბულვარზე რომ ჩავიდა, იქ შენიშნა, რომ ჩახმახი არა ჰქონდა იმის დამბაჩას. ვისი იყო ეს სიმღერა, რომელსაც ასე კოხტად აყოლებდა ფეხს, ან ვისი იყო სხვა ყველა იმისი სიმღერა, რომლებსაც სიამოვნებით მღეროდა, როცა კარგ გუნებაზე იყო, ესე იგი, ყოველთვის? არ ვიცით. ან ვინ იცის? იქნებ თავისიც იყო. ეს კია, რომ გავროშმა კარგად იცოდა ხალხში გავრცელებული სიმღერები და, რომ მღეროდა, თავის საკუთარ ჭიკჭიკსაც შიგ ურევდა. ქუჩის ბიჭი იყო, ყველგან დაწრიალებდა და ბუნების და პარიზის ხმების შეერთებით ჰქმნიდა პოპურის; ფრინველების გალობას უგუებდა სახელოსნოების სიმღერებს. მხატვრების შეგირდებს იცნობდა, თავისავით ქუჩის ბიჭებს. მგონი სამი თვე ყოფილიყო შეგირდად სტამბაში. ერთხელ პოეტს, ბაურ-ლორმიანს, ორმოციდან ერთ-ერთ უკვდავთაგანს, გაეგზავნა სადღაც. მაშასადამე, მწერლობის მცოდნე ბიჭი იყო გავროში. რას წარმოიდგენდა გავროში, რომ იმ საძაგელ, ცივ, წვიმიან ღამეს, როდესაც ისე კარგად გაუმასპინძლდა ორ პატარა ბავშვს თავის სპილოში, თავის ძმებს უწევდა განგების მფარველობას. საღამოზე თავის ძმებს უშველა, დილით თავის მამას; აი, როგორ გაატარა პატარამ ის ღამე. ის იყო თენდებოდა, შინ რომ მივიდა, სირბილით, რომ ბავშვებისთვის მიეხედა. ოსტატურად ჩამოსხა ძირს თავისი სტუმრები, ცოტა რამ უშოვა საუზმედ, აჭამა და წავიდა. ბავშვები ქუჩას მიანდო. იმ კეთილ ქუჩას, რომელმაც დედობა გაუწია თვით იმასაც. გამოთხოვებისას პატარა სიტყვით მიმართა: - მე კარსა ვკეტავ, ანუ სხვაფრივ რომა ვთქვათ, სადღაც ვქრები, ანუ როგორც სასახლეში ბრძანებენ, მე უნდა მოვკურცხლო. ჩიტუნებო, თუ ვერ იპოვეთ თქვენი დედიკო, ან მამიკო, აქეთ მოდით საღამოზე. ვახშამსაც ერთად შევექცევით და დაძინებითაც ტკბილად დავიძინებთ. აღარ მოვიდნენ ჩიტუნები, - ან პოლიციელი წაასხამდა, როგორც დაკარგულებს და ბავშვების თავშესაფარში მიიყვანდა, ან ცირკის მასხარა მოიტაცებდა, ან სადმე დაწიალებდნენ და გავროშის სასახლისთვის ვეღარ მიეგნოთ. თანამედროვე ჩვენი საზოგადოებრივი წესწყობილების ქვედაძირი სავსე არის ასე დაკარგულთა კვალით. შემდეგში ისინი ვეღარსადა ნახა გავროშმა. ათი-თორმეტი თვე გავიდა იმ ღამის შემდეგ. ხშირად მოაგონდებოდა ხოლმე პატარა ბავშვები, თავს მოიფხანდა და იტყოდა: - ნეტავ სად ეშმაკებში დაიკარგა ის ჩემი ორი ბალღი? მიდიოდა თავის დამბაჩით ხელში და პონტ-ო-შუს ქუჩაში შევიდა; თვალი გადაავლო, ერთის მეტი მაღაზია არსად იყო ღია და ის ერთიც, გარემოება მეტად საგულისხმო, ტკბილ-ნამცხვრის მაღაზია იყო. სწორედ ღვთის განგებით იყო, რომ შემთხვევა ეძლეოდა, ერთხელ კიდევ ეგემა ვაშლის ღვეზელი, ვიდრე უცნობ მომავალს მიეცემოდა. იქვე დადგა, ჯიბეში ხელი ჩაიყო, მოსინჯა ტანისამოსი, ჯიბეები და ვერა იპოვა რა, ერთი სუც კი არსადა ჰქონდა, და წამოიყვირა: - მიშველეთ! ხუმრობა კი არ არის ტკბილი ღვეზელის დაკარგვა! მაგრამ მაინც თავის გზას გაუდგა. ერთი ათი წუთის შემდეგ სენ-ლუის ქუჩაზე ამოყო თავი. პარ-კროიალის ქუჩაში რომ შევიდა, თეატრის აფიშები ჩამოფხრიწა, საცა კი ნახა, და ამით ამოიყარა ტკბილი ნამცხვრის დაკარგვის ჯავრი. არა, რა მსუქნად არიან ეს რენტის პატრონები! ძღომა არ იციან, იმდენსა სჭამენ! სულ ტორტებით იღმუძლებიან! აბა ჰკითხეთ, რას უშვრებიან თავის ფულს! თვითონაც არ იციან. სჭამენ და სჭამენ! მუცლის მეტი არა ახსოვთ რა! 6 სასახელო საზოგადოებრივი მოღვაწეობის ნიშანი არის ხალხით სავსე ქუჩაში უჩახმახო დამბაჩის ხელში თამაში, ასე რომ საზღვარი არა ჰქონდა გავროშის აღტაცებას, მარსელიოზას მღეროდა, მაგრამ ენის წვერზე ადგა თავისი ვარამი და შეწყვეტდა ხოლმე სიმღერას, რომ თავისი წამოეყვირა: - კარგად მიდის საქმე! ძალიან მაწუხებს ჩემი მარცხენა ფეხი. ქარები მქონდა და მოვიშორე. ძლივს გამიღიმა ბედმა, მოქალაქენო. ჭკვიანად იყვნენ ბურჟუები, თორემ ისეთს შემოვძახებ, რომ ღვთის რისხვად ეჩვენოთ, ცხვირს რომ დავაცემინებ. რა არის ჯაშუში? რა არის და ძაღლია! მაგრამ არა, ნურც ასე შეურაცხვყოფთ ძაღლებს. ტყუილად კი არ დაარქვეს ჩახმახს ძაღლი. აჰ, ნეტავი მეცა მქონდეს ერთი ამ დამბაჩაზე! ბულვარიდან მოვდივარ, მეგობრებო. ცხარდება საქმე, დუღს და გადადის, დრო არის, ქაფი მოვხადოთ ქვაბ-ქოთანს. მაშ ყოჩაღად, ძმებო! რომ უწმინდურთ სისხლმა მორწყოს ჩვენი ყანა. სამშობლოსათვის შემიწირავს ჩემი სიცოცხლე! ვეღარა ვნახავ ჩემს საყვარელს, ვერც წინანდელს და ვერც ადელს. მაგრამ ჯანდაბას! გაუმარჯოს სიხარულს, გაუმარჯოს ბრძოლას! გული გამიწყალეს ამ მტარვალებმა! ამ დროს ცხენი წაექცა ერთ გვარდიელს. გავროშმა მიწაზე დადო თავისი დამბაჩა, წამოაყენა კაცი, უშველა ცხენის აყენებაც, მერე თავის დამბაჩა აიღო და გზას გაუდგა. მიჩუმებული იყო და დამშვიდებული ტორინის ქუჩა. უცნაურ კონტრასტს წარმოადგენდა ეს მარეს უბნისთვის დამახასიათებელი უგრძნობლობა გარშემო ქუჩების ხმაურობაში. ოთხი დედაკაცი იდგა ერთ კართან და ჭორიკანობდა. შოტლანდიას სამ-სამი კუდიანი სჩვევია, პარიზს ოთხ-ოთხი ჭორიკანა. შეიძლება ისევე საბედისწეროდ ესროლა ვინმეს ბონაპარტისთვის „შენ, ...