ძიების შედეგები - ბრწყინვალე+გონება
- თემა: გიყვართ ბრამსი
- ეუფლებათ ხოლმე ქალებს; პირიქით, რაღაც უნდილ სიმშვიდეს აეტანა: ნაოჭი რომ გამოეკვეთა, ორი თითით ოდნავ ჭიმავდა კანს, თითქოს ეს ცოცხალი კანი სულ სხვა ვინმესი ყოფილიყოს, სულ სხვა პოლის, ასე თავდავიწყებით რომ ზრუნავდა მუდამ თავის სილამაზეზე და ასე რომ უჭირდა ყმაწვილქალობიდან გადასვლა კარგად შენახულ, ჯერაც ახალგაზრდული იერის მქონე ქალთა მარაქაში. ასეთ პოლს იგი თითქმის არ იცნობდა. გაეღიმა, რადგან სარკესთან დროის მოსაკლავად შეჩერებულმა ერთბაშად აღმოაჩინა – სწორედ დრო სწვავდა მას ნელ ცეცხლზე ასე შეუმჩნევლად, დრო მუსრავდა მის გარეგნობას, ასე ძალიან რომ მოსწონდა ყველას. როჟე ცხრა საათზე უნდა მოსულიყო. ახლა შვიდი საათია, ანუ პოლს საკმაო დრო რჩება, რომ საწოლზე გაიშოტოს, თვალები დახუჭოს, დაძაგრული სხეული მოადუნოს, სული მოითქვას, არაფერზე იფიქროს. თუმცა რა ისეთი ფიქრები აქვს, რომ მათგან დასვენება სჭირდებოდეს საღამოს? პოლისთვის უცხო არ იყო ეს მოუსვენარი უხალისობა, რომლის წყალობით ხშირად უწრიალია ოთახებში, ხან ერთ ფანჯარას მისდგომია, ხან – მეორეს. ასე სჩვეოდა ბავშვობაშიც, წვიმიან დღეებში. სააბაზანოში შევიდა, დაიხარა და ხელი წყალში ჩაყო. ამან მაშინვე მოაგონა ერთი შემთხვევა... ეს მოხდა თხუთმეტი წლის წინ. მაშინ მარკთან იყო, შვებულებას მეორედ ატარებდნენ ერთად მარკის აფრიან ნავზე, მაგრამ პოლი უკვე გრძნობდა – მათი ერთად ცხოვრება დიდხანს არ გასტანდა. ქარი ქროდა და აფრა მოუსვენარი გულივით ფართხალებდა. პოლი ოცდახუთი წლისა იყო. ერთბაშად ისე ბედნიერად იგრძნო თავი, რომ მთელი სამყარო, მთელი თავისი ცხოვრება დიდებული ეჩვენა, თითქოს ანაზდად თვალი აეხილა და მიხვდა, ყველაფერი კარგად აეწყოო. გაბრწყინებული სახე რომ დაემალა, გადაიხარა და წყლის სწრაფ ჭავლს თითები გააყოლა. აფრიანი ნავი გვერდზე გადაქანდა. მარკმა, როგორც სჩვეოდა, გულგრილად გადახედა და პოლსაც მაშინვე ბედნიერი იერის ნაცვლად დამცინავი ღიმილი აღებეჭდა სახეზე. პოლი მერეც ყოფილა ბედნიერი სხვებთან თუ სხვების წყალობით, მაგრამ ესოდენ სავსე, ესოდენ სრულყოფილი ბედნიერება არსად უგრძნია. თუმცა მერე და მერე ეს მოგონება ისე აღარ ახარებდა – დანაპირების, სიტყვის გატეხას აგონებდა... * საცაა როჟე მოვა, პოლი ყველაფერს აუხსნის, შეეცდება აუხსნას. როჟე ეტყვის: "ჰო, რა თქმა უნდა!" ეტყვის ისეთი კმაყოფილებით, როგორც იმ წუთებში, როცა ცხოვრებას რაიმე სიმახინჯეში გამოიჭერს და მერე ლამის ზეიმით მოჰყვება მსჯელობას, რა უაზროა არსებობა და მაინც რა ჯიუტად ვცდილობთ ადამიანები მის გახანგრძლივებასო. ეს კია, როჟეს მსჯელობაში მუდამ იგრძნობა, რაოდენ უყვარს და რა უძღები მადით ეწაფება სიცოცხლეს, გულის სიღრმეში კიდეც უხარია, რომ არსებობს ამქვეყნად. ეს გრძნობა მას მხოლოდ ძილში ტოვებს. დაძინებითაც მაშინვე იძინებს, როგორც კი ბალიშზე თავს მიდებს: ხელს მკერდზე დაიდებს და ძილშიც ისევე უგდებს ყურს საკუთარი სიცოცხლის ფეთქვას, როგორც სიფხიზლეში. არა, პოლი ვერ შეაგნებინებს, რომ უკვე მოყირჭდა ის თავისუფლება, მათ ურთიერთობაში კანონად რომ ქცეულიყო; ამ თავისუფლებით ხომ მხოლოდ როჟე სარგებლობს, ხოლო პოლის წილ მარტოობაღა რჩება! ხომ ვერ ეტყვის, ზოგჯერ თავს ერთ-ერთ იმ უძღებ მესაკუთრე დედაკაცად ვგრძნობ, შენ რომ ასე ძალიან გეჯავრებაო!.. ერთბაშად ეს ცარიელი ბინაც ამაზრზენი და უმაქნისი ეჩვენა. ცხრა საათზე როჟემ დარეკა. როცა პოლმა კარი გააღო და მისი მოღიმარი სახე და ჩასკვნილი ტანი დაინახა, ერთხელ კიდევ გაიფიქრა მორჩილად, აი, ეს არის ჩემი ხვედრიო; ერთხელ კიდევ დარწმუნდა – ნამდვილად უყვარდა ეს კაცი. – რა კოხტად გამოწყობილხარ... რომ იცოდე, როგორ მომენატრე! მარტო ხარ? – ჰო, შემოდი! "მარტო ხარ?" ნეტა რას იზამდა, რომ ეთქვა, მარტო არ ვარო? მაგრამ ამ ექვსი წლის განმავლობაში ერთხელაც არ უთქვამს ასეთი რამ. და მაინც როჟე ყოველთვის ეკითხება ამას, ებოდიშება კიდეც, ხომ არ შეგაწუხეო. გულში პოლი ღალატზე მეტად სწორედ ამ ეშმაკობას საყვედურობს როჟეს (როჟეს ვერ წარმოედგინა, რომ პოლის მარტოობის მიზეზი თვითონ იყო, რომ პოლი უბედურად გრძნობდა თავს). პოლმა გაუღიმა. როჟემ ბოთლი გახსნა, ორი ჭიქა შეავსო და დაჯდა. – მოდი ჩემთან, პოლ. სად ვისადილოთ? პოლი გვერდზე დაუჯდა. როჟესაც დაღლილი სახე ჰქონდა. ქალს ხელი დაუჭირა. – რომ იცოდე, რამდენი თავსატეხი საქმე გამომიჩნდა... ყველაფერი აირ-დაირია, ირგვლივ ბრიყვები და დოყლაპიები მახვევია! ნეტა ერთი ქალაქგარეთ მაცხოვრა... პოლს გაეცინა: – იმ შენი კე-დე ბერსის, შენი საწყობებისა და საბარგო მანქანების გარეშე როგორღა გაძლებ? პარიზში ვიღამ იხეტიალოს ღამღამობით? როჟეს გაეღიმა, გაიზმორა და, დაქანცული, დივანზე გადაწვა. პოლს არ შეუხედავს, საკუთარ ხელსღა დაჰყურებდა, როჟეს ხელისგულზე დადებულს. მისთვის ნაცნობი იყო როჟეს ყოველი ნაკვთი, გრუზა თმა, ოდნავ წამოზიდული ლურჯი თვალები, ბაგეებთან გაჩენილი ნაკეცი. – ჰო, მართლა, ღამღამობით ხეტიალზე გამახსენდა: იმ დღეს პოლიციელებმა პატარა ბიჭივით გამომიჭირეს. ერთი ტიპი მაგრად მივტყიპე... ორმოცი წლის კაცი და პოლიცია! ხომ წარმოგიდგენია, რა დღეში ვიქნებოდი... – რატომ სცემე? – აღარ მახსოვს... მაგრად კი მოხვდა! თითქოს ამ მუშტი-კრივის მოგონებამ გამოაცოცხლაო, როჟე ერთბაშად წამოხტა: – ვიცი, სადაც უნდა წავიდეთ! – თქვა მან. – "პიემონტიაში"! ხოლო თუ წყალობას მოიღებ და აღიარებ, რომ ცეკვა შემიძლია, ვიცეკვებთ კიდეც. – შენ კი არ ცეკვავ, დადიხარ! – უთხრა პოლმა. – ყველა შენსავით არ ფიქრობს. – თუ იმ უბედურ ქალებს გულისხმობ, შენზე რომ ლოცულობენ, მაშინ რა მეთქმის. სიცილი აუტყდათ. როჟეს სასიყვარულო თავგადასავლები მუდამ ართობდა ორივეს. სანამ კიბის მოაჯირს ხელს წაავლებდა, პოლი წამით კედელს მიეყრდნო, ერთბაშად ძალა წაერთვა. როჟეს მანქანაში მან უგულისყუროდ ჩართო რადიო. რადიომიმღების სუსტ შუქზე საკუთარ ხელს დააკვირდა – წაგრძელებულ, მოვლილ ხელს. ძარღვები თითებისკენ მიცოცავდა და აბურდული ნახაზივით ინასკვებოდა კანქვეშ. "ჩემი ცხოვრების მსგავსად", – გაიფიქრა პოლმა, მაგრამ ერთბაშად მოისაზრა, რომ შედარება ყალბი გამოუვიდა. მას ხომ უყვარდა თავისი ხელობა, ხომ არ ნანობდა წარსულს, ხომ ჰყავდა კარგი მეგობრები და ხომ იყო ადამიანი, ვინც უყვარდა და ვისაც უყვარდა! – თუ იცი, რამდენჯერ ჩამირთავს რადიო ამ მანქანაში, აი, ასე, შენთან ერთად სასადილოდ რომ მივდიოდი? – მიუბრუნდა როჟეს. – აბა რა ვიცი! როჟემ ცალი თვალით გადახედა. მართალია, ამდენი წელი ერთად ყოფნის შემდეგ ღრმად სწამდა, პოლს ნამდვილად ვუყვარვარო, როჟე მაინც საოცარი სიფრთხილით ეკიდებოდა პოლის გუნება-განწყობას, მუდამ ისევე ფხიზლად იყო, როგორც პირველ დღეებში. პოლმა კინაღამ წამოიწყო: "გახსოვს?", მაგრამ მაშინვე გადაწყვიტა, ამ საღამოს ზედმეტ მგრძნობიარობას მოვერიდებიო. – უკვე გაცვეთილ ამბად მიგაჩნია, ხომ? – არა, ოღონდ ზოგჯერ მგონია, თავად გამეცვითა გრძნობები. როჟემ ხელი გაუწოდა და პოლმაც ხელისგულებში მოიმწყვდია მისი მარჯვენა. როჟეს სწრაფად მიჰყავდა მანქანა, ნაცნობი ქუჩები ელვის სისწრაფით ქრებოდა; შემოდგომის წვიმა თვალისმომჭრელად ალაპლაპებდა პარიზს. როჟეს გაეცინა: – ნეტა ვიცოდე, ასე რატომ მივქრი? ალბათ, იმიტომ, რომ ჭაბუკად მოგაჩვენო თავი. პოლს ხმა არ ამოუღია. როჟე მუდამ ცდილობდა ჭაბუკივით მოქცეულიყო. როჟე მართლაც "ჭაბუკი" იყო. სულ ახლახან თვითონვე თქვა ეს და მისმა სიტყვებმა კიდეც შეაშინა პოლი. ქალს უკვე აფრთხობდა მესაიდუმლის როლი, რომელსაც ნელ-ნელა შეეგუა ურთიერთგაგებისა და როჟეს სიყვარულის გამო. ცხოვრებაში მისი ერთადერთი მიზანი როჟე იყო, თუმცა როჟეს ეს ხშირად ავიწყდებოდა, პოლის ზედმეტად მოკრძალებული ხასიათის წყალობით. ისადილეს მშვიდად, ისაუბრეს იმ დაბრკოლებებზე, რომელთაც იმხანად როჟეს სამსახურისთანა სატრანსპორტო სააგენტოები აწყდებოდნენ. შემდეგ პოლი ორ თუ სამ სასაცილო ამბავს მოჰყვა იმ მაღაზიებზე, სადაც დეკორატორად მუშაობდა. ფატისგან გამოგზავნილ ერთ ქალს გადაჭრით მოუთხოვია, მაინცდამაინც პოლმა მომიწყოსო ბინა. ამერიკელი ყოფილა, თანაც საკმაოდ მდიდარი. – ვან დენ ბეში? – იკითხა როჟემ. – მოიცა, რაღაც მაგონდება... .ჰო, ჰო! პოლმა გაოცებით აზიდა წარბები. როჟე უდარდელად იცქირებოდა. ასე იცოდა ხოლმე სამიჯნურო ამბების გახსენებისას. – ჰო, ოდესღაც ვიცნობდი. თუ არ ვცდები, ომამდე. სულ ერთთავად კაფე "ფლორანსში" იჯდა. – იმის შემდეგ გათხოვდა, გაეყარა და სხვა ბევრი რამეც მოასწრო... – ჰო, ჰო... – თქვა ფიქრებში წასულმა როჟემ, – მოიცა, რა ჰქვია? ჰმ... პოლი გაბრაზდა, ძლივს შეიკავა თავი, როჟესთვის ჩანგალი არ გაერჭო ხელისგულში. – სულაც არ მაინტერესებს, რა ჰქვია, – თქვა მან, – გემოვნების ნატამალი არ გააჩნია, მაგრამ, რაც მთავარია, ფული თავსაყრელად აქვს. მე კი სწორედ ეს მჭირდება საარსებოდ. – ახლა რამდენი წლის იქნება? – დაახლოებით, სამოცის, – გულგრილად მიუგო პოლმა, მაგრამ როჟეს რომ შეხედა, გაეცინა. როჟე მაგიდიდან გადმოიხარა, თვალი თვალში გაუყარა და უთხრა: – იცი, რა საძაგელი ქალი ხარ? ოღონდაც კი დამამცირო და რას არ იტყვი! სულერთია, მაინც მიყვარხარ, თუმცა ამის ღირსი არ ბრძანდები. როჟეს მუდამ უყვარდა, მსხვერპლად წარმოეჩინა თავი. პოლმა ამოიოხრა: – ასეა თუ ისე, ხვალ მასთან უნდა მივიდე კლებერის გამზირზე. ფული ძალიან მჭირდება, უკვე აღარ ვიცოდი, რა მექნა. შენც ჩემს დღეში ხარ! – დასძინა მან, როცა როჟემ ხელი ასწია და რაღაცის თქმა დააპირა. – სხვა რამეზე ვილაპარაკოთ! – შესთავაზა როჟემ. – მოდი, საცეკვაოდ წავიდეთ. ღამის რესტორანში პატარა მაგიდას მიუსხდნენ საცეკვაო მოედნის მოშორებით და უსიტყვოდ მიაჩერდნენ მოცეკვავე ქალ-ვაჟებს. პოლს როჟეს ხელზე დაედო ხელი, მის გვერდით თავს მშვიდად გრძნობდა, ისე შეეჩვია... ძალა ალბათ აღარც ეყოფა, სხვას ასე დაუახლოვდეს. ამის შეგრძნება თან აღონებდა, თან ბედნიერებას ანიჭებდა. მერე მათაც იცეკვეს. როჟემ მაგრად მოჰხვია წელზე მკლავი და, საკუთარი თავით კმაყოფილმა, ურიტმოდ დაატრიალა საცეკვაო მოედანზე. პოლი ბედნიერი იყო. შინ მანქანით დაბრუნდნენ. როჟე გადმოვიდა, სადარბაზომდე მიაცილა და მოეხვია: – ახლა წადი, მშვიდად დაიძინე. ხვალამდე, საყვარელო! სწრაფად აკოცა და წავიდა. პოლმა ხელი დაუქნია. ამ ბოლო დროს როჟე სულ უფრო ხშირად ტოვებდა მარტოს, მშვიდად დაიძინეო. პოლი ცარიელ ბინაში შევიდა. სანამ საწოლზე ჩამოჯდებოდა, გაიხადა და გულდასმით დაალაგა ტანსაცმელი. ამ საღამოსაც მარტო დარჩა. ასე ეგონა, მომავალში მხოლოდ მარტოდ გატარებული გრძელი ღამეები ელოდა, გატკიცინებულ ზეწრებსა და უღიმღამო სიმშვიდეში გატარებული ღამეები, როგორც ლოგინზე მიჯაჭვულ სნეულს. საწოლში რომ ჩაწვა, უნებლიეთ მკლავი გადასწია, თითქოს თბილ სხეულს ეძებსო. სუნთქვა შეიკრა, თითქოს ეშინია, ვიღაცას ძილი არ დავუფრთხოო, სულერთია, ვის – მამაკაცსა თუ თუნდაც ბავშვს, ოღონდ ვინმეს დასჭირდეს მისი სიფხიზლე, ოღონდაც ვინმეს დაეხმაროს მისი სითბო, დააძინოს თუ გამოაღვიძოს ვინმე! მაგრამ, ვაი, რომ არავის სჭირდებოდა მისი ზრუნვა! იქნებ, როჟეს? თუმცა მასაც მხოლოდ – დროდადრო... ეს სიყვარული კი არა, ფიზიოლოგია იყო მხოლოდ. პოლი ამას კარგად გრძნობდა და სიმწარენარევი სიტკბოებით ეძლეოდა მარტოობას. * როჟემ მანქანა სახლთან გააჩერა და გადაწყვიტა, ფეხით გაევლო. ღამის გრილ ჰაერს ღრმად ისუნთქავდა. ნაბიჯს ნელ-ნელა აუჩქარა, თავს კარგად გრძნობდა. პოლთან შეხვედრის შემდეგ თავს მუდამ კარგად გრძნობდა. პოლის გარდა, არავინ უყვარდა. მაგრამ როცა ამ საღამოს გამოემშვიდობა, სევდა შეატყო, თქმით კი ვერაფერი უთხრა. პოლი თითქოს რაღაცას სთხოვდა, სთხოვდა ისეთ რამეს, რისი მიცემაც როჟეს არ შეეძლო, არც არავისთვის მიუცია ოდესმე. ალბათ, პოლთან უნდა დარჩენილიყო, ეს ღამეც ალერსში გაეტარებინა. ქალის დასამშვიდებლად ამაზე უკეთესი საშუალება არ არსებობს. მაგრამ რა ქნას, თუკი სიარული სწყურია, ქუჩაში ხეტიალი, ქვაფენილზე საკუთარი ნაბიჯების ხმის გაგონება; სწყურია ისევ და ისევ იგრძნოს ამ კარგად ნაცნობი ქალაქის სუნთქვა. ან იქნებ წინასწარ ნეტარებას ჰგვრის იმის შეგრძნება, ვის ან რას გადაეყრება ამაღამ? როჟე სანაპიროსკენ გაემართა. სადღაც შორს შუქი ციმციმებდა. თავი მეორე პოლს ჩვეულებრივზე გვიან გამოეღვიძა. მოთენთილი იყო, მაგრამ მაინც გავიდა სახლიდან. კანტორაში მისვლამდე ამერიკელ ქალთან უნდა შეევლო. ათ საათზე უკვე კლებერის გამზირზე იყო, თითქმის ცარიელ სასტუმრო ოთახში. რაკი დიასახლისი არ იყო ამდგარი, სარკეს მიუახლოვდა და მშვიდად გაიპუდრა სახე. სიმონს სწორედ ამ სარკეში მოჰკრა თვალი: განიერი დილის ხალათი ეცვა, თმა ასწეწოდა და მართლაც ძალიან ლამაზი ჩანდა. "ჩემი გემოვნების ყმაწვილი არაა", – გაიფიქრა პოლმა, მისკენ არც მიბრუნებულა, საკუთარ თავს გაუღიმა სარკეში. სიმონი მეტისმეტად გამხდარი, მეტისმეტად შავგვრემანი, ნათელთვალება და მეტისმეტად დახვეწილი ყმაწვილი იყო. სიმონმა ვერც შეამჩნია პოლი და სტვენა-სტვენით გაემართა ფანჯრისკენ. პოლმა ჩაახველა. სიმონი ისე სწრაფად შემოტრიალდა, თითქოს დანაშაულზე წაასწრესო. პოლმა გაიფიქრა, ქალბატონ ვან დებ ბეშის უკანასკნელი ხუშტური იქნებაო. – მაპატიეთ, – თქვა სიმონმა, – ვერ დაგინახეთ. სიმონ ვან დენ ბეში გახლავართ. – დედათქვენმა მთხოვა, ამ დილით შემომევლო და ბინის მოწყობის თაობაზე მოვლაპარაკებოდი. მგონი, მთელი სახლი გავაღვიძე. – სულერთი არაა? ადრე თუ გვიან მაინც უნდა გაგვეღვიძა, – ნაღვლიანად წაილაპარაკა სიმონმა. პოლმა უხალისოდ გაიფიქრა, ამ ყმაწვილს წუწუნი ჰყვარებიაო. – დაბრძანდით! – უთხრა სიმონმა, დილის ხალათი მჭიდროდ შემოიკრა და დინჯად ჩამოჯდა პოლის პირდაპირ. სიმონს მორცხვი ბიჭის იერი უფრო ჰქონდა. პოლს ერთბაშად მოეწონა: ყოველ შემთხვევაში, ისეთ კაცს არა ჰგავდა, სილამაზით რომ მოაქვს თავი, ეს კი უკვე ბევრს ნიშნავდა. – თუ არ ვცდები, ისევ წვიმს. პოლს გაეცინა. წარმოიდგინა, რა მოუვიდოდა როჟეს, პოლი რომ ენახა აქ, დილის ათ საათზე, საქმიანად მჯდარი ვიღაც შეცბუნებული, საშინაო ხალათში გამოწყობილი, ლამაზი ყმაწვილის პირისპირ. – დიახ, დიახ, წვიმს, – მხიარულად მიუგო პოლმა. სიმონმა შეხედა. – აბა, სხვა რა გითხრათ? მე ხომ არ გიცნობთ! ნაცნობები რომ ვყოფილიყავით, გეტყოდით, ბედნიერი ვარ, კვლავ რომ გიხილეთ-მეთქი. პოლი შეცბა, სიმონს გადახედა. – რატომ? – აბა, რა ვიცი. სიმონმა თავი მიაბრუნა. პოლს უფრო და უფრო მეტად უცნაური ეჩვენა იგი. – თქვენს ბინას მართლა სჭირდება მოწყობა, – თქვა მან, – ჩვეულებრივ, სად სხდებით ხოლმე, როცა სამზე მეტი კაცი მოიყრით თავს? – ვერაფერს მოგახსენებთ, – მიუგო სიმონმა, – მე აქ იშვიათად ვარ. მთელი დღე ვმუშაობ, დაღლილი ვბრუნდები და მაშინვე ვწვები. პოლი საბოლოოდ დარწმუნდა, ამ ყმაწვილის შეფასებაში მართლა შევცდიო. თურმე თავისი გარეგნობით სულაც არ ყოყოჩობს, პირიქით, დღედაღამ შრომობს. კინაღამ ჰკითხა, რას აკეთებთო, მაგრამ თავი შეიკავა: საერთოდ არ სჩვეოდა ამგვარი ცნობისმოყვარეობა. – მე სტაჟიორად ვმუშაობ ერთ ვექილთან, – წამოიწყო სიმონმა, – ბევრი საქმე მაქვს, შუაღამისას ვწვები და გარიჟრაჟზე უკვე ფეხზე ვარ... – ახლა ათი საათია! – შენიშნა პოლმა. – ჩემს ერთ კლიენტს თავი მოჰკვეთეს ამ დილით! – წაილაპარაკა სიმონმა. პოლი შეკრთა. სიმონი თავდახრილი იჯდა. – ღმერთო ჩემო, მოკვდა? – ჰკითხა პოლმა. ორივეს სიცილი წასკდა. სიმონი წამოდგა და ბუხრის თაროდან სიგარეტი აიღო. – არც ისე თავგამოდებით ვმუშაობ, როგორც საჭიროა. სამაგიეროდ, თქვენ დილის ათ საათზე უკვე მზად ხართ, ეს ჩვენი საძაგელი სასტუმრო მოაწყოთ. თქვენ მართლაც პატივისცემის ღირსი ხართ. სიმონმა აღელვებით გაიარ-გამოიარა ოთახში. – დამშვიდდით! – ურჩია პოლმა. ქალი ერთბაშად კარგ გუნებაზე დადგა, გამხიარულდა. სიმონის საქციელი ართობდა, უკვე ნატრობდა, ნეტავ, დედამისი არ შემოვიდესო. – წავალ, ჩავიცვამ! – თქვა სიმონმა. – წამში მზად ვიქნები, დამიცადეთ! * პოლმა ერთი საათი დაყო ქალბატონ ვან დენ ბეშთან, რომელიც დილიდანვე უგუნებოდ გამოიყურებოდა; ქალებმა სახლის მოწყობის რთული გეგმა შეადგინეს. პოლი აღფრთოვანებული ჩარბოდა კიბეზე, გახარებული ფიქრობდა თავის გასამრჯელოზე და სიმონი არც გახსენებია. გარეთ წვიმდა. პოლმა ხელი აუწია ტაქსის, მაგრამ ამ დროს პატარა, დაბალი მანქანა შეჩერდა მის წინ. სიმონმა მანქანის კარი გამოაღო. – არ წამობრძანდებით? მეც სწორედ კანტორაში მივდივარ. ეტყობა, მთელი საათი ელოდა პოლს. მისმა იდუმალმა იერმა გული მოულბო ქალს. ორად მოკაკვული ძლივს ჩაჯდა სიმონის მანქანაში და გაეღიმა. – მეტინიონის გამზირზე უნდა მიმიყვანოთ. – დედაჩემთან თუ მოაგვარეთ საქმე? – მერედა როგორ! სულ მალე რბილ სავარძლებზე მოასვენებთ თქვენს დამაშვრალ სხეულს. ძალიან ხომ არ დაგაგვიანებთ სამუშაოზე? უკვე თორმეტი დაიწყო. ამასობაში ერთს კი არა, მგონი, ყველა თქვენს კლიენტს წააცლიდნენ თავს. – დრო თავზე საყრელად მაქვს, – კუშტად წაილაპარაკა სიმონმა. – არ იფიქროთ, თითქოს დაგცინოდეთ, – დაუყვავა პოლმა. – უბრალოდ, კარგ გუნებაზე ვარ. ფული მჭირდებოდა, დედათქვენის წყალობით კი ყველაფერი კარგად მოგვარდა. – ფული წინასწარ გამოართვით! – ურჩია სიმონმა. – დიდი ძუნწი ვინმეა. – მშობლებზე ასე ლაპარაკი არ გეკადრებათ. – თორმეტი წლის კი არა ვარ! – აბა, რამდენის? – ოცდახუთის, თქვენ? – ოცდაცხრამეტის. სიმონმა ისე მოურიდებლად დაუსტვინა, პოლი ჯერ კინაღამ გაბრაზდა, მერე სიცილი აუტყდა. – რა გაცინებთ? – ისეთი აღფრთოვანებით დაუსტვინეთ... – წარმოიდგინეთ, უფრო მეტად ვარ აღფრთოვანებული, ვიდრე თქვენ გგონიათ! – თქვა სიმონმა და ისე ნაზად გადახედა, პოლი შეიშმუშნა. მინის საწმენდი რიტმულად სრიალებდა მინაზე, მაგრამ კოკისპირულ წვიმას ვერ უმკლავდებოდა. პოლს კიდეც უკვირდა, სიმონს როგორ მიჰყავს მანქანაო. დაჯდომისას წინდა გაეხა, მაგრამ მაინც კარგ გუნებაზე დააყენა ამ პატარა მანქანამ, ამ ბიჭმა, მისით აშკარად მოხიბლულმა, და ამ წვიმამაც, კაპოტიდან რომ წვეთავდა და ღია ფერის პალტოს უსველებდა. პოლი თავისთვის ღიღინებდა: ჯერ სახლის ქირას გადაიხდის, მერე დედას გადაუგზავნის ყოველთვიურად განკუთვნილ ფულს, მაღაზიის ვალსაც გაისტუმრებს და საკმაოდ დარჩება სხვა ხარჯებისათვის... თუმცა ანგარიშის თავი აღარ ჰქონდა. თანაც სიმონს ისე ჩქარა მიჰყავდა მანქანა, როჟე, წუხანდელი ღამე გაახსენდა და გუნება შეეცვალა. – ხომ არ ისაუზმებდით ჩემთან ერთად... ერთ მშვენიერ დღეს? – ჰკითხა სიმონმა ერთი ამოსუნთქვით და პოლისთვის არ შეუხედავს. პოლს ძალიან შეეშინდა, ერთმანეთს ხეირიანად არ იცნობენ, ძალაუნებურად საუბარი უნდა გაუბას, რაღაც ჰკითხოს, უცხო ადამიანის სამყაროში შეიჭრას... არა, ამის სურვილი სულაც არა აქვს. – ამ დღეებში არ მეცლება, ბევრი სამუშაო მაქვს. – ჰოო? რა გაეწყობა! – წაილაპარაკა სიმონმა და აღარ ჩასციებია. პოლმა მალულად გადახედა. სიმონს ახლა ნელა, თითქოს ნაღვლიანად მიჰყავდა მანქანა. პოლმა სიგარეტი ამოიღო, სიმონმა სანთებელი მიაწოდა. მისი გამხდარი მაჯა სასაცილოდ მოჩანდა სქელი ტვიდის პიჯაკის სახელოდან. "ასეთი გარეგნობის ახალგაზრდას ჩრდილოამერიკელ მონადირესავით არ უნდა ეცვას", – გაიფიქრა პოლმა და უცებ მოუნდა სიმონის ჩაცმაზე თვითონ ეზრუნა. ამ ყაიდის ბიჭები მუდამ დედობრივ გრძნობას უღვიძებენ ხოლმე პოლის ასაკის ქალებს. – მე უკვე მოვედი! – თქვა მან. სიმონი უსიტყვოდ გადმოვიდა, მანქანის კარი გამოაღო, გაბუტული და თან დაღონებული ჩანდა. – გმადლობთ! – უთხრა პოლმა. – მადლობად არ ღირს! პოლმა სამი ნაბიჯი გადადგა და მოიხედა. სიმონი იდგა და უყურებდა. თავი მესამე სიმონი თხუთმეტი წუთი ეძებდა მანქანის დასადგომ ადგილს, ბოლოს კანტორიდან ნახევარი კილომეტრის მოშორებით გააჩერა. დედამისის მეგობართან მუშაობდა. ეს ცნობილი ვექილი, მაგრამ საძაგელი კაცი, მოთმინებით იტანდა სიმონის ყოველ უსაქციელობას, თუმცა რა იყო ამის მიზეზი, სიმონს ამაზე ფიქრიც არ სურდა. ზოგჯერ მოუნდებოდა გაემწარებინა, მოთმინებიდან გამოეყვანა ვექილი, მაგრამ აქაც სიზარმაცე უშლიდა ხელს. მაქანიდან გადმოსვლისას ფეხი იტკინა და ბედს შერიგებული კაცის იერით კოჭლობით განაგრძო გზა. თითქმის ყველა ქალი თვალს აყოლებდა. სიმონმა იცოდა, რას ფიქრობდნენ ისინი: "აფსუს, რა ლამაზი ყმაწვილი დაკოჭლებულა!" მართალია, თავის გარეგნობას არაფრად აგდებდა, მაგრამ ბევრჯერ შვებით უფიქრია: "არა, ნამდვილად გამიჭირდებოდა, უშნო რომ ვყოფილიყავი!" და მყის ხან განდეგილად მცხოვრები ბედკრული მხატვარი, ხანაც ლანდელი მწყემსი წარმოუდგებოდა თვალწინ. კანტორაში კოჭლობით შევიდა. მოხუცმა მდივანმა, მადმუაზელ ალისამ თან ალერსით და თან დაცინვით შეავლო თვალი. კარგად იცოდა სიმონის ოინები, მაგრამ მაინც ლმობიერად ექცეოდა, წუხდა, მეტი სიდინჯე რომ გამოიჩინოს, ასეთი ლამაზი და გონებამახვილი ბიჭი ნამდვილად სახელგანთქმული ვექილი დადგებოდაო. სიმონი გადაჭარბებული თავაზიანობით მიესალმა ქალს და სამუშაო მაგიდას მიუჯდა. – რატომ კოჭლობთ? – ისე, საშიში არაფერია. აბა, წუხელ ვინ ვისი მსხვერპლი გახდა? ნეტა ვიცოდე, როდის ჩამივარდება ხელში გამოსაძიებლად მართლაცდა საშინელი ბოროტმოქმედება?! – ამ დილით სამჯერ გიკითხეს. უკვე თორმეტის ნახევარია. მაშასადამე, თვითონ ვექილმა ფლერმა იკითხა. სიმონმა კარისკენ გაიხედა. – გვიან გამეღვიძა, მერე კი ისეთი მშვენიერება ვიხილე... – ქალი? – დიახ. ძალზე ლამაზი, ნაზი, ოდნავ მოტეხილი სახე... ნუ იტყვით, ისეთი მიხრა-მოხრა... რაღაც აწუხებს, თუმცა რა, ვერ გაუგებ... – გირჩევნიათ, გიიოს დოსიეს გადახედოთ! – კეთილი და პატიოსანი! – გათხოვილია? სიმონი ფიქრებიდან გამოერკვა. – არ ვიცი... თუ გათხოვილია, ალბათ, უხეირო ქმარი ჰყავს. ფული უჭირს, მაგრამ როცა ეს საკითხი მოაგვარა, მაშინვე კარგ გუნებაზე დადგა. მიყვარს, ქალს რომ ფული გაახალისებს. ალისამ მხრები აიჩეჩა. – მაშასადამე, ყველა ქალი გყვარებიათ. – თითქმის ყველა, გარდა მეტისმეტად ნორჩებისა... სიმონმა გიიოს დოსიე გადაშალა. ამ დროს კარი ფართოდ გაიღო და ვექილი ფლერი გამოჩნდა. – ბატონო ვან დენ ბეშ... ერთი წუთით! სიმონმა მდივან ქალს გადახედა, მერე წამოდგა და კაბინეტში შევიდა. ინგლისურ სტილზე მორთული კაბინეტი თავისი უზადო წესრიგით მუდამ ზიზღს ჰგვრიდა ყმაწვილ კაცს. – იცით, რომელი საათია? ვექილმა ხოტბა შეასხა საერთოდ სიზუსტეს, შრომისმოყვარეობას, ილაპარაკა კარგა დიდხანს და ბოლოს საკუთარი და ქალბატონ ვან დენ ბეშის მოთმინებაც შეაქო. სიმონი ფანჯარაში იყურებოდა. ასე ეგონა, ოდესღაც, დიდი ხნის წინ, ერთხელ უკვე იყო მოწმე ასეთი სცენისა, ასე ეგონა, მთელი სიცოცხლე ამ ინგლისურ კაბინეტში გაატარა და სულ ამ სიტყვებს ისმენდა. ისეთი შეგრძნება ჰქონდა, თითქოს რაღაც უხილავი ძალა მარწუხებს უჭერდა, ახრჩობდა და სიკვდილით ემუქრებოდა. "ნეტა რას ვაკეთებდი მთელი ოცდახუთი წელიწადი? – გაიფიქრა ერთბაშად. – ერთი მასწავლებლიდან მეორის ხელში გადავდიოდი, ყველა მე მტუქსავდა და რატომღაც მიაჩნდათ, რომ ძალზე მადლიერი უნდა ვყოფილიყავი". პირველად თავის სიცოცხლეში ეს კითხვა ისეთი სიმძაფრით წამოეჭრა, უნებურად ხმამაღლა იკითხა: – მაინც რა გავაკეთე? – რა? უბედურებაც ისაა, ჩემო კარგო, რომ არაფერი გაგიკეთებიათ! – მე მგონი, არც არავინ მყვარებია არასოდეს! – განაგრძო სიმონმა. – სულაც არა გთხოვთ, მე ან მოხუცი ალისა შეგვიყვაროთ, – აღშფოთდა ფლერი, – მხოლოდ იმას გთხოვთ, იმუშავეთ! ჩემს მოთმინებასაც საზღვარი აქვს. – საზღვარი ყველაფერს აქვს! – წაილაპარაკა ფიქრებში წასულმა სიმონმა. ასე ეგონა, უაზრო ოცნებები ჭაობივით ითრევდა, თითქოს ათი დღის უძინარი, მშიერ-მწყურვალი იყო. – დამცინით? – იყვირა ვექილმა. – არა. მაპატიეთ, ამიერიდან ყურადღებით ვიმუშავებ. უკან-უკან დაიხია და ისე გავიდა კაბინეტიდან. მერე სამუშაო მაგიდას მიუჯდა და თავი ხელებში ჩარგო. მადმუაზელ ალისა გაკვირვებული შეცქეროდა. "კი მაგრამ, რა მომივიდა? – ფიქრობდა სიმონი. – რა ამბავია ჩემს თავს?" გონება დაძაბა და გაიხსენა თავისი ცხოვრება: ინგლისში გატარებული ბავშვობა, სტუდენტობის წლები, გატაცებები... .ჰო, თხუთმეტი წლის ასაკში დედამისის მეგობარი ქალი მოსწონდა. იმ ქალმა ერთი კვირის თავზე ყველაფერში გაანათლა. მერე უდარდელი დროს ტარება, მხიარული მეგობრები, გოგოები, მზიანი გზები... ყველაფერი ერთმანეთში ისე აირია, ვერც ერთზე ვერ შეაჩერა ყურადღება. იქნებ, არც არაფერი გადახდენია. უბრალოდ, ოცდახუთი წლისა იყო. – ასე ახლოს ნუ მიიტანთ გულთან! – დაუყვავა მადმუაზელ ალისამ. – ხომ იცით, მალე გადაუვლის ხოლმე. სიმონმა არაფერი უპასუხა, ფანქრით რაღაცას უაზროდ ხატავდა ბიუვარზე. – ჯობს თქვენს მეგობარ ქალზე იფიქროთ! – განაგრძო შეწუხებულმა ალისამ. – უფრო აჯობებდა, გიიოს დოსიეს გასცნობოდით. – მე მეგობარი ქალი არა მყავს. – კი მაგრამ, ამ დილას ვის შეხვდით? რა ჰქვია მაინც? – არ ვიცი. სიმონმა მართლა არ იცოდა პოლის სახელი. პარიზში ვინმეს შეხვდე და მისი არაფერი იცოდე, თავისთავად უკვე დიდებული ამბავი და მოულოდნელი სიხარულია! შეგიძლია მთელი დღე მასზე იფიქრო და რაც გინდა, ის წარმოიდგინო! * როჟე დივანზე გაწოლილიყო სასტუმრო ოთახში და მოღლილ-მოქანცული სიგარეტს ეწეოდა. მთელი დღე ბაქანზე გაატარა, საბარგო მანქანების დაბრუნებას ადევნებდა თვალს. იმ თავსხმაში სულ მთლად გაიწუწა, მერე ის იყო, სასაუზმოდ დააპირა წასვლა, რომ სასწრაფოდ ლილში მოუხდა გამგზავრება: იქ კატასტროფა მომხდარიყო, რამაც ასი ათასი ფრანკის ზარალი მიაყენა როჟეს სააგენტოს. პოლი სუფრას ალაგებდა. – ტერეზა რასა იქმს? – იკითხა როჟემ. – ვინ ტერეზა? – ქალბატონი ვან დენ ბეში. ღმერთმა უწყის, ამ დილით რატომ გამახსენდა მისი სახელი. – საქმე მოგვარდა, – თქვა პოლმა, – ბინის მორთვა მე მომანდო. აქამდე განგებ არაფერს მოგიყევი, შენ თვითონ იმდენი უსიამოვნება შეგხვედრია... – მაშ, შენ გგონია, მეწყინება, საქმე თუ კარგად წაგივა? – არა, ოღონდ მეგონა... – ნუთუ ასეთი თავკერძა გგონივარ, პოლ? როჟე წამოჯდა და ლურჯი თვალები პოლს კუშტად მიაპყრო; მაშ, ისევ პოლმა უნდა დაამშვიდოს, უნდა დაარწმუნოს, რომ იგი ყველაზე უკეთესია (ერთი მხრივ, ეს მართალიცაა) და პოლი უზომოდ გააბედნიერა. პოლი გვერდით დაუჯდა. – თავკერძა არა, უბრალოდ, ბევრი საქმით ხარ დაკავებული... ამიტომ, ბუნებრივია, მუდამ საკუთარ უსიამოვნებებზე ილაპარაკო... – არა, მე გეკითხები, მართლა ასეთი თავკერძა ვარ შენ მიმართ? ანაზდად როჟე მიხვდა, რომ მთელი დღე თურმე ამაზე ფიქრობდა. ალბათ, იმ წუთიდან, როცა წუხელ, სადარბაზოსთან, პოლის სასოწარკვეთილი მზერა დაიჭირა. პოლი შეყოყმანდა: ასეთი რამ მისთვის არასოდეს უკითხავს როჟეს. იქნებ, ჯობს კიდეც გულახდილად უთხრას ყველაფერი. მაგრამ დღეს ისეთი თავდაჯერებული იყო, ისეთ კარგ გუნებაზე იყო, როჟეს კი ისეთი დაღლილი სახე ჰქონდა... ვეღარ გაბედა. – არა, როჟე. მართალია, ზოგჯერ... მარტოობას კი ვგრძნობ, თითქოს ასაკიც მახსენებს თავს და შენი აყოლა მიჭირს, მაგრამ მაინც ბედნიერი ვარ. – ბედნიერი ხარ? – ჰო. როჟე ხელახლა გადაწვა დივანზე. პოლმა თქვა, ბედნიერი ვარო, და ის ამაფორიაქებელი ფიქრიც, მთელი დღე რომ არ ასვენებდა როჟეს, თავისთავად გაქრა. ძალიანაც კარგი! მასაც ეს უნდა! – მისმინე, ის შემთხვევითი ამბები... ერთი სიტყვით, შენც კარგად იცი მათი ფასი. – ვიცი, ვიცი. პოლმა როჟეს შეხედა. თვალდახუჭული იწვა; მაინც, რა ბავშვია ამოდენა კაცი... წევს თავისთვის დივანზე და გულუბრყვილოდ ეკითხება: "ბედნიერი ხარ?" როჟემ ხელი გაუწოდა, პოლმა აიღო და ახლოს მიუჯდა. როჟეს თვალი არ გაუხელია. – პოლ... პოლ... ხომ იცი, უშენოდ... პოლ... – წაიჩურჩულა ბოლოს. – ჰო, ვიცი. პოლი დაიხარა, ლოყაზე აკოცა. როჟეს უკვე ეძინა. ანგარიშმიუცემლად გამოაცალა ხელი ქალს და გულზე დაიდო. პოლმა წიგნი გადაშალა. როჟეს ერთი საათის მერე გამოეღვიძა, მკვირცხლად დახედა საათს და გამოაცხადა, აბა, საცეკვაოდ წავიდეთ და დავლიოთ, იქნებ, ეს წყეული საბარგო მანქანები გადამავიწყდესო. პოლს ეძინებოდა, მაგრამ როჟემ თუ რაიმე აიჩემა, მორჩა, ვეღარ გადააფიქრებინებ. როჟემ უცნობ რესტორანში წაიყვანა, სენ-ჟერმენის ბულვარზე. სარდაფი პატარა ბაღის ლამაზ კუთხეს წააგავდა, კედლებზე ლანდები დალიცლიცებდა, ბრაზილიურ ჰანგებს ლამის გაეყრუებინა კაცი. – ყოველ საღამოს რესტორნებში წანწალს ნამდვილად ვერ გავუძლებ! – წაილაპარაკა პოლმა, მაგიდას რომ მიუსხდნენ. – ხვალ ასი წლის დედაბერს ვემგვანები. დღესაც ძლივს წამოვდექი ლოგინიდან. ერთბაშად სიმონი მოაგონდა. მისი არსებობა აღარც კი ახსოვდა. – წარმოიდგინე, ამ დილით... – მიუბრუნდა როჟეს და მაშინვე გაჩუმდა. მის წინ სიმონი იდგა. – საღამო მშვიდობისა! – უთხრა მან. – ბატონი ფერტე! ბატონი ვან დენ ბეში! – ერთმანეთს გააცნო პოლმა. – გეძებდით და კიდეც გიპოვეთ! – უთხრა სიმონმა. – ეს კარგი ნიშანია. მოპატიჟებას არ დაუცადა, ისე ჩამოჯდა სკამზე. როჟე გაბრაზდა, წელში გასწორდა, უკმაყოფილება დაეტყო. – ყველგან გეძებდით, – განაგრძო სიმონმა, – ბოლოს ვიფიქრე, ალბათ, სიზმარში ვნახე-მეთქი. ანთებული თვალებით შეჰყურებდა პოლს და მკლავზე უჭერდა ხელს. გაოგნებულ ქალს ხმა ვერ ამოეღო. – ეტყობა, მაგიდა შეგეშალათ! – უთხრა როჟემ. – გათხოვილი ხართ? – ჰკითხა სიმონმა პოლს. – ვერ დავიჯერებ... – გაწყალდა გული! – წამოიძახა როჟემ. – ახლავე მოვაშორებ აქაურობას. სიმონმა შეხედა, შემდეგ ორივე იდაყვით მაგიდას დაეყრდნო და თავი ხელებში ჩარგო. – მართალს ბრძანებთ, ბატონო, მაპატიეთ! ჩანს, მეტი მომივიდა დალევა, მაგრამ ამ დილით აღმოვაჩინე, მთელი ცხოვრება თურმე არაფერი მიკეთებია, სულ არაფერი! – ახლა მაინც გაისარჯეთ და მოწყდით აქედან! – თავი დაანებე! – ხმადაბლა სთხოვა პოლმა. – უბედური ბიჭია. ვინ არ დამთვრალა ერთხელ მაინც ზომაზე მეტად... ეს შენი... დაიცა... ჰო, ტერეზას ვაჟია. – ვაჟი? – გაუკვირდა როჟეს, – ესღა მაკლდა! როჟე წინ გადაიხარა. სიმონს უღონოდ დაედო თავი მკლავზე. – გაიღვიძეთ! – უთხრა როჟემ. – მოდი, თითო ჭიქაც დავლიოთ. ამასობაში თქვენს დარდებსაც გაგვიზიარებთ. წავალ, მე თვითონ მოვიტან ჭიქებს, თორემ შუაღამემდე მოგვიწევს ლოდინი. პოლი გამხიარულდა, როჟესა და ამ დამთხვეული ყმაწვილის საუბარი რომ წარმოიდგინა. სიმონმა თავი ასწია და თვალი გააყოლა როჟეს, რომელიც მაგიდებს შორის გზას ძლივს მიიკვლევდა. – აი, მამაკაციც ამას ჰქვია! – თქვა მან. – ნამდვილი ვაჟკაცი! თუმცა ეგეთი ჯანმაგარი, ვაჟკაცური, საღად მოაზროვნე ტიპები ჭირივით მეჯავრება... მე... – ადამიანის ბუნება არც ისე მარტივია, როგორც გგონიათ! – მკვახედ მიუგო პოლმა. – გიყვართ? – თქვენი საქმე არ არის. სიმონს თმა თვალებზე ჩამოჰყროდა, სანთლების შუქი უფრო მკვეთრად აჩენდა მის ლამაზ ნაკვთებს. დიდებული სანახავი იყო. მეზობელ მაგიდიდან ორი ქალი აღტაცებით შესცქეროდა. – მაპატიეთ, – თქვა სიმონმა, – რა საოცარი ამბავია: დილიდან მოყოლებული ყველას ბოდიშს ვუხდი. იცით, მე, მე მგონი, არარაობა ვარ! როჟემ სამი ჭიქა მოიტანა; სიმონის ბოლო სიტყვების გაგონებაზე წაიბურტყუნა, ადრე თუ გვიან ყველა ამ დასკვნამდე მიდისო. სიმონმა უცბად გამოცალა თავისი ჭიქა და გაჩუმდა. ასე მდუმარედ, გაუნძრევლად იჯდა მაგიდასთან და უყურებდა, როგორ ცეკვავდნენ ისინი, უსმენდა, რას ლაპარაკობდნენ, მაგრამ თითქოს არაფერი ესმოდა, ვერაფერს ხედავდა. როჟესა და პოლს მალე დაავიწყდათ მისი არსებობა. ხანდახან პოლი თუ გადახედავდა და სიცილს ძლივს იკავებდა: ისეთი დამჯერი, ჭკვიანი ბიჭივით გატრუნულიყო სიმონი. როცა წასასვლელად მოემზადნენ, სიმონიც წამოდგა, მაგრამ მუხლები მოეკეცა და სკამზე დავარდა. გადაწყვიტეს, შინ მიეყვანათ. სიმონს როჟეს მანქანაში ჩაეძინა. თავი პოლის მხარზე ექინდრებოდა. აბრეშუმივით ნაზი თმა ჰქონდა, მშვიდად ფშვინავდა. პოლს შეეშინდა, მინას არ მიარტყას თავიო, და შუბლზე დაადო ხელი. კლებერის გამზირზე როჟე გადმოვიდა, მანქანას შემოუარა და კარი გააღო. – ფრთხილად! – ხმადაბლა უთხრა პოლმა. როჟემ შეამჩნია, რა თვალები ჰქონდა პოლს. გაუკვირდა, მაგრამ არაფერი თქვა და სიმონი მანქანიდან გადმოათრია. იმ ღამეს პოლთან დარჩა და დიდხანს, ძილშიც ისე მაგრად ჰყავდა გულში ჩაკრული, რომ ქალმა ვერ დაიძინა. თავი მეოთხე მეორე დღეს, შუადღისას, პოლი ვიტრინაში ჩამუხლულიყო და მაღაზიის პატრონს არწმუნებდა, თაბაშირის ბიუსტზე ქუდის ჩამოდება ვერაფერი ორიგინალური იდეაა რეკლამისთვისო. სწორედ ამ დროს გამოჩნდა სიმონი. ხუთი წუთის წინ გაზეთების ჯიხურს მოფარებული გულისფანცქალით უთვალთვალებდა პოლს. ნეტა ასე ძალუმად რად უცემს გული? პოლი რომ დაინახა, თუ იმიტომ, ასე სულელურად რომ იმალება? დამალვა მუდამ უყვარდა სიმონს. მარცხენა ხელს გიჟივით აქნევდა, თითქოს კრუნჩხვები აწუხებსო, მარჯვენა კი ჯიბეში ისე ედო, იტყოდით, რევოლვერი უდევს შიგ ან ხელზე ეგზემა აქვსო. მისმა საქციელმა მაღაზიაში მყოფი ხალხი დააფრთხო. სიმონი ფსიქოანალიტიკოსისათვის, მართლაც, მისწრება იყო, ყოველ შემთხვევაში, დედამისს ასე მიაჩნდა. როცა პოლი ვიტრინაში ჩაჩოქილი დაინახა, სიმონმა ინატრა, სულაც არ გაეცნო ეს ქალი და არც მინიდან ეჭვრიტა ახლა მისთვის. მაშინ, დღესაც არ იქნებოდა მისი უარის მოლოდინში. ნეტა გუშინ რაები მოჩმახა? ჩერჩეტი ბიჭივით საძაგლად გამოთვრა. ან რა საკადრისი იყო, იმდენი სისულელე რომ ილაქლაქა სულიერ ტანჯვაზე... სიმონი კვლავ ამოეფარა ჯიხურს, წასვლაც კი დააპირა, მაგრამ ერთხელ კიდევ რომ გახედა პოლს, ერთბაშად მოუნდა ქუჩა გადაერბინა, ხელიდან გამოეგლიჯა ქინძისთავებით დაცხრილული ქუდი, განერიდებინა ამ სამუშაოსგან, ამგვარი ცხოვრებისგან, რათა აღარ ამდგარიყო დილაადრიან, აღარ დაჩოქილიყო გამვლელების თვალწინ ვიტრინაში; აგერ, ხალხი წამდაუწუმ ჩერდება, ცნობისმოყვარეობით უჭვრეტენ. ზოგ კაცს, ვინ იცის, სურვილიც კი აღუძრა ამ ჩამუხლულმა, მანეკენისკენ მკლავებგაწვდილმა ქალმა. სიმონსაც მისკენ გაუწია გულმა და ქუჩა გადასერა. სიმონს ეგონა, უცხოთა ჭვრეტით გაღიზიანებული პოლი სიხარულით შეეგებებოდა, მაგრამ შეცდა. პოლმა მხოლოდ გულგრილი ღიმილი გაიმეტა მისთვის. – ქუდი ხომ არ გინდათ შეურჩიოთ ვინმეს? სიმონმა რაღაც ჩაიბუტბუტა, მაგრამ მაღაზიის პატრონმა კეკლუცად წაჰკრა ფერდში ხელი: – პოლს ელოდებით, ბატონო? კეთილი და პატიოსანი. ოღონდ დაბრძანდით და დაგვიცადეთ... ჯერ საქმეს უნდა მოვრჩეთ. – საიდან მოიგონეთ, რომ მე მელოდება? – თქვა პოლმა და შანდალი გადადგა. – მაგ შანდალს მე მარცხნივ დავდგამდი, – უთხრა სიმონმა, – ოდნავ უკან, ასე უფრო თვალში მოსახვედრია. პოლმა გაბრაზებით შეხედა. სიმონი იღიმებოდა. ახლა მას დიდი გემოვნების ყმაწვილივით ეჭირა თავი, თავისი შეყვარებულისთვის რომ გამოევლო და რჩევას აძლევდა. ხოლო მაღაზიის ჰომოსექსუალისტი პატრონის აღფრთოვანება (სიმონს ეს ამბები არ აღელვებდა), რა თქმა უნდა, ხუმრობის საგნად იქცეოდა ორივესთვის. – მართალი ბრძანდებით! – მოუწონა მაღაზიის პატრონმა. – ასე უფრო თვალში მოსახვედრია – ვითომ რატომ? – მკვახედ ჰკითხა პოლმა. მამაკაცებმა შეხედეს. – აბა, რა ვიცი. სიმონმა ისე გულიანად გადაიხარხარა, პოლმა სახე მოარიდა, შეეშინდა, თვითონაც არ გასცინებოდა. მაღაზიის პატრონი განაწყენდა და განზე გადგა. პოლმა რამდენიმე ნაბიჯით უკან დაიხია, რათა შორიდან შეეხედა ვიტრინისათვის, და უნებურად მხრით შეეხო სიმონს, რომელიც შეუმჩნევლად მიახლოებოდა. – შეხედეთ! – მეოცნებე ხმით უთხრა სიმონმა. – მზეა! ჯერ კიდევ სველი მინიდან მზე აჭყეტდათ სახეში. შემოდგომის დღეებში სითბოს ეს უეცარი ჭავლი დაგვიანებულ სინანულს ჰგავდა. პოლი თითქოს ბანაობდა ამ სხივებში. – ჰო, – თქვა მან, – მზეა! ერთხანს უძრავად იდგნენ – პოლი სიმონისკენ ზურგშექცეული, ოღონდ მაინც მის მხარს მიყრდნობილი. მერე განზე გადგა. – ჯობდა დასაძინებლად წასულიყავით. – მშია, – თქვა სიმონმა. – ჰოდა, წადით და ისაუზმეთ! – თქვენ არ წამომყვებით? პოლი შეყოყმანდა. როჟემ დაურეკა, ალბათ, დამაგვიანდება ან სულაც ვერ მოვალო. ამიტომ პოლს გადაეწყვიტა, სანამ მაღაზიაში საყიდლებზე წავიდოდა, ბარში შესულიყო და სანდვიჩები ეჭამა. მაგრამ მზის ამ მოულოდნელმა გამოჭყეტამ კაფეებისა და უნივერმაღების დარბაზები ერთბაშად შეაზიზღა, ბალახის ნახვა, თუნდაც შემოდგომაზე გადაყვითლებული ბალახის ნახვა მოუნდა: – ბალახი მომენატრა, – თქვა მან. – წავიდეთ! ჩემი ჯაბახანა აქვე დგას. არც სოფელია შორს... პოლი დაიძაბა. ამ უცნობ ჭაბუკთან ერთად ქალაქგარეთ გასეირნება და მთელი ორი საათი პირისპირ ყოფნა, ალბათ, ძალზე მოსაწყენი იქნება!.. – ან არადა, ბულონის ტყეში წავიდეთ, – სწრაფად შესთავაზა სიმონმა, – თუ მოგწყინდებათ, ტაქსის გამოვიძახებთ ტელეფონით. – რა წინდახედული ბრძანდებით! – გამოგიტყდებით, დღეს დილით რომ გამოვიღვიძე, სირცხვილით დავიწვი. ბოდიშის მოსახდელად შემოგიარეთ. – არა უშავს, ვის არ მოსვლია! – გულთბილად უთხრა პოლმა და პალტო მოისხა. იგი მუდამ გემოვნებით, მოხდენილად იცვამდა. სიმონმა მანქანის კარი გაუღო და პოლიც ისე ჩაჯდა, ვერ მოიგონა, როდის დაეთანხმა, ამ სულელურ საუზმეზე წაჰყოლოდა. მანქანაში რაღაცას წამოსდო წინდა და სასოწარკვეთით ამოიკვნესა. – თქვენს მეგობარ ქალებს, ეტყობა, შარვლები აცვიათ. – მე არ მყავს მეგობრები. – არ გყავთ მეგობარი ქალები? – არ მყავს. – როგორ მოხდა? – არ ვიცი. პოლი დაცინვის გუნებაზე დადგა. ფრიად გაართო ამ ბიჭმა, ერთსა და იმავე დროს მორცხვმა და გამბედავმა, ენაკვიმატმა და დინჯმა, შიგადაშიგ კი დამცინავმა. სიმონმა ისე იდუმალად, ისე ხმადაბლა თქვა, არ ვიციო, პოლმა თავი გადაიქნია. – ეცადეთ, მოიგონოთ... როდის შემოგეპარათ ასეთი გულგრილობა? – ყველაფერი ჩემი ბრალია. ერთი კარგი, მაგრამ მეტისმეტად რომანტიკული გოგო მიყვარდა. ასეთი გოგოები ორმოცი წლის კაცებს მოსწონთ. პოლს გულზე მოხვდა ეს სიტყვები – მაინც როგორი გოგოები მოსწონთ ორმოცი წლის კაცებს? – როგორი და... ერთი სიტყვით, დიდი დამთხვეული ვინმე იყო. მოკუმავდა პირს და გიჟივით დააქროლებდა მანქანას. თვალს გაახელდა თუ არა დილით, მაშინვე სიგარეტს გაირჭობდა პირში... მე კი მეუბნებოდა, სიყვარული ორი ეპიდერმისის კონტაქტია და მეტი არაფერიო. პოლს გაეცინა – მერე რა მოხდა? – როცა დავშორდი, მაინც იტირა. ოღონდ ტრაბახში არ ჩამომართვათ, – სწრაფად დაუმატა სიმონმა, – ტრაბახი არ მიყვარს. ბულონის ტყეში სველი ბალახის სუნი იდგა, ხავსმოდებული ხისა და შემოდგომის ბილიკების სუნი. სიმონმა პატარა რესტორნის წინ გააჩერა მანქანა, გადმოვიდა, სირბილით შემოუარა და მანქანის კარი გაუღო პოლს, რომელსაც მთელი სხეულის დაძაბვა დასჭირდა, მანქანიდან რომ მოხდენილად გადმოსულიყო... რაკიღა ასე დაუფიქრებლად წამოჰყვა, ბოლომდეც უნდა გაძლოს. სიმონმა მისვლისთანავე კოქტეილი შეუკვეთა. პოლმა მკაცრად გადახედა: – წუხანდლის შემდეგ, წყლის გარდა, არაფერი არ უნდა დალიოთ. – ჯერ ერთი, შესანიშნავად ვგრძნობ თავს! მეორეც, გამხნევება მჭირდება. არ მინდა მოიწყინოთ, ამიტომაც ძალას ვიკრებ. რესტორანი თითქმის ცარიელი იყო, ოფიციანტიც წარბშეყრილი შეხვდათ. სიმონმა საუზმე დაუკვეთა და მერე გაიტრუნა. პოლს არც უფიქრია მოწყენა, გრძნობდა, სიმონი ყასიდად გაყუჩებულიყო; ალბათ, გეგმა უკვე შედგენილი ჰქონდა, რაზე ესაუბრა, და კატასავით მალავდა თავის ზრახვებს. – ასე უფრო თვალში მოსახვედრია! – ერთბაშად წაიკნავლა სიმონმა მაღაზიის პატრონივით და მოულოდნელობისგან პოლს სიცილი აუტყდა. – მუდამ ასე კარგად ჰბაძავთ ხალხს? – არცთუ ცუდად. სამწუხაროდ, საერთო ნაცნობი ცოტა გვყავს, თორემ გაგართობდით. დედაჩემს რომ მივბაძო, მეტყვით, უდიერი ხარო, თუმცა მაინც გავბედავ: "როგორ გგონიათ, აქ ატლასი არ აჯობებდა? ოდნავ მარჯვნივ. უფრო მეტ სიმყუდროვეს არ შესძენდა, უფრო მეტ სითბოს არ მოჰფენდა ოთახს?" – უდიერი კი ხართ, მაგრამ მაინც კარგად აჯავრებთ. – აი, თქვენს გუშინდელ მეგობარს კი ხეირიანად ვერ დავაკვირდი, თუმცა მგონია, გამიჭირდებოდა მისი მიბაძვა. სიჩუმე ჩამოვარდა პოლს გაეღიმა. – მართლაც ასეა. – მე კი იმ მეტისმეტად განებივრებული ახალგაზრდების ერთ-ერთი უფერული ასლი გახლავართ, მშობლების წყალობით იოლი ხელობა რომ აურჩევიათ და, საკუთარი გართობის გარდა, არაფერი აწუხებთ. ასე რომ, თქვენ წაგებული დარჩებით: მე ვგულისხმობ დღევანდელ საუზმეს. მისი გამომწვევი კილო პოლს არ მოეწონა. – როჟეს არ ეცალა, თორემ ახლა აქ არ ვიქნებოდი, – თქვა მან. – ვიცი, – ისე სევდიანად მიუგო სიმონმა, პოლს საქციელი წაუხდა. შემდეგ დიდხანს ისაუბრეს თავიანთ საქმიანობაზე; სიმონმა ერთ-ერთი სასამართლო პროცესი ძალიან სასაცილოდ წარმოადგინა: საქმე ეხებოდა ეჭვიანობის ნიადაგზე ჩადენილ მკვლელობას. სამსჯავრო სხდომის გათამაშებისას ერთბაშად წელში გაიმართა, თითი გაიშვირა პოლისკენ, გულიანად რომ იცინოდა, და წამოიძახა: – თქვენ კი ბრალს გდებთ იმაში, რომ მოქალაქეობრივი ვალი არ შეასრულეთ და ჰუმანურობა არ გამოიჩინეთ. ამ მიცვალებულის წინაშე ბრალსა გდებთ იმაში, რომ სიყვარულს ხელი ჰკარით, არად ჩააგდეთ თითოეული ადამიანის მოვალეობა, გეცხოვრათ ისე, რომ ბედნიერი ყოფილიყავით. თქვენ თავი აარიდეთ ამას... და ბედს დამორჩილდით. თქვენ სიკვდილით დასჯის ღირსი ხართ: თქვენ მოგესჯებათ მარტოობა! სიმონი შეჩერდა, ჭიქას დაავლო ხელი და გადაკრა. პოლი არ განძრეულა. – საშინელი განაჩენია, – ჩაილაპარაკა მან. – ამაზე საშინელი განაჩენი არც არსებობს. პირადად მე ისე არაფერი მაშინებს, როგორც მარტოობა; ალბათ, ყველა ასეა, ოღონდ არავის უნდა, რომ აღიაროს. მე კი ზოგჯერ ლამის ვიბღავლო: მეშინია! მეშინია! შემიყვარეთ! – მეც ასე მომდის, – უნებურად წამოსცდა პოლს. წამით თვალწინ დაუდგა თავისი ოთახი, კედლის კუთხე საწოლის პირდაპირ, ჩამოშვებული ფარდები, ძველებური სურათი, პატარა კომოდი ოთახის მარცხენა კუთხეში, ყველაფერი, რასაც ყოველ დილას, ყოველ საღამოს და, ალბათ, ერთი ათი წელია, უყურებს. მომავალში, ალბათ, უფრო მარტო იქნება. როჟე? როჟე რაღას აკეთებს? არა, როჟეს უფლება არა აქვს, მარტოხელა სიბერე მიუსაჯოს; ამის უფლება არავის არა აქვს, თვით როჟესაც კი... – დღეს უფრო სასაცილო და წუწუნა გეჩვენებით, ალბათ, ვიდრე გუშინ, – ხმადაბლა თქვა სიმონმა, – ან იქნებ გგონიათ, თქვენი გულის მოსაგებად კომედია გავითამაშე? სიმონი პოლის პირდაპირ იჯდა; ნათელ თვალებში დროდარო შეშფოთება უკრთოდა, სახე კი ისეთი კრიალა, ისეთი გულღია ჰქონდა, პოლმა კინაღამ ხელი მოუთათუნა. – არა, არა, მე მეგონა... მე ვფიქრობ, საამისოდ ჯერ ძალიან ახალგაზრდა ხართ და ბევრსაც უყვარხართ. – სიყვარული ორმხრივი უნდა იყოს, – წაილაპარაკა სიმონმა. – წამოდით, გავისეირნოთ, გარეთ კარგი დარია. რესტორნიდან გამოვიდნენ. სიმონმა ხელკავი გამოსდო. ერთხანს უსიტყვოდ მიაბიჯებდნენ. შემოდგომის სითბო ნელ-ნელა ეუფლებოდა პოლის გულს. გადაწითლებული, გათელილი და ერთმანეთს მიწებებული სველი ფოთლები მიწას ეკვროდა. პოლი უცნაური სინაზით განიმსჭვალა ამ ყმაწვილისადმი, მდუმარედ რომ მოჰყვებოდა გვერდით. ეს უცხო ბიჭი რამდენიმე წამით მის ამხანაგად, მის თანამგზავრად იქცა, რომელთან ერთადაც გვიანი შემოდგომით განძარცულ ხეივანში მიაბიჯებდა. პოლი მუდამ ასეთი სინაზით იმსჭვალებოდა თავისი თანამგზავრებისადმი გინდ სეირნობისას, გინდ ცხოვრებაში. მუდამ მადლიერი იყო მათი, ასე მაღალნი რომ იყვნენ მასზე, ასე განსხვავებულები მისგან და, ამავე დროს, ასე ახლობლები. გაახსენდა თავისი ქმარი მარკი, რომელიც მიატოვა და მასთან ერთად უზრუნველ ცხოვრებასაც დაემშვიდობა; გაახსენდა მეორე მამაკაცი, რომელსაც ასე გაგიჟებით უყვარდა პოლი; ბოლოს თვალწინ დაუდგა როჟე, ერთადერთი კაცი, რომელიც მის მეხსიერებაში მუდამ ასე ცოცხალი და ცვალებადი ჩანდა. სამი თანამგზავრი, სამი კარგი თანამგზავრი ერთი ქალის ცხოვრებაში! განა უდიდესი გამარჯვება არაა? – მოიწყინეთ? – ჰკითხა სიმონმა. პოლმა მოიხედა და გაუღიმა. გზა განაგრძეს. – მინდა ვირწმუნო... – ჩაწყვეტილი ხმით წამოიწყო სიმონმა, – მინდა ვირწმუნო... მართალია, არ გიცნობთ, მაგრამ მაინც მინდა ვირწმუნო, რომ ბედნერი ხართ... მე... ჰმ... მე აღფრთოვანებული ვარ თქვენით! პოლი ყურს არ უგდებდა. გვიანი იყო. ვინ იცის, როჟემ დაურეკა, ყავის დასალევად რომ წასულიყვნენ, ის კი შინ არ დახვდა! გუშინ ხომ უთხრა, შაბათს ქალაქგარეთ გავიდეთ და დავისვენოთო. მოახერხებს კი პოლი სამსახურიდან გათავისუფლებას? ვინ იცის, როჟემ კიდეც გადაიფიქრა? იქნებ, ეს დაპირება, სხვა მრავალ დაპირებასავით, ალერსით სავსე ღამის წყალობა იყო, როცა როჟეს პოლის გარეშე ვერ წარმოედგინა ცხოვრება და მათი სიყვარული ისე ცხად ჭეშმარიტებად ეჩვენა იმ წუთს, რომ თავს ვეღარ მოერია?! მაგრამ როგორც კი პოლის სახლის კარს გასცდება როჟე, როგორც კი დამოუკიდებლობის მძაფრ სურნელს შეიგრძნობს ქუჩაში, პოლი მას ხელახლა კარგავს. უკან დაბრუნებისას პოლს თითქმის არ ამოუღია ხმა. მერე სიმონს მადლობა გადაუხადა საუზმისათვის და უთხრა, მოხარული ვიქნები, თუკი ოდესმე დამირეკავთო. სიმონი გაოგნებული მისჩერებოდა მიმავალ პოლს. საოცარი დაღლა იგრძნო და თავი ძალზე მოუქნელი ეჩვენა. თავი მეხუთე ასეთ სიამოვნებას მართლა არ მოელოდა! როჟემ ხელი გადასწია და საწოლთან მდგარი პატარა მაგიდიდან სიგარეტი აიღო. ახალგაზრდა ქალმა, გვერდით რომ ეწვა, ჩაიხითხითა: – შეუძლებელია, მამაკაცმა ამის შემდეგ არ გააბოლოს! მაინცდამაინც ორიგინალური შენიშვნა ვერ იყო! როჟემ სიგარეტი ქალსაც გაუწოდა, მაგრამ მან უარის ნიშნად თავი გადაიქნია. – მეზი, შეიძლება ერთი რამ გკითხოთ? ნეტა ამ საღამოს რა მოგეჩვენათ? აგერ უკვე ორი თვეა ერთმანეთს ვიცნობთ და ბატონ შერელს გვერდიდან არ მოსცილებიხართ... – ბატონი შერელი ჩემი საქმეებისთვის მჭირდება, დღეს კი თავშექცევა მომინდა, მიხვდი? როჟემ გაიფიქრა, მეზი იმ ქალთა მოდგმას ეკუთვნის, გვერდით რომ მოგიწვება და მაშინვე "შენობით" დაგიწყებს ლაპარაკსო. სიცილი წასკდა. – კი მაგრამ, რატომ მაინცდამაინც მე ამირჩიეთ? კოქტეილზე იმდენი მოხდენილი ახალგაზრდა იყო! – იცი რა, ახალგაზრდები ლაქლაქს უნდებიან... შენ კი ეს საქმე ნამდვილად გიყვარს. მერწმუნე, ასეთი მამაკაცი ახლა იშვიათია, ქალის თვალს არ გამოეპარება. ახლა არ მითხრა ქალი მაშინვე არ მნებდებაო.... – ასე სწრაფად მაინც არა! – გაეცინა როჟეს. ქალი მართლა ლამაზი იყო. ამ პატარა, ვიწრო შუბლის მიღმა, ვინ იცის, რა წვრილმანი აზრები ტრიალებს ცხოვრებაზე, მამაკაცებზე, ქალებზე. როჟე რომ ჩასციებოდა, იქნებ, კიდეც ეთქვა, რა იყო მისი ცხოვრების მიზანი. საინტერესოც იქნებოდა მისი მოსმენა. როგორც ყოველთვის, ახლაც გული აუჩუყდა როჟეს, მაგრამ ამასთან თითქოს შიშსაც ჰგვრიდა იმის გაფიქრება, ამ ნაირ-ნაირ ლამაზ სხეულებს – მისი ძიების მუდმივ საგანს ქუჩასა თუ ცხოვრებაში – ჩიტის პატარა ჭკუა განაგებსო. როჟემ თმაზე ხელი გადაუსვა ქალს. – ეტყობა, ბუნებით ალერსიანი ხარ! – უთხრა ქალმა. – შენისთანა ზორბა კაცები მუდამ ასეთი ნაზები არიან. – მაშ, მაშ! – უგულისყუროდ წაილაპარაკა როჟემ. – შენთან დაშორება აღარ მინდა. რომ იცოდე, რა აბეზარია ეს შერელი... – ალბათ, ვერც ვერასოდეს გავიგებ! – როჟე, მოდი ორი დღით სადმე წავიდეთ ამ შაბათ-კვირას, არ გინდა? ქალაქგარეთ... საწოლი ოთახიდან ფეხს არ მოვიცვლიდით... როჟემ გადახედა. მეზი ცალ იდაყვს დაჰყრდნობოდა. როჟე მის კისერზე ატოკებულ ლურჯ ძარღვს დააკვირდა. იმ დღესაც, კოქტეილზე, ასეთი გამომეტყველება ჰქონდაო, გაიფიქრა და გაეღიმა. – თქვი, ჰო-თქო! გესმის? ახლავე თქვი! – ახლავე! – გაიმეორა როჟემ და ქალი თავისკენ მიიზიდა. მეზიმ მხარზე უკბინა და აკრუსუნდა. "თურმე სიყვარულიც კი შეიძლება სულელურად", გაიფიქრა როჟემ. * – ძალიან მწყინს, მაგრამ რას იზამ! აბა, კარგად იმუშავე. მანქანა სწრაფად არ ატარო! გკოცნი, – თქვა პოლმა და ყურმილი დაკიდა. ესეც შენი ქალაქგარეთ დასვენება! როჟე თურმე ლილში უნდა წავიდეს შაბათს, იქაურ კომპანიონთან ჰქონია საქმე. იქნებ, მართლაც ასე იყოს! პოლი მუდამ ცდილობდა როჟეს ნათქვამი ერწმუნა. ცხადად წარმოიდგინა პატარა სასტუმრო, სადაც მუდამ ჩერდებოდნენ, აგიზგიზებული ბუხარი, მყუდრო ოთახი; იგრძნო კიდეც ნაფტალინის სუსტი სუნი; წარმოიდგინა, რა კარგად გაატარებდნენ იმ ორ დღეს, როგორ გაისეირნებდნენ, ისაუბრებდნენ, დილით როჟეს გვერდით გაიღვიძებდა, მერე მთელი ის დღე, თბილი და მშვიდი დღე, იქნებოდნენ ერთად. ტელეფონს გადახედა, იქნებ, რომელიმე მეგობარ ქალს დაურეკოს, ერთად ვისაუზმოთ ან ბრიჯი ვითამაშოთო?.. მაგრამ გული არსად მიუწევდა. არადა, ორი დღე მარტო დარჩენისაც ეშინოდა. სძაგდა მარტოხელა ქალების კვირადღეები: გვიანობამდე ლოგინში კითხვა, ხალხით გაჭედილი კინოთეატრები, კოქტეილზე ან სადილად ვინმესთან წასვლა და ბოლოს შინ დაბრუნება. სადაც დახვდება აშლილი საწოლი და ისეთი გრძნობა დაეუფლება, თითქოს დილიდან არც ერთი წუთი არ უცხოვრია. როჟე დაპირდა, ზეგ დაგირეკავო, ჩვეულებისამებრ, ტკბილად ელაპარაკა. პოლი დაუცდის როჟეს ზარს. მანამ კი შინ იჯდება. ასე თუ ისე, აჯობებს, ბინა მიალაგოს, ჩვეულებრივი ოჯახური საქმეებით გაერთოს. დედაც ხომ მუდამ დაბეჯითებით ურჩევდა ამას! მაგრამ პოლს გულში ეს საქმიანობა ძალიან სძაგდა. დრო ხომ მოლუსკი არაა, შენს ნებაზე გაწელო! ახლა კი პოლი თითქმის ნანობდა, ასეთ საქმეებს გულს რომ ვერ უდებდა. იქნებ, მართლაც არის წუთები, როდესაც ცხოვრებაზე კი არ უნდა გაილაშქრო, პირიქით, თავი დაიცვა მისგან, როგორც მეტისმეტად აბეზარი მეგობარი ქალისგან? იქნებ, პოლისთვისაც დადგა უკვე ასეთი წუთი? უკნიდან თითქოს კიდეც მოესმა მრავალხმიანი გუნდის ოხვრით მოძახილი: "კი, დადგა!" გადაწყვიტა შაბათს, დილის ორ საათზე, ქალბატონ ვან დენ ბეშისთვის დაერეკა. თუკი ღმერთმა ქნა და დოვილში არ დახვდა წასული, ნაშუადღევს მასთან წაიმუშავებს. ახლა მხოლოდ ეს იზიდავდა პოლს. "კაცებმა იციან ასე, ოღონდაც შინ არ დარჩნენ და კვირაობითაც კანტორაში დადიან!" – გაიფიქრა მან. ქალბატონ ვან დენ ბეშს თურმე ღვიძლის შეტევა ჰქონია, მოწყენილი იყო და პოლის წინადადებას აღტაცებით შეხვდა. პოლმა წაიღო ნიმუშები და კლებერის გამზირზე წავიდა. ქალბატონი ვან დენ ბეში ჭრელ ხალათში დახვდა, "ევიანის" მინერალური წყლით სავსე ჭიქა ეჭირა, სახე წითლად აჰფორაჯებოდა. პოლმა გაიფიქრა, ალბათ, სიმონის მამა იყო ძალიან ლამაზი, თორემ დედა მეტად უფერული ჰყავსო. – თქვენი ვაჟი როგორ ბრძანდება? იცით, ერთ საღამოს ერთმანეთს შევხვდით. ის აღარ უთხრა, წინადღეს ერთად რომ ისაუზმეს. თავისი გულჩახვეულობისა თვითონვე გაუკვირდა. მის თანამოსაუბრეს მაშინვე წამებული გამომეტყველება აღებეჭდა სახეზე: – საიდან უნდა ვიცოდე? თითქმის არაფერს მიამბობს. მხოლოდ მაშინ ვახსენდები, როცა ფული შემოაკლდება. თანაც ბევრს სვამს. მამამისიც სვამდა. – ლოთს სულაც არ ჰგავს! – გაეღიმა პოლს და ერთბაშად თვალწინ დაუდგა სიმონის კარგად ნაპატიები ინგლისელივით გადატკეცილი სახე, მისი ნაზი კანი. – ხომ ლამაზი ბიჭია? ქალბატონი ვან დენ ბეში გამოცოცხლდა და სიმონის ბავშვობის სურათებით სავსე ალბომები გადმოიღო: აი, ჩვილი სიმონი, აი, პონიზე შემჯდარი, გრძელკულულებიანი სიმონი, აი, შემცბარი სიმონი – კოლეჯის მოსწავლე და სხვ. სურათები ბლომად შემოენახათ. პოლს ესიამოვნა, სიმონი რომ არც ჰომოსექსუალისტი გამხდარიყო და არც სალახანა. – თუმცა შვილი ადრე თუ გვიან შორდება მშობლებს! – ნაღვლიანად ამოიოხრა დედამ. წამით იგი კვლავ იქცა ისეთივე ქარაფშუტა ქალად, როგორიც ოდესღაც იყო. – უნდა გამოგიტყდეთ, მოსვენებას აღარ აძლევენ... – ეჭვიც არ მეპარება! – ზრდილობიანად დაუკრა კვერი პოლმა. – აბა, თუ შეიძლება, ამ ქსოვილებს დახედეთ, ქალბატონო, აქ... – გეხვეწებით, ტერეზა დამიძახეთ! იგი მეგობრულად ელაპარაკებოდა პოლს და კითხვას კითხვაზე აყრიდა, მერე მსახურს ჩაი შემოატანინა; პოლი კი იმაზე ფიქრობდა, ოცი წლის წინ როჟე ამ ქალთან ცხოვრობდაო, და მის შეშუპებულ სახეზე ამაოდ ეძებდა წარსული სილამაზის კვალს. რამდენჯერაც არ სცადა თავის საქმეზე წამოეწყო საუბარი, არაფერი გამოუვიდა. ტერეზა თავისას არ იშლიდა და გულითადი აღსარებისკენ ილტვოდა. ასე ხდებოდა მუდამ. პოლის ამაყი და მშვიდი იერი, მისდა სამწუხაროდ, მოსაუბრეს ლაპარაკის საღერღელს უშლიდა. – შესაძლებელია, თქვენ ჩემზე ახალგაზრდა იყოთ, – თქვა ქალბატონმა ვან დენ ბეშმა და პოლს გაეღიმა ამ სიტყვებზე, – მაგრამ, ალბათ, მოგეხსენებათ, რა დიდი გავლენა აქვს გარემოსა და წრეს... პოლი ყურს აღარ უგდებდა. ეს ქალი ვიღაცას აგონებდა. ბოლოს მიხვდა, იმ ტერეზას