რომელს მეფობა გელის“, - როგორც მაკბეტს უთხრეს არმუიერის ჭალაში. ესეც იგივე დაჩხავლება იქნებოდა. ტორინის ქუჩის დედაკაცებს თავიანთი გაჭირვების მეტი არა აწუხებდათ რა. სამი მეკარე იყო და ერთი მეძონძე თავის კალათით და კავით. იდგნენ და ლაპარაკობდნენ ოთხივე, სიბერის ოთხივ თვისებით აღჭურვილნი, - უძლურებით, ჭკნობით, მიხრწნილობით და მწუხარებით. თავმდაბალი დედაკაცი იყო მეძონძე. ამ ღია ცის ქვეშ მყოფ ქვეყანაზე მეძონძე ქედს იხრის და მეკარე მფარველობს; ეს დამოკიდებული არის ეზოს იმ კუნჭულზე, სადაც სანაგვე ყუთია გამართული, და მეკარის სურვილისამებრ ხან ძალიან მსუქანია და ხან ძალიან მჭლე. შეიძლება ცოცხის გასმაშიც კი მოიპოვებოდეს გულკეთილობა. მადლიერი დედაკაცი იყო მეძონძე და ტკბილად უცინოდა. რა სიცილი იყო! - სამ მეკარეს ამგვარი ლაპარაკი ჰქონდა: - მართლა! ისევ ისე იფხაჭნება თქვენი კატა? - ღმერთო ჩემო! - კატა, მოგეხსენებათ, ბუნებითაც ძაღლის მტერია. თუ ჩივის ვინმე, ისევ ძაღლები! - და ადამიანებიც. - მართალია, მაგრამ კატისაგან რწყილი არავის შეაჯდებაო. - არც ძაღლისაგან, ოღონდ საშიში არის ძაღლის შენახვა. ერთ წელიწადს ისე გამრავლდა, მახსოვს, ძაღლი, რომ გაზეთებშიც კი გამოაცხადეს. ეს იმ დროს, როდესაც ტუილრის სასახლეში დიდრონი ცხვრები ჰყავდათ, პატარა ბატონიშვილის ეტლში შებმულნი, გახსოვთ? რომის მეფისა... - მე ბორდოს დუკი უფრო მიყვარდა. - მე ლუი მეჩვიდმეტე ვნახე. ლუი მეჩვიდმეტე ყველას მირჩევნია. - ძალიან გაძვირდა ხორცი, ჰა, პატაგონ-ქალებო? - აჰ! ნუღარ მომაგონებთ, საშინელებაა ჩვენი საყასბო! საზარელი საშინელება! ეჰ, რაღაც დანაწონების მეტს ვერას წაეკარები. აქ კი მენაგვე ჩაერია საუბარში: - აღარა იშოვება რა, ქალებო, ვაჭრობაც ძალიან გაძნელდა, ყველაფერს ფასი დაადეს, უვარგისსაც კი. აღარაფერს იმეტებენ გადასაყრელად, სულ თვითონვე სჭამენ. - ეჰ, გაჭირვებამ იცის, ჩემო ვარგულემ. - ეგ მართალია, - მიუგო პატივისცემით მეძონძემ, - კიდევ კარგი, რომ მე ჩემი ხელობა მაინცა მაქვს. ცოტა ხანს მიჩუმდნენ, მეძონძე აიყოლია თავის გამოჩენის სურვილმა, რაც ძირითადი თვისება არის ადამიანისა, და განაგრძო: - შინ რომ მივალ ხოლმე დილით, ჯერ კალათს დავცლი, ვარჩევ ნაპოვარს. რამდენიმე გროვად მიყრია იატაკზე. მჩვრებს ერთ კალათაში ჩავყრი, კურკას და ნაფცქვენს მეორე კალათში. საცვლის ნაფხრეწს - განჯინაში, ქაღალდს - ფანჯრის კუთხეში, თუ საჭმელი არის რამე, ჩემ ბადიაში. შუშების ნამტვრევს ბუხარში, ძველ ფეხსაცმელს კარს უკან და ძვლებს ჩემი ტახტის ქვეშ. გავროში უკან მისდგომოდა და ყურს უგდებდა. - ბებრუცუნებო, რასა ბრძანებთ პოლიტიკისას? უცბად შეუტიეს, ერთხმად ოთხივემ: - შენ ვინა გკითხავს, შე არამზადავ, შენა?! - ეგ რა გიჭირავს მაგ დასამიწებელ ხელში? დამბაჩა? - ამას უყურეთ ერთი! ჯერ მიწას არ ასცილებია! - როგორ მოისვენებს, მანამ მთავრობას არ დაამხობს? პასუხის ღირსად არა სცნო გავროშმა. ზიზღით გადახედა, ცერი მიიდო ცხვირზე და ფართოდ გაშალა თითები. მეძონძემ შეუტია: - გასწი, გაგვეცალე, შე ფეხშიშველა მაწანწალავ! პატაგონ-ქალს რომ ეძახდნენ, შეურაცხყოფილის ბრაზით ხელები გაასავსავა: - უბედურება მოგველის, რაღა თქმა უნდა! ჩემ გვერდით რომ ბიჭი დგას, აი, ესპანურად წვერშეკრეჭილი, ისე ჩამოივლიდა ხოლმე ყოველ დილით, რომ ერთი ვარდისფერქუდიანი ლამაზი უნდა ჰყოლოდა თან, ხელიხელჩაკიდებული, და ამ დილით კი რომ ჩამოიარა, იმ გოგოს მაგივრად თოფი ეჭირა ხელში. მადამ ბაშემა თქვა, წარსულ კვირას რევოლუცია მოხდა, ღმერთო, შენ მომაგონე. აი, საცა ხბორებსა ჰყიდიან! დიახ, პონტუაზში, და ეგეც რომ არ იყოს, ამას ხედავთ, თავის დამბაჩით, ამ უტიფარ მურტალს! ამბობენ, სულესტინი სავსეა ზარბაზნებითაო. რა უნდა გააწყოს მთავრობამ, როცა ქვეყანას იკლებენ ეს მაწანწალა ყაჩაღები, რომლებმაც არ იციან, რა მოიგონონ, რომ ქვეყანა არიონ და ხელი მოითბონ. ის არ გვეყოფოდა, რაც ჩვენ ვაი-ვაგლახი ვნახეთ, რომ ახლა ეს არ გამომტვრალიყო! მოსვენება კი აღარ არის და! ღმერთო დიდებულო! მე რომ დედოფალი ვნახე თავისი ეტლით! ახლა ბურნუთი როგორ გაძვირდება! საშინელებაა! მეც იქ ვიქნები, იცოდე, გილიოტინაზე რომ აგაბრძანებენ, შე ბედასლო, შენა! - რას დუდღუნებ, ძველისძველო? ეგა სჯობს, რომ ხორთუმი მოიხოცო, - შესძახა გავროშმა და გაქუსლა. პავეს ქუჩაში რომ გავიდა, იქაც მოაგონდა მეძონძე და ამ მონოლოგით მიმართა, თუმცა ის იქ აღარა ჰყავდა: - სცდები, რომ აგრე ლანძღავ რევოლუციონერებს, ქალბატონო ნაგვისყუთო, შენ საშველად არის ეს დამბაჩა, რომ ნაგავი კი არა, კარგი საჭმელი-სასმელი გქონდეს სუფრაზე. და რაღაც ხმაური მოესმა უკნიდან; მეკარე პატაგონი თურმე მოსდევდა, შორიდანვე უღერებდა მუშტს და უყვიროდა: - შე ნაბიჭვარო, შენა! - ახლა მაგის დარდი ამიშალე, რა მენაღვლება?! ცოტა ხანს უკან, ლამუანონის სახლთან რომ მივიდა, დაიყვირა: - ბრძოლისკენ, ხალხო! მაგრამ დაღონდა უცბად: დახედა თავის დამბაჩას და საყვედურით უთხრა, თითქოს ცდილობს გული მოუგოსო! - მე მივდივარ და შენ კი ადგილიდან ვერ დაიძვრი! ძაღლსაც შეუძლია ძაღლად წოდებული ჩახმახი დაავიწყოს კაცს. პატარა ფინია დაინახა გამხდარი, დამშეული და შეებრალა: - ნუთუ მთელი კასრი ჩაყლაპე, შე საწყალო, რომ აგრე გიჩანს მთელი მისი გვერგვები? მერე ლ-ორმ-სენ-ჟერვესკენ მიაშურა. 