წააგავდა, წინადღეს სიმონმა ასე კარგად რომ გამოაჯავრა. სიმონს უთუოდ აქვს მიბაძვის ნიჭი და უთუოდ დაუნდობელიც არის, მაგრამ მორცხვია და ვერ ამჟღავნებს. აკი, გუშინ უთხრა: "მე ბრალს გდებთ იმაში, რომ სიყვარულს ხელი ჰკარით... ბედს დამორჩილდით... ამიტომ თქვენ მოგესჯებათ მარტოობა!" პოლს ხომ არ გულისხმობდა? ნუთუ მიხვდა ყველაფერს? განგებ ხომ არ უთხრა ასე? ამის გაფიქრებაზე პოლი ერთბაშად გაბრაზდა. ქალბატონი ვან დენ ბეშის ყბედობას ყურს არ უგდებდა და, როდესაც მოულოდნელად სიმონი შემოვიდა, შეკრთა. პოლის დანახვაზე სიმონი გაშეშდა. სიხარულის ღიმილი რომ დაეფარა, ისე სასაცილოდ დამანჭა სახე, პოლს გული მოულბა. – თურმე დროზე მოვსულვარ, მოგეხმარებით! – სამწუხაროდ, ჩემი წასვლის დროა. პოლმა გადაწყვიტა სასწრაფოდ გაეცალოს იქაურობას, გაექცეს დედა-შვილის მზერას, შინ წავიდეს და წიგნი იკითხოს. წესით, ახლა როჟეს მანქანაში უნდა იჯდეს, რადიოს რთავდეს ან თიშავდეს, როჟესთან ერთად იცინოდეს ან შიშით გული ელეოდეს, როცა ავტომობილისტის ბრმა, გაცოფებულ ჟინს აყოლილი როჟე გიჟივით გააქროლებს მანქანას და ორივეს სიცოცხლეს საფრთხეს შეუქმნის. პოლი ნელა წამოდგა. – გაგაცილებთ! – უთხრა სიმონმა. კარში გასვლისას პოლმა მოიხედა; შემოსვლის შემდეგ ახლა პირველად შეხედა სახეში სიმონს და მაშინვე უთხრა, რა ცუდად გამოიყურებითო. – ამინდის ბრალია, – თქვა სიმონმა, – ნება მომეცით, სადარბაზომდე მაინც მიგაცილოთ. პოლმა მხრები აიჩეჩა და კიბეს ჩაუყვა. სიმონი უხმოდ მიჰყვებოდა. ქვემო სართულზე შეჩერდა. მისი ფეხის ხმა რომ აღარ მოესმა, პოლი თავისდა უნებურად მოტრიალდა. სიმონი მოაჯირს დაჰყრდნობოდა. – უკანვე ახვალთ? ერთბაშად სინათლე ჩაქრა. განიერ კიბეს ფანჯრიდან შემოსული შუქიღა ანათებდა. პოლმა მიიხედ-მოიხედა, ამომრთველი მოიძია თვალით. – ამომრთველი კარს უკანაა, – უთხრა სიმონმა. მერე ბოლო საფეხურიდან ჩამოვიდა და პოლს მიუახლოვდა. "ახლა, ალბათ, მეცემა!" – სევდიანად გაიფიქრა პოლმა. სიმონმა მარცხენა ხელი ამომრთველისკენ წაიღო, კინაღამ თმაზე შეეხო პოლს, შუქი აანთო და მერე მარჯვენა მკლავიც რომ გასწია, პოლი მის მკლავებში მოექცა. – გამიშვით! – მშვიდად უთხრა მან. სიმონი უხმოდ დაიხარა და თავი ჩამოადო მხარზე. პოლს გარკვევით მოესმა მისი აჩქარებული გულისცემა და უცბად აფორიაქდა. – გამიშვით, სიმონ... არ მსიამოვნებს! სიმონი არ განძრეულა, ოღონდ ორჯერ ჩუმად გაიმეორა მისი სახელი: "პოლ! პოლ!" სიმონის უკან ვეებერთელა, განიერი კიბე თითქოს კუშტად, მედიდურად გაყუჩებულიყო. – სიმონ, ჩემო პატარა სიმონ, – ასევე ჩუმად ჩაილაპარაკა მან, – გამატარეთ! – სიმონი მაშინვე განზე გადგა. გასვლამდე პოლი შემობრუნდა და წყნარად გაუღიმა. თავი მეექვსე კვირა დღეს პოლს ბარათი დახვდა კართან. ასეთ ბარათებს ადრე პოეტური სახელი – "ცისფერი პნევმატიკი" ერქვა. იგი, მართლაც, პოეტური მოეჩვენა პოლს, იქნებ იმიტომ, რომ ნოემბრის მოწმენდილ ცაზე კვლავ აკაშკაშებულ მზეს ჩრდილებითა და თბილი ათინათით აევსო ოთახი! "ექვს საათზე დიდებული კონცერტია პლეილის დარბაზში", – სწერდა სიმონი. – "გიყვართ ბრამსი? გუშინდელი ჩემი საქციელის გამო ბოდიშს ვიხდი". პოლს გაეღიმა ამ სიტყვებზე. "გიყვართ ბრამსი?" – ზუსტად ასე ეკითხებოდნენ ბიჭები, როცა ჩვიდმეტი წლისა იყო. ასევე ეკითხებოდნენ შემდეგაც, ოღონდ პასუხს ყურს არ უგდებდნენ. ამ ასაკში განა ვინ უსმენდა ერთმანეთს მათ წრეში? ჰო, მართლა, უყვარს კი ბრამსი? პოლმა ფირსაკრავი ჩართო და სწორედ ის ფირფიტა შეარჩია, რომლის ერთ მხარეზე ვაგნერის უვერტიურა იყო ჩაწერილი, მეორეზე – ბრამსის კონცერტი. ვაგნერი ბოლო ნოტამდე ნაცნობი იყო პოლისთვის, ბრამსი კი ერთხელაც არ მოუსმენია. როჟესაც ვაგნერი უყვარდა, ამბობდა, ჰო, ჰო, რა ბრახაბრუხია, ნამდვილი მუსიკააო. პოლმა ფირფიტა დაატრიალა. შესავალი ნაწილი რომანტიკული ყოფილაო, გულში გაივლო და ფიქრს მისცა თავი. ბოლომდე აღარც მოუსმენია. ფირფიტა რომ ჩათავდა, მხოლოდ მაშინ გამოფხიზლდა და თავის თავზე გაბრაზდა. ამ ბოლო ხანებში ერთი წიგნის წაკითხვას ექვს დღეს ანდომებს, ავიწყდება, სად შეჩერდა, მელოდიებსაც ვერ იხსენებს. მთელი გულისყური ქსოვილის ნიმუშებსა და იმ მამაკაცზე გადაიტანა, რომელიც მის გვერდით არასოდეს იყო! პოლი კარგავდა საკუთარ "მეს", საკუთარ გზას და, ალბათ, ვერც ვერასოდეს იპოვიდა. "გიყვართ ბრამსი?" – ამ პატარა წინადადებამ გაახსენა ყველაფერი, რაც მივიწყებული ჰქონდა, ყველა ის კითხვა, შეგნებულად თავს რომ არიდებდა. "გიყვართ ბრამსი?" უყვარს კი ვინმე, საკუთარი თავისა და სიცოცხლის გარდა? რომ გეკითხათ, იტყოდა, სტენდალი მიყვარსო. იცოდა, მართლა უყვარდა, თუმცა საქმეც ეს იყო: იცოდა! იქნებ, ისიც მხოლოდ იცოდა, რომ როჟე უყვარს? იქნებ, ეს ყველაფერი ათვისებული ჭეშმარიტებები იყო მხოლოდ, გზის მანიშნებლად გამოსადეგი! პოლს ერთბაშად მოუნდა ვინმეს გამოლაპარაკებოდა, აი ისე, როგორც ოცი წლისას ულაპარაკია. სიმონს დაურეკა, თუმცა არ იცოდა, რას ეტყოდა. ალბათ – ამას: "არ ვიცი, მიყვარს თუ არა ბრამსი. არა მგონია!" არც ის იცოდა, წავიდოდა თუ არა კონცერტზე. გააჩნია, როგორ დაელაპარაკებოდა სიმონი, რას იტყოდა. პოლი ყოყმანობდა და ეს ყოყმანი სიამოვნებდა. თურმე სიმონი ქალაქგარეთ წასულიყო სასაუზმოდ და შინ ხუთ საათზე დაბრუნდებოდა ტანსაცმლის გამოსცვლელად. პოლმა ყურმილი დაკიდა. ამასობაში უკვე გადაწყვიტა კონცერტზე წასვლა. "სიმონთან შეხვედრა სულაც არ მინდა, მუსიკას მოვუსმენ, – ფიქრობდა იგი. – ვინ იცის, იქნებ, სულ მალე დღის კონცერტებზე დავიწყო სიარული, თუ მეტისმეტად მოსაწყენი არ იქნა. სწორედ რომ მისწრებაა მარტოხელა ქალისათვის!" ძალიან ნანობდა, დღეს რომ კვირა იყო და მაღაზიაში ვერ იყიდდა მოცარტის ფირფიტებს, თან ბრამსის რამდენიმე ფირფიტასაც მოაყოლებდა. მხოლოდ ის აშინებდა, კონცერტზე სიმონს მკლავზე არ წაევლო ხელი, მით უფრო, რომ წინასწარ გრძნობდა, ასე იქნებოდა. როცა პოლს მოლოდინი უმართლდებოდა, მუდამ სევდა ეუფლებოდა ხოლმე. როჟეც ამიტომ უყვარდა. მას არასოდეს გაუმართლებია პოლის მოლოდინი, სხვებივით არასოდეს მოქცეულა. ექვს საათზე პლეილის საკონცერტო დარბაზში პოლი ხალხის ტალღას შეჰყვა, კინაღამ ასცდა სიმონს. ყმაწვილმა კაცმა უსიტყვოდ გაუწოდა ბილეთი. სწრაფად აირბინეს კიბე, სადაც კონტროლიორი ქალები დაფუსფუსებდნენ. უზარმაზარი დარბაზი ჩაბნელებული დახვდათ. ისმოდა ორკესტრის შეუწყობელი ხმები, თითქოსდა ეს შესავალი ხალხს უნდა დახმარებოდა, უფრო მეტად შეეგრძნოთ მუსიკალური ჰარმონიის სასწაული. – თურმე არ ვიცოდი, მიყვარდა თუ არა ბრამსი! – მიუბრუნდა პოლი სიმონს, – მე კი არ ვიცოდი, თუ მოხვიდოდით! – მიუგო სიმონმა. – ხოლო გიყვართ თუ არა ბრამსი, ჩემთვის სულერთია. – ქალაქგარეთ წასვლით კმაყოფილი დარჩით? სიმონმა გაკვირვებით შეხედა. – მე დაგირეკეთ, – გამოუტყდა პოლი, – მინდოდა მეთქვა, წამოვალ-მეთქი. – მე კი ისე შემეშინდა, დამირეკავს და უარს მეტყვის ან საერთოდ არ დამირეკავს-მეთქი, რომ ქალაქიდან გავვარდი. – მოგეწონათ იქაურობა? სად იყავით? პოლმა ნაღველნარევი ნეტარებით წარმოიდგინა უდანის ბორცვი ჩამავალი მზის სხივებზე; გულით უნდოდა სიმონს ამაზე მოეთხრო რამე. როჟეს რომ წაეყვანა სეტეილში, ახლა, ალბათ, იმ გზაზე ისეირნებდნენ გადაწითლებულ ხეივანში. – თვითონაც არ ვიცი, სად ვიყავი; უბრალოდ, მივაქროლებდი მანქანას. წარწერებსაც აღარ ვუყურებდი. აი, უკვე დაიწყო. გაისმა ტაში, დირიჟორი ხალხს მიესალმა, ჯოხი ასწია და, ორი ათას მსმენელთან ერთად, პოლი და სიმონიც სავარძლებს გაეკრნენ. სიმონი კარგად იცნობდა ამ პათეტიკურ, ადგილ-ადგილ მეტისმეტად პათეტიკურ კონცერტს. მკლავზე პოლის იდაყვი ეხებოდა. ორკესტრი რომ აიწყვეტდა, მუსიკის აღმაფრენა თითქოს მასაც აიტაცებდა, შენელდებოდა და სიმონიც ხედავდა, რა ხდებოდა მის გარშემო: ესმოდა, როგორ ახველებდნენ აქა-იქ, ხედავდა ორი რიგით წინ ვიღაც მამაკაცის უცნაურ თავს. რაც მთავარია, ძალიან ბრაზობდა. ქალაქგარეთ, უდანის მახლობლად, როჟეს შეხვდა სასტუმროში ვიღაც ქალთან ერთად. როჟე წამოდგა, მიესალმა, ოღონდ ქალი არ გააცნო. – მგონი, რაღაც წარამარა ვხვდებით ერთმანეთს, არა? გაოცებულმა სიმონმა არაფერი უპასუხა. როჟე მუქარის თვალით უყურებდა, თითქმის უბრძანებდა, ამ შეხვედრაზე კრინტი არ დაძრაო. კიდევ კარგი, ისე არ შეხედა, როგორც ერთი მუსუსი შეხედავს მეორეს, ნამუსი შემინახეო. პირიქით, როჟე განრისხებული ჩანდა. სიმონს არაფერი უთქვამს. არა იმიტომ, რომ როჟესი ეშინოდა, უბრალოდ, პოლს არ სტკენოდა გული. დაფიცებული ჰქონდა, მისი მიზეზით არაფერი სწყენოდა პოლს. პირველად თავის სიცოცხლეში გულით ეწადა, ვიღაც დაეცვა, ვიღაცისთვის აეცდინა მწუხარება. სიმონს სწრაფად ჰბეზრდებოდა საყვარლები, მუდამ ეშინოდა მათი აღსარებისა, საიდუმლოებებისა, მათი ჯიუტი სურვილისა – ძალად ექციათ სიმონი თავიანთ მფარველად. ამიტომაც დიდხანს არავისთან ყოვნდებოდა. ახლა კი ერთბაშად მოუნდა დაცდა, თუმცა რას დაუცადოს? იმას, რომ ეს ქალი თავად მიხვდეს, ყოვლად ჩვეულებრივი ხეპრე მყვარებიაო? ასეთ რამეს ხომ ყველაზე გვიან ხვდებიან! როგორ დარდობს, ალბათ, როგორ წონის და სჯის როჟეს საქციელს, იქნებ, უკვე შეამჩნია პირველი ბზარიც... ორკესტრს ვიოლინოს ხმა გამოეყო, სასოწარკვეთილებით ათრთოლდა და აჟღერდა, მერე მელოდიას შეერია, ჩაწყდა, სხვა საკრავები აიყოლია. სიმონი კინაღამ შემობრუნდა, კინაღამ მკლავი მოხვია პოლს და აკოცა. ძლივს იკავებდა თავს... ცხადად წარმოიდგინა, როგორ დაიხრება მისკენ... როგორ შეეხება ქალის ბაგეს, როგორ შემოხვევს მკლავებს. თვალები დახუჭა. პოლმა შეხედა და იფიქრა, ნამდვილი მელომანი ყოფილაო. სწორედ ამ დროს სიმონის აკანკალებული ხელი მის მკლავს შეეხო. განაწყენებული პოლი გვერდზე გაიწია. კონცერტის შემდეგ კოქტეილის დასალევად წაიყვანა სიმონმა. უფრო სწორად, პოლმა ფორთოხლის წვენი, ხოლო სიმონმა ორი ჭიქა ჯინი დალია. სიმონი ხელებს იქნევდა და გატაცებით, თვალანთებული ლაპარაკობდა მუსიკაზე, მაგრამ პოლი უგულისყუროდ უსმენდა: ვინ იცის, იქნებ, როჟემ ისე მოაგვარა საქმე, დილიდან ადრე წამოვიდა და სადილობისას ჩამოვიდა! თანაც ხალხი უკვე მათ უყურებდა. ან რა იყო გასაკვირი: მეტისმეტად ლამაზ, უფრო სწორად, მეტისმეტად ახალგაზრდა სიმონს პოლის ასაკის ქალი არ შეეფერებოდა. – ყურს არ მიგდებთ? – როგორ არა. მაგრამ წასვლის დროა. მე უნდა დამირეკონ. თანაც ყველა ჩვენ გვიყურებს! – ნუთუ დღემდე ვერ შეეჩვიეთ ამას? – აღტაცებით უთხრა სიმონმა, რომელიც გრძნობდა, მუსიკისა და ჯინის წყალობით უსაშველოდ იყო შეყვარებული. პოლს გაეცინა: ეს ბიჭი დროდადრო მართლაც გულს აუჩუყებდა ადამიანს. – სიმონ, ანგარიში მოითხოვეთ! სიმონმა ისე უხალისოდ შეასრულა მისი თხოვნა, რომ პოლმა, მთელი საღამოს განმავლობაში პირველად, დაკვირვებით შეხედა. ვაითუ, სიმონს ამასობაში მართლა შეუყვარდეს? ვაითუ, ეს უწყინარი არშიყობა თავად მის წინააღმდეგ შეტრიალდეს? პოლი დარწმუნებული იყო, რომ სიმონს მოყირჭებული ჰყავდა ქალები. მაგრამ, ვაითუ, სიმონი უფრო მგრძნობიარე ბიჭია და სულაც არ არის ისეთი პატივმოყვარე, როგორიც პოლს ჰგონია? საოცარია, მაგრამ სიმონს სწორედ თავისი სილამაზე ვნებდა პოლის თვალში. ასეთი ლამაზი ყმაწვილი არ შეიძლება გულწრფელი იყოს! თუ ასეა, პოლი შეცდა, რომ შეხვდა. უარი უნდა ეთქვა. სიმონმა გარსონი მოიხმო და ჭიქა უაზროდ შეატრიალა ხელში. მერე ერთბაშად ჩაჩუმდა. პოლმა მკლავზე დაადო ხელი. – ნუ გეწყინებათ, სიმონ, მეჩქარება. ალბათ, როჟე უკვე მელოდება. იმ პირველ საღამოს, რესტორანში, სიმონმა ჰკითხა: "გიყვართ კი როჟე?" ნეტავ, რა უპასუხა მაშინ? პოლს აღარ ახსოვს. მაგრამ სიმონმა სიმართლე უნდა იცოდეს. – ჰოო... როჟე! აი, ნამდვილი მამაკაცი, დიდებული მამაკაცი! – მე როჟე მიყვარს, – შეაწყვეტინა პოლმა და გაწითლდა. მოეჩვენა, რომ მეტისმეტად თეატრალური ნათქვამი გამოუვიდა. – მას? – მასაც. – თუმცა რა საკითხავია! ამ ჩინებულ სამყაროში ყველაფერი ჩინებულად არის. – სკეპტიკოსის როლს ნუ თამაშობთ! – ალერსით უთხრა პოლმა. – ადრეა თქვენთვის. ჯერჯერობით ყველაფრის უნდა გჯეროდეთ. სიმონმა უცბად მხრებზე წაავლო ხელი და შეანჯღრია. – ნუ დამცინით! შეწყვიტეთ ასეთი კილოთი ჩემთან ლაპარაკი. "მავიწყდება, რომ მაინც მამაკაცია!" – გაიფიქრა პოლმა და სცადა სიმონის ხელები მოეშორებინა მხრებიდან. – "ამ წუთში მას ნამდვილი მამაკაცის, დამცირებული მამაკაცის სახე აქვს. მართლა თხუთმეტი წლის ხომ არ არის, ოცდახუთი წლისაა!" – თქვენ კი არა, თქვენს საქციელს დავცინი, – წყნარად უთხრა პოლმა, – იმიტომ, რომ თამაშობთ... სიმონმა ხელი მოაშორა. ერთბაშად მოეშვა. – მართალია, ვთამაშობ! თქვენ წინაშე ახალგაზრდა, ბრწყინვალე ვექილის, შმაგი მიჯნურის, განებივრებული ბავშვისა და ღმერთმა უწყის, კიდევ ვის როლს ვთამაშობ! რაც გაგიცანით, მას შემდეგ მხოლოდ თქვენ წინაშე ვთამაშობ. როგორ გგონიათ, ამას სიყვარული ხომ არ ჰქვია? – ყოველ შემთხვევაში, საკმაოდ კარგად განსაზღვრეთ სიყვარული, – გაიღიმა პოლმა. ერთხანს გაჩუმდნენ. საუბარი ვერ აეწყო. – მერჩივნა, გაგიჟებული საყვარლის როლი მეთამაშა! – წაილაპარაკა სიმონმა. – აკი გითხარით, როჟე მიყვარს-მეთქი. – მე კი დედაჩემი, მოხუცი ძიძა, ჩემი მანქანა მიყვარს... – ვერ გამიგია, ეს აქ რა მოსატანია? – შეაწყვეტინა პოლმა და უცებ წასვლა მოუნდა. ეს მეტისმეტად ახალგაზრდა მტაცებელი განა გაიგებს მის ამბავს, მის და როჟეს ამბავს, ხუთი წლის სიხარულსა და ტანჯვას, სიამოვნებასა და ეჭვებს?! არავის ძალუძს დააშოროს იგი როჟეს. ამ რწმენამ ისეთი სიყვარულითა და მადლიერებით აავსო პოლი, უნებურად მაგიდის კიდეს ჩაეჭიდა. – როჟე გიყვართ, მაგრამ მარტო კი ხართ! – უთხრა სიმონმა. – მარტო ხართ კვირა დღეს, სადილობთ მარტო და ალბათ... ალბათ ხშირად მარტოსაც გძინავთ. მე კი მუდამ თქვენ გვერდით დავიძინებდი, გულში ჩაგიკრავდით და მძინარეს ჩუმად დაგკოცნიდით. მე ჯერ კიდევ შემიძლია სიყვარული, მას კი აღარ... ეს თქვენც კარგად იცით... – ვინ მოგცათ უფლება... – პოლი წამოდგა. – მე მაქვს ამის თქმის უფლება. მე უფლება მაქვს მიყვარდეთ და, თუ შევძლებ, იმის უფლებაც, თქვენი თავი წავართვა. მაგრამ პოლი უკვე გარეთ იყო. სიმონი წამოდგა, ისევ დაჯდა და თავი ხელებში ჩარგო... "ის მე მჭირდება, ჩემი უნდა იყოს... ჩემი უნდა იყოს... თორემ დავიტანჯები!" – ფიქრობდა იგი. თავი მეშვიდე შაბათ-კვირა სასიამოვნოდ გაატარეს. მეზის – იგი როჟეს პრანჭვით გამოუტყდა, მარსელი მქვია, მაგრამ ასეთი სახელი მომავალი კინოვარსკვლავისთვის შეუფერებელიაო, – სიტყვა არ გაუტეხავს. რომ დაწვა, ლოგინიდან აღარ ამდგარა. როჟეს სხვა ნაცნობი ქალები ასე როდი იქცეოდნენ. ისინი კოქტეილისთვის, საუზმის, სადილისა თუ ჩაისთვისაც პოულობდნენ დროს და შემთხვევას არ უშვებდნენ, ნაირ-ნაირი ტანსაცმელი გამოეფინათ. როჟე და მეზი ორი დღე ოთახიდან არ გასულან, თუ არ ჩავთვლით იმ ერთ შემთხვევას, როცა როჟე ძვირფასი ტერეზას ლამაზ ვაჟიშვილს შეეფეთა. როჟეს ვერც წარმოედგინა, თუ ეს ყმაწვილი პოლს ნახავდა, მაგრამ გარკვეული წუხილი მაინც არ ასვენებდა. მართალია, ლილში გამგზავრება მოიმიზეზა და, ცოტა არ იყოს, ტლანქადაც იცრუა, მაგრამ ამ ღალატითა და სიცრუით თუ პოლს შეურაცხყოფდა, ამას ვერ ხვდებოდა. უბრალოდ, არ სურდა მისი ღალატი დროსა და სივრცეში დადასტურებული ყოფილიყო: "კვირას უდანში ვისაუზმე და თქვენი მეგობარი ვნახე, იმ საღამოს რესტორანში რომ გამაცანით". როჟემ იცოდა, პოლი ისე მოისმენდა ამ ფრაზას, კრინტს არ დაძრავდა, ოღონდ წამით განზე გაიხედავდა, ეს იყო და ეს. მაგრამ ტანჯული პოლი... ეს ახალი ამბავი არ იყო როჟესთვის. იმდენჯერ მოუშორებია თავიდან ამაზე ფიქრი, რომ კიდეც რცხვენოდა. როჟეს იმ ფიქრისაც შერცხვა, თავში რომ გაუელვა: როგორც კი მეზის შინ მივიყვან, მაშინვე პოლთან გავეშურებიო. შერცხვა და გაუხარდა კიდეც. არა, პოლი ვერასდროს ვერაფერს გაიგებს! ალბათ, თვითონაც კარგად დაისვენა ეს ორი დღე! ისინი ხომ საღამოობით ხშირად არიან ერთად! პოლი, ალბათ, მეგობრებთან წავიდოდა ბრიჯის სათამაშოდ, ბინას დაალაგებდა, ახალ წიგნს წაიკითხავდა... ანაზდად თვითონვე გაუკვირდა, ასე ჯიუტად რატომ ცდილობს პოლის კვირადღე შეავსოს. – რა მარჯვედ მიგყავს მანქანა! – შემოესმა და შეკრთა. მეზის გადახედა. – ვითომ? – თუმცა შენ ყველაფერში მარჯვე ხარ! – განაგრძო ქალმა და სკამზე გადაწვა. როჟეს ერთი სული ჰქონდა ეთქვა, წამით მაინც დაივიწყე შენი ჩამოსხმული სხეული და შენი დაკმაყოფილებული ვნებაო. ქალი მიბნედილი კისკისებდა, ყოველ შემთხვევაში, ეგონა, მიბნედილად ვიცინიო. მერე როჟეს ხელი მუხლზე დაიდო. მუხლი თბილი და მკვრივი ჰქონდა. როჟეს გაეღიმა. მეზი ერთი უჭკუო, ყბედი, თვალთმაქცი ქალი გამოდგა. მისი სიყვარულიც ასეთივე სულელური და ტლანქი იყო, ხოლო როჟეს სინაზესა და მეგობრულ ქცევას რომ არაფრად აგდებდა, ამით უფრო მეტად აღიზიანებდა. "უსულო, ურცხვი, ტლანქი და მეტიჩარა გოგოა, მაგრამ მისი ალერსი მაინც მსიამოვნებს", – გაიფიქრა როჟემ და ხმამაღლა გაიცინა. ქალს სიცილის მიზეზი არ უკითხავს, რადიომიმღებისკენ გასწია ხელი. როჟემ თვალი გააყოლა... რა თქვა იმ დღეს პოლმა? რადიოსა და ერთად გატარებულ საღამოებზე?.. კარგად აღარც ახსოვს. რადიოში კონცერტს გადმოსცემდნენ. ქალმა სხვა ტალღაზე გადართო, მაგრამ რაკი უკეთესს ვერაფერს წააწყდა, ისევ კონცერტი ამჯობინა. "თქვენ მოისმინეთ ბრამსის კონცერტი!" – ჩაიკიკინა დიქტორმა და ტაშიც აგრიალდა. – რვა წლისას დირიჟორობა მინდოდა! – თქვა როჟემ. – შენ? – მე მაშინაც კინომსახიობობაზე ვოცნებობდი და კიდეც ავისრულებ ოცნებას! როჟემ გაიფიქრა, ალბათ, ასეც იქნებაო. მანქანა ქალის სახლის წინ გააჩერა. მეზი სახელოზე ჩააფრინდა. – ხვალ იმ საძაგელ შერელთან უნდა ვისადილო. მაგრამ, რაც შეიძლება, მალე უნდა ვნახო ჩემი პატარა როჟე. როგორც კი დროს მოვიხელთებ, მაშინვე დაგირეკავ. როჟეს გაეღიმა, ეამა ახალგაზრდა, მალული საყვარლის როლი, მით უმეტეს, რომ მეტოქე მისი ტოლი იყო! – ხომ შეძლებ? მითხრეს, თავისუფალი არ არისო... – მე თავისუფალი კაცი ვარ! – როჟეს სახე დაეღრიჯა. ესღა აკლია, ამ ქალთან პოლი ახსენოს! მეზი მანქანიდან გადმოცქრიალდა, ხელი დაუქნია და ჭიშკარში შევარდა. როჟემ მანქანა დაძრა. ბოლო ფრაზამ – "მე თავისუფალი კაცი ვარ", – ააფორიაქა. მისი ნათქვამი ნიშნავდა: "ყოველგვარი მოვალეობის გრძნობისაგან თავისუფალი ვარ!" ვეღარ ითმენდა, ისე ეჩქარებოდა პოლის ნახვა. მხოლოდ მას შეეძლო მისი დამშვიდება. და კიდეც დაამშვიდებდა. * ეტყობა, პოლმა ერთი ფეხით მიასწრო შინ მისვლა. პალტო ჯერაც არ გაეხადა. სახეზე ფერი არ ედო და, როცა როჟე შემოვიდა, მიირბინა, თავი მხარზე მიადო და გაინაბა. როჟემ მკლავი მოხვია, ლოყა თავზე დაადო, უცდიდა, როდის ამოიღებდა ხმას. რა კარგად მოიქცა, პოლისკენ რომ გამოეშურა. პოლს იგი სჭირდება. ჩანს, რაღაც მოხდა. ამ მიხვედრამ პოლის სიყვარული გაუათკეცა. როჟე არავის დააჩაგვრინებს პოლს! რა თქმა უნდა, პოლი თვითონაც ძლიერია, დამოუკიდებელი, ჭკვიანი, მაგრამ ყველა მის ნაცნობ ქალთან შედარებით მაინც – უმწეო. ამიტომაა როჟე აუცილებელი მისთვის. პოლმა ნელა ჩამოიშორა როჟეს მკლავები. – კარგად იმგზავრე? ლილში როგორი ამინდი იყო? როჟემ სწრაფად შეხედა. არა, რა თქმა უნდა, პოლს ეჭვიც არ გაუვლია გულში, მახის დაგება არასოდეს სჩვეოდა. როჟემ წარბები აზიდა. – ისე რა! შენ? შენ რა მოგივიდა? – არაფერი. პოლმა თავი მიაბრუნა. როჟე აღარ ჩასციებია, სულ ერთია, პოლი მერე თვითონვე უამბობს ყველაფერს. – რას აკეთებდი? – გუშინ ვიმუშავე. დღეს კი კონცერტზე ვიყავი პლეილის საკონცერტო დარბაზში. – შენ რა, ბრამსი გიყვარს? – ღიმილით ჰკითხა როჟემ. პოლი ზურგშექცევით იდგა და ისე სწრაფად შემობრუნდა, როჟემ უკან დაიხია. – რატომ მეკითხები? – რომ ვბრუნდებოდი, კონცერტის ბოლო ნაწილი რადიოთი მოვისმინე. – ჰო, მართლა, კონცერტს რადიოთი გადასცემდნენ... უბრალოდ, გამიკვირდა, როდის აქეთ შეგიყვარდა მუსიკა... – მეც იგივე მინდა გითხრა... რამ წაგიყვანა?... მე კი მეგონა, დარესთან ზის და ბრიჯს თამაშობს-მეთქი, ან... პოლმა შუქი აანთო სასტუმრო ოთახში. მერე ზანტად გაიხადა მანტო. – ახალგაზრდა ვან დენ ბეშმა დამპატიჟა კონცერტზე. საქმე არ მქონდა და არც ის მახსოვდა, ბრამსი თუ მიყვარდა... წარმოგიდგენია! ვეღარ მოვიგონე, მიყვარდა თუ არა ბრამსი! პოლს ჯერ ჩუმად ჩაეცინა, მერე თანდათან უმატა სიცილს. როჟეს ათასნაირი ფიქრი მოეძალა. სიმონ ვან დენ ბეში? ნუთუ უამბო, უდანში რომ შეხვდა როჟეს?.. თუ ასეა, რაღას იცინის? – პოლ, დამშვიდდი. ჯერ ის მითხარი, რას აკეთებდი იმ ლაწირაკთან? – ბრამსს ვუსმენდი, – სიცილით უთხრა პოლმა. – გეყოფა, ბრამსს თავი დაანებე... – რას ამბობ, ბრამსია მთავარი... როჟემ მხრებში წაავლო ხელი. სიცილისგან პოლს ცრემლიც კი მოადგა თვალებზე. – პოლ, ჩემო პოლ... რა გითხრა იმ ტიპმა? ან საერთოდ, რა უნდა შენგან? – როჟე გაცოფებული იყო; გრძნობდა დაასწრეს, გააბრიყვეს. – ჰო, რას იზამ, ის ოცდახუთი წლისაა! – ჩაილაპარაკა ბოლოს. – ჩემთვის ამაზე დიდი ნაკლი არ არსებობს, – წყნარად მიუგო პოლმა. როჟემ ისევ მოხვია მკლავები. – პოლ, მე ისე გენდობი! ისე გენდობი! ჭკუაზე შევიშლები, ვიღაც თავქარიანი ლაწირაკი რომ მოგეწონოს. როჟემ ქალი გულში ჩაიკრა; ერთბაშად წარმოიდგინა, როგორ უწვდიდა პოლი სხვას მკლავებს, როგორ კოცნიდა, რა ნაზად, ყურადღებით ექცეოდა იმ სხვას. როჟე იტანჯებოდა. "რა შეუგნებლები არიან მამაკაცები!" – მშვიდად ფიქრობდა პოლი. – "ისე გენდობი"... ისე გენდობი, შემიძლია გიღალატო, მარტო დაგტოვო, მაგრამ შენც რომ ასე მოიქცე, გადავირევი!.. რა დიდებულია!" – სიმონი კეთილი ბიჭია, მაგრამ უფერული! – თქვა მან ხმამაღლა. – ესაა და ეს. სად ვისადილოთ? თავი მერვე "ბოდიშს ვიხდი", – სწერდა სიმონი, – "მართლაც არ მქონდა უფლება იმის თქმისა, რაც გითხარით. ყველაფერი ეჭვიანობის ბრალია. ეჭვიანობის უფლება კი, ვფიქრობ, ადამიანს მხოლოდ მაშინ აქვს, როცა რაიმეს ფლობს. ერთი რამ ცხადია – თავი მოგაბეზრეთ. მალე გათავისუფლდებით ჩემგან... პროვინციაში მივყვები ჩემს პატივცემულ ვექილს, პროცესის მასალებს უნდა გავეცნოთ. ხის ძველ სახლში დავიდებთ ბინას. სახლი მის მეგობარს ეკუთვნის. წინასწარ ვიცი, ზეწრებს ვერვენის სუნი ექნება. ყოველ ოთახში ცეცხლს ავაგუზგუზებთ, ყოველ დილით ჩემს ფანჯარასთან ჩიტები იჟღურტულებენ, მაგრამ ისიც კარგად ვიცი, ამჯერად მართლა ვერ მოვახერხებ, სოფლის მწყემსის როლი გავითამაშო. ღამღამობით თქვენ მეყოლებით გვერდით, სულ ახლოს, ცეცხლის ალით განათებული; შევეცდები, რაც შეიძლება დიდხანს დავრჩე იქ. არ დაიჯეროთ, – თუნდაც ჩემი ნახვა არასოდეს მოისურვოთ, – არ დაიჯეროთ, რომ არ მიყვარხართ! თქვენი სიმონი". პოლს ხელი აუკანკალდა. ბარათი ჯერ საბანზე დაეცა, მერე ხალიჩაზე. თავი ბალიშს მიაყრდნო, თვალები დახუჭა. რა თქმა უნდა, სიმონს უყვარს იგი... ამ დილით მოქანცული იყო. ცუდად ეძინა. ყველაფერი კი სულ იმ რამდენიმე სიტყვის ბრალია, წინა ღამით როჟეს რომ წამოსცდა. პოლი ლილიდან დაბრუნების ამბებს ეკითხებოდა. იმ სიტყვებს ჯერ ყურადღება არ მიაქცია, მაგრამ მერე დაუფიქრდა... როჟეს ამ ფრაზის თქმაზე ენა დაება, ხმა ჩაუწყდა, მერე წაილუღლუღა: – რასაკვირველია, კვირადღეს მანქანით სიარული მუდამ ძალიან ჭირს... თუმცა... საავტომობილო გზაზე, მაშინაც კი, როცა მანქანებით არის გაჭედილი, დიდი სიჩქარით სვლა მაინც შეიძლება... როჟეს რომ კილო არ შესცვლოდა, პოლი მართლაც ვერაფერს შეამჩნევდა. შეუცნობელი რეფლექსის, თავდაცვის ამ საშინელი რეფლექსის წყალობით, რომელიც პოლს ასე გამახვილებული ჰქონდა ბოლო ორი წლის განმავლობაში, მაშინვე თვალწინ დაუდგა ლილის ახალი საავტომობილო გზა. როჟეს სიტყვა გაუწყდა. პოლს მისთვის არ შეუხედავს, მაგრამ თხუთმეტი წამის შემდეგ ისევ თვითონ განაახლა საუბარი. სადილზეც წყნარად მუსაიფობდნენ, თუმცა პოლს ისეთი შეგრძნება ჰქონდა, თითქოს ეჭვიანობა ან ცნობისმოყვარეობა კი არა, ეს დაღლა და გულგატეხილობა არ გაუვლიდა არასდროს. უცქერდა ამ ნაცნობ, საყვარელ სახეს, რომელზეც მხოლოდ ეს წუხილი ეწერა – მიხვდა თუ არაო. თვალებიც ჯალათის სიჯიუტით აკვირდებოდნენ და ტანჯვის კვალს ეძებდნენ მის სახეზე. პოლმა ისიც კი გაიფიქრა: "ტანჯვით ხომ მტანჯავს, მევე მაიძულებს დავამშვიდო და ვუთხრა, ჩემს ტანჯვას ნურაფრად აგდებ-მეთქი". ასე ეგონა, სკამიდან ტანს ვერ აიტანდა, რესტორნის დარბაზს ისეთი ნარნარი რხევით ვერ გაივლიდა, როჟეს რომ ასე უყვარდა, და ვერც თავისი სახლის კართან ეტყოდა, "ღამე მშვიდობის". რასაკვირველია, ჯობდა გაელანძღა, თავში ჭიქა ესროლა, მაგრამ რა ექნა, ხომ არ შეეძლო ერთბაშად განდგომოდა თავის თავს, დაეთმო ყველაფერი, რითაც განსხვავდებოდა როჟეს მრავალრიცხოვანი საყვარლებისგან, უარი ეთქვა ყველაფერზე, რაც იწვევდა მისდამი პატივისცემას, დაეთმო ღირსება?! როჟემ ბევრჯერ უთხრა, ეს ქალები არაფერს წარმოადგენენ ჩემთვის, მაგრამ რა ვქნა, ასეთი ვარ და არც არაფრის დამალვა მინდა შენთანო. დიახ, როჟე თავისებურად პატიოსანი იყო, მაგრამ განა ამ ჩვენს არეულ ცხოვრებაში ერთადერთი პატიოსნება ის არ არის, მთელი გულით გიყვარდეს ვიღაც და ბედნიერება მიანიჭო, თუნდაც ამისთვის შენი სანუკვარი შეხედულებების უარყოფა მოგიხდეს?! სიმონის ბარათი ისევ ხალიჩაზე ეგდო და პოლმა, საწოლიდან წამოდგომისას, ფეხი დაადგა. იგი დაიხარა, დასწვდა წერილს, გადაიკითხა, შემდეგ მაგიდის უჯრა გამოსწია, ქაღალდი და კალამი ამოიღო და პასუხი მისწერა. * სიმონი მარტო დარჩა სასტუმრო ოთახში. არ უნდოდა გარეულიყო იმ ხალხში, ცნობილ ვექილს რომ ირგვლივ შემოხვეოდა და სასამართლო პროცესის დამთავრებას ულოცავდა... სახლი ჩაჟამებული და ცივი იყო. წინა ღამით ყინავდა და ფანჯრიდან გათოშილი სოფელი, ფოთლებშემოძარცული ორი ხე და გადაყვითლებული მდელო მოჩანდა. შემოდგომის ამ წვიმაში ლპებოდა ორი დაწნული სავარძელი, რომლებიც დაუდევარ მებაღეს უპატრონოდ მიეგდო. სიმონი ინგლისურ რომანს კითხულობდა მელად ქცეულ ერთ ქალზე და დროდადრო ხმამაღლა იცინოდა. იგი ვერა და ვერ დამჯდარიყო მოხერხებულად: ფეხებს ხან გადააჯვარედინებდა, ხან ისევ გაშლიდა. ამან ისე მოაბეზრა თავი, რომ წამოდგა, წიგნი მაგიდაზე მიაგდო და გარეთ გავიდა. სიმონი ბაღის ბოლოს, პატარა გუბურასთან დადგა, ღრმად შეისუნთქა საღამოს ცივი ჰაერი და კვამლის სუნი: ღობის გადაღმა გამხმარ ფოთლებს წვავდნენ. სიმონს ძალიან უყვარდა ცეცხლის სუნი და ერთხანს თვალდახუჭული იდგა. დროდადრო რომელიღაც ფრთოსანი ჩხაოდა. ნაღველით შეზავებული ეს გარემო თითქოს საკუთარ დარდს უმსუბუქებდა. სიმონი მდორე წყლისკენ დაიხარა, ხელი ჩაჰყო, თავის გამხდარ თითებს დააკვირდა. წყალში ისე მოჩანდა, თითქოს ისინი შვეულად ერჭო ხელისგულში. იდგა გაუნძრევლად და მუშტს ისე ნელა კუმშავდა, იტყოდით, უხილავი თევზის დაჭერას ლამობსო. უკვე შვიდი დღეა, თითქმის შვიდ-ნახევარიც, პოლი არ უნახავს. ალბათ, მიიღო მისი წერილი, მხრები აიჩეჩა, მერე კი გადამალა, როჟემ არ ნახოს და სიმონს არ დასცინოსო. სიმონმა კარგად იცოდა, პოლი კეთილი ქალი იყო, კეთილი, გულთბილი და უბედური ქალი. პოლის გარეშე სიმონს ცხოვრება არ შეუძლია, მაგრამ როგორ დააჯეროს? ერთ საღამოს ამ ჩაჟამებულ სახლში სულ პოლზე ფიქრობდა დაჟინებით, იქნებ, ჩემმა ფიქრებმა პარიზამდე მიაღწიოსო! მერე ლოგინიდან წამოხტა, პიჟამის ამარა ბიბლიოთეკაში ჩავიდა და დიდხანს ეძება ტელეპათიაზე რაიმე წიგნი. რა თქმა უნდა, ამაოდ. იცოდა, ბავშვურად იქცეოდა, მაგრამ ჩიხიდან თავის დასაღწევად მუდამ ან ბავშვურად მოქმედებდა, ან ალალბედზე. ისიც კარგად იცოდა, რომ პოლისნაირი ქალის სიყვარული თავად უნდა დაემსახურებინა. მარტო კარგი გარეგნობით ვერ მოიგებდა პოლის გულს. პირიქით, პოლს ნაკლად მიაჩნდა მამაკაცის სილამაზე. ამას კარგად გრძნობდა. "პარიკმახერის შეგირდს ვგავარ!" – ხმადაბლა დაიკვნესა მან და წამით ჩიტმაც შეწყვიტა მომაბეზრებელი ჭახჭახი. სიმონი ნელი ნაბიჯით გაუყვა გზას სახლისკენ, ოთახში შევიდა, ხალიჩაზე გაწვა და ბუხარში კუნძი შეაგდო. საცაა ბატონი ფლერი დაბრუნდება, გამარჯვებით ვითომ დამორცხვებული, მაგრამ თავის თავში კიდევ უფრო დარწმუნებული. პარიზულ პეწზე შეშლილი პროვინციელი ქალების წინაშე, ალბათ, მოჰყვება ისევ თავისი საყოველთაოდ ცნობილი სასამართლო საქმეების ამბავს; ოდნავ მოქანცული, დესერტზე შესმული ღვინით გაბრუებული ქალები კი მზერას გააპარებენ ახალგაზრდა, ზრდილი და სიტყვაძუნწი სტაჟიორისკენ. "აი, იმ ქალს ნამდვილად მოეწონეთ, ჩემო კარგო სიმონ!" – ჩურჩულით ეტყვის ბატონი ვექილი და, ალბათ, ყველაზე ხანში შესულ მანდილოსანზე მიანიშნებს. წინათაც უმოგზაურიათ ერთად, მაგრამ სახელოვანი ვექილის აბეზარი ნართაულები სიმონს ყურებში არასოდეს შეუშვია. სიმონს აუხდა წინათგრძნობა, ოღონდ ასე მხიარულად არასოდეს ყოფილა სადილზე: ენად გაიკრიფა, სახელოვან ვექილს ლაპარაკს არ აცლიდა, მანდილოსნები ყველა მოხიბლა. საქმე ის იყო, რომ სადილობამდე ბატონმა ფლერიმ ბარათი გადასცა: კლებერის გამზირიდან რუანში გადმოეგზავნათ. პოლის წერილი იყო. სიმონს ხელი ჯიბეში ედო, ბარათს ატრიალებდა და ბედნიერი იღიმებოდა. იგი ხმამაღლა ლაპარაკობდა და თან ცდილობდა წერილი სიტყვასიტყვით გაეხსენებინა: "ჩემო პატარა სიმონ", – პოლი მუდამ ასე მიმართავდა, – "რა სევდიანი წერილი მომწერეთ! არ ღირს, ჩემზე ასე იდარდოთ. მე უკვე მომენატრეთ. თვითონაც არ ვიცი, რა ხდება ჩემს თავს!" შემდეგ პოლს ხელმეორედ დაეწერა მისი სახელი – "სიმონ" – და ორი დიდებული სიტყვა დაემატებინა: "მალე ჩამოდით!" ახლავე, ნასადილევს დაბრუნდება იგი პარიზში. მანქანას მთელი სიჩქარით გააქროლებს. პოლის სახლს ჩაუვლის, იქნებ, სადმე თვალი მოჰკრას. ორ საათზე მის სახლთან შეაყენა მანქანა. ნახევარი საათი იდგა და ელოდა. უცებ სახლთან მანქანა გაჩერდა და პოლი მარტო გადმოვიდა. სიმონი არ განძრეულა, თვალი გააყოლა მარტო მიმავალ პოლს, რომელმაც თავი მოაბრუნა დაძრული მანქანისკენ და ხელი დაუქნია ვიღაცას. სიმონი მიჯაჭვულივით იჯდა. აი, ის ქალი, რომელიც ასე ძალიან უყვარს, რომლისთვისაც სიყვარულით უძგერს გული. მისი სიყვარული ეძახდა პოლს, მისდევდა, ელაპარაკებოდა... სიმონი გაუნძრევლად იჯდა და უსმენდა ამ ძახილს შეშინებული, გულნატკენი და შინაგანად დაცარიელებული. ფრანსუაზ საგანი გაგრძელება → …
- დაამატა ლაშა to ლიტერატურა at 3:12pm on იანვარი 2, 2015
- თემა: ეზეკიელის წინასწარმეტყველება (განმარტება 1-17)
- მიწის წინააღმდეგაა მიმართული, ეზეკიელმა კი გადასახლებაში მყოფ იუდეველებს ზეციური მსჯავრის მიზეზებისა და შედეგების შესახებ უნდა აუწყოს. პირველ სამ თავში საწინასწარმეტყველო დადგინებაა წარმოდგენილი და უნდა აღინიშნოს, რომ ბიბლიურ უწყებათა შორის მსგავსი სახის მოვლენების აღწერისას სწორედ ეზეკიელის წიგნში გადმოცემული საღვთო გამოცხადებაა ყველაზე ვრცელი (საწინასწარმეტყველო დადგინების შესახებ თხრობას პირველი სამი თავი ეთმობა). მხ. 1. ’ოცდამეათე წელს, მეოთხე თვის მეხუთე დღეს, როცა ტყვეთა შორის ვიმყოფებოდი მდინარე ქებარის პირას, გაიხსნა ცა და ვიხილე ღვთიური ხილვები". ეზეკიელის წინასწარმეტყველება ‘და" კავშირით იწყება, რამაც მკვლევართა ნაწილს აფიქრებინა, რომ წიგნმა ჩვენამდე არასრული სახით მოაღწია და მისი დასაწყისი ნაწილი ჟამთა სვლის გამო დაიკარგა. თუმცა ეს მოსაზრება გაზიარებული ვერ იქნება, რადგან ბიბლიურ წიგნთა შორის და კავშირით დაწყებულ არაერთ ტექსტს ვხვდებით. მაგალითად, ასეთებია: ‘გამოსვლათა", ‘ისუ ნავესი", ‘რუთი", ‘მსაჯულთა", ‘მეფეთა", ‘იონა", ‘ესთერი", ‘I მაკაბელთა". ძველი დროის იუდეველთათვის წიგნის ამგვარი დასაწყისები ჩვეული მოვლენა იყო. ეზეკიელი საწინასწარმეტყველო ღვაწლისთვის მოწოდების თარიღად 30-ე წელს ასახელებს, თუმცა თუ საიდან ახდენს ხსენებული თარიღის ათვლას, არ უთითებს. მე-2 მუხლში აღნიშნული დანაკლისი შევსებულია და ნათქვამია, რომ ხსენებული 30-ე წელი იყო იუდეის მეფის იოაკიმეს ტყვეობის მე-5 წელი (593 წ.). მითითებულ თარიღებთან დაკავშირებით რამდენიმე სახის განმარტება არსებობს: უძველესი საეკლესიო ტრადიციის მიხედვით, ორიგენე, წმ. ეფრემ ასური, ნეტერი იერონიმე, წმ. გრიგოლ დიოლოღოსი ამ თარიღში ეზეკიელის ცხოვრების 30-ე წელს ხედავენ, ანუ წინასწარმეტყველი განსაკუთრებული მისიით ასპარეზზე იმ ასაკში გამოვიდა, როდესაც სამღვდელო მსახურებას უნდა შესდგომოდა. მითითებულ წელს მან 'სულიერი ნათლობა" მიიღო წინასწარმეტყველებისთვის. ეზეკიელის მოწოდება მე-4 თვეს, ივნისში მოხდა. წინასწარმეტყველი ახსენებს მდინარე ქებარს, რომლის სანაპიროზეც მან საუფლო გამოცხადება იხილა. იგი იუდეველი ტყვეების განსახლების ადგილად მიიჩნევა. რაც შეეხება თავად ამ მდინარეს, მისი ადგილმდებარეობის შესახებ უამრავი ვარაუდი გამოითქვა. წინასწარმეტყველი მდინარე ქებარის სანაპიროზე მყოფი წყალს გასცქეროდა და საკუთარი ქვეყნის წარსულზე, მძიმე აწმყოსა და მოსალოდნელ მომავალზე ფიქრობდა და სწორედ ამ დროს, ღრმა ფიქრებში ჩაძირული, უფლის დაშვებით საოცარი გამოცხადების მომსწრე შეიქმნა. მხ. 2. ‘თვის მეხუთე დღეს - ეს იყო მეხუთე წელი მეფე იოაქინის ტყვეობისა". წინამდებარე მუხლში შეცდომითაა ნახსენები მეფის სახელი. ნაცვლად იექონიასი მისი მამა იოაკიმე სახელდება. იექონიამ მხოლოდ 3 თვე იმეფა იუდეაში და შემდეგ ნაბუქოდონოსორის მიერ ბაბილონში იქნა გადასახლებული. სწორედ მასთან ერთად მოუწია მესოპოტამიაში გამგზავრება ეზეკიელსაც. იექონიას გადასახლება ნაბუქოდონოსორის გამეფებიდან 8 წლის შემდეგ მოხდა, ხოლო ცნობილია, რომ ქალდეველი ძლევამოსილი მეფე ტახტზე 605 წელს ავიდა მამის, ნაბოპალასარის, გარდაცვალებისას. შესაბამისად, ნაბუქოდონოსორის მეფობის მე-8 წელი 597 წ-ა. სწორედ ამ ჟამს წაიყვანეს იექონია ბაბილონში. 'იექონიას განდევნის მეხუთე წელი" (593 წ.), ესაა ეზეკიელის საწინასწარმეტყველო ღვაწლისთვის მოწოდების თარიღი. მხ. 3. ‘გამოეცხადა უფლის სიტყვა ეზეკიელს, ბუზის ძეს, მღვდეღს, ქალდეველთა ქვეყანაში, მდინარე ქებარის პირას, და იყო იქ მასზე უფლის ხელი". მკითხველი ამგვარი დასაწყისის შემდეგ ელოდება, თუ რა აუწყა უზენაესმა წინასწარმეტყველს, თუმცა ამის ნაცვლად ჩვენ წინაშე თავისი დიდებულებით შემაძრწუნებელი სანახაობა იშლება და მკითველი ხვდება, რომ სიტყვა, რომელიც ეზეკიელმა ისმინა სინამდვილეში უსიტყვო შინაარსის, ასე ვთქვათ, უსიტყვო სიტყვაა, თუმცა თავისი ძალმოსილებით – გასაოცარი დიდებულების. ეზეკიელის მამის სახელი 'ბუზი" ნიშნავს ‘დამდაბლებულს", ‘შეურაცხყოფილს". მკვლევართა ნაწილი მიიჩნევს, რომ შესაძლოა, ამ სახელით გადმოცემულია მდგომარეობა, რომლის მიხედვითაც, ეზეკიელის გვარს რაღაც მიზეზით საზოგადოებაში მდაბალი ადკილი ეკავა. იუდეველი რაბინების აზრით, ბუზი იგივე იერემია წინასწარმეტყველია, რომელსაც აღნისნული სახელი შეუჩერებელი მხილებების მიზეზით უკმაყოფილო იუდეველთაგან განეკუთვნა, თუმცა ამგვარი მოსაზრება ეკლესიის მოძღვართა მიერ უარყოფილია. ამავე მუხლში მითითებულია ეზეკიელის სამღვდელო დასისადმი კუთვნილება. იექონიასთან ერთად ბაბილონში მრავალი სასულიერო პირიც გადაასახლეს. ეზეკიელმა სამღვდელო მსახურებაში მონაწილეობის მიღება ვერ მოასწრო, ხოლო ბაბილონში ყოფნის პერიოდში იუდეველი ერის ცხოვრებაში ყოველგვარი მღვდელმოქმედება შეწყვეტილი იყო. მხ. 4. ‘და ვიხალე: აჰა, მოდის მძვინვარე ქარი ჩრდილოეთიდან, დიდი ღრუბელი და ცეცხლის კონა, და ელვარებაა მის გარშემო, მის შუაში კი რაღაც კაშკაშა ლითონივით, ცეცხლის გულიდან ამომავალი". მე-4 მუხლიდან იწყება ეზეკიელის მიერ ნანახი ხილვის აღწერა. თხრობისას დასახელებულია გრიგალი, დიდი ღრუბელი და აელვარებული ცეცხლი. ღვთაებრივი გამოცხადებისას მსგავსი სახის აღწერილობა არაერთგზის გვხვდება ბიბლიაში. იქ, სადაც ღმერთი 'გარდამოდის", შეუძლებელია, ბუნებამ ცვალებადობა არ განიცადოს. ეზეკიელი ამბობს, რომ გრიგალი ჩრდილოეთიდან მოუახლოვდა. იუდეველებზე ყველაზე მეტი საფრთხე სწორედ ჩრდილოეთიდან აღიძვროდა. ამჟამადაც სამეფოს მორიგი საფრთხე ნაბუქოდონოსორის სახით კვლავ ჩრდილოეთიდან მოელოდა. წმინდა წერილი მრავალგზის წარმოგვიდგენს ცნობას უზენაესისა და მისი ძლიერების გამოჩინების შესახებ და ამ ცნობებში ერთადერთი გეოგრაფიული მხარე, რომელიც ბიბლიის წიგნთა ყველა ავტორის მიერ ერთხმადაა უარყოფილი, დასავლეთია, როგორც სიბნელისა და ბოროტების სიმბოლური სამკვიდრო. მხ. 5. ‘მის შიგნით ჩანდა ოთხი ცხოველი, რომელთაც ადამიანის სახე ჰქონდათ". ეზეკიელი წარმოდგენილ მუხლში ამბობს, რომ მან ცხოველის ოთხი სახეობა იხილა, თუმცა იგი წიგნის მე-10 თავამდე ზეციურ არსებათა ვინაობას ვერ აკონკრეტებს. ნანახი არსებანი ქერუბიმები არიან, რაც მოგვიანებით, განმეორებითი ხილვისას გულისხმაჰყო წინასწარტმეტყველმა , რადგან თავად უფალი მოიხსენებს მათ ამ სახელით. ხსენებულ მოვლენებამდე ტერმინი ქერუბიმი ბიბლიაში პირველად შესაქმის წიგნში ფიქსირდება: მას შემდეგ, რაც უფალმა ედემიდან ადამი და ევა გააძევა, სამოთხის კარს მცველად სწორედ ქერუბიმი დაუყენა . შემდგომ ამ ტერმინის შესახებ ცნობებს მოძრავი ტაძრის აგებისას ვხვდებით . მორიგი უწყება სოლომონის მიერ ტაძრის შენების პერიოდს უკავშირდება . ფსალმუნთა წიგნში და წმინდა წერილის სხვა ნაწილში უფალი სწორედ ქერუბიმებზე მჯდომარე წარმოგვიდგება . ეზეკიელი ყოველგვარი სახელდების გარეშე აღწერს იმას, რასაც ხედავს. მხ. 6. ‘თითოეულს ოთხ-ოთხი სახე და ოთხ-ოთხი ფრთა ჰქონდა". სახის სიმრავლე ქერუბიმებს შესაძლებლობას აძლევდა, ყველა მიმართულებით ეცქირათ, რაც მათი შემოქმედი ღმერთის ყოვლისმცოდნეობისა და ყოვლისმხილველობის სიმბოლოა. ამავდროულად თავად ანგელოზთა ძალასაც ცხადყოფს და გვიჩვენებს, რომ მათგან არაფერია დაფარული. ფრთები, რომლებიც ქერუბიმებს ჰქონდათ, ზეციურ სამკვიდრებელზე მიგვითითებენ. ფრთათა რაოდენობა (4-4 ფრთა) აქამდე არსებულ ცნობებს არ შეესაბამება, რადგან აღთქმის კიდობანზე განლაგებულ ქერუბიმებს ორ-ორი ფრთა ჰქონდათ, ხოლო ესაიას მიერ ნანახი სერაფიმები ექვს-ექვსი ფრთით იყვნენ წარმოდგენილნი. ქერუბიმები ოთხი ფრთიდან ორით სხეულს იფარავდნენ, ხოლო დანარჩენი ორით იმასვე აჩრდილებდნენ, რასაც ტაძარში, წმიდათა წმიდაში განლაგებული ქანდაკებები, კერძოდ იმ კვარცხლბეკს, რომელზეც უფლის საყდარი იყო განლაგებული. მხ. 7. ’მათი ფეხები სწორი იყო და მათ ფეხთა ტერფი იყო მსგავსი ხბოს ფეხის ტერფისა. და ბრწყინავდნენ, როგორც ლაპლაპა სპილენძი". წინასწარმეტყველი იდუმალებით მოცულ არსებათა ფეხების რამდენიმე თვისებაზე მიუთითებს: ქერუბიმთა ფეხები სწორი სახისაა, ყოველგვარი სახსრებისა და შეერთების გარეშე. ჩვეულებრივი განლაგება, როგორც ეს ცხოველებისა და ადამიანების შემთხვევაში ხდება, ხილვაში ნანახ არსებებს არ ესაჭიროებათ, რადგან მათი გადაადგილება ყოველგვარი ფიზიკური ძალისხმევის გარეშე წარიმართება. ამავდროულად უსახსრო ფეხები განასახიერებენ სიმტკიცეს, მოუდრეკელობას, რომლითაც ქერუბიმები უდიდეს ტვირთს, ღვთისმადიდებლობას, ატარებენ და ზეციურ არსებათა ძლიერებას წარმოაჩენენ. მხ. 9. ‘მათი ფრთები ერთმანეთზე იყო გადაჭდობილი, მოძრაობისას არ ტრიალდებოდნენ, თითოეული თავისი პირისახის მიმართულებით მოძრაობდა". ქერუბიმების პირდაპირი, შეუბრუნებელი სვლა ნიშნავდა იმას, რომ უსხეულო არსებანი არასოდეს მარცხდებიან, არამედ პირიქით, მარადის წინ მიილტვიან (ნეტარი იერონიმე). ოთხსახოვნებასთან დაკავშირებით უნდა აღინიშნის, რომ როგორც ღვთის პირისახის ხილვა არ ხელეწიფება ადამიანს, ასევე ზეციურ მეუფესთან უშუალო სიახლოვეს მყოფი ანგელოზებიც კაცთაგან სრულად განუჭვრეტელი ბუნებისანი არიან. მხ. 10. ‘მათი სახეები კი ასეთი იყო: ადამიანის და ლომის სახე ჰქონდა ოთხ მათგანს მარჯვენა მხარეს; ხარის სახე ოთხ მათგანს მარცხენა მხარეს და არწივის სახე ოთხივე მათგანს". ეზეკიელი მხოლოდ წინამდებარე მუხლიდან იწყებს ნანახი არსებების ვიზუალურ აღწერილობას. წინ ადამიანის სახე იმზირებოდა, იგი ქერუბიმთა გონიერებასა და სიბრძნეზე მიუთითებს. მარჯვნივ - სახე ლომისა, რაც მათი ძლიერების სიმბოლოა. მარცხნივ - სახე ხარისა, ქერუბიმთა ძალასა და მორჩილებას გამოსახავს, ხოლო უკანა მხარეს - არწივის სახე, იგი უსხეულო ბუნების სულიერ სიმაღლეზე მიგვანიშნებს. წარმოდგენილი ოთხი არსება მთელს სამყაროში გარკვეული თვისებებით გარკვეულ უპირატესობებს ფლობს: ქმნილებათა შორის – ადამიანი, ფრინველთა შორის – არწივი, პირუტყვთა შორის – ხარი და მხეცებს შორის ლომი. მხ. 15. ‘ვუყურებ ცხოველებს და, აჰა, თითო ბორბალია მიწაზე ცხოველთა გვერდით, ოთხსავე მხარეს". ბორბლები იგულისხმება რომ, ეტლთან უნდა იყოს მიერთებული, თუმცა ეზეკიელი ამ უკანასკნელის შესახებ არაფერს ახსენებს, რადგან ღვთის ტახტის გადასაადგილებლად განკუთვნილი ბორბლები (მსგავსად დანიელის ხილვისა. შდრ. დან. 7.9) არ საჭიროებენ რაიმე სახის კავშირს ამავე ტახტთან მხ. 16. ‘იაგუნდს ჰგავდნენ შესახედაობით და ნაკეთობით ეს ბორბლები და ერთი სახე ჰქონდა ოთხივეს; ისე იყო ნაკეთები, თითქოს ბორბალი ბორბალში ყოფილიყო ჩასმული". ბორბლების შესახედაობა ადამიანს ქრიზოლითს, ძვირფას ქვას, მოაგონებდა, რომელსაც მღვდელმთავარის სამკერდულში მეოთხე რიგში პირველი ადგილი ეკავა. მხ. 18. ‘ფერსოები მათი მაღალი და საშინელი იყო, ოთხივე ფერსო ირგვლივ თვალებით იყო სავსე". ბორბალი განსულიერებული სახით იმიტომაა წარმოდგენილი, რომ მკვდარი, უსულო სხეული, ნივთი შეუძლებელია ღვთის დიდების იარაღს წარმოადგენდეს. ბობრბალზე განლაგებული თვალები არ იყვნენ უმოქმედო მდგომარეობაში, პირიქით, მათით იმზირებოდნენ ხსენებული ბორბლები და ხედავდნენ, თუ საით მიემართებოდნენ. ‘ბორბლები ცოდნით იყვნენ აღვსილნი" (ნეტარი იერონიმე). მხ. 21. ‘ცხოველი სული ედგა ბორბლებს". აღნიშნული უწყებით წმინდა წერილი ამოწმებს, რომ ბორბლები ცოცხალი არსებანი არიან და არ უნდა გავაიგივოთ ისინი ჩვეუებრივი ეტლის გადასაადგილებლად მასზე მიმაგრებულ ბორბლებთან (ნეტარი იერონიმე). მხ. 25-28. აღნიშნული ადგილი შემდეგნაირად შეიძლება განიმარტოს: ქერუბიმების ორ-ორი გაშლილი ფრთა, რომლებიც მოძრაობდნენ და გადაადგილებაში წეეწეოდნენ, უეცრად ანგელოზთა შორის მდებარე სივრციდან გაჟღერებული მითითების შედეგად ჩერდებიან, რის შედეგადაც სრული სიჩუმე ჩამოწვა. ხმათა უეცარმა მონაცვლეობამ ეზეკიელი ინსტინქტურად აიძულა, მზერა ქერუბიმებს ზემოთ, ცენტრისკენ მიემართა. და სწორე ამ დროს მან იხილა ტახტის მსგავსი რამ, რომელზეც კაცის ძის მსგავსი დაბრძანებულიყო. წინასწარმეტყველი განჭვრეტილი არსების დიდებულებას საფირონის ქვას ადარებს. ეზეკიელი, განსხვავებით ქერუბიმთა აღწერილობისაგან, ერთად-ერთი რასაც ახერხებს ისაა, რომ ტახტზე მჯდომის გამოსახულებას მოელვარე ცეცხლს ადარებს. ნათება ისეთი მძლავრი იყო, რომ წინასწარმეტყველმა მხოლოდ მჯდომარე გამოსახულების მოხაზულობა გაარჩია. აღნიშნული ნათება საყდარზე მყოფს გარშემოც ფარავდა, რაც მეტად ართულებდა მხედველობის საშუალებით მის განმრჩეველობას. წინასწარმეტყველი აღნიშნულ ხილვაში ხაზსგასმით მიუთითებს, რომ მან ღმერთი არათუ არსით იხილა, არამედ იმგვარად შეიმეცნა, რამდენადაც თავად უზენაესმა გამოუცხადა საკუთარ ქმნილებას. ეზეკიელის მიერ ქებარის ნაპირზე ნანახი ხილვა საიდუმლოებითაა მოცული. წმინდა მამები ეზეკიელის წიგნის პირველ თავს, მიუხედავად სირთულისა, გვერდს არ უვლიან და მის შესახებ გარკვეულ ცნობებს გვაწვდიან. მათი ამგვარი მოსაზრებებიდან შეიძლება მოვიხმოთ შემდეგი: საიდუმლოებით მოცული ოთხსახოვანი ცხოველი ოთხ მახარებლს განასახიერებს, ხოლო თავად ერთად აღებული ხილვა სიმბოლოა დედამიწაზე ქრისტიანული მოძღვრების განფენისა. ამგვარი განმარტებისთვის ისინი შემდეგ დეტალებზე მიუთითებენ: მახარებელთა რაოდენობაც ზუსტად იგივეა, რაც ეზეკიელის მიერ ნანახი ცხოველების რიცხვი. თითოეულ მათგანს ოთხი სახე გააჩნია, რაც მათი ნებისმიერი მიმართულებით სვლისთვის მზადყოფნას მიგვითითებს. მსგავსადვე ოთხივე სახარება საყოველთაო გავრცელებისთვისაა განკუთვნილი. ისინი ერთმანეთს უმზერენ, რადგან თითოეული მათგანი ურთიერთთან სრულ თანხმობაშია. მახარებელთა მიერ აღწერილი წმინდა წიგნებიც ერთიან და განუყოფელ ღვთაებრივ მოძღვრებას გადმოგვცემენ, რომელთა შორის სრული ჰარმონიაა. ქერუბიმებს ოთხი ფრთა გააჩნიათ და ძალუძთ, მთელს სამყაროში სწრაფად გადაადგილდნენ. მსგავი სისწრაფით მოხდა ქრისტიანული მოძღვრების გავრცელება, რომელმაც პირველივე საუკუნეში რომის, მსოფლიო იმპერიის, ყველა კუთხესა და მხარეს მიაღწია. ეზეკიელის წარმოდგენილი ხილვა გარკვეულწილად ქრისტიანულ ეპოქაზე მიუთითებს: იუდეველთა ტაძარში ქერუბიმთა ზედა მობინადრე უფალი ამიერიდან იცვლის საკუთარ სამკვიდრებელს, რადგან არ სურს შემოიფარგლოს მხოლოდ ერთი ერითა და სახელმწიფოთი. ამიტომ სახარების გზით უზენაესი მთელს წარმართულ კაცობრიობას განუცხადებს საკუთარ თავს. თავი 2 მხ. 1. ’და მან მითხთხრა: ძეო კაცისავ! დადექ ფეხზე და დაგელაპარაკები!" ეზეკიელისა და ნაწილობრივ დანიელის წიგნის თავისებურებას საღვთო ხმობა - 'ძე კაცისა წარმოადგენს (ეზეკიელს უფალი ამ სახელით 70-ჯერ მოუწოდებს). სირიული ენისთვის ხსენებული მიმართვა იმდენად ნიშანდობლივი იყო, რომ ადამიანისადმი სხვა მიმართვის ფორმა არ არსებობდა. თვით ადამსაც კი, სირიული ენის თანახმად, ძე კაცისა ეწოდებოდა. მხ. 2. ‘შემოვიდა ჩემში სული, როცა მელაპარაკებოდა, და ფეხზე დამაყენა, და მესმოდა მისი, ვინც მელაპარაკებოდა". ნანახით შეძრწუნებულ წინასწარმეტყველს, რომელსაც არ ძალუძს, ძალა მოიკრიბოს და ფეხზე წამოდგეს, 'სული" აიყვანს და ფეხზე აყენებს. მესამე მუხლიდან უფალი საუბარს იწყებს და ეზეკიელს გარკვეულ დავალებას აძლევს: ეს უკანასკნელი გადასახლებაში მყოფ იუდეველებთან უნდა მივიდეს და მათ უფლის სიტყვა უნდა განუცხადოს. უზენაესი აქვე განუმარტავს წინასწარმეტყველს, რომ მისი თანატომელნი მიუხედავად ყველაფრისა ‘სახე-ჯიუტნი და გულსასტიკნი არიან". მხ. 9-10. ‘და მე ვიხილე, აჰა, ხელია გამოწვდილი ჩემსკენ და, აჰა, წიგნის გრაგნილია მასში. გაშალა ჩემს წინ და, აჰა, დაწერილია ორივე მხარეს; სწერია: მოთქმა, კვნესა და ტირილი". მეორე თავის ბოლო მუხლებში ეზეკიელი მოგვითხრობს, თუ როგორ გამოუწოდა უფალმა წინასწარმეტყველს ‘გრაგნილი წიგნისა", უფალი ამ წიგნს ეზეკიელის წინაშე გაშლის და ეწერა მასზე ’გოდებაჲ, უბადრუკებაჲ და ვაებაჲ" (მოთქმა, კვნესა, ტირილი). აღმოსავლეთში წერისას გამოყენებულ გრაგნილებზე, როგორც წესი, შინაარსი მხოლოდ ერთ მხარეს, ვერტიკალურ სვეტად იწერებოდა. ამჯერად კი ორმხრივად იყო აღწერილი სიტყვები, რაც, სავარაუდოდ, ნიშნავდა იმას, რომ უფალი წინასწარმეტყველის საშუალებით დიდი დროის მანძილზე მსმენელს მრავალი მოვლენის შესახებ აუწყებდა. თავი 3 მხ. 1-3. ‘მითხრა: ძეო კაცისავ! შეჭამე, რასაც ხედავ, შეჭამე ეს გრაგნილი და წადი და ელაპარაკე ისრაელის სახლს. გავაღე პირი და შევჭამე ეს გრაგნილი. მითხრა: ადამის ძევ! აჭამე შენს მუცელს და აივსე ნაწლავები ამ გრაგნილით, რომელსაც მე გაძლევ. მეც შევჭამე და თაფლივით მეტკბილა პირში". ეზეკიელმა უფლის მიერ გამოწვდილი გრაგნილი შეჭამა, რაც ნიშანია იმისა, რომ ღვთისგან მიღებული სიტყვა წინასწარმეტყველმა საკუთარი შინაგანი სამყაროს კუთვნილებად უნდა აქციოს, ხოლო ქადაგებისას სწორედ ამ შინაგანი სულიერი სიღრმიდან წარმოუდგინოს მსმენელებს სათქმელი და ამგვარად ნათქვამი სიტყვა განსაკუთრებული ძალმოსილებით განიმსჭვალება. ეზეკიელი, გრაგნილზე არსებული წარწერების გათვალისწინებით, მას მწარე შესაჭმელად მიიჩნევდა, თუმცა მოლოდინის საპირისპიროდ გრაგნილი თაფლივით ტკბილი აღმოჩნდა. ამით ნაჩვენებია, რომ უზენაესის სიტყვა, განურჩევლად მასში განცხადებული შინაარსისა, ამ სიტყვის ჭეშმარიტ შემწყნარებელს უდიდეს სულიერ სიტკბოებას მიჰმადლებს. მხ. 4. ‘მითხრა: ძეო კაცისავ! მიდი ისრაელის სახლთან და უთხარი ჩემი სიტყვები". უფალი ამხნევებს საკუთარ რჩეულს, თუმცა უთითებს, რომ ის არ უნდა მოელოდეს ქადაგების მყისიერ შედეგებს, რადაგან ისარაელის სახლი წინასწარმეტყველის ყურისგდებას არ შეეცდება, რადგან ღმერთის მოსმენის სურვილი არ გააჩნია. უზენაესის უარმყოფელნი მისგან წარგზავნილ მოღვაწესაც დაუპირისპირდებიან, ვინაიდან მსგავს საკითხებში ‘მდიდარი გამოცდილება" გააჩნიათ: ეს ის ხალხია, ვინც ასწლეულების მანძილზე იქცეოდა ამგვარად. მხ. 8-9. უფალი ეზეკიელს შესაბამისი ვითარებისთვის მძმე შრომის გასაწევად ‘აღჭურვავს": სიმტკიცესა და სიჯიუტეს (ამ სიტყვის კეთილი მნიშვნელობით) ანიჭებს, სულიერ მოშურნეობასა და მხნეობას მიჰმადლებს. ამგვარად შეიარაღებული წინასწარმეტყველი საწინააღმდეგო მხრიდან გამოვლენილ ნებისმიერ დაპირისპირებას წინააღუდგება, არ შეშინდება და საღვთო საქმის აღსრულებისას უკან არ დაიხევს. მხ. 12. ‘ამიტაცა სულმა და მომესმა ჩემს უკან დიდი ზანზარის ხმა: კურთხეულია უფლის დიდება თავისი ადგილიდან!