7 სენ-ჟანის მოედანზე, სადაც უკვე იარაღი ჩამოერთმიათ ერთ სამხედრო სადარაჯოსთვის, გავროში გაერია ხალხში, რომელსაც წინ მიუძღვოდა ანჟოლრასი, კურფეირაკი, კონბფერი და ფეილი. თითქმის შეიარაღებულნი იყვნენ ყველანი. ახლა ბაორელი და ჟან პრუვერი შეუერთდათ და უფრო იმატა ხალხმა. ანჟოლრასს სანადირო თოფი ჰქონდა: ორლულიანი, ჯონბფერს - ეროვნული გვარდიის თოფი, რაზმის ნომრით, და ქამარში ორი დამბაჩა; სერთუკის ღილები გახსნილი ჰქონდა და კარგად მოუჩანდა დამბაჩები; ჟან პრუვერს ძველი ჯაზაირი ჰქონდა, ცხენოსანი ჯარისა; ბაორელს - მოკლე შაშხანა; კურფეირაკი იქნევდა ჯოხს; ფეილისაც ამოღებული ხმალი ეჭირა, წინ მიუძღოდა და ყვიროდა: - პოლონეთს გაუმარჯოს! მორლანის ქუჩიდან მოდიოდნენ. ზოგს ყელსახვევი დავიწყებოდა, ზოგს ქუდი. დაღლილები იყვნენ, წვიმით დასველებულები, მაგრამ მოელვარე მზერა ჰქონდათ. მივიდა წინამძღოლთან გავროში და დინჯად ჰკითხა: - სად მივდივართ? - წამოდი, - უთხრა კურფეირაკმა. ფეილის უკან ბაორელი მოდიოდა, უფრო მოკუნტრუშობდა, თავს ისე გრძნობდა, როგორც თევზი წყალში. ჟოლოსფერი ჟილეტი ეცვა. ყველაფრის შემმუსვრელი ენა ჰქონდა. ერთ ბებერ კაცს გული გაუხეთქა იმისმა ჟილეტმა და ყვირილი მორთო: - წითლები მოდიან! - წითლები, წითლები! - შეაყენა ბაორელმა. - სირცხვილია ასე შიში, ბურჟუავ, ისე როგორ წავხდები, რომ კანკალი დამაწყებინოს წითელმა ყაყაჩომ, ან წითელქუდა გოგომ. მერწმუნეთ, ბურჟუავ, სჯობია წითელი ფერის შიში რქიან საქონელს დავუთმოთ. კედელზე ერთი მშვიდობის მაუწყებელი ქაღალდი დაინახა გაკრული, - არქიეპისკოპოსი ნებას აძლევდა თავის „სამწყსოს“, კვერცხი ეჭამათ იმ მარხვაში. გაბრაზდა ბაორელი: - რაო? სამწყსოო? ზრდილობიანი ხსენებაა ბატებისა! და ჩამოგლიჯა კედლიდან ეს წმინდა ნებართვა. ამით დაიმორჩილა გავროში; თვალს აღარ აშორებდა ბიჭი და აკვირდებოდა. - სცდები, ბაორელ, - უთხრა ანჟოლრასმა, - რა გენაღვლება, იყოს თავისთვის ეს ქაღალდი! ჩვენ მაგის მოსასპობად კი არ გამოვსულვართ. უსარგებლოდა ხარჯავ შენს ცეცხლს. მომარაგებულის გაფრთხილებაც უნდა ვიცოდეთ. თუ მწყობრში ხარ, ცალკე ნუ ისვრი თოფის ტყვიას და ნურც მრისხანებას. - კაცია და გუნებაო, ანჟოლრას, - უპასუხა ბაორელმა. მარცხვენს ეს ეპისკოპოსის პროზა. მე მინდა, ჩემინებისად ვჭამო კვერცხი და არა ვიღაცის ნებართვით. შენ ცივი გონების კაცი ხარ, მე კი გართობაც მიყვარს. და გარდა ამისა, ჩემს მარაგს კი არა ვფლანგავ, პირიქით, მინდა ისე ვისკუპო, რომ ჩემს მიზანს მივაღწიო, ვვარჯიშობ. ის ეპისკოპოსი ჩამოვხიე? ჰერკულესის მზემ, იმიტომ ჩამოვხიე, რომ მინდა მადაზე მოვიდე! ყურში ეცა გავროშს ეს სიტყვა „ჰერკულესი!“ ყოველგვარ შემთხვევას ეძებდა, რომ განვითარებულიყო. ბიჭი პატივისცემით შეჰყურებდა ამ აფიშების ჩამოხევას და ჰკითხა: - ეს ჰერკულესი ვიღა არის? განუმარტა ბაორელმა: - აი, დასწყევლოს ღმერთმა ძაღლიცა და იმის გამჩენიცაო, ლათინურად. ამ დროს ერთი სახლის ფანჯარაში ყმაწვილი კაცი დაინახა ბაორელმა, ფერმკრთალი, შავწვერიანი, რომელიც ზემოდან უყურებდა ამ ხალხს. ალბათ, წევრი იქნებოდა ანბანის საზოგადოებისა. და ახლა იმას მიმართა ბაორელმა: - ჩქარა ვაზნები! Para bellum.[6] - Bel homme! მართლა! - წამოიძახა გავროშმა, რომელიც დარწმუნდა, რომ ახლა კი კარგად ესმოდა ლათინური. ამ ყმაწვილებს მრავალი ხალხი მოსდევდა მხიარული ხმაურით, - სტუდენტები, არტისტები, ეკსის კუგურდის მომხმარე ყმაწვილები, მუშები, ნავსადგურლები, შეიარაღებული ჯოხებით და ხიშტებით. ზოგს კონბფერივით დამბაჩა ედო შარვლის ჯიბეში. ერთი მოხუცებული კაცი ჩარეულიყო ამ ყმაწვილ ხალხში; მეტისმეტად მოხუცებულსა ჰგავდა, მაგრამ მაინც ამ ყმაწვილებთან იყო. იარაღი ჰქონდა და ჩქარობდა, უკან არ დარჩენილიყო, თუმცა ჩაფიქრებული ჩანდა. თვალი მოჰკრა გავროშმა: - ეს ვიღაა? - ჰკითხა კურფეირაკს. - ბებერი კაცია. ეს მაბეფი იყო. 8 ვნახოთ, რა მოხდა. ანჟოლრასი და იმისი ამხანაგები ბურდონის ბულვარზე იყვნენ იმ დროს, როდესაც დრაგუნები ხალხს მისცვივდნენ. ანჟოლრასმა, კურფეირაკმა და კონბფერმა სხვებთან ერთად ბასონპიერის ქუჩას მიაშურეს ყვირილით: - ბარიკადებზე! ლედიგიერის ქუჩაზე ერთი ღრმად მოხუცებული