^" წინამდებარე მუხლში ეზეკიელი მდინარე ქებარის სანაპიროზე დაწყებული ხილვის დასასრულს გვაუწყებს. კვლავ სულმა წამოაყენა იგი და ზურგისკენ შეაბრუნა. წინასწარმეტყველს უკნიდან ძლიერი ხმაური ესმის, იქვე გაისმება სიტყვები: ‘კურთხეულია უფლის დიდება მისი ადგილიდან." მხ. 14-15. ‘და სულმა ამიტაცა მე და წამიყვანა, და წავედი მე გამწარებული და გაჯავრებული სულით, და უფლის ხელი მტკიცედ იყო ჩემზე. მივედი თელ-აბიბში გადასახლებულებთან, რომლებიც მდინარე ქებარის პირას ცხოვრობენ, და დავდექი იქ, სადაც ისინი ცხოვრობენ; და ვიჯექი იქ მათ შორის შვიდ დღეს, გაოგნებული". ეზეკიელის გამწარება და გაჯავრება, განმმარტებელთა ნაწილის აზრით, ღვთისაგან გაცხადებულმა ისრაელის უგულისხმობამ გამოიწვია. სხვანი მიიჩნევენ, რომ ხსენებული მდგომარეობა საწინასწარმეტყველო ღვაწლის სიმძიმით იყო განპირობებული, როგორც თავის დროზე იერემიამ გამოხატა აღშფოთება, როდესაც განაცხადა: ‘არ ვიწინასწარმეტყველებ". ეზეკიელი სულმა ქალაქ თელაბიბში გადაიყვანა. ეგზეგეტთა გარკვეული რაოდენობის ვარაუდით, აღნიშნული გადაადგილება სასწაულებრივი გზით აღესრულა. კომენტატორები თვლიან, რომ ქალაქი თელ-აბიბი არ წარმოადგენდა გადასახლებაში მყოფი ეზეკიელის საცხოვრებელ ადგილს, რადგან ამავე მუხლში თავად ამბობს, რომ ის აღნიშნულ ქალაქში სხვა, ჩვენთვის უცნობი ადგილიდან ჩავიდა. თელ-აბიბიც ისევე, როგორც წინასწარმეტყველის საცხოვრებელი ადგილი, მდინარე ქებარის ნაპირზე მდებარეობდა. ხსენებული ადგილი იუდეველი ტყვეებით განსახლებულ მრავალ მიდამოს შორის გარკვეული უპირატესობით სარგებლობდა და ერთგვარ კოლონიურ ცენტრს წარმოადგენდა, რადგან თელ-აბიბში იმყოფებოდნენ იუდეველი უხუცესები . სწორედ ამგვარი განსაკუთრებული მნიშვნელობის გამო აგზავნის უფალი ეზეკიელს ხსენებულ ქალაქში, როგორც თავის დროზე თეკოიელი ამოსი ბეთილში წარავლინა, ხოლო ანათოთელი იერემია - იერუსალიმში. თელ-აბიბთან დაკავშირებით უნდა ითქვას, რომ ასურეთში, მესოპოტამიასა და სირიაში მრავლად იყო ქალაქი, რომელთა სახელწოდებაც თელ-ით იწყებოდა. თელ არამეული სიტყვაა და გორაკს ნიშნავს. აბიბი ებრაული ტერმინია და თავთავად ითარგმნება. შესაბამისად, მათი შეერთებით (თელ-აბიბი) ვღებულობთ კომპოზიტს, რომელიც შეიძლება ითარგმნოს, როგორც თავთავთა გორაკი (ნეტარი იერონიმე). განმარტებელთა ნაწილი მიიჩნევს, რომ ხსენებული ადგილი ძალზედ მოსავლიანი იყო. სხვების აზრით, ტყვედ წაყვანილ იუდეველებს ბაბილონში საუკეთესო მიწებს არავინ დაუთმობდა. ამიტომაც ეს იყო ქვიშით დაფარული მიდამო, თილ-აბუბად წოდებული, ხოლო მოგვიანებით აღნიშნულმა სახელმა მცირედი ცვალებადობა განიცადა და ჩვენამდე თელ-აბიბის სახით მოაღწია. ეზეკიელი ამავე მუხლში ამბობს, რომ ის 7 დღე უსიტყვოდ, მიღებული გამოცხადების განცდის ქვეშ მყოფი მიმოდიოდა ადგიობრივებს შორის. როგორც ჩანს, ამავდროულად წინასწარმეტყველი თელ-აბიბში მცხოვრებ იუდეველებს და სამოქმედო ასპარეზს ეცნობოდა. მხ. 22-23. ‘იყო ჩემზე იქ უფლის ხელი და მითხრა: ადექი, გადი ველზე და იქ დაგელაპარაკები. ავდექი და გავედი ველზე, და, აჰა, დგას იქ უფლის დიდება იმ დიდების მსგავსი, რომელიც მდინარე ქებარის პირას ვიხილე. და პირქვე დავემხე". მოცემულ მუხლში კიდევ ერთი, მორიგი გამოცხადებაა წარმოდგენილი, რომელიც ქებარის ნაპირზე ნანახი პირველი გამოცხადების გაგრძელებად შეიძლება მივიჩნიოდ. მას შემდეგ, რაც ეზეკიელმა რამდენიმე დღე თელ-აბიბში გაატარა, უფალამ იგი ქალაქიდან გამოიხმო და ერთ-ერთ ველზე გაიყვანა, სადაც წინასწარმეტყველს ქებარის ნაპირზე ნანახი უფლის დიდება მოელოდა. ამჯერად წინასწარმეტყველი სამოღვაწეო საქმიანობის შესახებ ერთი შეხედვით საკმაოდ უცნაურ მითითებებს ღებულობს: მან საღვთო დავალება სიმბოლური მოქმედებების აღსრულებით უნდა დაიწყოს. მხ. 24. ‘შემოვიდა ჩემში სული და ფეხზე დამაყენა, მელაპარაკა და მითხრა: შედი, ჩაიკეტე შენს სახლში". სახლში გამოკეტვის შესახებ მითითების მიცემა გულისხმობს, რომ ეზეკიელი მნიშვნელოვნად უნდა შეიზღუდოს თანატომელებთან ურთიერთობაში და მსგავსად წინამორბედი წინასწარმეტყველებისა, არ უნდა იაროს და იქადაგოს გზადაგზა, ხალხის თავშეყრის ადგილებში მძიმე, შემაძრწუნებელი სიტყვებით, არამედ სახლში უნდა იჯდეს, ხოლო დაინტერესებული ადამიანები თავად მიაკითხავენ მას და სწორედ ისინი იქნებიან თელ-აბიბში მისული მოღვაწის განსაკუთრებული მდგომარეობის დამმოწმებელნი, რაც ღვთისაგან ამ პიროვნების გამორჩეულობას დაადასტურებს. შესაძლოა, ეზეკიელი დროდადრო მეტყველების უნარსაც კარგავდა (შდრ. მხ. 26. ‘სასას მივაწებებ შენს ენას, რომ დამუნჯდე და ვეღარ ამხილებდე მათ, რადგან ურჩი მოდგმაა ისინი") და პარალიზებული ადამიანის მდგომარეობაშიც იმყოფებოდა (შდრ. ‘აჰა, დაგადე ბორკილები და გვერდს ვერ შეიცვლი, ვიდრე არ შეასრულებ შენი ალყის დღეებს" ), რაც ასევე სიმბოლურ მოქმედებას წარმოადგენდა და შემდეგი რამ იგულისხმებოდა: ისრაელის მეამბოხე სახლის შეგონების უსარგებლობას. მოსმენისა და გულისხმისყოფის უნარს ისინი მხოლოდ მას მერე შეიძენენ, რაც გარდაუვალ მსჯავრს განიკუთვნებენ. აღნიშნული მსჯავრი იერუსალიმის დაღუპვაში გამოვლინდება, სწორედ მაშინ მოიხსნება წინასწარმეტყველზე დაკისრებული ’შეზღუდვები" და ეზეკიელი მთელი ხმით ამეტყველდება . თავი 4 წინამდებარე თავში უფალი ეზეკიელს გარკვეული სიმბოლური ქმედებებისკენ მოუწოდებს. მხ. 1-2. `და შენ, ძეო კაცისავ, აიღე შენთვის აგური და დაიდე წინ და დახაზე მასზე ქალაქი იერუსალიმი. და გამოხატე მისი ალყა, ააშენე მის წინააღმდეგ სიმაგრე და აღმართე მის წინააღმდეგ მიწაყრილი და განალაგე მის წინააღმდეგ ბანაკები და შემოაწყვე მის ირგვლივ კედლის სანგრევი მანქანებიუფალი მე-3 თავში დაწყებულ მიმართვას აგრძელებს. წინასწარმეტყველი ამ დროს თელ-აბიბის ერთ-ერთ ხეობაში იმყოფება, სადაც უზენაესის დავალებით გადის (შდრ. ეზეკ. 3.23). აღნიშნული ხილვა მალევე, ქებარის ნაპირზე მიღებული გამოცხადების წელს ხდება. ეზეკიელს აგურზე ქალაქი იერუსალიმი უნდა დაეხატა. სავარაუდოდ, წინასწარმეტყველმა მხოლოდ ხაზებით, გარკვეული წერტილებით აღნიშნა მითითებული მოვლენები. აღსასრულებელი მოქმედება დაახლოებით თხუთმეტი თვის მანძილზე უნდა გაგრძელებულიყო. იგი იერუსალიმის ალყისა და იუდეველთა დედაქალაქზე მოწევნადი განსაცდელების მომასწავლებელი ცოცხალი სიმბოლური სახეა (იერუსალიმის დაცემამდე 4 წელი რჩება). აგური ასურეთსა და ბაბილონში არა მარტო სამშენებლო მიზნით, არამედ საწერ მასალადაც გამოიყენებოდა. თანამედროვე არქეოლოგიური გათხრების შედეგად აღმოჩენილია მთელი რიგი ბიბლიოთეკები, სადაც აგურებსა და თიხის ფირფიტებზე შესრულებული წარწერებია დაფიქსირებული. წარწერების აღსრულებისას ისინი ჯერ კიდევ გამოუმშრალი, ნესტიანი სახის იყვნენ, ხოლო შემდეგ მათ გამოაშრობდნენ და წიგნის მსგავსად იყენებდნენ. მხ. 3. შენ კი, აიღე შენთვის რკინის ტაფა და დადგი იგი რკინის კედლად შენსა და ქალაქს შორის... როდესაც ნაბუქოდონოსორის ჯარისკაცები იერუსალიმის ირგვლივ ალყას აღმართავენ, გულშეწუხებული ქალაქის მკვიდრნი უზენაეს შველას შესთხოვენ. თუმცა აღნიშნული ვედრება არ იქნება შესმენილი და ეზეკიელი ყოველივეს მორიგი სიმბოლური მოქმედებით იუწყება: ღმერთსა და იერუსალიმს შორის ყრუ კედელი აღიმართა, რომელიც რკინასავით მყარია და არ იძლევა შესაძლებლობას, რომ ორ მხარეს შორის კავშირი დამყარდეს. ამავდროულად ეზეკიელმა, როგორც იაჰვეს ნების გამცხადებელმა, ქალაქისკენ (აგურისკენ) მრისხანე მზერა უნდა მიმართოს. ამით ნაჩვენებია, რომ უზენაესი შეურყეველი და მტკიცეა იერუსალიმის თაობაზე მიღებული გადაწყვეტილების საქმეში (ნეტარი იერონიმე და ნეტარი თეოდორიტე) და სწორდ მან მოაქცია ალყაში საკუთარი რჩეული ქალაქი, ხოლო ბაბილონელნი აღნიშნულ საქმეში საღვთო განგების აღსასრულებელ იარაღად გამოიყენა. მხ. 4. `და დაწექი მარცხენა გვერდზე და დადე ისრაელის სახლის ურჯულოება მასზე და რამდენ დღესაც იწვები მასზე, იმდენ ხანს ატარებ მათ ურჯულოებას. წინასწარმეტყველს, მსგავსად სხვა მოღვაწეებისა, მძიმე მისია დაეკისრა, რომელთაგანაც ზოგი შიშველი დადიოდა, ზოგიერთს კისერზე უღელი ედგა და ამგვარად ჩნდებოდა ხალხში, ვიღაცას გარყვნილი ქალის ცოლად მოყვანა დაევალა. ეზეკიელიც გარკვეული ქმედებისკენ იქნა მოწოდებული. სიმბოლური მოქმედების არსი ისაა, რომ ეზეკიელი თავდაპირველად რამდენიმე თვის მანძილზე მარცხენა გვერდზე, თავით იერუსალიმისკენ, უნდა დაწოლილიყო, ხოლო შემდეგ გვერდი შეენაცვლა და მარჯვენა მხრეს გადაბრუნებულიყო. იგი ამ ვითარებაში ძლიერ იტანჯებოდა და სიმბოლურად ხალხის ცოდვებს ტვირთულობდა. წინასარმეტყველი ქრისტეს მიერ მთელი სამყაროსთვის გაღებულ მსხვერპლს განასახიერებდა. ეზეკიელი წარმოდგენილი სიმბოლური ქმედებით წინასწარმეტყველებს იმის შესახებ, რომ ამგვარადვე შეიბოჭებიან და უმოქმედობაში იქნებიან იერუსალიმში ალყაშემორტყმული იუდეველები. იგი მიუთითებს, რომ იერუსალიმის დაქცევით, რომელიც თავისი სულიერი მნიშვნელობით ისრაელისა და იუდეის სამეფოების ცენტრს წარმოადგენდა, დასჯილია მთელი იუდეველი ერი, წინასწარმეტყველი სასჯელს სიმბოლურად ტვირთულობს, ხოლო რეალურად იგი ხალხის კუთვნილებაა. მხ. 5-6. `და მე დაგიწერე მათი ურჯულოების წლები მათი დღეების რიცხვის მიხედვით: სამას ოთხმოცდაათი დღე... და შეასრულე ეს და დაწექი შენს მარჯვენა გვერდზე და ატარე ურჯულოება იუდას სახლისა ორმოც დღეს. 390 დღის გასვლის შემდეგ ეზეკიელს მარჯვენა გვერდზე გადაბრუნება და იუდას სახლის ურჯულოების ორმოცი დღის მანძილზე ტვირთვა დაევალა. ამავდროულად აგურისკენ (იერუსალიმისკენ) მიმართული მარჯვენა ხელი დედაქალაქის წინააღმდეგ გამოთქმული მრისხანე წინასწარმეტყველების დამამოწმებელია. მხ. 8. `და მე დაგადებ შენ ბორკილებს და ვერ გადატრიალდები ერთი გვერდიდან მეორე გვერდზე შენი ალყის დღეების დასრულებამდე. უფალმა წინასწარმეტყველს უხილავი ბორკილები დაადო, რათა იგი ერთი გვერდიდან მეორეზე არ გადაბრუნებულიყო, რაც ალყაში არმოჩენილი მოსახლეობის ყოფას გამოხატავდა. უწყება 390 და 40 დღის შესახებ გაურკვეველია. მხ. 9-14. უზენაესი ეზეკიელს ავალებს, საკვების გარკვეული რაოდენობა და წყალი მოიმარაგოს და მხოლოდ განსაზღვრული წონით მიიღოს. მითითებული საზომი (ოცი შეკელი) საკმაოდ მცირეა, რითიც იერუსალიმში გამოკეტილი მოსახლეობის უმძიმესი მდგომარეობაა გაცხადებული. პალესტინის ცხელი კლიმატური პირობების გათვალისწინებით, პურის კვერები მეორე დღეს საკვებად აღარ გამოდგებოდა. ამ ვითარებაში უფალი წინასწარმეტყველს ავალებს, რომ ცამეტი თვის მარაგი პური, რა დროის მანძილზეც მოუწევს მას მარჯვენა გვერდზე წოლა, წინდაწინ გამოაცხოს. რატომ განუწესა ღმერთმა ამგვარი თავშეკავება წინასწარმეტყველს მხოლოდ 390 და არა 430 დღის მანძილზე (390+40=430)? განმმარტებელთა აზრით, ჩრდილოეთის სამეფო (ისრაელი) განსაკუთრებული უკეთურებით გამოირჩეოდა და ტექსტის თანახმად სწორედ ისრაელს უკავშირდებოდა 390-დღიანი პირველი მოქმედება. ასეთივე თავშეკავებით უნდა სვას ეზეკიელმა წყალიც. რიგით ახალი მითითება იუდეველებს ალყისას განცდილი საკვების სიმწირესთან ერთად მის უწმინდურებზეც მიუთითებდა. სწორედ ამ მიზნით ღებოლობს უწყებას ეზეკიელი, რომ მოსამარაგებელი პური ადამიანთა ფეკალურ მასებზე გამოაცხოს. აღმოსავლეთის ქვეყნებში შეშის უკმარისობის მიზეზით საქონლის ნაკელს ხშირად იყენებდნენ ცეცხლისთვის. მას ბზეს ურევდნენ, ოთხკუთხა ფორმის ბრიკეტებს ამზადებდნენ და შემდეგ მზეზე აშრობდნენ. გადამუშავებული ‘შეშა" ნელა იწვოდა და საშინელ მყრალ სუნს გამოსცემდა. სწორედ ასეთ ცეცხლზე აცხობდნენ პურს. ცომი რომ კარგად გამომშრალიყო, ტაფაზე თხელ ფენას განათავსებდნენ. ამგვარად გამომცხვარი პურით იკვებებოდა ღარიბი მოსახლეობა. თუმცა ეზეკიელი გაცილებით რთულ განწესებას ღებულობს და ნაცვლად საქონლისა ადამიანის ფეკალური მასა უნდა გამოიყენოს (ვულგატაში აღნიშნულ უწყებას ემატება მითითება, რომ წინასწარმეტყველმა ასეთი სახით გამომცხვარ პურზე ხსენებული უწმინდურობა ზემოდან უნდა განათავსოს და მხოლოდ ამის შემდეგ შეჭამოს). მთელი ეს სიმბოლიკა დაკავშირებული იყო არა მარტო ალყის პერიოდთან, არამედ ბაბილონურ ტყვეობაში ყოფნასთანაც, რადგან წარმართულ გარემოში ცხოვრება და ადგილობრივი საკვების გამოყენება იუდეველთათვის რჯულის თანახმად გაუწმინდურებას ნიშნავდა. სწორედ ამ სახით შეიძლება აიხსნას თანამედროვე მკითხველისთვის ესოდენ გაუგებარი მესამე სიმბოლური მოქმედების მნიშვნელობა. ეზეკიელი განსახორციელებელი ქმედების არსს სრულად აცნობიერებდა, მაგრამ მიუხედავად ამისა გაგონილმა უდიდესი შეძრწუნება მოჰგვარა. წინასწარმეტყველი გულმხურვალედ შეჰღაღადებს ღმერთს და პასუხად განწესებული პირობის შერბილების შესახებ გებულობს: მას შეუძლია პურის დასამზადებლად საქონლის ნაკელი გამოიყენოს. მართალია, ეზეკიელმა საღვთო განჩინების ცვალებადობა შეიტყო, მაგრამ იუდას წინააღმდეგ მიმართული მსჯავრი უცვლელი რჩება. თავი 5 წინამდებარე თავში რიგით მეოთხე, იერუსალიმის მომავალი ბედის მაუწყებელი სიმბოლური მოქმედების შესახებ ვკითხულობთ. საქმის ვითარება ეზეკიელს 1-4 მუხლებში ზეგარდამო ეუწყება, ხოლო 5-17 მუხლებში შესაბამისი განმარტებებია წარმოდგენილი. თუკი პირველ სიმბოლურ ქმედებას (აგურზე დახატულ იერუსალიმს) დედაქალაქზე მოწევნადი ალყა უნდა დაემოწმებინა, მეორეს (390 და 40 დღე მარცხენა და მარჯვენა გვერდებზე წოლა) - ამ ალყის ხანგრძლიობა, მესამეს (პურის ცხობის შესახებ უწყება) - მტერთაგან გარემოცული იუდეველების უმძიმესი ვითარება, მეოთხე ქმედება ალყის საბოლოო შედეგს გადმოგვცემს. მხ. 1. `შენ კი, ძეო კაცისავ! აიღე შენთვის მჭრელი მახვილი, დალაქთა სამართებელი აიღე შენთვის და გადაატარე შენს თავზე და შენს წვერზე და აიღე შენთვის ასაწონი სასწორი და გაანაწილე თმა~. ეზეკიელი უფლის მოწოდებით თმასა და წვერს იპარსავს, რითიც უდიდეს სამარცხვინო მდგომარეობას წარმოაჩენს, რადგან სასულიერო პირთათვის აკრძალული იყო თმის მოპარსვა . მოკვეცის შემდეგ წინასწარმეტყველმა თმა ებრაული ტექსტის თანახმად, სამ ტოლ ნაწილად, ხოლო ბერძნულის მიხედვით, ოთხად უნდა დაყოს. აღნიშნული განაწილებისას წინასწარმეტყველმა სასწორი უნდა გამოიყენოს (თმის თითოეული ნაწილი სასწორზე აიწონება), რაც საღთო განგებულების ზუსტ განსაზღვრულობას გულისხმობს. ნეტარი იერონიმე ბერძნულ ვერსიას გადამწერის შეცდომად მიიჩნევს. მხ. 2. `მესამედი კოცონზე დაწვი ქალაქის შუაგულში ალყის დღეების დასრულებისას, და აიღე მესამედი და მახვილით დაკეპე... მესამედი ქარში გაფანტე. სიმბოლური 430 დღის დასრულებისთანავე ეზეკიელმა თმის პირველი მესამედი აგურზე გამოსახულ იერუსალიმზე უნდა დაწვას, მეორე მესამედი იმავე გამოსახულების კიდეებში მახვილით დაკეპოს, დარჩენილი მესამედი ჰაერში გაფანტოს, შემდეგ გაბნეული თმების ნაწილი კვლავ შეკრიბოს და შესამოსლის კიდეს გამოაბას, მერმე ნაწილი ჩამოგლიჯოს და იერუსალიმის (აგურის) შუაგულში დაწვას. სიმბოლოებით, სახეობებით მსჯელობა და ფიქრი აღმოსავლეთის ქვეყნებში მცხოვრები ადამიანებისთვის იმდენად ბუნებრივი მოვლენა იყო, რომ მათ ცნობიერებაში რეალობა არაფრით სხვაობდა სიმბოლოთაგან. შესაბამისად, ეზეკიელის მიერ აღსრულებული ქმედებანი უდიდეს შთაბეჭდილებას ახდენდა გადასახლებაში მყოფ თანატომელებზე. ცეცხლზე დამწვარი თმების პირველი მესამედი იუდეველთა დედაქალაქის უმძიმეს განსაცდელზე მიუთითებდა, ეს იმ ხალხის სიმბოლოა, რომლებიც შიმშილსა და ავადმყოფობებს შეეწირნენ. ისინი, ვინც ქალაქიდან გაქცევით შეეცდებიან თავის გადარჩენას, იერუსალიმის შემოგარენში მახვილით აღესრულებიან (მეორე მესამედი). ჰაერში გაბნეული თმები ბაბილონში გადასახლებულ და ეგვიპტეში აღმოჩენილ იუდეველებს განასახიერებდა. მხ. 3-4. `აიღე იქიდან მცირეოდენი და მიაბი ისინი შენი ტანსაცმლის კიდეს. და მათგან აიღე კიდევ და ჩაყარე ისინი ცეცხლში და დაწვი ისინი ცეცხლში. ტანსაცმლის კიდეზე გამობმული თმები ალყის შემდგომ სამშობლოში დარჩენილი ებრაელების სიმბოლოა და ისმაელის მიერ გოთოლიას მოკვდინების შედეგად განვითარებულ მოვლენებს უკავშირდება (სავარაუდოდ, გოთოლიას სიკვდილის შემდეგ ნაბუქოდონოსორმა იუდეაში დამსჯელი სამხოდრო მოქმედებები განახორციელა და დარჩენილი იუდეველების ნაწილი ბაბილონში გადაასახლა). განმმარტებელთა ნაწილი ვარაუდობს, რომ აღნიშნული ხილვა შორეულ მომავალს - ტიტეს მიერ იერუსალიმის დაქცევას უკავშირდება. წინასწარმეტყველი მსმენელებს უცხადებს, რომ ყოველივე სწორედ უზენაესის განგებით აღსრულდება. აქვე ნაუწყებია (მხ. 10), რაოდენ დიდი და მძიმე იქნება ალყის პერიოდი: `მამები შეჭამენ შვილებს... და შვილები შეჭამენ თავიანთ მამებს. თავი 6 მეექვსე და მეშვიდე თავებში გადმოცემულია ორი საწინასწარმეტყველო სიტყვა მომავალი სამსჯავროს შესახებ. ‘იყო სიტყვა უფლისა ჩემს მიმართ", ასე იწყებს ეზეკიელი თითოეულ უწყებას. პირველის თემაა ისრაელის კერპმსახურება, მომავალი სასჯელის მთავარი მიზეზი (თავი 6), ხოლო მეორე ნაწილში აღნიშნული სამსჯავროს აღწერილობაა წარმოდგენილი (თავი 7). მხ. 1-3. ‘იყო სიტყვა უფლისა ჩემს მიმართ: ძეო კაცისავ! პირი მიაქციე ისრაელის მთებისკენ და უწინასწარმეტყველე მათ, უთხარი: ისრაელის მთებო, ისმინეთ უფალი ღმერთის სიტყვა: ასე ეუბნება უფალი ღმერთი მთებსა და ბორცვებს, ხრამებს და ხეობებს: აჰა, მოვავლენ თქვენზე მახვილს და გავანადგურებ თქვენს გორაკებს". ბაბილონის უკიდეგანო სივრცეში მცხოვრები და სამშობლოს მთასა და ბარზე დანატრებული ეზეკიელი საკუთარ მამულში მცხოვრებ იუდეველებს შორიდან მიმართავს და ღვთის მსჯავრს განუცხადებს, რისი მიზეზიც კერპებისადმი აღსრულებული მსახურებები იქნება. რჩეული ერის გამოჩენამდე ქანაანის მიწაზე მრავალი ‘სიმაღლე" მდებარეობდა. ღმერთმა პალესტინაში ჩასულ იუდეველებს მათი განადგურება დაავალა , ხოლო უზენაესის თაყვანისცემა ისრაიტელებს მხოლოდ კიდობნის განთავსების ადგილას, სილომში უნდა განეხორციელებინათ . ხსენებული ქალაქის ფილისტიმელთაგან განადგურების შემდეგ ებრაელები ღვთისადმი თაყვანისცემის ცენტრალური ადგილის გარეშე აღმოჩნდნენ (აღნიშნული ვითარება იერუსალიმში ტაძრის აგებამდე გაგრძელდა). სამსხვერპლო და კიდობანი თავდაპირველად გაბაონში განათავსეს , მოგვიანებით კი – კირიათიარიმში . წინადაგების პურების მაგიდა, სავარაუდოდ, - ნობში . სწორედ ამ დროის მანძილზე უფალმა ღვთისმსახურების ჩასატარებლად იუდეველბს დროებით დართო ნება, რომ ესარგებლათ სიმაღლეებით. ძველი აღთქმიდან ცნობილი ფაქტებია, სამუელ წინასწარმეტყველი და მეფე სოლომონი ასეთ სიმაღლეებზე აღასრულებდნენ ღვთისადმი პატივმიგებას. მაგრამ მას შემდეგ, რაც იერუსალიმში ტაძარი აიგო, სიმაღლეებზე ნსახურება კვლავ აკრძალულ მოვლენად იქცა. მათი უდიდესი ნაწილი კერპმსახურების აღსარულებელ მიდამოებად იქცა . ღვთისადმი ერთგულების მქონე იუდეველი მეფეები ცდილობდნენ, ასეთი სიმაღლეები გაენადგურებინათ, თუმცა მოსახლეობა კვლავ აღადგენდა მათ, განსაკუთრებუთ უღვთო მეფეთა ზეობისას. ეზეკიელის სამოღვაწეო დროისთვის პალესტინაში მრავალი ასეთი სიმაღლე მდებარეობდა. თავი 8 მხ. 1. `იყო მეექვსე წელს, მეექვსე თვის მეხუთე დღეს, როცა ვიჯექი მე ჩემს სახლში და იუდას უხუცესნი ისხდნენ ჩემს წინ. და დაეშვა იქ ჩემზე ხელი უფალი ღმერთისა. წინამდებარე თავში აღწერილი გამოცხადება ეზეკიელმა ქალდეაში გადასახლებიდან მეექვსე წელს, საკუთარ სახლში პირველი ხილვიდან თოთხმეტი თვის შემდეგ, ძვ. წ. აღ-ის 592 წლის 17 სექტემბერს განჭვრიტა. ცალ გვერდზე წოლით განპირობებული გაუსაძლისი ყოფა და უმძიმესი მარხვა წინასწარმეტყველს გამოცხადების მისაღებად სულიერად განამზადებს. იუდას უხუცესნი, რომლებიც ეზეკიელთან სახლში იმყოფებოდნენ, განმმარტებელთა მოსაზრებით, გადასახლებაში მყოფ იუდეველთა საგვარეულოების თავკაცები არიან. მათი თავშეყრა ცხადყოფს, რომ ეზეკიელი მოღვაწეობის დასაწყისიდან ერთი წლის შემდეგ გადასახლებულთა შორის უდიდესი ავტორიტეტის სარგებლობდა. მხ. 2-3. `დავინახე და აჰა, სახება მსგავსი კაცისა. გამოიწოდა რაღაც ხელისმაგვარი, ქეჩოში ჩამავლო და ამწია სულმა ცასა და მიწას შორის, და მიმიყვანა ღვთიურ ხილვებში, იერუსალიმს, შიდა კარიბჭის შესასვლელთან, ჩრდილოეთისკენ რომ არის მიმართული, სადაც დგას შურის ხატი, შურის აღმძვრელი. ეზეკიელმა სულიერი მზერით სახება მსგავსი კაცისა იხილა. განჭვრეტილი გამოსახულება პირველ, ქებარის მდინარესთან ნანახ ხილვას ჰგავდა , თუმცა თავად გამოცხადება სრულიად სხვაგვარად წარიმართა. განმმარტებელთა აზრით, როგორც პირველ შემთხვევაში, ეზეკიელი ამჯერადაც შეგნებულად მეტყველებს ბოლომდე გაურკვეველი სახით, რადგან ‘უყურადღებობის" შემთხვევაში შესაძლოა ბრალდებული ყოფილიყო, როგორც ღმერთის ადამიანის სახით წარმომდგენი. ღმერთს არც სხეული აქვს, არც ხელი. ამიტომაც წინასწარმეტყველი სიფრთხილით შემდეგს გვაუწყებს, რომ ხილვაში ნანახმა არსებამ თითქოსდა ხელი გამოიწოდა, შეეხო და აიყვანა იგი. სულით იერუსალიმში გადანაცვლებული ეზეკიელი სხეულით ადგილზე, ბაბილონში, საკუთარ სახლში უძრავად დარჩა. წინასწსარმეტყველი ყოველივეს (თავზე ხელის შეხებას, ჰაერში ატაცებას, ადგილის მონაცვლეობას) სულით განიცდიდა, ხოლო ოთახში მყოფი უხუცესებისთვის მომხდარი გაურკვეველი რჩებოდა. მათ მიმდინარე მოვლენების სულიერი მხარე არ უხილავთ. მხოლოდ უკან მობრუნების შემდეგ უამბობს ეზეკიელი ყოველივეს. ხილვაში წინასწარმეტყველი ზეცასა და ქვეყანას შორის იქნა აღტაცებული და იერუსალიმში, ჩრდილოეთისკენ მიმართული შიდა კარიბჭის შესასვლელთან აღმოჩნდა (იგულისხმება ტაძარი). ტაძრის შიდა ეზოს გარეთა ეზოსაგან გამყოფ კედელში სამი შიგნითა და ამდენივე გარეთა კარიბჭე იყო განლაგებული: ერთი აღმოსავლეთ მხარეს (ცენტრალური შესასვლელი) მდებარეობდა. მეორე - სამხრეთით (სამეფო შესასვლელი: აღნიშნული კარიბჭე სამეფო სასახლიდან ტაძრისკენ მიმავალ გზაზე განეთავსებინათ) და მესამე - ჩრდილოეთით. ეზეკიელი, სავარაუდოდ, სწორედ ამ ადგილას, ტაძრის გარეთა ეზოში აღმოჩნდა, პირით სამხრეთისკენ მიქცეული, და შიგნითა ეზოს მიმართულებით, მისი ჩრდილოეთის შიგნითა კარიბჭის გასწვრივ იმზირებოდა. წინასწარმეტყველმა `შურის კერპი~ იხილა. რომელ კერპზეა მითითება, უცნობია, ვინაიდან ბიბლიური ცნობებით, იერუსალიმის ტაძარში მხოლოდ ერთი კერპის არსებობა დასტურდება . მისი შიდა, სამღვდელო ეზოში ყოფნა იუდეის სამეფოში მიმდინარე ღმერთთან დაპირისპირების რელურ სახეს წარმოადგენს. კარპისადმი თაყვანისცემით იუდეველები მეორე მცნებას არღვევდნენ. მხ. 4. 'აჰა, იყო იქ ისრაელის ღმერთის დიდება, მსგავსი იმისა, რაც ხეობაში ვიხილე;. ეზეკიელი დროის რაღაც მონაკვეთში უფლის დიდებას ხედავს, მსგავსად ქებარის ნაპირზე ნანახი გამოცხადებისა. მხ. 7-9. 'მიმიყვანა ეზოს შესასვლელთან და დავინახე, აჰა, ერთი ხვრელია კედელში. მითხრა: ადამის ძევ! გათხარე კედელი! მეც გავთხარე კედელი და, აჰა, გასასვლელია ერთი მითხრა: შედი და იხილე ბოროტი სისაძაგლეები, რასაც აქ სჩადიან. წინამდებარე მუხლებში წინასწარმეტყველი აღგვიწერს, როგორ მიიყვანა იგი იმავე ხელმა ეზოს შესასვლელთან. სავარაუდოდ, წინასწარმეტყველი ტაძრის შიგნითა ეზოში აღმოჩნდა. მის წინ აღნიშნული ეზოს შემომზღუდავი კედელია, რომელშიც ნახვრეტია გაკეთებული. უფალი ეზეკიელს კედლის ნახვრეტის გაფართოებას ავალებს, შედეგად იგი საიდუმლო კარს აღმოაჩენს. მიზანი ამგვარი ქმედებებისა ისაა, რომ სასწაულებრივად იერუსალიმში აღმოჩენილი ეზეკიელი გახდეს მომსწრე იმისა, თუ როგორ ურჯულოებენ იუდეაში დარჩენილი მისი თანატომელები. მხ. 10. `და მივედი მე და ვნახე ყველანაირი გამოსახულება ქვეწარმავლისა და ბილწი ცხოველისა. ყველანაირი კერპი ისრაელის სახლისა ამოჭრილი იყო ირგვლივ მთელ კედელზე. კედლები სხვადასხვა გამოსახულებით იყო მოხატული. განმმარტებლები ვარაუდობენ, რომ დახატული არსებები ეგვიპტური კულტმსახურების შესაბამისობაში იყო შერჩეული: ნიანგი, გველი, კატა, ხარი... და ისინი იხილა წინასწარმეტყველმა. მხ. 11. `სამოცდაათი კაცი ისრაელის სახლის უხუცესთაგან და იაზინიაჰუ შეფანის ძე იდგა მათ შორის. და იდგნენ ისინი კერპების წინაშე. თითოეულს თავისი სასაკმევლე ეჭირა ხელში და ხშირი ბოლქვები საკმევლისა ადიოდა მაღლა~. ხსენებული სამოცდაათი უხუცესი, განმმარტებელთა აზრით, იერუსალიმში დარჩენილი წარჩინებული, არისტოკრატიული წრის წარმომადგენელნი არიან. მათ შორის ეზეკიელმა ერთი პიროვნება ამოიცნო - იაზინიაჰუ შაფანის ძე (იგი მეფე იოშიას დროს სამეფო კარზე შაფან მწერლის სახელით ცნობილი იერარქის შვილია ), რამაც ძლიერ დაამწუხრა, რადგან ხსენებული ადამიანის ოჯახის ყველა წევრი უფლისადმი უდიდეს ერთგულებას ინახავდა და იუდეაში დიდ პატივისცემას იმსახურებდა. კერპთმსახურების ლიტურგიკურ მხარედ გამოსახულებებისთვის კმევაა ნახსენები, რაც ეგვიპტური კულტისთვის დამახასიათებელ მოვლენას წარმოადგენდა. ქურუმები ხშირად მას ადამიანთა დაექსტაზების მიზნით იყენებდნენ. მხ. 12. 'მითხრა: თუ ხედავ, ადამის ძევ, რას სჩადიან ისრაელის სახლის უხუცესები ბნელში, თითოეული თავის მოხატულ ოთახში? რადგან ამბობენ, უფალი ვერ გვხედავს ჩვენ, მიატოვაო უფალმა ეს ქვეყანა. უფალი ეზეკიელს მიანიშნებს, რომ მან კარგად ნახოს, თუ რას აკეთებენ ოთახში შეკრებილი ადამიანები. წინასწარმეტყველი მათ ნათქვამ სიტყვებსაც გებულობს: `უფალი ვერ გვხედავს ჩვენ. დატოვა უფალმა ეს ქვეყანა. წარმოდგენილი ფრაზა, როგორც ჩანს, იუდეველთა შორის 597 წლის შემდეგ ხშირი გამოყენების საგნად იქცა, რადგან მათ ვერ გაეგოთ, თუ როგარ დაანება რჩეული ერის მფარველმა ღმერთმა წარმართ ბაბილონელებს 10 000-მდე ებრაელის გადასახლება. მხ. 14. 'მიმიყვანა უფლის სახლის კარიბჭის შესასვლელთან, ჩრდილოეთისკენ რომ არის, და, აჰა, სხედან იქ დედაკაცები და გლოვობენ თამუზს. ეზეკიელი კვლავ იცვლის ადგილს და უფლის სახლის კარიბჭის შესასვლელთან აღმოჩნდება, სადაც ტაძრის გარეთა ეზო მდებარეობდა. წინასწარმეტყველმა იხილა იქ ქალები მსხდომნი, მოტირალნი თამუზისთვის. ასე უწოდებდნენ იუდეველნი უძველეს შუმერულ ღთაებას. მიიჩნეოდა, რომ გაზაფხულზე ბუნების გამოღვიძება და სიმწვანით შემოსვა თამუზის დამსახურება იყო, ხოლო მოგვიანებით ზაფხულის დასასრულს, შემოდგომისას, რაჟამს ბუნების სიმწვანე ფერმკრთალდებოდა, ხალხის შეხედულებით, ეს მოვლენა თამუზის გარდაცვალებას უკავშირდებოდა, რის შემდეგაც იგი მიწისქვეშეთში ჩადიოდა და მომავალი წლის გაზაფხულამდე ტარტაროზში რჩებოდა. რიტუალური მსახურებისას წამყვანი ფუნქცია დედაკაცებს ეკისრებოდა. მათი ტირილი ხსენებული კერპმსახურების სიმბოლურ მხარეს წარმოადგენდა. ამგვარ ქმედებას შემოდგომაზე აღასრულებდნენ, ხოლო გაზაფხულზე ბუნების გამოღვიძებას, ნაცვლად გლოვისა, სიხარულითა და ზეიმით დღესასწაულობნენ, ხოლო დასასრულს, ორივე შემთხვევაში სიმბოლური ქმედებანი არნახული, უგარყვნილესი ორგიებით სრულდებოდა. მხ. 16. `და მიმიყვანა მე უფლის სახლის შიდა ეზოსთან და დავინახე უფლის ტაძრის შესასვლელთან, დარბაზსა და სამსხვერპლოს შორის, ოცდახუთიოდე კაცი ზურგშექცევით მდგარი უფლის ტაძრისკენ. მათი სახეები აღმოსავლეთით იყო მიმართული და თაყვანს სცემდნენ აღმოსავლეთით მზეს. ეზეკიელი ამჯერად კვლავ შიდა ეზოში აღმოჩნდა. ტაძრის შესასვლელსა და სამსხვერპლოს შორის მან ოცდახუთი ადამიანი იხილა. აღნიშნული ადგილზე მსხვერპლშეწირვის მსახურებები აღესრულებოდა, სადაც სასულიერო პირებს უზენაესისადმი გოდებით უნდა მიემართათ ხალხისთვის ცოდვათა მიტევების თხოვნით. განმმარტებელთა ნაწილი მიიჩნევს, რომ ხსნებული ადამიანები სასულიერო პირები არიან, რადგან მითითებულ მიდამოზე დგომის უფლება გარდა ლევიტელებისა სხვას არავის გააჩნდა. ისინი ამომავალ მზეს მიაგებდნენ თაყვანს და ამიტომაც აღმოსავლეთისკენ იყვენენ მიქცეულნი, ხოლო ტაძრისა და, შესაბამისად, მასში მობინადრე უზენაესისთვის ზურგი ჰქონდათ შექცეული, ხოლო მსგავსი სახის დამოკიდებულება, თუნდაც ადამიანისადმი, დიდად უარყოფით შეფასებას იმსახურებდა. ეზეკიელი სასკუთარი თვალებით ხედავდა, თუ როგორ არღვევდნენ რჯულს ადამიანები, ვისაც ყველაზე მეტად ევალებოდა მისი დაცვა.მხ. 18. `და მეც მივიქცევი გულისწყრომით, არ შეიცოდებს ჩემი თვალი და არ შევიბრალებ, და შეჰღაღადებენ ჩემს ყურებს დიდი ხმით და არ შევისმენ მათ~. თავი 9 მხ. 2. `და აჰა, ექვსი კაცი მოდის ზემო კარიბჭის გზით, რომელიც ჩრდილოეთისკენაა მიმართული, და თითოეულს თავისი გამანადგურებელი იარაღი აქვს ხელში, და მათ შორის ერთი კაცი, სელით შემოსილი და მწერლის სამელნით წელზე, და მოვიდნენ და დადგნენ სპილენძის სამსხვერპლოსთან.