კაცი შეხვდათ. მაშინვე მიიპყრო იმათი ყურადღება, რადგან ისე ბარბაცებდა, თითქოს მთვრალი ყოფილიყო. გარდა ამისა, ქუდი ხელში ეჭირა, თუმცა მთელ დილას წვიმდა და წვიმდა მაშინაც, ამ ყმაწვილებს რომ შეხვდა. კურფეირაკმა იცნო მოხუცებული მაბეფი, იცნო, რადგან ბევრჯერ მიეცილებინა მარიუსი იმის სახლამდე. იცოდა კურფეირაკმა მაბეფის მშვიდობიანი ცხოვრება; იცოდა, რომ მორიდებული, თავმდაბალი კაცი იყო ეს ძველი მნათე, წიგნების მოყვარული; გაუკვირდა, იქ რომ დაინახა, იმ არეულობაში, ორი ნაბიჯის მანძილზე ზარბაზნებიდან, სწორედ იმ ადგილზე, რომელსაც მიზანში ამოიღებდა მთავრობის ჯარი, სროლა რომ ატეხილიყო. უქუდოდ მოდიოდა მოხუცი ავდარში, თითქო სასეირნოდ გამოსულიყო ამ არეულობაში. მიესალმა კურფეირაკი და ასეთი დიალოგით გამოელაპარაკნენ ერთმანეთს ოცდახუთი წლის აჯანყებული და სამოცდათხუთმეტი წლის მოხუცებული: - ბატონო მაბეფ, შინ წაბრძანდით. - რადა? - შეიძლება ბრძოლა ატყდეს. - ძალიან კარგი. - თოფის სროლა ატყდება, შეიძლება ხმალი და ხიშტი იხმარონ. - ძალიან კარგი. - ზარბაზნის სროლა... - ძალიან კარგი, თქვენ საით მიხვალთ? - ჩვენ მივდივართ, რომ ძირს დავცეთ ჩვენი მთავრობა. - ძალიან კარგი. და ისიც თან გაჰყვა. მას შემდეგ ხმა აღარ ამოუღია. უცბად გაუმაგრდა ფეხი. მუშებმა ხელი გაუწოდეს, - დაგეხმარებით, თუ დაღლილი ბრძანდებითო, - მაგრამ თავი გაიქნია, - არა, არ მინდაო. - თითქმის პირველ რიგში მოქცეულიყო და მოძრაობა იმ ადამიანისა ჰქონდა, რომელიც იძვრის, მიდის, და სახე კი იმ ადამიანისა, რომელსაც სძინავს. - საწყალი კაცი! - დუდუნებდნენ სტუდენტები, - როგორი თავდადებულია! და ხმა გავარდა, მაშინვე, - კონვენტის წევრი არის წინანდელი, ერთ-ერთი მეფის მკვლელთაგანიო. ვერერის ქუჩით წავიდნენ. წინ გავროში მიუძღოდათ და, რაც შეეძლო, მაღალი ხმით მღეროდა, ისე რომ, ის ასრულებდა თავის სიმღერით ბუკის დანიშნულებას: აი უკვე ცაზე ამოცურდა მთვარე, უკვე ღამის თრთვილით იფარება არე. - განა დრო არ არის? დრო არ არის განა? - ეხვეწება ჟანი კერპ, თავნება ჟანას. ზე, ზე, ზე, შატეზე. ღმერთი, მეფე, ჯღანი, გახვრეტილი გროში - აი ამ სიმდიდრით ვცხოვრობ მე ჩვენს დროში! მზე ჩავიდა უკვე, ღამე არის ბნელი, მიწურს გაზაფხულის სუნი ათრობს მწველი მინდორში ბალახი ყვავის, ეძლევა ცეკვას და ხალისს, ზე, ზე, ზე, პასაზე. ღმერთი, მეფე ჯღანი, გახვრეტილი გროში - აი ამ სიმდიდრით ვცხოვრობ მე ჩვენს დროში! მგლის ლეკვებმა ტყეში ისე იჩხუბეს ბარტყი ჭილყვავისა ისე ძლიერ დათვრა, - რომ თვით ხაფანგშიც კი გაიცინა დათვმა. ზე, ზე, ზე, მედონზე. ღმერთი, მეფე ჯღანი, გახვრეტილი გროში - აი ამ სიმდიდრით ვცხოვრობ მე ჩვენს დროში! ირგვლივ ისმის მხოლოდ არეული ხმები, იფარება თრთვილით მინდვრები და მთები, განა დრო არ არის? დრო არ არის განა? ეხვეწება ჟანი კერპ, თავნება ჟანას. ზე, ზე, ზე, პანტენზე. ღმერთი, მეფე ჯღანი, გახვრეტილი გროში - აი ამ სიმდიდრით ვცხოვრობ მე ჩვენს დროში! ამასობაში გავროშს რამდენი რამ შეემთხვა. კეთილსინდისიერად რომ ჩააქვავა სანათი და ვიელ-ოდრიეტის ქუჩაზე გავიდა, სადაც „კატაც კი არსადა ჩანდა“, სწორად შესაფერად სცნო დროც და სიბნელეც, რომ თავისი სიმღერით დაეტკბო მძინარე ბურჟუები. სიმღერის ხმას აყოლებდა ფეხს და ამით უფრო აჩქარებდა სვლას. მიდიოდა, ხმამაღლა მღეროდა და ბურჟუებს უტოვებდა მემკვიდრეობად თავის სიმღერის ხანებს: ჩეროში შაშვი ამბობდა ლანძღვით; „წეღან აი იქ, რომ არის ნაძვი, ვიღაცა რუსი ერთ გოგონასთან“. ჩემო ლამაზებო, ლამაზებო სწორეთ, ფერად-ფერად მწკრივად საით გაიქროლეთ? შენ, პიერო, აბა, ეს რას ჰგავს, დღე ერთია, სულ სხვადასხვა გყავს. ჩემო ლამაზებო, ლამაზებო სწორეთ, ფერად-ფერად მწკრივად საით გაიქროლეთ? ზოგჯერ საწამლავზე საშიშია ტრფობა, ნაზი ხელი მახრჩობს, მაკარგვინებს გრძნობას, ჩემო ლამაზებო, ლამაზებო სწორეთ, ფერად-ფერად მწკრივად საით გაიქროლეთ? სად ხარ ჟამო გართობისა, ჩემი გაპამპულება ლიზონს გულით სურდა, მაგრამ ჩაუმწარდა გუნება! ჩემო ლამაზებო, ლამაზებო სწორეთ, ფერად-ფერად მწკრივად საით გაიქროლეთ? როცა სიუზეტა - ღმერთო ჩემო - მზერას მესროდა, სულ ვკანკალებდი, აზრს ვკარგავდი, თავბრუ მესხმეოდა. ჩემო ლამაზებო, ლამაზებო სწორეთ, ფერად-ფერად მწკრივად საით გაიქროლეთ? ღამე წიგნს ვშლი მშვიდად, მადლენი მყავს თანა, აბა რას დამაკლებს ქაჯი და სატანა! ჩემო ლამაზებო, ლამაზებო სწორეთ, ფერად-ფერად მწკრივად საით გაიქროლეთ? როცა სიშიშვლით მიგიზიდავს ფეხი ლამაზი, ფეხი ლამაზი, საოცარი მაცდური, ნაზი, - ფრთხილად, ადელო! ჩემო ლამაზებო, ლამაზებო სწორეთ, ფერად-ფერად მწკრივად საით გაიქროლეთ? ცეკვიდან რომ ვბრუნდებოდი მე ჩემი მზით სახლში, მის წრფელ შუბლზე ვარსკვლავები ფერს ჰკარგავდნენ ცაში. ჩემო ლამაზებო, ლამაზებო სწორეთ, ფერად-ფერად მწკრივად საით გაიქროლეთ? სიმღერით