ხსენებული კაცები ადამიანის გარეგნობის მქონე ანგელოზები არიან, რომელნიც ღვთის ნების აღსასრულებლად მოემართებიან ხმობილი ადგილისკენ. სელის სამოსით მოსილ უცნობთან ერთად მათი რიცხვი შვიდს შეადგენს. ისინი ჩრდილოეთის კარიბჭით გარეთა ეზოდან შიგნით მოემართებიან. ჩრდილოეთიდან მათი გამოჩენა სიმბოლური შინაარსისაა, რადგან იერუსალიმში მტერი სწორედ ხსენებული მიმართულებიდან შემოიჭრა. მოსულთა შორის იმყოფება ერთი კაცი, სელით შემოსილი და მწერლის სამელნით წელზე. მითითებული პიროვნება დანარჩენი ექვსისგან ძლიერ განსხვავდება და ამიტომ სხვების შემადგენლობაში არ აღირიცხება. სელის სამოსელი ძველი აღთქმის რჯულის თანახმად, იუდეველი სასულიერო პირის შესამოსელს წარმოადგენდა, მღვდლებს მკაცრად ეკრძალებოდათ მატყლისგან დამზადებული ტანსაცმლის ტარება . ხსენებული შესამოსი თეთრი ფერის იყო და ხშირად ირეცხებოდა. იგი სიმბოლურად იმ სიწმინდესა და სისპეტაკეს განასახიერებდა, რაც სასულიერო პირს მოეთხოვებოდა. მეშვიდე ანგელოზის თეთრი სამოსი მასზე დაკისრებულ მისიაზე მიუთითებს, ხოლო დანარჩენი ექვსი ანგელოზის ჩაცმულობაზე ეზეკიელი არაფერს ამბობს. მეშვიდე ანგელოზს წელზე მწერლის სამელნე ჰქონდა დამაგრებული. ამგვარი რამ აღმოსავლეთში ჩვეული მოვლენა იყო, სამწერლობო საქმიანობით დაკავებული ადამიანები წელზე მიმაგრებულ სამელნეს ატარებდნენ. შვიდი ანგელოზი სპილენძის სამსხვერპლოსთან ჩერდება. ნეტარი იერონიმეს განმარტებით, ადამიანებისთვის ცოდვების მიტევება სამსხვერპლოსთან ხდებოდა. ამიტომაც ანგელოზებმა თავი იქ მოიყარეს, სადაც სულიერი თვალით განიჭვრიტება, ვის არ მიეტევება ცოდვები და ვინ ექვემდებარება სასჯელს. მხ. 3. `და დიდება ისრაელის ღმერთისა ამოვიდა ქერუბიმიდან, რომელზეც იყო იგი, სახლის ზღურბლისაკენ~. როგორც კი ანგელოზები ტაძარს მიუახლოვდნენ, დიდება ისრაელის ღმერთისა ამოვიდა ქერუბიმიდან. წინამდებარე ფრაზა გვაუწყებს, რომ ღმერთი იუდეველთა ურჯულოების მიზეზით ტოვებს წმინდა ქალაქს, იერუსალიმს, და ეზეკიელი რჩეული ერის ცხოვრებაში ერთ-ერთი ყველაზე ტრაგიკული მოვლენას (ღვთის განშორებულობას) სულიერი მზერით განჭვრეტს. ისმის კითხვა: რომელი ქერუბიმიდან უნდა ამოსულიყო ღვთის დიდება? აღთქმის კიდობანზე განთავსებული ქერუბიმიდან თუ მსგავსად ქებარის ნაპირზე ნანახი ცოცხალი ქერუბიმებიდან, რომელთა შესახებ ეზეკიელი მე-10 თავის მესამე მუხლში მოგვითხრობს? განმმარტებელთა დიდ ნაწილს მიაჩნია, რომ მოცემულ შემთხვევაში წმიდათა წმიდაში მდებარე, აღთქმის კიდობანზე მდგომი ქერუბიმები იგულისხმებიან და წინასწარმეტყველი სწორედ მათ შესახებ საუბრობს, რადგან ეზეკიელმა ამ დროისთვის ხილვაში ნანახი ცოცხალი არსებების ვინაობა არ უწყის და მოგვიანებით (შდრ. ეზეკ. 10.15) გებულობს მათ სახელს. შესაბამისად, წინასწარმეტყველი იყენებს რა ტერმინს ქერუბიმი, განმმარტებლებს მიაჩნიათ, რომ მათში წმინდათა წმინდაში მდებარე ქანდაკებები მოიაზრებიან. ღმერთი, ასე ვთქვათ, ეტაპობრივად ტოვებს საკუთარ სამკვიდრებელს, რასაც ეზეკიელი წარმოდგენილი სახით აღგვიწერს. მხ. 4. უფალი შვიდი ანგელოზიდან სელით მოსილს მოიხმობს და ეუბნება მას: გაიარე ქალაქის შიგნით, იერუსალიმის შიგნით, და ნიშნით დანიშნე ადამიანთა შუბლები, რომელნიც კვნესიან და ოხრავენ ყოველი სისაძაგლის გამო, რომელიც მის შიგნით ხდება~. შუბლზე ნიშნის აღბეჭდვა ხდებოდა არა მარტო მითითებული ადგილის კარგი ხილვადობის გამო, არამედ ამით გამორჩეულ, უფლის სიწმინდის დამცველ ადამიანებს ერთგვარი სიმტკიცის ბეჭედი მიემადლათ, რათა მათი გონება დაცული ყოფილიყო ყოველგვარი უკეთურებისგან. ნიშანი რაიმე სახის გამოსახულებას გულისხმობს. შესაძლოა, მასში ებრაული ანბანის ბოლო ბოლო ნიშანი ტაბ იგულისხმებოდეს. იგი უძველეს ალფავიტებში, არა მარტო იუდაურში, არამედ სამარიულში, ფინიკიურში, ეთიოპიურში, ბერძნულსა და რომაულში, ჯვრის ფორმისა იყო, ხოლო ჯვარი ყოველთვის ყველაზე მოხერხებულ სანიშნედ მიიჩნეოდა. ზემოთქმულის გათვალისწინებით, განმმარტებელთა ნაწილი მიიჩნევს, რომ სელით მოსილ ანგელოზს უფლის რჩეულები სწორედ ჯვრის გამოსახულებით უნდა დაენიშნა. დანარჩენ ანგელოზებს უზენაესი დავალებას აძლევს: მათ მთელი ქალაქი უნდა მოიარონ და ნიშნის გარეშე მყოფი ყველა ადამიანი შემუსრონ, განურჩევლად სქესისა და ასაკისა. მხ. 8-10. ანგელოზთაგან ადამიანთა მასრიური მოკვდინება ტაძრის გარეთ, ქალაქში მიმდინარეობდა. ეზეკიელი ხილვაში ტაძრის ეზოში მარტო რჩება, მის გარშემო უამრავი გვამია. ეს ის სასულიერო პირები არიან, რომლებიც წინასწარმეტყველმა სამსხვერპლოსთან მდგომნი და მზისადმი პატივმიმგებნი იხილა. ქალაქის მკივდრთაგან განსხვავებით, სადაც მრავალი სათნო ადამიანი სიკვდილს გადაურჩა, ეზეკიელის გარშემო მყოფთაგან სიცოცხლე ვერავინ შეინარჩუნა. ჭინასწარმეტყველი, რომელიც შორიდან ხედავს, თუ როგორი საშინელება ტრიალებს იერუსალიმში, შეძრწუნებული შეჰღაღადებს უფალს: ვაგლახ, უფალო ღმერთო! ნუთუ გაწყვეტ ისრაელის მთელს ნატამალს შენი რისხვის გადმოღვრით იერუსალიმზე? მრისხანეა უფლის პასუხი: ის არ შეუნდობს უკეთურებით მოწყლულთ. მხ. 11. სელის სამოსით მოსილი ანგელოზი ტაძართან ბრუნდება და აუწყებს უფალს, რომ დაკისრებული საქმე აღასრულა (იგულისხმება ღვთის მცნებების აღმსრულებელი ადამიანების დანიშვნა, რასაც შედეგად ამ ადამინთა გადარჩენა მოჰყვა). კვლავ შევნიშნავთ, რომ ეზეკიელის მიერ მე-8 თავიდან დაწყებული ტაძრის ხილვის აღწერილობა მნიშვნელოვანია იმდენად, რამდენადაც წიგნის აღნიშნული მონაკვეთი გვაუწყებს, თუ როგორ ტოვებს უზენაესი (უფლის დიდება) იერუსალიმის ტაძარს (დეტალური განხილვა მორიგ თავებში იქნება წარმოდგენილი). თავი 10 უფლის დიდება ტოვებს ღვთის ტაძარს მხ. 1-2. 'ვიხილე და, აჰა, ცამყარზე, რომელიც ქერუბიმების თავს ზემოთ არის, გამოჩნდა რაღაც საფირონის ქვისმაგვარი, რაღაც ტახტისმაგვარი, მათ ზემოთ. უთხრა მან სელით შემოსილ კაცს, უთხრა: შემოდი ბორბლებს შორის ქერუბიმთა ქვეშ და აივსე პეშვი ქერუბიმთა შორის აღებული ცეცხლის მუგუზლებით და გადააყარე ქალაქს. და შევიდა ჩემს თვალწინ. იწყება ხილვათა მესამე ნაწილი, რომელშიც იერუსლიმის წინააღმდეგ გამოტანილი განაჩენის უკანასკნელი მოქმედება - დედაქალაქის ცეცხლით განადგურებაა აღწერილი. ეზეკიელი წმინდაში მყოფ ქერუბიმებს და მათ მიერ პყრობილ ტახტს ხედავს. ტახტზე მჯდომი სელის სამოსით მოსილს უხმობს (რომელმაც მისთვის მიცემული დავალება დაასრულა და კვლავ უკან დაბრუნდა) და ავალებს მას: `მოდი ბორბლებს შორის, ქერუბიმის ქვეშ და გაივსე მუჭები ცეცხლის ნაკვერცხლებით, როლებიც ქერუბიმებს შორისაა, და მოისროლე ქალაქზე~. აღნიშნული ქმედება სიმბოლური მხარეა მოვლენებისა, რომლებიც იერუსალიმის წინააღმდეგ რეალურად განხორცილედება: რამდენიმე წლის შემდეგ ქალაქს ქალდეველი მეომრები გადაწვავენ. მხ. 3. `ქერუბიმები იდგნენ სახლის მარჯვნივ... და ღრუბელმა გაავსო ისინი. ეზეკიელი დროებით წყვეტს დაწყებული მოვლენის შესახებ თხრობას და მთელს ყურადღებას უფლის დიდებასა და ქერუბიმებს უთმობს (ზეციური არსებანი აღნიშნული სახელით პირველად სწორედ წინამდებარე თავში იწოდებიან). მხ. 4. 'ასცილდა უფლის დიდება ქერუბიმებს და გაემართა სახლის ზღურბლისკენ, და აივსო სახლი ღრუბლით, ეზო კი სავსე იყო უფლის დიდების ნათებით. უფლის დიდება წმინდათა წმინდიდან წმინდაში გადადის და გასასვლელისკენ მიიწევს. ეზეკიელს ქერუბიმების გადაადგილებისას ფრთების მოძრაობის ხმა ესმოდა, როგორც ხმა ყოვლადძლიერი ღმერთისა, როდესაც ის ლაპარაკობს. მხ. 6-7. 'როცა უბრძანა სელით შემოსილ კაცს და უთხრა: აიღე ცეცხლი ბორბლებს შორის, ქერუბიმთა შორისო, და ისიც შევიდა და ბორბალთან დადგა მაშინ, გაიწოდა ხელი ერთმა ქერუბიმმა ქერუბიმთაგან ცეცხლისკენ, რომელიც ქერუბიმთა შორის იყო, აიღო და ჩაუდო პეშვში სელით შემოსილს. მანაც აიღო და გავიდა. სელით მოსილი კაცი უფლის დანაბარებს ასრულებს და ნაკვერჩხალს ღებულობს, რომლითაც ქალაქი უნდა გადაიწვას. სწორედ ამ დროს, უფლის მიმართვის შედეგად, გებულობს ეზეკიელი, რომ მის წინაშე მყოფი არსებანი, რომლებიც მდინარე ქებარის ნაპირზეც ენახა, ზეციური ძალები, ქერუბიმები, ყოფილან. მე-8 მუხლიდან ეზეკიელი კვლავ უბრუნდება ტაძრის გასასვლელთან მყოფი ქერუბიმების შესახებ თხრობას. ეს გამეორებაა იმისა, რის შესახებაც წინასწარმეტყველი პირველ თავში გვესაუბრებოდა. თუმცა ამჯერად, 'მთელი მათი ტანი, მთელი მათი ზურგი, ყველა მათი ფრთა და ბორბლები ირგვლივ სავსე იყო თვალებით, ბორბლები ოთხივე მათგანისა. მხ. 12. წინასწარმეტყველი ბორბლებზე ნანახი თვალების აღწერით არ შემოიფარგლება და ამბობს, რომ იგივე თვალები ქერუბიმებზეც იყო განლაგებული. ეზეკიელი ზუსტად მიუთითებს, თუ სხეულის რომელ ნაწილზე მდებარეობდნენ ისინი: მთელი ტანი, ზურგი, ხელები, ფრთები. ნეტარი იერონიმე მიიჩნევს, რომ წინასწარმეტყველი ერთგვარ მეტაფორას მიმართავს, რადგან პირველ თავში იმავე ქერუბიმებზე თვალები ამ სახით არ იხილვებოდა (ისინი (თვალები) მხოლოდ ბორბალზე იხილვებოდნენ). მხ. 14. `და ოთხი სახე თითოეულს ერთი სახე ქერუბიმის სახე, მეორე სახე ადამიანისა, მესამე ლომის სახე და მეოთხე - არწივის სახე~. თუ პირველ თავში ნანახ ხილვას გავიხსენებთ, სადაც ოთხი სახეა ნახსებეი (ადამიანის, ხარის ლომის, არწივის) ვნახავთ, რომ წარმოდგენილ მე-14 მუხლში გარკვეული განსხვავებაა, იმავე არსებებს ადამიანის, ლომის, არწივის და ქერუბიმის (და არა ხარის) სახეები გააჩნიათ. განმმარტებლები ორ ვერსიას გვთავაზობენ: ნაწილი მიიჩნევს, რომ ტექსტის გადაწერისას შეცდომა მოხდა და რამაც ხსენებული განსხვავებულობა განაპირობა; სხვათა მოსაზრებით, ძველაღმოსავლურ მითოლოგიაში ‘ქერუბიმის სახე" სწორედაც რომ ‘ხარის გამოსახულებას" უიგივდებოდა. მხ. 15. `და აიწიენ ქერუბიმები. ეს ის ცხოველი იყო, რომელიც ვიხილე მდინარე ქებარის ნაპირზე~. უფლის დიდება ტაძარს ტოვებს და გარკვეული მიმართულებით გადაადგილდება. მხ. 20. `ეს ის ცხოველია, რომელიც მე ვნახე ისრაელის ღმერთის ქვეშ მდინარე ქებარის ნაპირზე, და მივხვდი, რომ ქერუბიმებია ისინი. საყდარმა ტაძრის აღმოსავლეთ შესასვლელისკენ გადაინაცვლა, სადაც უფლის დიდება ელოდებოდა მას, რომ ამხედრებულიყო სულიერ სამეუფო ტახტზე. ეზეკიელი გასაოცარი ხილვს ბოლო ნაწილს ხედავს: იაჰვე ტოვებს რჩეულ ერს, რასაც შედეგად უმძიმესი მოვლენები მოჰყვება. პირველ თავში, სადაც ეზეკიელმა მის მიერ ნანახის დეტალური აღწერა წარმოგვიდგინა, არსადაა ნახსენები ზეციური არსებების სახელები. განმმარტებელთა აზრით, მაშინ წინასწარმეტყველმა ამის შესახებ არაფერი იცოდა. ისინი ტაძარში გამოყენებული გამოსახულებებისგან განსხვავდებოდნენ (ტაძრის ქერუბიმებს ორი ფრთა და ადამიანის სახე ჰქონდათ) და ეზეკიელი ბუნებრივია, რომ ვერ ახერხებდა მათ შორის რაიმე აზრობრივი კავშირის დამყარებას. წინასწარმეტყველმა სწორედ ამჯერად გულისხმაჰყო ნანახი არსებების ვინაობა. თავი 11 მხ. 1. `და ამიყვანა მე სულმა და მიმიყვანა უფლის სახლის აღმოსავლეთის კარიბჭესთან... და კარიბჭის შესასვლელში იდგა ოცდახუთი კაცი, და მე დავინახე მათ შორის იააზანია, ძე ყაზურისა და ფელატია ძე ბენაიასი, ერის მთავარნი. აღმოსავლეთის კარიბჭე (საუბარია ტაძრის გარეთა ეზოზე), სადაც ეზეკიელი საღვთო სულმა მიიყვანა (აღნიშნული კარიპჭით გზა კედრონის ხევისა და ზეთისხილის მთისკენ მიემართებოდა), სასამართლო გარჩევებისა და დამნაშავეთა დასშჯის ადგილს წარმოადგენდა. წინასწარმეტყველი ოცდახუთ ადამიანს ხედავს. ისინი ერისმთავრები არიან და მნიშვნელოვან სახელმწიფოებრივ საკითხზე თათბირობდნენ (აღნიშნული პირები განსხვავდებიან მე-8 თავში ნანახ მზის თაყვანისმცემელ ლევიტელთაგან). ეზეკიელის დროისთვის თავყრილობა არა მარტო ქალაქის, არამედ ტაძრის კარიბჭეებთანაც მიმდინარეობდა. როგორც ტექსტიდან ირკვევა, ამ ადამიანთაგან ორთან წინასწარმეტყველს პირადი ნაცნობობა აკავშირებდა. ამ დროისთვის, მე-9 თავის მიხედვით, იერუსალიმის მოსახლეობა განადგურებულია, ხოლო მე-10 თავის შესაბამისად, ქ. იერუსალიმი გადამწვარია, აქედან გამომდინარე, განმმარტებელთა ნაწილს ამ ვითარებაში ხსენებული ოცდახუთი ადამიანის თათბირი გაუგებარ მოვლენად მიიჩნია, თუმცა უნდა ითქვას, რომ ეზეკიელი გამოცხადებას აღწერს, რაც დროითა და სივრცით ვერ შემოიზღუდება. მხ. 2-3. 'მითხრა: ადამის ძევ! ეს კაცები ავის მზრახველები არიან და ბოროტ რჩევას იძლევიან ამ ქალაქში. ამბობენ: არ არის ახლოს დრო სახლების შენებისა, ეს ქალაქი ქვაბია, ჩვენ კი ხორცი". უფალი ეზეკიელს მიუთითებს, რომ სწორედ ეს ადამიანები არიან ბოროტისა და ამაოს მზრახველნი. მათი თქმით, არ არის ახლოს დრო ქალაქის დაცემისა, რადაგან ეს ქალაქი ქვაბია ჩვენ კი ხორცი, როგორც ქვაბის კედლები იცავენ ხორცს დაწვისგან, ასე დაგვიცავს იერუსალიმის გალავანი. მორიგ მუხლებში უზენაესი ეზეკიელს ავალებს, რომ ამ ადამიანებს წარმოდგენილი ცრუ რწმუნების ნაცვლად ჭეშმარიტება იქადაგოს, ხოლო ჭეშმარიტება ისაა, რომ იერუსალიმი დაეცემა და მისი მკვიდრნი განადგურდებიან. მხ. 13. 'როცა ეს ვიწინასწარმეტყველე, მოკვდა ფელატიაჰუ ბენაიას ძე და მე პირქვე დავემხე, შევღაღადე მაღალი ხმით და ვთქვი: ვაგლახ, უფალო ღმერთო! ნუთუ ბოლო უნდა მოუღო ისრაელის ნატამალს? ღვთისაგან გამოთქმული მუქარა მყისიერ დასტურდება: ოცდახუთ კაცს შორის მყოფი ფელატია გარდაიცვლება, რასაც სხეულებრივად ქალდეაში მყოფი ეზეკიელი სულიერი თვალებით განჭვრეტს. რაოდენ დიდი გაოცება და გაოგნება უნდა მოეხდინა აღნიშნულ ცნობას, როდესაც წინასწარმეტყველისგან უხუცესებისთვის ნათქვამი ეს ამბავი გარკვეული დროის შემდეგ იუდეიდან ჩამოსულმა მაცნეებმა თელ-აბიბში მყოფ თანატომელებს აცნობეს. ყველაზე მეტად კი თავად ეზეკიელი შეძრწუნდა, რადგან მიხვდა, რომ ნანახი სულიერი ხილვა გარკვეული დროის შემდეგ გარდაუვალ რეალობად იქცეოდა. მხ. 17-20. უფალი შეძრწუნებულ წინასწარმეტყველს აუწყებს, რომ დადგება ჟამი, როდესც რჩეული ერი კვლავ დაუბრუნდება ისრაელის მიწას. მეთერთმეტე თავის ბოლო ნაწილში მოთხრობილია, თუ როგორ ტოვებს იერუსალიმს უფლის დიდება. მხ. 22. 'გაშალეს ქერუბიმებმა ფრთები და ბორბლებიც მათ გაუსწორდა, და ისრაელის ღმერთის დიდება იყო მაღლა, მათ ზემოთ. ისრაელის ღმერთის დიდებაში ყველგან, სადაც ეს ტერმინია გამოყენებული, თავად უზენაესი მოიაზრება. მხ. 23. 'აიმართა უფლის დიდება ქალაქიდან და დაადგა მთას ქალაქის აღმოსავლეთით რომ არის". ზეთისხილის მთა იერუსალიმის აღმოსავლეთით მდებარეობს. იგი 818 მეტრის სიმაღლისაა და დედაქალაქს ზემოდან დასცქერის. სწორედ ამ მთიდან ამაღლდა მაცხოვარი. უფლის დიდებამ წმინდათა წმინდიდან წმინდათაში გადაინაცვლა, წმინდიდან ეზოში, ხოლო ეზოდან ქერუბიმთა ზედა მობინადრე უზენაესმა ზეთისხილის მთას მიაშურა. აღნიშნულ მთაზე უფლის დიდება მცირე დროით ჩერდება. განმმარტებელთა აზრით, მწუხარებს ღმერთი და უმძიმს წმინდა ქალაქის დატევება და აი, თითქოს უკანასკნელად მიაპყრო მზერას და ემშვიდობა მას. თავად ეს ადგილი კი ამიერიდან ღვთის კურთხევას მოაკლდება, სანამ იმავე გზის გავლით, ზეთისხილის მთიდან, უფლის დიდება კვლავ არ დაუბრუნდბება იერუსალიმს (აღნიშნული მოვლენა ეზეკიელის წიგნის 43 თავშია აღწერილი, მხ. 1-3). რა თქმა უნდა, ასწლეულების შემდეგ მკვდრეთით აღდგომილი მაცხოვრის ზეცად ამაღლება, რომელიც კვლავ დაუბრუნდება იმავე ადგილს, არ შეიძლება, უბრალო დამთხვევა იყოს. ეზეკიელის წიგნში აღწერილი მოვლენები სიმბოლურად სწორედც რომ აღნიშნულ საიდუმლოებებს უკავშირდება. მხ. 24-25. 'სულმა ამიტაცა და ხილვაში, ღვთის სულით, მიმიყვანა ქალდეაში გადასახლებულებთან. და გამშორდა ხილვა, რომელიც ვიხილე. მერე ვუამბე გადასახლებულებს ყველაფერი, რაც უფალმა მახილვინა მე. კვლავაც გამოცხადების პროცესში მყოფი ეზეკელი გრძნობს, თუ როგორ ბრუნდება ქალდეაში, სადაც მთელია ამ დროის მანძილზე სხეულებრივად იმყოფებოდა, იუდეველ უხუცესთაგან გარშემორტყმული. ძველ მდგომარეობას დაბრუნებული წინასწარმეტყველი სიტყვა სიტყვით უყვება მსმენელს ნანახ მოვლენებს, რომ ყველამ იცოდეს სამშობლოში დარჩენილი თანატომელების სულიერი მდგომარეობა. თავი 12 ეზეკიელი წიგნის 12-19 თავებში ცრუ ოპტიმიზმს ამხელს და ამგვარი განწყობების უსარგებლობაზე მიუთითებს. ძირითადი თემა უცვლელია: იერუსალიმი განწირულია. ერთი და იმავე საკითხის შესახებ ხშირი საუბარი, როგორც ჩანს, ბაბილონში გადასხლებული იუდეველების მხრიდან წინასწარმეტყველისაგან მოსმენილი მოვლენებისადმი ბოლომდე მიუნდობელი განწყობით იყო განპირობებული. სედეკიას მეფობისას არა მარტო იერუსალიმის მკვიდრნი იყვნენ დარწმუნებულნი აღთქმული ქვეყნის ხელშეუხებლობაში, არამედ დატყვევებული რჩეული ერის შვილებიც სამშობლოში უმოკლეს დროში დაბრუნების შესახებ მსჯელობდნენ. ეზეკიელის მიერ პანტომიმის სახით აღსრულებული ახალი საწინასწარმეტყველო გზავნილები ხსენებული ცრუ შეხედულებების განქიქებას ემსახურებოდა. მხ. 1-2. 'იყო ჩემს მომართ უფლის სიტყვა ნათქვამი: ადამის ძევ, ურჩთა სახლის შუაგულში ცხოვრობ შენ. თვალები აქვთ და ვერ ხედავენ, ყურები აქვთ სასმენად და არ ესმით, რადგან ურჩთა სახლია ისინი. წინასწარმეტყველი უფლისგან მორიგ დავალებას ღებულობს. მხ. 3. 'ამიტომ, ძეო კაცისავ, ყარიბივით გამოეწყვე და გადი საყარიბოდ დღისით, მათ თვალწინ; იყარიბე შენი ადგილიდან სხვა ადგილას მათ თვალწინ, ვინძლო დაინახონ, რომ ურჩთა სახლი არიან. ეზეკელმა გადასახლების პანტომიმა უნდა აღასრულოს. განმმარტებელთა აზრით, წინასწარმეტყველი იმავე ქალაქში, თელ-აბიბში, რჩება, მაგრამ სხვა სახლში უნდა გადავიდეს. მხ. 4-6. 'გამოიტანე შენი ბარგი ყარიბის ბარგივით დღისით მათ თვალწინ, და გადი საღამოთი მათ თვალწინ საყარიბოდ გამსვლელთა მსგავსად. მათ თვალწინ გაანგრიე კედელი და ხვრელში გაიტანე. მათ თვალწინ ზურგზე აიკიდე შენი ტვირთი და ბნელში გაიტანე; სახე დაფარული გქონდეს, რომ არ უყურებდე მიწას, რადგან ნიშნად დამიდგენიხარ ისრაელის სახლისთვის. ეზეკიელს ევალება, რომ გადასზიდად შეკრული ბარგი დღისით სახლის წინ დააწყოს, რითიც მეზობლად მცხოვრები იუდეველების ყურადღებას მიიქცევს, ხოლო თავად კი სახლიდან საღამოს გამოვიდეს. გადასახლების პროცესი გაპარვის მცდელობას ემსგავსება, რადგან წინასწარმეტყველი არათუ კარის გავლით უნდა გავიდეს, არამედ კედელში ნახვრეტი უნდა გააკეთოს და იქიდან დატოვოს ოთახი. მოგზაურობისას თვალებზე ხელი უნდა აიფაროს და ხელისცეცებით გაიკვლიოს გზა. განმარტებელთა ნაწილი მიიჩნევს, რომ ამით მინიშნებულია იუდას მეფის - სედეკიას ბედი, რომელმაც იერუსალიმის დაცემის ღამეს საიდუმლო კარით გააღწია ქალაქიდან, ხოლო მოგვიანებით, დატყვევების შემდეგ, ნაბუქოდონოსორის ბრძანებით თვალის ჩინი დაკარგა. მხ. 12. 'მთავარი, რომელიც მათ შორის არის, ტვირთს აიკიდებს ზურგზე ბნელში და გავა; კედელს გაანგრევენ, რომ გაიყვანონ; სახეს დაიფარავს, რომ ვეღარ იხილოს მისმა თვალმა ეს ქვეყანა. ეზეკიელი კვლავ მეფე სედეკიას შესახებ იუწყება, რომელიც სამეფო ბაღით ცდილობდა გაპარვას, რადგან ქალაქის ყველა კარიბჭე ბაბილონელი ჯარისკაცებს გაემაგრებინათ. სამეფო ბაღის ბოლოში საიდუმლო კარი მდებარეობდა, საიდანაც მეფე იუდეველი მაღალჩინოსნებისა და ოჯახის წევრების თანხლებით გაიქცა. თუმცა მალევე შეიპყრეს და დასაჯეს, რაჲთა არა იხილოს თუალითა, და მან ქუეყანაჲ არა იხილოს. ეზეკია იმავე ბედს უწინასწარმეტყველებს ჯარს და ქალაქის მოსახლეობასაც. მხ. 17-20. ეზეკიელი ახალ სიმბოლურ მოქმედებას აღასრულებს. მან პური კნკალით უნდა ჭამოს, წყალი ცახცახითა და დარდით სვას, რითიც აჩვენებს, თუ რა ვითარებაში აღმოცნდება იერუსალიმში ალყამოქცეული თუ ტყვეობაში წაყვანილი საზოგადოება. მხ. 21-28. ამჯერად თხრობა ჭეშმარიტ და ცრუ წინასწარმეტყველებს შეეხება. ეზეკიელის თანამედროვე იუდაური საზოგადოება ვეღარ არჩევდა სიყალბესა და სიმართლეს, ხოლო ფსევდო მქადაგებელთა რაოდენობა დღითი დღე მატულობდა. თუმცა უმთავრესი მიზეზი საზოგადოების გაუცნობიერებლობისა ისაა, რომ თვით ჭეშმარიტი წინასწარმეტყველებანიც კი იშვიათად თუ აღესრულებოდა ერთი თაობის ეპოქაში. ამიტომაც გაჩნდა ასეთი თქმულება: დღეები დღეებს მიჰყვება, მაგრამ არც ერთი საწინასწარმეტყველო სიტყვა არ აღსრულებულა (იგულისხმება, რომ იერემიამდე და ეზეკიელამდე საუკუნეების უწინარეს მქადაგებელი მრავალი წინასწარმეტყველი იგივეს იუწყებოდა იერუსალიმის უეჭველი განადგურების შესახებ, მაგრამ მათი სიტყვები არ აღსრულებულა და აი, იერუსალიმი დღესაც, მიუხედავად ქალდეველთა ძლიერებისა, კვლავ დაუმორჩილებელია). უფალი უცხადებს ეზეკიელს, რომ ამგვარ თქმულებას გააუქმებს, რადგან ახლოს არის დღე ყოველივე თქმულის აღსრულებისა და სწორედ ამჟამინდელი თაობის თვალწინ მოხდება ‘მეაბოხე სახლის" განკითხვა. თავი 13 ეზეკიელი აგრზელებს ცრუ წინასწარმეტყველთა მხილებას და სწორედ ამ საკითხს ეძღვნება წინამდებარე თავი. ისინი მთელი ძალით ცდილობდნენ თანატომელთათვის შთაენერგათ რწმუნება იმისა, რომ იერუსალიმს ვერავინ და ვერაფერი დაძლევს, მაშინ როცა, ყველა ჭეშმარიტი წინასწარმეტყველი ამის საწინააღმდეგოს ქადაგებდა. მხ. 11-12. ‘უთხარი მლესავთ, ჩამოწვება-თქო თქვენი კედელი. წამოვა თავსხმა და, თქვენ, ყინულის ქვებო, ჩამოცვივდებით, და ქარიშხალი ამოვარდება. აჰა, დაეცა კედელი. ხომ გეტყვიან, სად არის ბათქაში, რომლითაც შელესეთო?" თავსხმა წვიმა, ქარიშხალი ბაბილონური ჯარია, რომელიც იუდას სამეფოს წალეკავს. მხ. 17-19. ეზეკიელი ამჯერად მდედრობითი სქესის ფსევდო წინასწარმეტყველებს მიმართავს. იუდაურმა ისტორიამ არაერთი დედაკაცი იცის, რომლებიც მომავლის გაცხადების უნარს ღვთისაგან იყვნენ დაუფლებულნი. ტყვეობაში მყოფი რჩეული ერის წარმომადგენლებში განსაკუთრებული რაოდენობით ქალი მქადაგებლები გამოირჩეოდნენ. მათი სიმრავლე დატყვევებული ებრაელების მძიმე დეპრესული სულიერი მდგომარეობითა და ქალდეური მაგიის ზემოქმედების შედეგით აიხსნება. განმმარტებელთა თქმით, ხსენებული ცრუ წინასწარმეტყველი დედაკაცები გადასახლებული იუდეველების იმ ნაწილს, რომლებიც არ დაემორჩილებოდნენ ბაბილონელ მმართველს, საღვთო კეთილდღეობას აღუთქვამდნენ, ხოლო ისინი, ვინც განსხვავებულად მოიქცევიან, პირიქით, უზენაესის სამსჯავროს დაექვემდებარებიან. შესაბამისად, ყველა ასეთი გზავნილი პირდაპირ უპირისპირდებოდა ჭეშმარიტ მოძღვართა მიერ გამოთქმულ სიტყვებს. თავი 14 მხ. 1. 'მოვიდნენ კაცები ისრაელის უხუცესთაგან და დასხდნენ ჩემს წინ. ხსენებული ისრაელის უხუცესები, განმმარტებელთა აზრით, მე-8 თავში დასახელებული უხუცესებისგან განსხვავდებიან. ისინი შესაძლოა, სხვადასხვა დასახლებიდან იყვნენ ჩამოსულნი. ეზეკიელთან მათი სტუმრობის მიზეზზე არაფერია ნათქვამი. მხ. 3. 'ძეო კაცისავ! ამ კაცებმა კერპები აღმართეს თავიანთ გულებში და თავიანთი უკეთურება დაბრკოლებად დაიდეს წინ; როგორ შემიძლია მათი კითხული ვიყო? ჟამთა სვლის პარალელურად ეზეკიელის სახლში უხუცესებისა თუ რიგითი იუდეველების სტუმრობა სულ უფრო ხშირად ხდებოდა. მოცემულ შემთხვევაში უხუცესები წინასწარმეტყველთან იერუსალიმში მიმდინარე მოვლენების შესახებ ინფორმაციის მიღების მიზნით მიემართებიან. მაგრამ უფალი უცხადებს ეზეკიელს, რომ მასთან მისული ადამიანები კერპთაყვანისმცემლები არიან. ამიტომაც უზენაესი არათუ მათი სურვილისამებრ მოიქცევა და დედაქალაქის ბედს გაამხელს, არამედ უკაცრესი სიტყვებით განაქიქებს სტუმრად მოსულთა გაუკუღმართებებს. მხ. 12-20. ეზეკიელის თანამედროვე იუდეველები, უწყოდნენ რა წმინდა წერილში აღწერილი მოვლენები, ათი მართალი ადამიანის შემთხვევაში უკეთურებით გამორჩეული ქალაქების გადარჩენის შესახებ, ფიქრობდნენ, რომ უფალი იერუსალიმში მცხოვრები სათნო პიროვნებების მიზეზით დაიხსნის წმინდა ქალაქს ქალდეველთა ხელიდან. საპირისპიროდ ამგვარი შეხედულებებისა წინასწარმეტყველი წარმოაჩენს, რაოდენ უკეთურებათა სიღრმეებში აღმოჩნდა იუდეა და ამიტომაც მისი დაღუპვა გარდაუვალი რეალობაა. ეზეკიელი იერუსალიმსა და იუდეაში არსებული ურჯულოების წარმოსაჩენად მართალი წესით მცხოვრებ სამ ადამიანს ასახელებს: ‘ეს სამი კაცი რომ აღმოჩნდეს მათ გარემოში - ნოე, დანიელი და იობი, თავიანთი სიმართლით გადაირჩენდნენ თავს, ამბობს უფალი ღმერთი. თუ სასტიკ მხეცებს მივუშვებდი ქვეყანაზე და გაატიალებდნენ, ისე გაუდაბურდებოდა, რომ მხეცების შიშით ვერავინ გაივლიდა იქ, ეს სამი კაციც (ცოცხალიმც ვარ! ამბობს უფალი) ვერ გადაარჩენდა თავის ვაჟებს და ასულებს; მხოლოდ საკუთარ თავს გადაარჩენდა, ქვეყანა კი გაუდაბურდებოდა". ნოე, დანიელი და იაკობი დასახელებულნი არიან, როგორც მართალი ადამიანები, რომლებმაც სყოველთაო უკეთურების დროს საკუთარი სიწმინდე შეურყვნელად დაიცვეს და სწორედ ამის საშუალებით გადაურჩნენ დაღუპვას. განმარტებელთა ნაწილი ხსენებულ დანიელში ვიღაც სხვა, გაცილებით ადრე მოღვაწე პიროვნებას ხედავს, თუმცა მათი მოსაზრება მცდარია. დანიელი აღნიშნული პერიოდისთვის (ეზეკიელის მიერ წინამდებარე სტრიქონების აღწერისას) დაახლოებით ორი ათეული წლის გადასახლებული იყო ქალდეაში და სიზმრების განმარტებითა და ზეგარდამო მიმადლებული სიბრძნის წყალობით მთელს იმპერიაში ცნობილი ადამიანი შეიმქნა. მხ. 22-23. ‘აჰა, დარჩება თავდაღწეულ ვაჟთა და ასულთა ნატამალი; აჰა, გამოვლენ თქვენთან და თქვენ დაინახავთ მათ საქციელს და მათ საქმეებს, და დაგავიწყდებათ ბოროტება, რომელიც იერუსალიმს დავატეხე, ყველაფები, რაც მას დავატეხე. დაგავიწყებენ ყველაფერს, როცა მათ საქციელს და საქმეებს დაინახავთ, და მიხვდებით, რომ ამაოდ არ გამიკეთებია ყველაფერი, რაც იქ გავაკეთე, ამბობს უფალი ღმერთი". იუდეველი ხალხის გარყვნილებამ უმაღლეს მწვერვალს მიაღწია და ისეთ წმინდა ადამიანებსაც კი, როგორებიც აქ დასახელებული პიროვნებები არიან, არ ძალუძთ, ვინმეს შეეწიონ. თუმცა უფალი იუწყება, რომ იერუსალიმი მთლიანად არ დაიღუპება დარჩნენ მასში გადარჩენილნი. მიზანი მათი გადარჩენისა ისაა, რომ დანარჩენმა საზოგადოებამ ამ ადამიანების საშუალებით გულისხმაჰყოს იერუსალიმის მკვიდრების მძიმე ზნეობრივი მდგომარეობა და მიხვდეს, როგორი მრავლისდამთმენი ყოფილა უზენაესი. თავი 15 წინამდებარე თავი მცირე ზომისაა, 8 მუხლისგან შედგება. ეზეკიელი იუდეველ ხალხს ვაზის ხეს ადარებს, რომელიც არავის არაფერში არგებს. მისგან ისეთი უმნიშვნელო ნივთიც კი არ გამოვა, როგორიც კავია. საბოოლოოდ წინასწარმეტყველი უსარგებლო და უნაყოფო ვაზს ცეცხლით განადგურებას ჰპირდება. თავი 16 ესაია წინასწარმეტყველის მიხედვით, იერუსალიმი, სანამ მეძაობას დაიწყებდა, სიმართლისა და სამართლიანობის ქალაქად, უფლის მთად იწოდება. ამოსი აღნიშნავს, რომ იუდეველი ერის ცხოვრებაში აღთქმული ქვეყნისკენ მოგზაურობის წლები იყო იდეალური, ოსია ცოდვისმიერი მიდრეკილებების მოჭარბებას მოგვიანებით პერიოდს უკავშირებს, იერემიამ იცის დრო, როცა იუდეველი ხალხი, მსგავსად სასიძოს მიდევნებული პატარძლისა, სიყვარულით იყო გამსჭვალული უზენაესისადმი. ყველა ზემოთ წარმოდგენილი ცნობის საპირისპიროდ ეზეკიელი იერუსალიმის უკეთურებას (იგულისხმება ზოგადად იუდეველი ერის უკეთურება) მისი ჩვილობის ასაკიდან ხედავს: კერპმსახურება ერის ჩამოყალიბების პროცესის თანმდევი მოვლენაა და იგი ეგვიპტეში დაიწყო. უკეთური მიდრეკილებები თაობიდან თაობას გადაეცემოდა და ყოველივეს ლოგიკური დასასრული იერუსალიმის დაცემაში უნდა გამოვლინდეს. წინასწარმეტყველი იერუსალიმს შერეული ქორწინების შედეგად შობილ არასასურველ ბავშვს ადარებს. ცნობილია, რომ ისრაელმა სემისაგან მიიღო დასაბამი. რაც შეეხება იერუსალიმს, სანამ მას მეფე დავითი დაეუფლებოდა, ქანაანელთა საკუთრებას წარმოადგენდა, ხოლო ქანაანელები არა სემის, არამედ ქამის ჩამომავლები იყვნენ. იერუსალიმის პირველველბინადარნი იებუსეველები იყვნენ. მხ. 3. ‘და უთხარი, ასე ეუბნება-თქო უფალი ღმერთი იერუსალიმს: შენი დასაბამი და შენი სამშობლო ქანაანის ქვეყანაშია, მამაშენი ამორეველია, დედაშენი - ხეთელი". ამორეველები ძირითადად მდინარე იორდანის აღმოსავლეთ სანაპიროზე ცხოვრობდნენ, თუმცა მათი ნაწილი მეორე მხრესაც სახლობდ, იმ ტერიტორიაზე, რომელიც იუდას ტომს ხვდა წილად. ამორეველები დანარჩენ ქანაანელ ხალხებს შორის ყველაზე მრავალრიცხოვან და განვითარებულ ეთნოსს წარმოადგენდნენ. ისინი გარყვნილებასა და უზნეობაშიც ყველას აღემატებოდნენ და სწორედ მათგან გამოვიდნენ სოდომისა და გომორის მკვიდრნი. ხეთები ეგვიპტური და ასურული წყაროების მიხედვით, ევფრატსა და ორონტს შორის ცხოვრობდნენ, თუმცა მათი გავლენა ქანაანამდეც ვრცელდებოდა. მხ. 4. ‘შენი დაბადებისას, იმ დღეს, როცა დაიბადე, ჭიპლარი არ მოუჭრიათ შენთვის და წყალში არ განბანილხარ, რომ განწმედილიყავი, მარილით არ გახეხილხართ და ჩვრებში არ გახვეულხარ". ეზეკიელი იუდეველ ერს ახლადშობილ და დედის მიერ მიტოვებულ ჩვილს ადარებს, რომელიც არც განბანილია, არც ჭიპლარი აქვს მოკვეთილი და მოკლებულია სასიცოცხლო აუცილებელ პირველად ზრუნვის საშუალებებს. მხ. 6. 