მიდიოდა, სიმღერას აყოლებდა ხელსა და ფეხს. ხელის ქნევა სიმღერის საყრდენია. მოძრავი სახე გავროშისა განსაცვიფრებლად იცვლიდა გამომეტყველებას, ისე იღრიჯებოდა და იღმიჭებოდა, უფრო კონვულსიურად და უცნაურად, ვიდრე გასაშრობად გაფენილი დახეული სარეცხი დიდ ქარში. სამწუხაროდ, მარტო იყო ქუჩაში და იმ სიბნელეში ვერ დატკბებოდა ვინმე მისი ხელოვნებით. რამდენი საუნჯე იკარგება ასე ამაოდ! და უცბად გაჩერდა ბიჭი. - შევწყვიტოთ რომანსი, - წარმოთქვა ჩუმად. მგლის თვალი ჰქონდა ბიჭს და იქვე, ერთი ალაყაფის კარებთან, რაღაც დაინახა, რომელსაც „ერთადს“ ეძახიან, ესე იგი გაერთიანებული ცოცხალი კაცი და უსულო საგანი. საგანი პატარა ურიკა იყო და ცოცხალი კაცი, - ერთი ოვარნელი მთვრალი, რომელიც ზედ ხვრინავდა. ხელები ქუჩისკენ ჰქონდა, თავი კოფოსკენ მიედო მძინარეს, ფეხები მიწაზე ჩამოეშვა. დიდი გამოცდილების მქონე გავროში მაშინვე მიხვდა, რომ ლოთთანა ჰქონდა საქმე. მებარგულე იქნებოდა ამუბნელი, მაგრამ ისე დამთვრალიყო უბედური, რომ შინამდე ვეღარ მიეღწია. „კარგი რამ არის და ხშირად სასარგებლოც ზაფხულის ღამე, - ფიქრობდა გავროში, - თავის ურიკაში ჩაეძინა ოვერნელს? ძალიან კარგი. მაშ ურიკა რესპუბლიკას და ოვერნელი მონარქიას“. დაინახა თუ არა ურიკა, მაშინვე გაუელვა ბრწყინვალე მოსაზრებამ: „ეს ურიკაც გამოგვადგება ჩვენი ბარიკადის დასამშვენებლადო“. ოვერნელი ხვრინავდა. ფრთხილად წაავლო ხელები მძინარეს ფეხებში და ძირს დასწია. მერე უკან მოეჭიდა ურიკას, გასწია ნელ-ნელა და ისე ნაზად გაშხლართა მთვრალი მიწაზე, რომ მას ხელი არ გაუნძრევია. ეხლა კი იმისი იყო ეს ურიკა. დაჩვეული იყო ბიჭი: ცხოვრების ყოველი მოულოდნელი ავისთვის მზად ყოფილიყო ყოველგვარი საჭირო იარაღით, და ჯიბეში ედო, რაცა ჰქონდა. ხელი ჩაიყო ჯიბეში, პატარა ქაღალდი ამოიღო. მერე წითელი ფანქარი, ალბათ ასწაპნა ვისმე დურგალს, და დაწერა: „საფრანგეთის რესპუბლიკა შენი ურიკა მიღებულია“. და ხელი მოაწერა „გავროში“. ეს ფრიად მნიშვნელოვანი საბუთი ჟილეტის ჯიბეში ჩაუდო მთვრალს, რომელიც ისევ გულიანად ხვრინავდა, ხელები წაავლო ხელნებს და ბაზრისკენ წავიდა. წინ ურიკას მიაქანებდა, გამარჯვების ზეიმური გრიალით. სწორედ ეს იყო საშიში. მეფის სტამბის კართან დროებითი სადარაჯო მოეწყოთ ეროვნული გვარდიისა. კარგა ხანი იყო ეს ხმაურობა აღვიძებდა ხალხს და დარაჯებსაც, რაღა თქმა უნდა, ხან ერთი წამოიწევდა, ხან მეორე. ზედიზედ ორი სანათის გატეხვა, ხმამაღლა სიმღერა შუაღამისას, მეტისმეტი იყო ყოველივე ეს მიძინებულ მშიშარა ქუჩისთვის, რომელიც სულ იმას ნატრობდა, - ნეტავი მზის ჩასვლისას შეიძლებოდეს დაწოლა, რომ ცოტა სანთელი დამეხარჯოსო. ამგვარ ხმაურს და წესიერების დარღვევას დღისითაც ვერსადა ნახავდა იმ მიყრუებულ უბანში მშვიდობიანი ბურჟუა, და იმ ღამეს კი ისეთი მოუსვენარი, შეუწყვეტელი ხმა აღვიძებდა, თითქო თავით ბოთლი უდგას, შიგ ბუზი ჩავარდნილა და ბზუილით უწყალებს გულსაო. დარაჯების ათისთავი გაფაციცებით უგდებდა ყურს და ელოდა. კეთილგონიერი კაცი იყო და არ უნდოდა საქმე წაეხდინა აჩქარებით. მაგრამ ისეთი გრიალი გაჰქონდათ ქვაფენილზე ურიკის თვლებს, რომ ათისთავის მოთმინების ფიალა აივსო, იძულებული გახდა გამოსულიყო და გამოეძია საქმე. - მთელი ჯგუფი იქნება აჯანყებულებისა, - ფიქრობდა ათისთავი, - სიფრთხილე არის საჭირო... ცხადი იყო, რომ ანარქიის გველეშაპი გადმოვარდნილიყო თავის ბუნაგიდან და ახლა მთელ უბანში დათარეშობდა. ფეხაკრეფით, თითის წვერებზე გავიდა ათისთავი ქუჩაში. და უცბად, ეს იყო ვიეილ-ოდრიეტის ქუჩისკენ უნდა ჩაექანებინა გავროშს „რესპუბლიკის“ ურიკა, რომ წინ აეტუზა ერთი მაღალი ფორმის ტანისამოსი - სამხედრო ქუდი და თოფი. იქაც ისევ უცბად შეჩერდა. - ბიჭოს, - წამოიძახა გავროშმა, - ისა ყოფილა. ოჰ, გამარჯობა, საზოგადოებრივო წესწყობილებავ! ხანგრძლივი გაკვირვებისა არა იცოდა რა ბიჭმა. - სად მიხვალ, შე საძაგელო? - მოქალაქევ, - მიუგო გავროშმა, - მე თქვენთვის ჯერ ბურჟუა არ მიკადრებია. რად მაყენებთ მაგ შეურაცხყოფას? - სად მიხვალ ამ დროს, შე მაწანწალავ? - იქნება გუშინ ძალიან ჭკვიანი კაცი ბრძანდებოდით, მაგრამ დღეს კი საიმისო არა გეტყობათ რა. - სად მიხვალ-მეთქი, გეკითხები, შე არამზადავ, შენა! გავროშმა უპასუხა: - რა თავაზიანი ლაპარაკი გცოდნიათ! ძნელი წარმოსადგენია, გარწმუნებთ, რომ ემაგრე ხნიერი ხართ. მე რომ თქვენი ვიყო, სულ ცალ-ცალად გავყიდდი მაგ ჭაღარა თმას, თითოს ას ფრანკად. ხუთას ფრანკს ჩავიჩხრიალებდი ჯიბეში. - სად მიხვალ, შე ქურდბაცაცავ, შენა? სად მიხვალ, სად? ისევ დარბაისლურად უპასუხა გავროშმა: - საზიზღარი სიტყვები შეგრჩენიათ პირში, ჩემო ბატონო. ძუძუს რომ მოგაწოვებენ, სთხოვეთ, კარგად გამოგირეცხონ პირი. ათისთავმა ხიშტი მოიმარჯვა. - ბიჭო, მეტყვი თუ არა, სად მიხვალ, შე სალახანავ, შენა? - თქვენო აღმატებულებავ, - მიუგო