'ჩაგიარე და დაგინახე შენსავე სისხლში ამოთხვრილი, გითხარი: შენს სისხლში იცოცხლე-მეთქი! გითხარი: შენს სისხლში იცოცხლე-მეთქი! უფალმა შემთხვევით ჩაიარა იმ მიდამოში, სადაც მშობლებისაგან მიტოვებული ყრმა იმყოფებოდა (იგულისხმება ეგვიპტე) იპოვა იგი და მშობლის მზრუნველობა არ მოაკლო მას. მხ. 8. 'ჩაგიარე და დაგინახე, აჰა, სიყვარულის ასაკი დაგდგომოდა; გადმოგიშალე კალთა და სიშიშვლე დაგიფარე; შემოგფიცე და აღთქმა დაგიდევი, ამბობს უფალი ღმერთი, და ჩემი გახდი. ამჯერად გვერდზე მეორედ ჩავლის შესახებაა საუბარი. განმარტებელთა აზრით, აღნიშნული მოვლენა სინას მთასთან მოსეს დროს აღესრულა, როდესაც იუდეველ ხალხსა და უზენაეს შორის რჯული დაიდო. მხ. 11. 'სამკაულებით მოგრთე, ხელზე სამაჯურები და ყელზე შიბები შეგაბი". მხ. 15-19. 'დაენდე შენს სილამაზეს და გაგაბოზა შენმა სახელმა, გაუფინე შენი ბოზობა ყოველ გამვლელს, ყველასი გახდი..." მეძაობაში უპირველეს ყოვლისა კერპმსახურება იგულისხმება. ძალა, სიმდიდრე, მზარდი ცნობადობა... რის გამოც იუდეველი ერი საკუთარი ზეციური მეუფის მადლიერი უნდა ყოფილიყო, საპირისპიროდ ამისა თვითდაჯერებულობისა და ამპარტავნების წყაროდ იქცა. მეზობელ წარმართულ სახელმწიფოებთან თანაცხოვრების შედეგად ისრაიტელებმა მათი ზნე-ჩვეულებანი, კულტურა, რელიგიური შეხედულებანი შეითვისეს. სოლომონის მმართველობის მეორე ნახევრიდან მოყოლებული ვიდრე ქალდეველთაგან განადგურებამდე ებრაელები ყველა მათთვის ცნობილ კერპმსახურების სახეობას ეხმიანებიან და დაუბრკოლებლად ითვისებენ. ხდება ისეც, რომ გარკვეულ ჟამს ერთგვარი სულიერი გამოფხიზლების დრო ჩამოდგება, თუმცა იგი საკმაოდ ხანმოკლეა და ყოველ ასეთ ჯერზე გაუკუღმართებათა ახალ მორევში იძირებიან. მხ. 20-22. ‚წაიყვანე შენი ვაჟები და ასულები, რომლებიც შეგძინე მე, და მათ დაუკალი შესაჭმელად. ვითომ შენი ბოზობა არ კმაროდა! შენ დახოცე ჩემი ვაჟები და მათ მიეცი ცეცხლში გასატარებლად. ამ შენს გარყვნილებაში და ბოზობაში არ გაგხსენებია შენი სიყმაწვილის დღეები, როცა შიშველ-ტიტველი იყავი და საკუთარ სისხლში ითხვრებოდი". აღნიშნული რიტორიკული შეკითხვა წარმართული უკეთურებების ყველაზე ამაზრზენი მსახურებებიდან იუდეველთა მიერ ათვისებულ ადამიანთა მსხვერპლად შეწირვის რიტუალს უკავშირდება, რაც აღმოსავლეთის ქვეყნებში ჩვეული მოვლენა იყო. ყველაზე მეტად ამგავრ მსხვერპლს ამონეველთა მთავარ ღვთაებას მოლოქს სწირავდნენ. იუდეველებმა დიდი მონდომებით მიბაძეს წარმართებს და საკუთარ წიაღში უკეთურების ხსენებული ფორმა დანერგეს, განსაკუთრებით ახაზის მეფობის პერიოდიდან. მოსეს რჯულის თანახმად, ადამიანის მსხვერპლშეწირვა აკრძალული იყო . თუმცა არსებობს საფუძველი ვივარაუდოთ, რომ აღნიშნული აკრძალვა უძველესი დროიდან მოყოლებული ირღვეოდა და მსგავსად წარმართებისა იუდეველები იაჰვესთვისაც კი ცდილობდნენ ადამიანთა მსხვერპლად მიტანას. მახვილით მოკლულ ყრმას ‚ცეცხლში ატარებდნენ", რაც გულისხმობს იმას, რომ ცეცხლსი აგდებდნენ (მოლოქის შემთხვევაში, ხსენებული კერპის გახურებულ მუცელში აგდებდნენ). მხ. 23-29. ისტორიული კუთხით მოღალატე მეუღლის სიძვის ობიექტად ეგვიპტე დასახელებული. იუდეველთა ნაცნობობა ეგვიპტურ კულტებთან უძველეს წარსულში იღებდა დასაბამს და 400 წლიან მონობაში ყოფნას უკავშირდებოდა. თუმცა მოცემულ შემთხვევაში არა მარტო სულიერი, არამედ პოლიტიკური მეძაობაც მოიაზრება. მხ. 38. 'დაგსჯი გარყვნილი და სისხლისმღვრელი დიაცების სასჯელით და მიგცემ სისხლს, რისხვასა და შურისგებას. უზენაესი იუწყება, თუ რა ეკუთვნის ამგვარი ცოდვების ჩამდენს: „და მე განგსჯი შენ მრუშთა და სისხლამღვრეულთა სახელით". იუდაური კანონი მრუშისა და მსიძავის ქვებით ჩაქოლვას ითვალისწინებდა. სიკვდილი ელოდა უმიზეზოდ სისხლის დამღვრელსაც. ქალაქი იერუსალიმი, მსგავსად მრუშისა და მსიძავისა, ქალდეური კატაპულტებიდან გატყორცნილ ქვებს შეეწირა. მხ. 46. 'შენი უფროსი და სამარიელია და თავის ასულებთან ერთად შენს მარცხნივ ცხოვრობს; შენი უმცროსი და, შენს მარჯვნივ რომ ცხოვრობს, სოდომია თავის ასულებთან ერთად. ეზეკიელი სამარიას იერუსალიმის უფროს დად სახელდებს, სოდომს - უმცროსად, რითიც კიდევ ერთხელ წარმოაჩენს მათ ზნეობრივ სახეს. იერუსალიმის უფროს და უმცროს დებად სამარია და სოდომი არა დროის, არამედ მათ მიერ დაკავებული ტერიტორიების სიდიდის მიხედვითა და ისტორიული მნიშვნელობის მიხედვით იწოდება. წინასწარმეტყველი ყველა დასახელებულ ქალაქს ერთ სიბრტყვეში განიხილავს, განსხვავება მხოლოდ ისაა, რომ იერუსალიმმა დანარცენ ორს უკეთურების გმნაში დიდად გაუსწრო. თავი 17 წინამდებარე თავში მორიგი იგავია გადმოცემული. განსხვავებით წინა თავში ნაუწყები მოვლენებისგან, სადაც ეზეკიელი მოახლოებული უბედურების სულიერ მიზეზე საუბრობდა, ამჯერად პოლიტიკური და სამხედრო საკითხებია გაანალიზებული. დროის ისტორიული ვითარება იმგვარია, რომ ყოველდღიურად მზარდი ბაბილონის იმპერიისგან დამოუკიდებლად არსებობა იუდეველთათვის შეუძლებელი მოვლენაა, მაგრამ ამავდროულად ქალდეველთა მორჩილების უღელი არცთუ მძიმე სატარებელი იქნება, როგორც ამას წინასწარმეტყველი მიუთითებს იგავში. ღმერთს, რომელიც რჩეულ ერს იფარავს, სურს, იუდეველებმა აღნიშნული უღელი ნებსით იტვირთონ, მაგრამ მეფე სედეკიამ, სუსტი ნებისყოფისა და პოლიტიკურად ახლომხედველმა იერარქმა, საღვთო ნმების მორჩილებას ეგვიპტის ფარაონ ოფრასთან კავშირი არჩია. სწორედ ამის შესახებაა უწყება იგავის პირველ ნაწილში (მხ. 1-4). მხ. 1-4. 'იყო უფლის სიტყვა ჩემს მომართ ნათქვამი: ძეო კაცისავ! მიეცი გამოცანა და შეუთხზე იგავი ისრაელის სახლს: უთხარი, ასე ამბობს-თქო უფალი ღმერთი: დიდი არწივი, დიდფრთიანი და გრძელნაკრტენიანი, ჭრელი ბუმბულით დაფარული, მოვიდა ლიბანიდან და კენწერო მოაწყვიტა ნაძვს. მოსტეხა ზემოთა ყლორტი, წაიღო ქანაანის ქვეყნად და მოვაჭრეთა ქალაქში დადო. ეზეკიელი აღწერს, როგორ მოფრინავს დიდი ზომის არწივი, მიდის ლიბანში და მიაქვს კედრის კენწერო. პირველი არწივი ნაბუქოდონოსორს განასახიერებს. რატომ მიფრინავს იგი ლიბანში, თუკი საუბარი იუდაზეა? ლიბანი, როგორც ცნობილია, განთქმული იყო კედრის ხის ჯიშებით და სწორედ მისგან აიგო იერუსალიმის სამეფო სასახლე, რომელიც სიმბოლურად მთელს იუდეას განასახიერებს. არწივის მიერ მოწყვეტილი კედარის მწვერვალი 597 წელს მეფე იექონიასთან ერთად ბაბილონში გადასახლებული საზოგადოების არისტოკრატიული ნაწილის სიმბოლოა. მხ. 5. 'აიღო იმ ქვეყნის თესლი და ჩათესა ნაყოფიერ ყანაში; უხვ წყლებთან დადო და დარგო ტირიფივით. თესლში და განტოტილ ვაზში მეფე სედეკია იგულისხმება (იოშიას მე-3 შვილი), რომელიც ბაბილონის მეფესთან ვასალურ დამოკიდებულებაში იყო. მხ. 7. 'იყო კიდევ ერთი დიდი არწივი, დიდფრთიანი და უხვბუმბულიანი; და, აჰა, ეს ვაზი თავისი კვალიდან, სადაც დარგული იყო, ფესვებს იწვდიდა მისკენ და უშვერდა ტოტებს დასარწყულებლად. ხსენებული არწივი განსხვავდება პირველი არწივისგან და მასში ეგვიპტის ფარაონი ოფრა მოიაზრება. სწორედ მასთან დაამყარა სედეკიამ მეგობრული კავშირი, რათა ბაბილონური საფრთხე აერიდებინა. მხ. 8. 'მადლიან ველზე, უხვ წყლებთან იყო დარგული, რომ გაეკეთებინა რტო და გამოეღო ნაყოფი, დიდებული ვაზი გამხდარიყო. ეზეკიელი ამბობს, რომ ხსენებულ ვაზს საუკეთესო ადგილი ჰქონდა ნაყოფის გამოსაღებად, არ სჭირდებოდა მორწყვა, მოვლა და ძალუძდა, ბრწყინვალე ნაყოფი მოესხა. მხ. 10. 'აჰა, დარგულია, მაგრამ თუ იღორძინებს? განა არ გახმება, როცა აღმოსავლეთის ქარი ეძგერება? იმ კვალშივე გახმება, სადაც აღმოცენდა. ეზეკიელი ნაბუქოდონოსორს აღმოსავლეთის ქარს ადარებს, რომლის სიმხურვალე და სიმშრალე ნებისმიერ მცენარეს დაღუპვას უქადდა. მხ. 11. 'იყო უფლის სიტყვა ჩემს მომართ ნათქვამი". წინამდებარე თავი ორ ნაწილად იყოფა, პირველი ნაწილი (მხ. 1-10), რომელშიც უშუალოდ იგავია მოთხრობილი და მეორე ნაწილი, სადაც წინასწარმეტყველი იმავე იგავის განმარტებას გვთავაზობს. მხ. 12. 'უთხარი ურჩ სახლს: ნუთუ ვერ ხვდები, რას მოასწავებს ესენი? უთხარი: აჰა, მოვიდა ბაბილონის მეფე იერუსალიმს, წაიყვანა მისი მეფე და მთავრები და მიიყვანა ისინი თავისთან ბაბილონში. იგულისხმებიან მეფე იექონია და მასთან ერთად გადასახლებული იუდეველები. მხ. 13-14. 'აიყვანა სამეფო მოდგმიდან სხვა ვინმე და აღთქმა დაუდო; ფიცში შეიყვანა და წაასხა ძლიერნი ქვეყნისა, რომ დამდაბლებულიყო სამეფო და არ გაამაყებულიყო, რომ დაეცვა მისი აღთქმა და გადარჩენილიყო. მოცემულ შემთხვევაში სედეკიაზეა მითითება, ვისთანაც ნაბუქოდონოსორმა ერთგვარი ხელშეკრულება დადო. იოშიას შვილს ბაბილონელი ხელმწიფის მორჩილება დაევალა, ხოლო ერთგულების წილ იუდეის მართველობა გადაეცა. მორიგ მუხლებში ეზეკიელის სწორედ სედეკიას მიერ აღსრულებულ პოლიტიკურ ნაბიჯებზე მიუთითებს, როდესაც ამ უკანასკნელმა ეგვიპტისკენ დაიწყო სწრაფვა და მათი ცხენებითა და ეტლებით მოისურვა ბაბილონური ძალის მოგერიება. თუმცა ეზეკიელი აქვე განმარტვას, რომ სედეკიას მცდელობა ფუჭია, ფარაონი მას ვერაფერში შეეწევა. წინასწარმეტყველი იოშიას მესამე შვილს (სედეკიას) დაპატიმრებას და საპყრობილეში წაყვანას უწინასწარმეტყველებს. იგივე ბედი ელის იუდაურ ჯარს: ისინი განადგურდებიან და გაიფანტებიან. მხ. 22-23. 'ასე ამბობს უფალი ღმერთი: ავიღებ ტოტს მაღალი ნაძვიდან და დავრგავ; ზემოთა ყლორტებიდან მოვწყვეტ ყველაზე ნაზს და მაღალ და ასვეტილ მთაზე დავრგავ. ისრაელის მაღალ მთაზე დავრგავ მას, აუშვებს ტოტებს და ნაყოფს გამოიღებს; გახდება დიდებული ნაძვი, დასახლდება მის ქვეშ ყოველგვარი ფრინველი და მისი რტოების ჩრდილში ყოველი ფრთოსანი დაიბუდებს. მიუხედავად უბედურებისა, რომელიც სედეკიას და დავითის მთელ სამეფოს ეწია, დადგება ჟამი, როდესაც მაღალ მთაზე დარგული კედარი გაიხარებს და იყვავილებს. განმარტებელთა აზრით, ეზეკიელი მესიის შესახებ საუბრობს. ბოლო მუხლები კი მომავალი მესიის საყოველთაო მმართველობის შესახებ გვამცნობენ. …
- დაამატა Kakha to წმინდა წერილი at 1:54pm on იანვარი 18, 2015
- თემა: ბიჰევიორიზმი და მისი განვითარება
- რიზმი სრულიად ახალი ზოგადფსიქოლოგიური მოძღვრებაა, რომელიც პრინციპულად უპირისპირდება მანამდე არსებულ ფსიქოლოგიებს (შინაარსების ფსიქოლოგია, აქტფსიქოლოგია, სტრუქტურალიზმი, ფუნქციონალიზმი და ა.შ.). ის არის რეაქცია ამ ფსიქოლოგიების სუბიქტივიზმსა და ინტროსპექციონიზმზე. იგი უარს ამბობს ცნობიერების კვლევაზე, რადგანაც მისი შესწავლა თვითდაკვირვებას გულისხმობს. ფსიქოლოგიის საგნად ცხადდება ქცევა, რომელიც ობიექტურ დაკვირვებას და შესწავლას ექვემდებარება. ჯონ ბროდეს უოთსონის (1878-1958) ბიოგრაფიიდან ნათელი ხდება, თუ ვისი გავლენა დაედო საფუძვლად მისი მეცნიერული მრწამსის ჩამოყალიბებას. იგი სწავლობდა ჩიკაგოს უნივერსიტეტში, ფუნქციონალიზმის ერთ-ერთ ცენტრში, ჯ. ენჯელთან. აქ 1903 წელს დაიცვა დისერტაცია იმის შესახებ, თუ რა შეგრძნებების გამოყენებაა საჭირო ვირთაგვას მიერ ლაბირინთის გავლისას. ეს შრომა მან ზოოფსიქოლოგიის მეტრის, რ. იერქსის ხელმძღვანელობით შეასრულა და ზოოფსიქოლოგიის პროფესორი გახდა. ჩიკაგოშივე სწავლობდა ჟ. ლიობთან - ცხოველთა შესწავლისადმი ობიექტივისტური მიდგომის აღიარებულ ლიდერთან. ამ გვარებს უნდა დაემატოს ჯ. დიუიც, რომელთანაც იგი ფილოსოფიას ეუფლებოდა. დიუი პრაგმატიზმის ერთ-ერთი ფუძემდებელია, თუმცა, როგორც თვით უოთსონი შენიშნავს ავტობიოგრაფიაში - კარგად მაინც არასოდეს მესმოდაო, რას ქადაგებდა დიუი. ზოგადად, უოთსონი ფილოსოფიას ერიდებოდა და თვლიდა, რომ მის ბიჰევიორისტულ პროგრამას არაფერი ჰქონდა საერთო ფილოსოფიასთან. ბორინგის შეფასებით, ბიჰევიორიზმი მართლაც არასისტემატური (არაფილოსოფიური) მოძღვრებაა; ობიექტურად იგი, ცხადია, გარკვეულ ფილოსოფიურ საფუძველზე დგას, თუმცა თვითონ ამაზე არ მსჯელობს. კლასიკური ბიჰევიორიზმის ფილოსოფიურ საფუძველს პოზიტივიზმი და პრაგმატიზმი წარმოადგენს. განა სწორედ პოზიტივიზმი არ მოითხოვს გამოირიცხოს მეცნიერებიდან ყველაფერი, რაც უშუალო დაკვირვებას არ ექვემდებარება? ამიტომ განიდევნა ბიჰევიორისტული კვლევიდან ცნობიერებაც და ფიზიოლოგიური მექანიზმებიც. უოთსონი ინტროსპექციონიზმს ებრძვის. მისი წინამორბედი აქაც პოზიტივიზმის ერთერთი ფუძემდებელი ო. კონტია. პრაგმატიზმის გავლენა მჟღავნდება ბიჰევიორიზმის საერთო განწყობაში, შეხედო მეცნიერებას პრაქტიკული სარგებლიანობის თვალსაზრისით. რაც შეეხება მეცნიერულ შეხედულებებს, რომლებმაც გავლენა იქონია უოთსონის თვალსაზრისის ჩამოყალიბებაზე, აქ, პირველ რიგში, უნდა აღვნიშნოთ ცხოველთა ფსიქოლოგია, განსაკუთრებით ე. თორნდაიკი და ობიექტივისტური სკოლა შედარებით ფსიქოლოგიაში (იხ. თავი 7.4.). ამ გამოკვლევებს უოთსონი აფასებდა, როგორც რეაქციას საზოგადოდ ანტროპომორფიზმზე და არა ცნობიერების ფსიქოლოგიაზე. თავის ფსიქოლოგიას - ბიჰევიორიზმს, იგი, სავსებით სამართლიანად, სწორედ ასეთ ფსიქოლოგიაზე ნეგატიურ რეაქციად მიიჩნევს. აქ ი. პავლოვის და ვ. ბეხტერევის გავლენაზეც შეიძლება ლაპარაკი. 1908-1920 წლებში უოთსონი მუშაობს ჰოპკინსის უნივერსიტეტში, სადაც ამერიკის უძველესი ფსიქოლოგიური ლაბორატორია ფუნქციონირებდა. აქ გამოქვეყნდა მისი ძირითადი შრომები. თავში აღნიშნულ სტატიას, რომელსაც ბიჰევიორიზმის მანიფესტი შეარქვეს და რომლითაც დაიწყო ე.წ. ბიჰევიორისტული რევოლუცია, სხვა შრომები მოჰყვა: “ქცევა: შესავალი შედარებით ფსიქოლოგიაში” (1914) და “ფსიქოლოგია როგორც მეცნიერება ქცევის შესახებ” (1919). უოთსონის იდეებმა უზარმაზარი რეზონანსი გამოიწვია და სწრაფადაც გავრცელდა, რაზეც მეტყველებს თუნდაც ის, რომ 1915 წელს, ოცდაჩვიდმეტი წლისა, იგი ამერიკის ფსიქოლოგიური ასოციაციის პრეზიდენტად აირჩიეს. 1920 წელს უოთსონის ბრწყინვალე სამეცნიერო კარიერა მოულოდნელად წყდება და, ოჯახური პირობების გამო, იგი სარეკლამო ბიზნესში გადადის. ოცდახუთი წლის განმავლობაში უოთსონი დიდი ფირმის ვიცეპრეზიდენტი იყო. პერიოდულად გამოდიოდა პოპულარული ლექციებით, რომლებიც გამოქვეყნდა წიგნში “ბიჰევიორიზმი” (1925). ამ წიგნმა გრანდიოზული ინტერესი გამოიწვია მთელ მსოფლიოში. მიუხედავად ამისა, ბიჰევიორიზმი, არსებითად, მაინც ამერიკულ მოვლენად და მიმართულებად დარჩა. უოთსონის კრიტიკა, უპირველეს ყოვლისა, ცნობიერების ფსიქოლოგიის ინტროსპექციონიზმის წინააღმდეგ არის მიმართული. იმჟამინდელი ფსიქოლოგია, მიუხედავად თავისი ექსპერიმენტულობისა, მართლაც ინტროსპექტული იყო. უოთსონის აზრით, ეს არის იმის მიზეზი, რომ თავისი არსებობის ორმოცდაათი წლის მანძილზე, ფსიქოლოგიამ როგორც ექსპერიმენტულმა და, უდავოდ საბუნებისმეტყველო მეცნიერებამ, ვერ მოახერხა დაემკვიდრებინა თავი სხვა საბუნებისმეტყველო დისციპლინათა გვერდით. თვითდაკვირვების არასანდოობის გამო ჩვენ ვერ ვახერხებთ მივიღოთ ერთნაირი, უტყუარი და სანდო მონაცემები. ამიტომაც გვიჭირს ძირითად საკითხებში შეთანხმება. ერთი და იმავე მოვლენის შესწავლისას თუ ფიზიკაში ან ქიმიაში ვინმემ ვერ მიიღო იგივე ცდისეული მონაცემები რაც სხვებმა, ეს ექსპერიმენტის პირობებს ბრალდება (ან აპარატურა არ არის საკმარისად მგრძნობიარე, ან სუფთა რეაქტივები არ გამოიყენება და სხვა). ფსიქოლოგიაში ვითარება სხვაგვარია. ამ შემთხვევაში პრეტენზიების ადრესატია არა ექსპერიმენტის პირობები, არამედ დამკვირვებელი. ყველაფრის მიზეზი ცდისპირის თვითდაკვირვების მოუმზადებლობაა. ამიტომაც აკრიტიკებენ ერთმანეთის თვითდაკვირვებას სტრუქტურალისტები და ვიურცბურგელები. ე. ტიჩენერმა ნ. ახს “სტიმულის შეცდომა” მოუნახა - შენ სტიმულებს აღწერ და არა განცდებსო (იხ. თავი 6.2.); ეს მაშინ, როცა ვიურცბურგელთა ე.წ. სისტემატური თვითდაკვირვება ინტროსპექციის მწვერვალია ორგანიზაციისა და ცდისპირთა გაწაფულობის მხრივ (იხ. თავი 7.1). არათვალსაჩინო შინაარსების აღმოჩენით მათ ინტროსპექციის ბუნებრივი საზღვარი აჩვენეს. ამ არათვალსაჩინო შინაარსში ინტროსპექციით უკვე ვეღარ შეაღწევ; ეს კი ეწინააღმდეგება შინაარსებისა და სტრუქტურული ფსიქოლოგიის მონაცემებს, რომლებიც აგრეთვე უფაქიზესი ინტროსპექციიდან გამომდინარეობენ და ამტკიცებენ, რომ ცნობიერება სენსორულწარმოდგენითია, ე.ი. თვალსაჩინოა. ვის შეუძლია ეს დავა გადაწყვიტოს, როცა ორივეს მეთოდი თვითდაკვირვებაა. განა შეძლო ინტროსპექციამ გადაეჭრა ძირეული საკითხი ფსიქიკური ელემენტების რაოდენობისა და ბუნების შესახებ? ზოგი მეცნიერისთვის ხომ გრძნობაც შეგრძნების სახეობაა. თვით შეგრძნების თვისებებიც არ არის გარკვეული. მოდალობას, ინტენსიობას, ხანიერებას უმატებენ ხან განფენილობას, ხან სიცხადეს, ხან მოწესრიგებულობას. სანამ ინტროსპექციით ვხემძღვანელობათ, ჭეშმარიტებას ვერ დავადგენთ. ამიტომ, ფსიქოლოგიის მიერ ობიექტური მონაცემების მიღების იმედს უოთსონი ისეთი დარგების გამოცდილებაზე ამყარებს, რომლებშიც ინტროსპექცია არ გამოიყენება და დიდი წარმატებით ვითარდება, ესენია: რეკლამის ფსიქოლოგია, იურიდიული ფსიქოლოგია, ტესტოლოგია, პათოფსიქოლოგია, განსაკუთრებით კი ზოოფსიქოლოგია. უოთსონი მიუთითებს, რომ ცხოველის შესწავლა ინტროსპექციას გამორიცხავს; აქ გამოყენებული მეთოდები სავსებით მიესადაგება ბავშვის ფსიქოლოგიასაც. ამიტომ თავი უნდა დავანებოთ თვითდაკვირვებას და გარეგანი დაკვირვებით შემოვიფარგლოთ; იმას უნდა დავაკვირდეთ, რაც ობიექტურად არის მოცემული. ასეთია მოქმედება, ქცევა. ფსიქოლოგიამ უარი უნდა თქვას ცნობიერების კვლევაზე და შეისწავლოს ის, რასაც “ადამიანები აკეთებენ დაბადებიდან სიკვდილამდე”. ერთხელ და სამუდამოდ უარი უნდა ვთქვათ მენტალისტურ ტერმინოლოგიაზე, ხმარებიდან ამოვიღოთ “აღქმა”, “აზროვნება”, “წარმოდგენა”, “სურვილი” და სხვა (ყოველ შემთხვევაში მათი თავდაპირველი და ჩვეული მნიშვნელობით). უნდა შეიქმნას ახალი ენა და ყველა ფსიქოლოგიური მოვლენა გამოიხატოს ქცევით ტერმინებში, ისეთში, როგორიცაა სტიმული და რეაქცია, ჩვევების შემუშავება, მათი ინტეგრაცია და ა.შ. უოთსონი ქმნის ფსიქოლოგიას ფსიქიკის გარეშე. იგი არ უარყოფს ფსიქიკის (ცნობიერების) არსებობას, როგორც ამას ზოგჯერ მიაწერენ ხოლმე. იგი, უბრალოდ, თავს არიდებს ამ პრობლემაზე მსჯელობას, ვინაიდან, როგორც თვითონ ამბობს, მასში ჩაღრმავებას აუცილებლად მივყავართ მეტაფიზიკამდე, რომლის გაგონებაც არ სურს. უოთსონი მხოლოდ იმას აღნიშნავს, რომ ცნობიერება, ფსიქოლოგიაში დამკვიდრებული მნიშვნელობით, არ შეიძლება სრულყოფილი ექსპერიმენტული შესწავლის ობიექტად იქცეს. მაშასადამე, ფსიქოლოგიამ ქცევა უნდა შეისწავლოს. იგი ამომწურავად აღიწერება S-R (სტიმული-რეაქცია) წყვილით. “ბიჰევიორიზმის მთავარი ამოცანაა შეკრიბოს ადამიანის ქცევაზე დაკვირვებათა მონაცემები, რათა ყოველ მოცემულ შემთხვევაში, ბიჰევიორისტს შეეძლოს იმის თქმა, თუ როგორი იქნება რეაქცია, ან, თუ რეაქცია სახეზეა, გაარკვიოს რა სიტუაციამ გამოიწვია იგი”. ფსიქოლოგიის ძირითადი მიზანი ქცევის წინასწარმეტყველებასა და მართვაში (კონტროლში) მდგომარეობს. სტიმული უოთსონისთვის მოცემულ მომენტში ორგანიზმზე მოქმედი გამღიზიანებელია; მაგალითად, ტალღების სხვადასხვა სიგრძის სინათლის სხივები, განსხვავებული სიხშირისა და ამპლიტუდის აკუსტიკური ტალღები, ყნოსვის ორგანოზე მოქმედი ნივთიერების უმცირესი ნაწილაკები და ა.შ. გარდა ამისა, სტიმულის როლი შეიძლება ითამაშოს კუნთების შეკუმშვამ, ჯირკვლების სეკრეციამ და სხვა ორგანულმა პროცესმა, რომელიც მგრძნობიარე ნერვს აღიზიანებს. ორგანიზმზე, როგორც წესი, სტიმულთა ერთობლიობა მოქმედებს; აქედან გამომდინარე, შესაძლებელია ვილაპარაკოთ სიტუაციის ზემოქმედებაზე. რაც შეეხება რეაქციას, ამ ტერმინის ქვეშ უოთსონი გულისხმობს იმ ცვლილებათა ერთობლიობას, რასაც ადგილი აქვს კუნთებისა და ჯირკვლების მოქმედებისას; ე.ი. რეაქცია ორგანიზმის მოტორული და სეკრეტორული გამოვლინებაა. ბუნებრივად ისმის კითხვა, ხომ არ არის ყოველივე ეს ფიზიოლოგიის კომპეტენცია? უოთსონს მიაჩნია, რომ ბიჰევიორიზმისა და ფიზიოლოგიის სამოქმედო არეალი განსხვავებულია. იგი ასე მსჯელობს: დავუშვათ, შევეხეთ თვალის რქოვან გარსს (ესაა სტიმული) და გამოვიწვიეთ თვალის დახუჭვა (ესაა რეაქცია). თუ ზუსტად არის აღწერილი სტიმული და რეაქცია და მათ შორის არსებული მიმართების ფაქტი ემპირიულად სანდოა, ბიჰევიორისტის საქმე შესრულებულად უნდა ჩაითვალოს. ფიზიოლოგიის ამოცანაა დაადგინოს შესაბამისი ნერვული კავშირები, მათი მიმართულება, რაოდენობა, ხანგრძლიობა, გავრცელებულობა და ა.შ., ანუ ის, რასაც ნეიროფიზიოლოგია შეისწავლის. ბიჰევიორიზმი არც ფიზიკო-ქიმიურ პრობლემებს ეხება, კერძოდ იმას, თუ რა ფიზიკური ან ქიმიური ბუნებისაა ნერვული იმპულსი, რა ენერგეტიკულ დანახარჯებთან არის დაკავშირებული რაექცია და სხვა. მაშასადამე, ყოველ რეაქციას აქვს ბიჰევიორისტული, ნეიროფიზიოლოგიური და ფიზიკო-ქიმიური ასპექტი. უოთსონის ანტიფიზიოლოგიზმი, არსებითად, ნეიროფიზიოლოგიაზეა მიმართული. ამიტომ, პავლოვის მოძღვრებიდან მისთვის მისაღებია მხოლოდ მეთოდიკური ნაწილი, ის ნაწილი, რომელიც პირობითი რეფლექსის შემუშავების (ანუ დასწავლის) პროცესს ეხება. უოთსონი სრულიად უგულვებელყოფდა პავლოვის მოძღვრების ნეიროფიზიოლოგიურ ასპექტს - მოსაზრებებს დროებით კავშირებზე, აგზნებისა და შეკავების პროცესებზე და ა.შ. რაც შეეხება ე. წ. დაკვირვებად ფიზიოლოგიას, იგი პირიქით, უოთსონის კვლევის ძირითად ობიექტს შეადგენდა; მოტორული ან ვისცერალური რეაქციები სწორედ დაკვირვებადი ფიზიოლოგიის სფეროს განეკუთვნება. აქედან გამომდინარე, ნათელი ხდება ერთი მოჩვენებითი შეუსაბამობის მიზეზი: ესაა შეუსაბამობა უოთსონის კატეგორიულ ანტიფიზიოლოგიზმსა და მისი შეხედულებების აშკარად ფიზიოლოგისტურად შეფასებას შორის. უოთსონი უშვებს თანდაყოლილი და შეძენილი რეაქციების არსებობას. აგრეთვე გამოყოფს ექსპლიციტურ (გარეგან) და იმპლიციტურ (შინაგან) რეაქციებს. რეაქციათა ამ უკანასკნელმა სახეობამ, უოთსონის მიხედვით, უნდა შეცვალოს ის, რასაც ინტროსპექციული ფსიქოლოგია უწოდებს აზრს, ხატს, იდეას, წარმოდგენას და ა.შ. აზროვნება იმპლიციტური რეაქციის ტიპური ნიმუშია; იგი უნდა აღიწეროს არა წარმოდგენების და აზრების, არამედ მოტორული რეაქციების ტერმინებში. იმ დროს ფსიქოლოგიაში უკვე მტკიცედ იყო აღიარებული ფსიქიკური ფუნქციების კავშირი სამოძრაო აქტივობასთან. ცნობილი იყო მაგალითად, მხედველობითი აღქმის დამოკიდებულება თვალის მოძრაობაზე, ემოციებისა - სხეულებრივ პროცესებზე, აზროვნებისა - სამტყველო აპარატზე და ა.შ. ბიჰევიორისტებისთვის ეს საკმარისი იყო სუბიექტური ფსიქიკური პროცესების ობიექტური მოტორული პროცესებით ჩანაცვლებისთვის. ასეთი ლოგიკა, პირველ ყოვლისა, აზროვნების დახასიათებაზე გავრცელდა. უოთსონი ცდილობდა ექსპერიმენტულად ეჩვენებინა არა მხოლოდ მეტყველებისა და აზროვნების მჭიდრო კავშირი, არამედ მათი იდენტურობაც. იგი სთხოვდა ცდისპირს წარმოეთქვა რაიმე ფრაზა; პარალელურად აფიქსირებდა პირის ღრუსა და ხორხის კუნთების მოძრაობას. ამის შემდეგ ცდისპირს ეს ფრაზა გუნებაში უნდა გაემეორებინა. ოსცილოგრაფის ჩანაწერი აფიქსირებდა იმავე მოძრაობებს, ოღონდ უფრო მცირე ამპლიტუდით. უოთსონს მიაჩნდა, რომ ეს მონაცემები ამტკიცებდა მეტყველებისა და აზროვნების იგივეობრივი ბუნების თეზისს - აზროვნება იგივე მეტყველებითი რეაქციაა, რომელიც ზუსტად ისეთივე სახის, ოღონდ უფრო სუსტი მოტორიკის თანხლებით წარიმართება. უოთსონი გრძნობდა, რომ ასეთი შორს მიმავალი დასკვნებისთვის საკმარის ემპირიულ მონაცემებს არ ფლობდა, მაგრამ სწამდა, რომ უფრო მგრძნობიარე ლაბორატორიული მოწყობილობა აუცილებლად დააფიქსირებდა უფრო დამაჯერებელ ფაქტებს. ასეა თუ ისე, იგი თვლიდა, რომ ენის სწავლის პროცესში სამეტყველო რეაქცია უკავშირდება გარკვეულ სტიმულს (საგანი). გარეგანი მეტყველება თანდათან, ჩურჩულის სტადიის გავლით, გადადის შინაგანში, იმპლიციტურში. შინაგანი მეტყველება (გაუხმოვანებელი ვოკალიზაცია) კი სხვა არაფერია, თუ არა აზროვნება. მეტყველების დასწავლას, არსებითად, ისეთივე სახე აქვს, როგორც ცხოველის დასწავლას ლაბირინთში, რომელიც ცდისა და შეცდომის გზით მიმდინარეობს. დასწავლა აქაც სტიმულისა და რეაქციის დაკავშირებაში მდგომარეობს, მაგრამ მეტყველების დასწავლის დიდი უპირატესობა ისაა, რომ ამ შემთხვევაში ცდა და შეცდომა საგნებით რეალურ მანიპულირებას არ გულისხმობს და სამეტყველო სიგნალების დონეზე მიმდინარეობს. აქედან გამომდინარე, იგი უფრო ეკონომიურია და არ შეიცავს რისკსა და საფრთხეს, რომელიც ყოველთვის თან ახლავს გარეგან პლანში შესრულებულ შეცდომით რეაქციას. რეაქციების ჩამოთვლილი სახეების კომბინაცია რეაქციათა ოთხი კლასის გამოყოფის საშუალებას იძლევა: 1) ექსპლიციტური-შეძენილი (სამოძრაო ჩვევები - ცეკვა, ჩოგბურთის თამაში, ჩაცმა და ა.