გავროშმა, - მშობიარედ მიწევს ცოლი და ექიმის წასაყვანად გიახლებით. - მაშ აგრე?! - შეჰყვირა ათისთავმა. გულმაგარი ჭკვიანი კაცი იმით დაამტკიცებს თავის ღირსებას, რომ სწორედ იმას გამოიყენებს გაჭირვებიდან თავის დასაღწევად, რამაც ეს გაჭირვება მიაყენა. ურიკამ ჩააგდო ამ განსაცდელში და ურიკა უნდა დახმარებოდა გავროშს. სწორედ იმ დროს, როდესაც ათისთავმა ჩახმახი დაუშვა თავის თოფს, ურიკა უცბად სასროლ ყუმბარად იქცა, დიდი ძალით გაექანა ათისთავისკენ, ცოფიანივით ეტაკა შიგ მუხლებში და პირაღმა ჩააგდო თხრილში წესიერების დამცველი. თოფი გავარდა, მაგრამ ზევით წავიდა ტყვია. ათისთავმა ყვირილი დაიწყო, დარაჯები გამოვიდნენ ნელ-ნელა, დიდი სიფრთხილით, რაკი ერთხელ გავარდა თოფი, მეორედაც უნდა გავარდნილიყო და ერთ სროლად დასცალეს დარაჯებმა თავიანთი თოფები. დასცალეს, ხელახლა გადატენეს და სიბნელეში ისროლეს. იდგნენ და ისროდნენ. თხუთმეტ წუთამდე გაგრძელდა ეს სროლა. ბავშვების თამაშს მოგაგონებდათ, თვალახვეული რომ დასდევს ამხანაგებს, იქნება დავიჭირო ვინმეო. - თხუთმეტ წუთამდე გაგრძელდა და მრავალი შუშა გატეხა ფანჯრებში. ისე გარბოდა გავროში, თითქოს ფრთები შეისხაო. ხუთი-ექვსი ქუჩა გაირბინა, სუნთქვა ეკვროდა და, ანფან-რუჟის ქუჩის კუთხესთან რომ მივიდა, ქვაზე ჩამოჯდა სულის მოსაბრუნებლად. თან ყურს უგდებდა. ცოტა ხანი ასე იჯდა, მერე, რაკი თავისუფლად ამოისუნთქა, უკან მიიხედა, საიდანაც საზარელი სროლის ხმა ისმოდა, მარცხენა ხელი გაშალა და ცხვირზე მიიდო, სამჯერ აჩვენა ცხვირი, მარჯვენა ხელი კი სამჯერ ჩაიკრა კეფაში. ამგვარად ცხვირის ჩვენებით გამოხატავდა პარიზელი გამენი მთელ თავის დაცინვას და ეტყობოდა, კარგადაც ჰხატავდა, რადგან ეს ცხვირის ჩვენება, აგერ ნახევარი საუკუნეა, ისევე გავრცელებულია, როგორც წინათ. ამ გამარჯვებას და სიხარულს მწარე ფიქრიც ჩაერია: - ძალიან კარგი, ვიცინი და დავცინი, ვერთობი, მაგრამ გზა რომ ასე გავიგრძელე? საიდან სად მოვუარე და! ახლა საქმე ის არის, დროზე მივიდე ბარიკადზე. და ისევ მოჰკურცხლა. მაგრამ აქ შიში აღარა ჰქონდა და შემოსძახა: დრომ თქვენ მოგთიბათ ბალახის დარად, მაგრამ ბასტილია მტკიცეა მარად! ძმებო! ძირს დამპალი რეჟიმი! ჩემო ლამაზებო, ლამაზებო სწორეთ, ფერად-ფერად მწკრივად საით გაიქროლეთ? კეგლის თამაშში შეიბნენ ცხარედ, აბა ბურთულა? ხელმარჯვე დარტყმით მთლად დაიმსხვრევა ბურბონთა ტახტი. ჩემო ლამაზებო, ლამაზებო სწორეთ, ფერად-ფერად მწკრივად საით გაიქროლეთ? ლუვრში შემკრთალნი მსჯავრს მოელიან... მონარქიის ნაგავი რკინის ცოცხით გავგავოთ, ხალხო, ძირს მონარქია! ჩემო ლამაზებო, ლამაზებო სწორეთ, ფერად-ფერად მწკრივად საით გაიქროლეთ? ვერ შეიკავებს მესერი ვულკანს, შენ, შარლ მეათევ, კარების უკან, თვით ტალახში უნდა იგორო! ჩემო ლამაზებო, ლამაზებო სწორეთ, ფერად-ფერად მწკრივად საით გაიქროლეთ? ამაოდ არ ჩაუარა სადარაჯოს ამოდენა სროლამ: ურიკა დაატყვევეს, მთვრალი ციხეში ჩააგდეს; ერთი შეშის საწყობში გაგზავნეს, მეორე სამხედრო სასამართლოში, როგორც აჯანყებულთა მომხრე და დამხმარე. დიდი უნარი გამოიჩინა მთავრობამ ამ შემთხვევაში და დაამტკიცა, რა გულმოდგინედ და თავგანწირვით იცავს საზოგადოებრივ მშვიდობიანობას. გავროშის ეს თავგადასავალი ტანპლის უბნის მცხოვრებლების მეხსიერებაში დარჩენილა; დღესაც შიშის ზარსა სცემს ბებერ ბურჟუებს, და იმათ მოგონებათა სიაში ამ სათაურით არის აღნიშნული: „აჯანყებულების იერიში ღამით მეფის სტამბის სადარაჯოზე“. 9 ...და მართლაც ერთი ახალი მოქმედი პირი გამოჩნდა სცენაზე, მეორე ზარბაზანი ბარიკადის დასანგრევად. არტილერისტებმა სწრაფად დააყენეს ეს ზარბაზანი და ბარიკადისკენ უყვეს პირი. ეს უნდა ყოფილიყო დასაწყისი დასასრულისა. რამდენიმე წუთის შემდეგ ორი ზარბაზნის სროლა გაისმა ერთად. ზარბაზნის სროლას თან მოჰყვა ჯარის და გვარდიელების თოფის ტყვია. პატარა მანძილით დაშორებულ უბნიდანაც ისმოდა ზარბაზნის სროლა. ორი ზარბაზანი რომ ცეცხლს აყრიდა შანვრერის ბარიკადს, ორი კიდევ სხვა სენ-მერის ბარიკადს ესროდა ფინდიხს, ერთი სენდენის და მეორე ობრი-ლე-ბუშეს ქუჩიდან. საზარელ ბანს აძლევდნენ ერთმანეთს ეს ზარბაზნები. ომის შავბნელი ძაღლების ყეფა იყო აქაც და იქაც. შანვრერის ქუჩის ბარიკადს ერთი ზარბაზანი ყუმბარით სცემდა, მეორე ფინდიხით. ყუმბარას რომ ისროდა, პირი ცოტა ზევით ჰქონდა აწეული და ისე იყო მომართული, რომ ბარიკადის ქვაყრილს ზემოდან დასცემოდა, დაენგრია, ძირს ჩამოეშალა და ბარიკადში მყოფთ მოხვედროდა ეს ნანგრევი. ამგვარად სროლის მიზანი იყო ქვაყრილის ზემოდან ძირს ჩაერეკა აჯანყებულები, რომ ზემოდან სროლა აღარ შეძლებოდათ და, მაშასადამე, უზიანოდ მისულიყო ჯარი ბარიკადზე იერიშით. ყუმბარას ბარიკადის კედლიდან უნდა გაერეკა აჯანყებულები, ფინდიხს - დუქნის ფანჯრებიდან. მერე კი მიეპარებოდნენ, აძვრებოდნენ ქვაყრილზე და ხელთ იგდებდნენ ბარიკადს. - უნდა შევამციროთ როგორმე ამ ზარბაზნების ძალა, - თქვა ანჟოლრასმა და დაიყვირა. - ცეცხლი არტილერიას! მხოლოდ ამ ბრძანებას ელოდნენ. დიდი ხანი იყო პასუხს არ აძლევდა ბარიკადი, ახლა კი ზედიზედ მოჰყვა შვიდი თუ რვა სროლა, სიხარულით და ცოფით მიძღვნილი. კვამლით აივსო ქუჩა, ორ ნაბიჯზე აღარაფერი ჩანდა, და ცოტა ხანს უკან, როდესაც გაიფანტა კვამლი და მტრის ბუნაგი გამოჩნდა, დაინახეს ბარიკადიდან, რომ ზარბაზნის მსროლელების ორი მესამედი მაინც მიწაზე ეყარა; ვინც დარჩენილიყო, ზარბაზნებს სტენიდა სასროლად. - ძალიან მოვცხეთ, - უთხრა ბოსუემ ანჟოლრასს, - სრული გამარჯვებაა! თავი დაღუნა ანჟოლრასმა და უპასუხა: - ერთი თხუთმეტი წუთი კიდევ ამისთანა გამარჯვებისა და ათი ვაზნა აღარ გვექნება მთელ ბარიკადში. ეტყობა გავროშმა ყური მოჰკრა ამ სიტყვას. 10 კურფეირაკმა ქუჩაში ვიღაც დაინახა, იქვე, ბარიკადის იქით, სადაც ზუზუნი გაჰქონდა ტყვიას. ბოთლების საზიდი კალათი გამოეტანა დუქნიდან გავროშს, ქუჩაში გავარდნილიყო და უშიშრად, დამშვიდებით აგროვებდა თავის კალათში მოკლული გვარდიელების ვაზნით სავსე ჩანთებს. - მანდ რა გინდა, ბიჭო? - შეჰყვირა კურფეირაკმა. ცხვირი აიწია გავროშმა: - კალათს ვავსებ, მოქალაქევ. - ზარბაზნის სროლა არ გეყურება? გავროშმაც კითხვით უპასუხა: - დიახ, ძალიან წვიმს, მერე რა? კურფეირაკმა ბრძანებით დაუყვირა: - დაბრუნდი! - ახლავე, ახლავე, - უპასუხა გავროშმა დასამშვიდებლად და სწრაფი ნახტომით შუა ქუჩაზე აღმოჩნდა. მკითხველს ეხსომება, რომ ფანიკოს რაზმმა, უკან რომ მიდიოდა, მრავალი მკვდარი და დაჭრილი დატოვა ქუჩაში. ოცამდე მკვდარი კაცი ეგდო მიწაზე, ოცამდე ვაზნით სავსე ჩანთა. ამაზე უკეთეს მარაგს სად იშოვნიდნენ ამ გასაჭირში? სქელი ღრუბელივით იდგა ქუჩაში კვამლი. ვინც მთაში ყოფილა და უნახავს სადმე ვიწრო ხეობაში ორ მაღალ ციცაბო მთის მწვერვალს შუა რომ ჩაიჭედება ღრუბელი, ადვილად წარმოიდგენს იმ კვამლს, მრავალსართულიან მაღალ სახლებს შუა მოგროვილს და შესქელებულს, რომელიც ნელ-ნელა იწევდა ზევით ცისკენ, მაგრამ ძირიდან ახალ-ახალი ემატებოდა და ამიტომ იყო, რომ თანდათან იკრიბებოდა და უფრო და უფრო აბნელებდა ქუჩას. ხომ მოკლე იყო შანვრერის ქუჩა, და ძლივძლივობით ხედავდნენ ერთმანეთს ბარიკადი და ზარბაზანი. ალბათ სასურველი იყო ეს სიბნელე ჯარის უფროსთათვის, რომელთაც დავალებული ჰქონდათ ბარიკადის აღება, რომ განზრახ ნაგულისხმევით ცდილობდნენ კვამლის შესქელებას. გავროშისთვისაც ხელსაყრელი იყო ასეთი სიბნელე. ბნელში იყო ჩამძვრალი და ისე მიფოფხავდა. თვითონაც ტანდაბალი იყო პატარა ბიჭი და ისე მიიწევდა იმ ჩანთებისკენ, რომ ძნელი იყო მისი დანახვა. შვიდი თუ რვა ჩანთა დაცალა თავის კალათში ისე, რომ შიში არ განუცდია. გულდაღმა იწვა და ისე მიხოხავდა ოთხი ფეხით. კალათს კბილებით მიათრევდა. იკრუნჩხებოდა, მიცურავდა, მიცოცავდა, მიგორავდა. ერთი მკვდრისაგან მეორესკენ გადადიოდა და ისე სცლიდა ჩანთებს, როგორც მაიმუნი, კაკალს რომ შეექცევა. ჯერ ახლო იყო ბარიკადთან, მაგრამ იქიდან ყვირილს ვერა ბედავდნენ, რომ უკან დაბრუნებულიყო, რადგან მტერი გაიგონებდა და ახლა იმას აუტეხდა სროლას. ერთ მკვდარ ათისთავს თოფისწამლით სავსე პარკი უპოვა. - გაჭირვებისას გამომადგება, - წამოიძახა სიხარულით და ჯიბეში ჩაიდო. ასე მიჰყვა ქუჩას და იქ აღმოჩნდა, სადაც ნაკლებად ტრიალებდა კვამლი. დაინახა ჯარმა, დაინახეს მსროლელებმა, რომლებიც თავიანთი ქვაყრილის უკან ჩასაფრებულიყვნენ და იქიდან ისროდნენ; დაინახეს გვარდიელებმა, ქუჩის კუთხეში რომ იდგნენ, და ერთმანეთს ეკითხებოდნენ: - რა არის იმ სიბნელეში რომ დაცოცავსო. ერთ ათისთავთან მიცოცდა გავროში, ჩაცალა კალათში მისი ვაზნები და ტყვიაც მოხვდა მკვდარ ათისთავს. - აი, ეშმაკმა დალახვროს! - შეჰყვირა გავროშმა. - მკვდრებს მიხოცავენ! მეორე ტყვია ქვას ეცა, იქვე, იმის გვერდით. მესამემ კალათი გადაუბრუნა. გადაიხედა გავროშმა, გადახედა ჯარს და ზარბაზნებს, წელში გასწორდა. თმას ქარი უთამაშებდა, დოინჯი შემოიყარა, გადახედა მთავრობის ძალებს, რომლებიც ისევ ისროდნენ, და დასძახა: მახინჯად იქცნენ ნანტერის მკვიდრნი, ვოლტერის ბრალია, გამოთაყვანდნენ პოლესოს მკვიდრნი, სულ რუსოს ბრალია. მერე აიღო თავისი კალათი, შიგ ჩააწყო დაბნეული ვაზნები ისე, რომ ერთი არ დავიწყებია, წინ წაიწია ზარბაზნებისაკენ და ახლა იქ დასწვდა ჩანთას. აქაც დაუმიზნეს, მაგრამ არც ეს მეოთხე მოხვდა და მხიარულად შესძახა: ვერაფრით წინ ვერ წავედი, ესეც ვოლტერის ბრალია, ჩემს ბედს გაუტყდა ბორბალი, ესეც სულ რუსოს ბრალია. მეხუთე ტყვიაც ასცდა და მესამე ხანა ამღერა: გაბღენძილებს რომ სულაც ვერ ვბაძავ, ვოლტერის ბრალია, სიღარიბე რომ ბურთად მაგორებს, სულ რუსოს ბრალია. გავროში მღეროდა, ისინი ესროდნენ. საშინელი იყო ეს სურათი და თანაც მომხიბლავი. გავროში დასახვრეტად ჰყავდათ მიზანში ამოღებული და ის კი მხიარულად აღიზიანებდა თავის დამხვრეტელებს. ეტყობოდა, ძალიან სასიამოვნოდ ეჩვენებოდა ეს ბრძოლა, ხარობდა ბიჭი. ბეღურა ჩიტი იყო, რომელიც აკენკვას უქადდა მონადირეებს. როგორც კი ესროდნენ, მაშინვე სიმღერით უპასუხებდა. სულ იმას უმიზნებდნენ და სულ აცდენდნენ. ჯარისკაცები და გვარდიელები იცინოდნენ და ისე სტენავდნენ თოფს. ისიც დაეცემოდა ხოლმე მიწაზე, მერე ისევ წამოვარდებოდა, სადმე ალაყაფის კარებთან მიიკუნჭებოდა, ისევ ქუჩაში ჩახტებოდა, სადღაც გაქრებოდა, ისევ გაჩნდებოდა, მიიმალებოდა, ფინდიხით სროლას ცხვირს უჩვენებდა, ოღონდ ხელის მაგივრად ფეხს უქნევდა, და ამასობაში აგროვებდა ვაზნას და ავსებდა თავის კალათს. ბარიკადიდან შეჰყურებდნენ აჯანყებულები და გული უწუხდებოდათ შიშით. ბარიკადი კანკალებდა, გავროში კი მღეროდა. ეს არ იყო პატარა ბიჭი, ეს არც კაცი იყო, უცნაური გამენი იყო, ქაჯი; იტყოდით, ქონდრის კაცია ბრძოლაში ტყვიისთვის მიუწვდომელიო. ტყვია დასდევდა პატარას, მაგრამ ის უფრო ცქვიტი იყო და გაურბოდა. საშინელ ძალასაც ეთამაშებოდა, სიკვდილს, - თუ ბიჭი ხარ, დამეწევიო! - და როგორც კი მიუახლოვდებოდა ცხვირჩაჭყლეტილი პირისახე სიკვდილისა, გამენი წკიპურტსა ჰკრავდა შიგ გულში. ერთი ტყვია კი, უფრო უკეთ დამიზნებული, ან უფრო ვერაგი, მაინც მოხვდა პატარა ბიჭს, ამ ცთომილ ვარსკვლავს. დაბარბაცდა გავროში, ძირს დაეშვა. ერთად შეჰყვირა მთელმა ბარიკადმა, მაგრამ დევგმირი ანტეოსი იყო ეს ჯუჯა პიგმეი, გამენი რომ ქვაფენილს შეეხება, ისე გამოცოცხლდება, როგორც ბუმბერაზი, მიწას რომ შეეხება. გავროში იმისთვის წაიქცა მხოლოდ, რომ უფრო მარჯვედ ამდგარიყო. იქვე წამოდგა ფილაქანზე, თავიდან სისხლი სდიოდა. ორივე ხელი ზევით აიწია, გაიხედა იქით, საიდანაც ეს ტყვია ეწვია, და ისევ სიმღერა დასძახა: მე რომ უმწეო ჩიტი ვარ, ესეც ვოლტერის ბრალია, ყველა ადვილად დამიჭერს, ესეც სულ... ვეღარ გაათავა. მეორე ტყვია მოხვდა, ალბათ იმავე მსროლელისა, და ხმა ჩააწყვეტინა საწყალ ბიჭს. ახლა კი წაიქცა, პირაღმა დაეშვა მიწაზე და აღარც კი გაინძრა. ზეცას გაფრინდა ეს პატარა დიდებული სული. …
- დაამატა Kakha to ლიტერატურა at 11:37pm on მარტი 11, 2014
Welcome to
Qwelly
ღონისძიებები
ბლოგ პოსტები
ოსკარის 2026 წლის დაჯილდოება - გამარჯვებულები და ნომინირებულები
გამოაქვეყნა ლაშა_მ.
თარიღი: მარტი 16, 2026.
საათი: 11:30pm
0 კომენტარი
1 Like
ოსკარი 2026 სრული სია
ისევ დამიგვიანდა! ეტყობა, მართლა დავბერდი და უკვე აღარც კი…
2026 Guide to the Best AI Voice Generation for Creators and Businesses
გამოაქვეყნა supprity_მ.
თარიღი: მარტი 13, 2026.
საათი: 6:30pm
0 კომენტარი
0 მოწონება
As we step further into 2026, the landscape of content creation is being transformed by AI-powered technologies. Among these innovations, voice generation stands out as one of the most impactful tools for creators, businesses, and educators.…
გაგრძელებაGallium Market to Reach $860 million by 2033
გამოაქვეყნა Heden Brock_მ.
თარიღი: მარტი 9, 2026.
საათი: 10:00am
0 კომენტარი
0 მოწონება
According to our latest research, the Global Gallium market size was valued at $430 million in 2024 and is projected to reach $860 million by 2033, expanding at…
გაგრძელებაHow Minidumperfactory Electric Garden Loader Manufacturer Adapts to Energy Trends
გამოაქვეყნა Minidumperfactory00_მ.
თარიღი: მარტი 2, 2026.
საათი: 6:30am
0 კომენტარი
0 მოწონება
Electric Garden Loader Manufacturerstrategies are increasingly centered on advanced battery systems as demand grows for efficient and low-emission landscaping equipment. Energy storage technology now plays a defining role in how electric compact…
გაგრძელებაHow Can A Ball Valve Factory Enhance Long Term System Comfort And Stability
გამოაქვეყნა Naishi Valve_მ.
თარიღი: თებერვალი 9, 2026.
საათი: 9:30am
0 კომენტარი
0 მოწონება
Choosing a reliable partner often begins with understanding how a shapes ideas into practical solutions. Behind every smooth operation, there is a place where attention, patience, and process quietly work together. Valves may seem ordinary at…
გაგრძელებაThe Final Barrier Between the World and Ruin
გამოაქვეყნა Karmasaylor_მ.
თარიღი: იანვარი 22, 2026.
საათი: 10:30am
0 კომენტარი
1 Like
ARC Raiders Items takes place in a retro-futuristic science-fiction world where humanity has been pushed to the brink by an unrelenting mechanical force known as the ARC. These machines descend from orbit, tear apart settlements, and hunt…
გაგრძელებაQwelly World
© 2026 George.
•