შ.); 2) იმპლიციტური-შეძენილი (შინაგანი მეტყველება ანუ აზროვნება); 3) ექსპლიციტური-თანდაყოლილი (უპირობო რეფლექსები - ცხვირის ცემინება, თვალის დახამხამება, გამოყოფა და ა.შ.); 4) იმპლიციტური-თანდაყოლილი (სეკრეცია, შინაგანი ფუნქციების მოქმედებასთან დაკავშირებყული მოძრაობები). როგორც უოთსონი აღნიშნავს, ბიჰევიორისტულმა კვლევამ, ბავშვების აქტივობის შესწავლამ, ნათელყო რომ ფაქტობრივად არ არსებობს რთული თანდაყოლილი რეაქციები, რომელთაც ინსტინქტებს უწოდებენ. თანდაყოლილია მხოლოდ მარტივი უპირობო რეფლექსები. ყველა, მეტნაკლებად რთული ქცევა, შეძენილია. თანდაყოლილ ქცევებთან, ინსტინქტებთან ერთად უარყოფილია სპეციალური თანდაყოლილი ნიჭიც (მხატვრული, მუსიკალური და სხვა). მაშასადამე, ბავშვი იბადება თანდაყოლილი მარტივი რეაქციების შეზღუდული რაოდენობით. გარემოს მიზანდასახული ცვლილების გზით ჩვენ შეგვიძლია წარვმართოთ მისი ფორმირების პროცესი საჭირო მიმართულებით. ქცევა დასწავლის შედეგია. დასწავლის საშუალებით ყველაფრის მიღწევა შეიძლება. ამასთან დაკავშირებით უოთსონი ამბობდა: “მომეცით რამდენიმე ჩვილი ბავშვი და შესაძლებლობა ავღზარდო ისინი სპეციალურ იზოლირებულ გარემოში. მე გაძლევთ გარანტიას, რომ შემთხვევით შერჩეული ერთ-ერთი მათგანისაგან ნებისმიერი პროფილის სპეციალისტს გამოვიყვან: ექიმს, ადვოკატს, მხატვარს, ვაჭარს, მათხოვარსა და ქურდსაც კი, მიუხედავად მისი მიდრეკილებებისა, ნიჭისა, მისი წინაპრების საქმიანობისა და რასობრივი მიკუთვნებულობისა”. ხელმძღვანელობდა რა ამ რწმენით, უოთსონმა მცირეწლოვანი ბავშვების შესწავლის მთელი პროგრამა შეიმუშავა. მას სურდა ეჩვენებინა, რომ ქცევის პრაქტიკულად ყველა გამოვლინება თანდაყოლილი კი არა, ცხოვრების პროცესშია შეძენილი. ასეა, მაგალითად, მემარჯვენეობამემარცხენეობის შემთხვევაში; მან ამ მოვლენის ვერავითარი ბიოლოგიური საფუძველი ვერ აღმოაჩინა. ცდებიდან გამოირკვა, რომ თავდაპირველად არც ერთი ხელი არ არის დომინირებული. ასევე, საყოველთაოდ არის ცნობილი უოთსონის კვლევა-ძიება ემოციური რეაქციების გამომუშავებასთან დაკავშირებით. მან შეისწავლა ჩვილი ბავშვის ემოციური რეაქციები და მათი გამომწვევი გამღიზიანებლები. გამოვლინდა სამი სახის ძირითადი ემოციური რეაქცია: შიში, რომელსაც იწვევს ძლიერი ხმა ან წონასწორობის დაკარგვა; ბრაზი, რომელიც მოსდევს მოძრაობის შეზღუდვას და სიყვარული, რომელიც მოფერების, ხელის გადასმის, დარწევის პასუხია. ეს ემოციური რეაქციები სწავლის გარეშე ჩნდება. უოთსონი თვლიდა, რომ ყველა დანარჩენი ემოცია მათ საფუძველზე აღმოცენდება, როგორც დასწავლის, ან პირობითი რეფლექსის შემუშავების შედეგი. ამ მიდგომის დემონსტრირებას ემსახურება უოთსონისა და რაინერის კლასიკური გამოკვლევა, რომელშიც თერთმეტი წლის ბავშვს (ალბერტს) უმუშავებდნენ შიშის რეაქციას თეთრ ვირთხაზე. ეს პროცესი პირობითი რეფლექსის გამომუშავების ჩვეულებრივი სქემით მიმდინარეობდა. უპირობო სტიმულს წარმოადგენდა რკინაზე ჩაქუჩის დარტყმით გამოწვეული ძლიერი ხმა, რომელიც იწვევდა შიშის უპირობო რეაქციას. პირობითი გამღიზიანებელი იყო თეთრი ვირთხა, რომელთანაც ბავშვი მანამდე სიამოვნებით თამაშობდა. ექსპერიმენტის მსვლელობაში ცხოველთან გართობის პროცესში ძლიერი ხმის საშუალებით ბავშვში იწვევდნენ შიშის რეაქციას; შედეგად იგი წყვეტდა ცხოველთან თამაშს და ტირილს იწყებდა. რამდენიმე გამეორების შემდეგ ეს რეაქცია წარმოიქმნებოდა უშუალოდ თეთრი ვირთხის დანახვაზე, ანუ მხოლოდ პირობით გამღიზიანებელზე, უპირობო სტიმულის გარეშე. უფრო მეტიც, შიში გავრცელდა სხვა თეთრბეწვიან ობიექტებზეც - კურდღელზე, ქურქზე, ბამბაზე და სანტა კლაუსის წვერიან ნიღაბზეც კი. გარკვეული ობიექტური მიზეზების გამო უოთსონმა ვერ მოახერხა მუშაობის გაგრძელება ბავშვში შემუშავებული შიშის მოხსნაზე, თუმცა მას კარგად ესმოდა ამ საკითხის მნიშვნელობა. გადაჩვევა ზოგჯერ შეჩვევაზე უფრო მნიშვნელოვანია. გარკვეული ხნის მერე მას საშუალება მიეცა ჩაეტარებინა ეს სამუშაო თავის სხვა თანამშრომელთან მერი ჯონსთან ერთად. შეარჩიეს სამი წლის ბავშვი, სახელად პიტერი, რომელსაც სიგიჟემდე ეშინოდა ვირთხების, კურდღლების, ბაყაყების და თევზების. თავდაპირველად პიტერს აჩვენებდნენ სხვა ბავშვებს, რომლებიც უშიშრად თამაშობდენენ მისთვის შიშის მომგვრელი ობიექტებით და გარკვეულ პროგრესს მიაღწიეს. ამ მეთოდს ამჟამად მოდელირება ეწოდება და ა. ბანდურას და მისი კოლეგების მიერ ფართოდ გამოიყენება (იხ. თავი 12.2.). მაგრამ მოხდა ისე, რომ პიტერს და მის ძიძას შემთხვევით ძაღლი დაესხა თავს და მისი შიშები კვლავ აღდგა. ამის შემდეგ გადაწყვიტეს მიემართათ ე.წ. კონტრგაპირობებისთვის. პროცედურა შემდეგნაირი იყო: დიდი ოთახის ერთ ბოლოში ბავშვს აძლევდენენ გემრიელ საჭმელებს (მაგალითად ნაყინს და შოკოლადს). ამ დროს ოთახის მეორე ბოლოში დგამდნენ გალიას კურდღლით. რადგან ცხოველი საკმაოდ მოშორებით იყო, იგი არ იწვევდა დიდ შეშფოთებას. კურდღელს ყოველ დღე უახლოვებდნენ ბავშვს და თანდათანობით ისეთ მდგომარეობას მიაღწიეს, როცა პიტერი მას ყურადღებას აღარ აქცევდა, ბოლოს კი სრულიად მშვიდად რეაგირებდა მასზე, იყვანდა ხელში და ცდილობდა რაიმე გემრიელით გამასპინძლებოდა. მოხდა გადასწავლება. ცხოვრების პროცესში შემუშავებული შიშის რეაქცია ჩაქრა და მისი ადგილი სხვა ემოციურმა რეაქციამ დაიკავა. ეს გამოკვლევა ფსიქოლოგიის ისტორიკოსების მიერ ქცევითი თერაპიის გამოყენების პირველ მცდელობად არის მიჩნეული. ბიჰევიორალური ფსიქოთერაპიის სისტემატური გამოყენება მოგვიანებით, ორმოციანი წლების ბოლოს დაიწყო და, პირველ რიგში, ჯ. ვოლპეს სახელს უკავშირდება. ამრიგად, უოთსონმა აჩვენა, რომ ემოციები შეჩვევის და გადაჩვევის შედეგია; ისინი წარმოიქმნებიან, ქრებიან და იცვლებიან დასწავლის კანონების შესაბამისად. აქედან გამომდინარე, გასაგებია, რომ ჩვევის შეძენის, დასწავლის პროცესი ბიჰევიორიზმისთვის უმთავრესი საკითხია. დასწავლის პრობლემატიკას ამერიკულ ფსიქოლოგიაში დღესაც სოლიდური ადგილი უკავია. ამ საკითხის შესწავლისას უოთსონი იმ ხაზს გაჰყვა, რომლის სათავესთან იდგნენ თორნდაიკი და პავლოვი. ედვარდ ლი თორნდაიკი (1874-1949) სამართლიანად ითვლება დასწავლის პრობლემატიკის კვლევის ერთ-ერთ პიონერად და ბიჰევიორიზმის ერთ-ერთ წინამორბედად, თუმცა თავის შეხედულებათა სისტემას იგი კონექციონიზმს უწოდებდა. თორნდაიკი დამსახურებულად არის მიჩნეული ერთ-ერთ უმთავრეს ფიგურად ამერიკული ფსიქოლოგიის ისტორიაში. თავისი ხანგრძლივი და ნაყოფიერი მეცნიერული მოღვაწეობა, რომელიც ძირითადად ჰარვარდის და კოლუმბიის უნივერსიტეტებში წარიმართა, მან უპირატესად დასწავლის კანონზომიერებების შესწავლას და მათ პედაგოგიურ პრაქტიკაში დანერგვას მიუძღვნა. უკვე 1898 წელს შესრულებულ სადისერტაციო ნაშრომში, რომელიც ეძღვნებოდა ცხოველთა ინტელექტის, ანუ დასწავლისუნარიანობის კვლევას, ჩამოყალიბებულია მისი სისტემის ძირითადი პრინციპები. ამ სისტემას თორნდაიკი შემდგომში სულ უფრო სრულყოფდა; ახალ ექსპერიმენტულ ფაქტებზე დაყრდნობით ცვლიდა ზოგიერთ თეორიულ დებულებას და, რაც მთავარია, ცდილობდა გადაეტანა ცხოველთა კვლევისას დადგენილი კანონზომიერებები ადამიანის ქცევაზე საზოგადოდ და, კერძოდ, ადამიანის სწავლაზე. ამგვარი გადატანის შესაძლებლობა თორდაიკში ეჭვს არ იწვევს, ვინაიდან იგი ვერ ხედავს თვისებრივ განსხვავებას ცხოველში და ადამიანში მიმდინარე დასწავლის პროცესებს შორის. იგი პირდაპირ აცხადებს: “ცხოველთა სამყაროს განვითარება, ამ თვალსაზრისით, გამოიხატება სიტუაციასა და საპასუხო რეაქციას შორის კავშირის დამყარების ერთი და იგივე პროცესის რაოდენობრივი ზრდით და რაოდენობრივი გართულებით, რომელიც დამახასიათებელია ყველა ხერხემლიანისთვის და უმდაბლესი ცხოველებისთვისაც, დაწყებული სალამურადან, დამთავრებული ადამიანით”. საკითხის ასეთი დასმა, პრინციპში, დამახასიათებელია დასწავლის მთელი ბიჰევიორისტული თეორიისთვის. ამ თეორიის პირველი ვარიანტი სწორედ თორდაიკს ეკუთვნის. თორნდაიკის მიხედვით, დასწავლა არის კავშირის ანუ კონექციის დამყარება მოქმედებას (რეაქციას) და სიტუაციას (სტიმულს) შორის (აქედან მოდის სახელწოდება კონექციონიზმი). თვით კონექციის განსაზღვრება წმინდად ფუნქციონალურია და ასე გამოიხატება: კავშირი სტიმულსა და რეაქციას შორის არსებობს მაშინ, თუ მოცემულ სტიმულზე პასუხის აღმოცენების ალბათობა ნულზე მეტია. იმისათვის, რომ S-R კავშირი წარმოიქმნას, უნდა არსებობდეს გარკვეული პირობები, რომელთაც თორნდაიკი ე.წ. დასწავლის კანონების სახით აყალიბებს. მათ შორის განსაკუთრებული მნიშვნელობა ეფექტის კანონს ენიჭება. ამ კანონის თანახმად, “როდესაც სიტუაციასა და საპასუხო რეაქციას შორის კავშირის დამყარების პროცესს თან სდევს ან ცვლის სიამოვნების მდგომარეობა, კავშირის სიმტკიცე იზრდება; როდესაც ამ კავშირს თან სდევს ან ცვლის უსიამოვნების მდგომარეობა, მისი სიმტკიცე მცირდება”. თავის მხრივ, სასიამოვნოდ მიჩნეულია ის მდგომარეობა, რომლის გამოწვევასა და შენარჩუნებას ორგანიზმი ესწრფვის, ხოლო უსიამოვნებად - მდგომარეობა, რომელსაც ორგანიზმი ცდილობს განერიდოს. როგორც ვხედავთ, ეფექტი შეიძლება იყოს დადებითი ან უარყოფითი. დადებითი ეფექტი აძლიერებს, ამტკიცებს კავშირს, უარყოფითი ასუსტებს ან სულაც სპობს მას. ვარჯიშის კანონში მოცემულია კანონზომიერება, რომლის მიხედვითაც S-R კავშირის სიმტკიცე გამეორებათა რიცხვის პროპორციულად იზრდება. თუმცა, აქვე ისიც არის აღნიშნული, რომ ეს კანონზომიერება მხოლოდ იმ შემთხვევაში მოქმედებს, თუ ყოველ შემდგომ გამეორებას დადებითი ეფექტი ანუ განმტკიცება მოყვება. მზაობის კანონი იმ კავშირზე მიუთითებს, რომელიც დასწავლის სისწრაფესა და ორგანიზმის მოცემულ მდგომარეობას შორის არსებობს. თორნდაიკი აღნიშნავს, რომ “ყოველგვარი ფსიქოლოგიური კავშირი აღბეჭდილია ინდივიდუალური ნერვული სისტემით მის სპეციფიკურ მდგომარეობაში”. ვარჯიში, თავის მხრივ, ცვლის ორგანიზმის მზაობას, გაატაროს ნერვული იმპულსები. აქ ჩანს მინიშნება ფიზიოლოგიურ სუბსტრატზე, თუმცა დასწავლის ფიზიოლოგიური მექანიზმის შემდგომი დაზუსტება არ ხდება. ძირითადი სამი კანონის გარდა თორდაიკს ჩამოყალიბებული აქვს დასწავლის კერძო კანონები ან პრინციპები. უოთსონმა უარყო თორნდაიკის ეფექტის კანონი ან დასჯა-წახალისების პრინციპი, ვინაიდან მასში ისეთი მენტალური მოვლენებია ჩართული, როგორიცაა სიამოვნება-უსიამოვნების განცდა. მან უარყო მზაობის კანონიც, ვინაიდან აქ ნეიროფიზიოლოგიაა გარეული. ამავე მიზეზის გამო უარყო პავლოვის ნეიროფიზიოლოგიური შეხედულებებიც. მიუხედავად ამისა, უოთსონი პირობით და უპირობო რეფლექსებზე ლაპარაკობს. მისი აზრით, დასწავლისთვის საკმარისია სტიმულისა და რეაქციის თანხვედრა, მოსაზღვრეობა, ერთდროულობა. ეს პოზიცია, ფაქტობრივად, ბიჰევიორისტულ ტერმინებში იმეორებს კლასიკური ასოციაციონიზმის შეხედულებას. იმავე ტრადიციას განაგრძნობს ედვინ გათრი (1886-1959), რომელიც ვეისთან, ჰანტერთან, ჰოლტთან და ლეშლისთან ერთად, კლასიკური ბიჰევიორიზმის თვალსაჩინო წარმომადგენლად ითვლება. გათრისაც მიაჩნია, რომ ერთდროულობა S-R კავშირის შექმნის ერთადერთი პირობაა. სტიმული უკავშირდება ბოლო რეაქციას იმ რიგიდან, რომელიც მოცემული სტიმულის ფონზე აღმოცენდება. ამისთვის რაიმე სხვა ფაქტორი, მაგალითად განმტკიცება, საჭირო არ არის. თორნდაიკის და უოთსონ-გათრის პოზიციამ დასაბამი მისცა ორ თვალსაზრისს დასწავლის ბიჰევიორისტულ თეორიაში. პირველის მიხედვით, დასწავლა შეუძლებელია დადებითი ეფექტის, განმტკიცების გარეშე. მიუხედავად იმისა, რომ საკუთრივ განმტკიცების ბუნება სხვადსხვაგვარად არის გაგებული, იგი ყოველთვის წარმოადგენს დასწავლის აუცილებელ მომენტს. მეორე თვალსაზრისის თანახმად, განმტკიცება სრულებითაც არ არის აუცილებელი დასწავლისთვის. აღნიშნული თვალასაზრისების დაპირისპირებამ, როგორც ქვევით დავრწმუნდებით, განსაკუთრებით იჩინა თავი ნეობიჰევიორიზმში, მაგრამ ამ მხრივ ერთიანი პოზიცია არც კლასიკური ბიჰევიორიზმის მიმდევრებში არსებობდა. მათ შორის განსვლა სხვა საკითხშიც აღინიშნებოდა. ეს იყო პრინციპული მნიშვნელობის საკითხი ქცევის მეცნიერებისა და ფიზიოლოგიის მიმართების შესახებ. უოთსონის თვალსაზრისი ცნობილია; იგი ეყრდნობა შეხედულებას “ცარიელი ადამიანის” შესახებ და გვერდს უვლის, როგორც ცნობიერებას, ისე ნეიროფიზიოლოგიასაც, ვინაიდან არც ერთი მათგანი არ ექვემდებარება პირდაპირ ობიექტურ დაკვირვებას. გათრი ამ საკითხშიც უოთსონის პოზიციას იცავს. პავლოვთან პაექრობისას იგი შენიშნავს, რომ ტვინის სტრუქტურებში მიმდინარე აგზნების და შეკავების პროცესებზე დაკვირვება არ შეიძლება; აქედან გამომდინარე, ამ ცნებებით ქცევაში რაიმეს ახსნა ყოველთვის იქნება შეუმოწმებელი და წინასწარმეტყველების უნარს მოკლებული. ამის საწინააღმდეგოდ, ბიჰევიორისტების პირველი თაობის ერთმა ნაწილმა მიზნად სწორედ ის დაისახა, რომ ქცევა ფიზიოლოგიური საშუალებებით აეხსნა. მაგალითად ალბერტ ვეისი (1879-1931) შესაძლებლად მიიჩნევდა ფსიქოლოგიური მოვლენების გამოხატვას ნერვულ სისტემაში მიმდინარე ფიზიკო-ქიმიური პროცესების ტერმინებში. კარლ ლეშლი (1890-1959) წარმატებით შეისწავლიდა დასწავლის ნეიროფიზიოლოგიურ კანონზომიერებებს, რაც ზუსტ შესაბამისობაში არ იყო უოთსონის პოზიციასთან. წიგნში “ტვინის მექანიზმები” (1929), მან განაზოგადა თავისი მრავალწლიანი ექსპერიმენტული კვლევის შედეგები. ლეშლის ცდებში ცხოველებს ტვინის სხვადასხვა უბნებს აცლიდნენ და აკვირდებოდნენ, თუ როგორ იმოქმედებდა ეს ჩვევის შემუშავების პროცესზე (დასწავლაზე) და დასწავლილის შენარჩუნებაზე (მეხსიერებაზე). აღმოჩნდა, რომ ყველა შემთხვევაში ტვინის მასის დაკარგვა უარყოფით გავლენას ახდენს აღნიშნულ პროცესებზე; ამასთანავე, გავლენა მით უფრო დიდია, რაც უფრო მეტი ნივთიერებაა ამოკვეთილი ტვინიდან. ამ მონაცემებზე დაყრდნობით, ლეშლიმ ჩამოაყალიბა საერთო აქტივობის პრინციპი, ანუ ტვინის მასის ზემოქმედების კანონი, რომლის თანახმად, რაც უფრო მეტია თავის ტვინის ქერქის ნივთიერება, მით უკეთ მიმდინარეობს დასწავლა და დასწავლილის შემონახვა და პირიქით, დასწავლის უნარისა და მეხსიერების დაქვეითება ტვინის დაკარგული მასის პირდაპირპროპორციულია. აქ გადამწყვეტი მნიშვნელობა არა აქვს ტვინის რომელი უბანია დაზიანებული. თუ დაირღვა ტვინის ერთი ზონა, მის ფუნქციას სხვა უბანი იღებს. ტვინის უბნების ურთიერთჩანაცვლების თვისებას ექვიპოტენციალობა ეწოდა და გამოითქვა მოსაზრება, რომ ტვინი მუშაობს როგორც მთლიანი ორგანო. ლეშლის კვლევების მიხედვით, ტვინი გაცილებით მეტ როლს თამაშობს დასწავლაში, ვიდრე ამას უოთსონი უშვებდა. გარდა ამისა, ლეშლი უფრო დიდ მნიშვნელობას ანიჭებდა ინსტინქტებსა და მემკვიდრეობას. უოთსონის სისტემას არც უოლტერ ჰანტერის (1889-1953) მონაცემები შეესატყვისებოდა, რომლებიც მან ე.წ. გადავადებული რეაქციების კვლევის შედეგად მიიღო. ამ ცდებში, რომლებმაც მის ავტორს გამოჩენილი ექსპერიმენტატორის სახელი მოუტანა, მაიმუნებს აჩვენებდნენ, თუ რომელ ყუთში ათავსებდნენ საკვებს მოცემული ორი ყუთიდან. შემდეგ ცხოველსა და ყუთს შორის დგამდნენ შირმას, რომლის მოშორებაც მაიმუნებს საშუალებას მისცემდა გაეკეთებინა არჩევანი ყუთებს შორის. ცხოველი წარმატებით წყვეტდა ამოცანას - პოულობდა საჭირო ყუთს; ეს ამტკიცებდა, რომ მას არა მხოლოდ პირდაპირი, არამედ გადავადებული რეაქციის უნარიც აქვს. ჰანტერის ექსპერიმენტებმა აჩვენა ღია ქცევის წინმსწრები განწყობის როლი, რომელიც გამოხატავს ორგანიზმის მიმართულობას სტიმულზე და აშუალებს კავშირს სტიმულსა და რეაქციას შორის. ამ “ჩართული” განწყობის იგნორი რება შეუძლებელს ხდიდა ბევრი ქცევითი ფენომენის გაგებას. მეორე მხრივ, მისი დაშვება ეჭვის ქვეშ აყენებდა სტიმულის მიერ რეაქციის პირდაპირი და უშუალო დეტერმინაციის უოთსონისეულ პრინციპს. ამის გათვალისწინებით ჰანტერმა ქცევის მეცნიერებისთვის ახალი სახელწოდებაც შემოიტანა - ანთროპონომია, მაგრამ ეს ტერმინი ვერ დამკვიდრდა. ერთი სიტყვით, შეიძლება ითქვას, რომ კლასიკური ბიჰევიორიზმი, რომლის აღმავლობა გასული საუკუნის ათიან წლებში დაიწყო, არ იყო ერთიანი და ჩამოყალიბებული მიმართულება. ბიჰევიორისტული აზრი საკმაოდ დიდ დიაპაზონში მოძრაობდა და მთელი რიგი პრინციპული საკითხის სხვადასხვაგვარ გადაწყვეტას გვთავაზობდა, თუმცა, ისიც უნდა ითქვას, რომ ამოსავალ პუნქტში, რომელიც ცნობიერებისა და თვითდაკვირვების უარყოფას გულისხმობდა, უოთსონსა და სხვა ბიჰევიორისტებს შორის სრული თანხმობა სუფევდა. ისტორია გვერდს ვერ აუვლის იმ გარემოებას, რომ ანტიმენტალისტური და ანტიინტროსპექტული ორიენტაცია, რომელიც ბიჰევიორიზმის არსებითი ნიშანია, უოთსონის პირველივე შრომების გამოქვეყნებისთანავე დამკვიდრდა მთელ ამერიკულ ფსიქოლოგიაში. ბორინგის გადმოცემით, ოციან წლებში ყველა ამერიკელი ფსიქოლოგი, ტიჩენერის და მისი ჯგუფის გარდა, ბიჰევიორისტი იყო. მიუხედავად ამისა, მათი უმრავლესობა თავს ბიჰევიორისტს არ უწოდებდა და ბევრ საკითხზე ურთიერთსაწინააღმდეგო აზრებს გამოთქვამდა. ბიჰევიორიზმის ესოდენ სწრაფ და ფართო გავრცელებას ამერიკაში თავისი ობიექტური მიზეზები ჰქონდა. პრაგმატიზმი ფილოსოფიასა და ცხოვრებაში, საქმიანი ცხოვრების წესისთვის დამახასიათებელი პრაქტიციზმი, ზუსტი პროგნოზის, მართვისა და კონტროლისკენ მისწრაფება ვერ ეგუებოდა ცნობიერების კლასიკური ფსიქოლოგიის ჭვრეტით ხასიათს და პრაქტიკულ უნაყოფობას. აქედან გამომდინარე, ამერიკული საზოგადოება მზად იყო ბიჰევიორიზმის აღსაქმელად; იგი აღტაცებით შეხვდა ინტროსპექციული ფსიქოლოგიის უოთსონისეულ კრიტიკას. აქვე უნდა აღინიშნოს, რომ ბიჰევიორიზმი მაინც წმინდა ამერიკული მოვლენა იყო და ევროპაში ყოველთვის გაცილებით ნაკლები პოპულარობით სარგებლობდა. უოთსონის წიგნი “ბიჰევიორიზმი” შეერთებული შტატების წამყვან გაზეთებში შეფასებულ იქნა, როგორც ყველაზე მნიშვნელოვანი შრომა, რომელიც ოდესმე დაწერილა და რომელიც ახალ ეპოქას ქმნის კაცობრიობის ინტელექტუალურ ისტორიაში. ესოდენ დიდ წარმატებას ზოგიერთი სუბიექტური ფაქტორიც განაპირობებდა. პირველ რიგში ეს იყო უოთსონის პიროვნული ძალა, საკუთარი პოზიციის ჭეშმარიტების რწმენა და პოლემიკური ნიჭი. როგორც ზუსტად შენიშნა ვუდვორთმა “ამერიკული ბიჰევიორიზმის აღმოცენება უფრო პროტესტი იყო, ვიდრე აღმოჩენა”. კლასიკური უოთსონისეული ბიჰევიორიზმის ყველაზე ძლიერ მხარედ მისი კრიტიკული ნაწილი უნდა ჩაითვალოს. ბიჰევიორიზმის (ისევე როგორც გეშტალტფსიქოლოგიის) ასპარეზზე გამოსვლა ფსიქოლოგიური მეცნიერების ე.წ. ღია კრიზისის ეპოქაში შესვლას მოასწავებდა. პრინციპულად ახალი მიმართულების გაჩენა განაპირობა ცნობიერების ფსიქოლოგიის მეთოდოლოგიურმა შეზღუდულობამ, მეთოდიკურმა არასანდოობამ და პრაქტიკულმა არაპროდუქტიულობამ. XX საუკუნის დასაწყისისთვის ცნობიერების კლასიკურმა ფსიქოლოგიამ ფაქტობრივად ამოწურა თავისი ევრისტიკული შესაძლებლობები. იგი ფსიქიკურ სინამდვილეში შეღწევას მხოლოდ ინტროსპექტული გზით ცდილობდა. აქ არსებითი მნიშვნელობა არ ჰქონდა იმას, რომ თვითდაკვირვება ექსპერიმენტულ სიტუაციაში მიმდინარეობდა (სტრუქტურული და ფუნქციონალური ფსიქოლოგია, გრაცის და ვიურცბურგის სკოლა). ამდენად, ბიჰევიორიზმის მიერ ინტროსპექტული ფსიქოლოგიის კრიტიკა სავსებით სამართლიანი და დროული იყო. ობიექტური მეთოდების დანერგვა და ქცევის კატეგორიის ფსიქოლოგიის ცენტრალურ კატეგორიად გამოცხადებაც, თავისთავად, პროგრესულ ნაბიჯს წარმოადგენდა. მაგრამ ბიჰევიორიზმი მეორე უკიდურესობაში გადავარდა. მან საერთოდ მოწყვიტა ერთმანეთს ქცევა და ცნობიერება. ცნობიერების ფსიქოლოგიის მანკიერებათა დაძლევა სრულებითაც არ გულისხმობს ქცევისა და ცნობიერების დაპირისპირებას. სინამდვილეში საჭირო იყო ქცევის ისეთი გააზრება, რომ მასში ცნობიერების ადგილი და ფუნქცია მოძებნილიყო. ახალი ფსიქოლოგიის აშენება მხოლოდ ქცევისა და ცნობიერების (ფსიქიკის) კატეგორიების ურღვევი ერთიანობის საფუძველზე შეიძლებოდა. უოთსონისეულ ბიჰევიორიზმს თავისი რადიკალურობის გამო არ შეეძლო და არც უნდოდა ამ მიმართულებით რაიმე პოზიტიური ნაბიჯი გადაედგა. ამ მხრივ უძლური იყო სტრუქტურალიზმიც. ბიჰევიორიზმი ქცევას ცნობიერების გარეშე განიხილავდა, სტრუქტურალიზმი - ცნობიერებას ქცევის გარეშე. ამ მიმდინარეობებს შორის შეურიგებელი დაპირისპირება არსებობდა. ამიტომ ბუნებრივია, რომ უოთსონს პირველმა სწორედ სტრუქტურული ფსიქოლოგიის აღიარებულმა ლიდერმა ტიჩენერმა უპასუხა. იგი აღნიშნავდა, რომ მოტორული და ვისცერალური რეაქციები მოვლენთა სხვა რიგს განეკუთნება და არ შედის ფსიქოლოგიის სფეროში. ეს განცხადება იმ თეზისის დასაცავად გაკეთდა, რომლის მიხედვითაც ფსიქოლოგიის ერთადერთ საგანს ცნობიერების მოვლენები შეადგენს. მართალია იგი მიზნად არ ისახავდა ქცევისა და ცნობიერების მიმართების ახლებურ გააზრებას, მაგრამ არსებითად სწორი იყო. რეაქცია, რომელიც მოკლებულია ფსიქიკურ შინაარსს, მართალაც არ წარმოადგენს იმ მოვლენას (ქცევას), რომლითაც ფსიქოლოგია შეიძლება დაინტერესდეს. მოქმედებას ფსიქოლოგიურ ფაქტად სწორედ ეს შინაარსი აქცევს; სხვაგვარად იგი აქტივობის ფიზიოლოგიის ჩარჩოს ვერ გასცდება. უოთსონის მტკიცება, რომ შღ ფორმულით აღწერილი აქტივობა ფსიქოლოგიის შესწავლის საგანს შეადგენს, სერიოზულ საფუძველს მოკლებულია. გამღიზიანებელზე ყოველგვარი პასუხი (სამოძრაო და სეკრეტორული) შინაგანი, ანუ ფსიქიკური მომენტის გარეშე, სხვა არაფერია, თუ არა რეფლექსი. უოთსონი უფსიქიკო ფსიქოლოგიაზე ოცნებობდა, მაგრამ ასეთი მეცნიერების დამკვიდრება ლოგიკურადაც შეუძლებელი იყო და ფაქტობრივადაც. დ. უზნაძის შენიშვნისა არ იყოს, ფსიქიკისგან დაცლილი ბიჰევიორისტული ფსიქოლოგია, ძალაუნებურად, რეფლექსების მოძღვრებად იქცევა. კლასიკური ბიჰევიორიზმი ოცდაათიანი წლებისთვის წყვეტს თავის არსებობას. მისი ტრანსფორმაციის საფუძველზე იქმნება ნეობიჰევიორისტული შეხედულებები, რომელთა უშუალო გავლენა ფსიქოლოგიაზე დღესაც შესამჩნევია. აქედან გამომდინარე, მართალი იყო უოთსონი, როდესაც ბიჰევიორისტულ მანიფესტში იწინასწარმეტყველა: მიუხედავად ახლადშექმნილი მოძღვრების ხარვეზებისა, ეს “თვალსაზრისი დიდ გავლენას მოახდენს ფსიქოლოგიის იმ ტიპზე, რომელიც მომავალში განვითარდება”; ეს ასეც მოხდა. 9.2. ნეობიჰევიორიზმი უკვე ოციან წლებში, როცა უოთსონისეული ბიჰევიორიზმის პოპულარობა ზენიტს აღწევს, თანდათან შესამჩნევი ხდება მისი შეზღუდულობაც. საქმე ისაა, რომ ორთოდოქსალური ბიჰევიორიზმი S-R ფორმულის იქით არ მიდის; მას იგი სავსებით საკმარისად მიაჩნია და საჭიროდ არ თვლის მიუთითოს რაიმე ფსიქოლოგიურ ან ფიზიოლოგიურ პროცესებზე, რომლებიც სტიმულსა და რეაქციას შორის მიმდინარეობს. მაგრამ, ფსიქოლოგების მიერ ქცევის შესწავლისას მუდამ იჩენდა თავს შინაგანი, ფსიქიკური ფაქტორები და ბიჰევიორისტები იძულებული იყვნენ გაეთვალისწინებინათ ეს გარემოება. როგორც ზემოთ უკვე აღინიშნა ჰანტერის ცდებმა გადავადებულ რეაქციებზე გამოავლინა, რომ ცხოველები უშუალოდ არ რეაგირებენ სტიმულებზე. 1929 წელს რ. ვუდვორთმა შემოგვთავაზა ფორმულა შ-O-ღ რითაც პრინციპული ნაბიჯი გადადგა სტიმულსა და რეაქციას შორის მიმართების გამაშუალებელი ჰიპოთეტური კონსტრუქტის შემოსატანად. O (ორგანიზმი) აღნიშნავდა რაღაც უხილავ ფსიქოლოგიური ცვლადებს თუ პროცესებს (პირველ რიგში ლტოლვებს). და მაინც, მხოლოდ ე. ტოლმენმა, 1932 წელს, პირველად დაასაბუთა ამ პროცესების ჰიპოთეტური ხასიათი, მათ შუალედური ცვლადები უწოდა და შეეცადა დაეხასიათებინა ისინი მკაცრად ობიექტური და ოპერაციული პარამეტრებით. ამ ცვლადების თავისებურებები, რაოდენობა, ურთიერთმიმართება და მათი კავშირი სტიმულთან და რეაქციასთან გახდა იმ არაერთგვაროვანი ქცევის მოდელების განმსაზღვრელი ნიშანი, რომელსაც ნეობიჰევიორისტული მიმდინარეობა ეწოდა და რომელმაც დიდად განსაზღვრა საბუნებისმეტყველო, ექსპერიმენტული ფსიქოლოგიის სახე 30-60-იან წლებში. ამ მიმდინარეობის ყველაზე გამოჩენილი წარმომადგენლები არიან კ. ჰალი და ე. ტოლმენი. ორივე ფრიად ავტორიტეტული მოაზროვნე იყო და ძლიერ მიმართულებას ედგა სათავეში. მათი შეხედულებები მთელ რიგ პრინციპულ საკითხებში ერთმანეთისაგან განსხვავედებოდა, ისინი ბევრს კამათობდნენ, თუმცა ორივე ყოველთვის ნეობიჰევიორისტული ორიენტაციის ფარგლებში რჩებოდა. კლარკ ლეონარდ ჰალი (1884-1952) თავისი სამეცნიერო მოღვაწეობის პირველ პერიოდში აზროვნების, ნიჭიერების ტესტირებისა და ჰიპნოზის საკითხებს შეისწავლიდა. უკვე ამ გამოკვლევებში იგი ე.წ. ჰიპოთეტურდედუქციური მეთოდის, ერთგვარ აპრობაციას ახდენს; ეს მეთოდი მისი თეორიული სისტემის საფუძველია. ჰალი ამოდის რამდენიმე ზოგადი ჰიპოთეტური დებულებიდან, რომლებსაც პრინციპებს ან პოსტულატებს უწოდებს. მათი სხვადასხვაგვარი კომბინირებით მიიღება ე.წ. თეორემები ან კერძო დებულებები, რომელთა ექსპერიმენტული შემოწმება შესაძლებელი და აუცილებელია. ის დებულებები, რომლებიც ვერ გაუძლებს ამ შემოწმებას, ახლებით იცვლება. ეს უკანასკნელნი, თავის მხრივ, აგრეთვე გაივლიან ექსპერიმენტულ შემოწმებას. საბოლოოდ, იქმნება თეორიული სისტემა, რომელიც პირველადი და მათგან დედუქციურად გამომდინარე მეორადი პრინციპების ერთობლიობად წარმოგვიდგება, იმის მსგავსად, როგორც ეს ევკლიდეს გეომეტრიაში ან ნიუტონის ფიზიკაშია. ჰალი ცდილობს ამ სისტემის მაქსიმალურ ფორმალიზაციას, დებულებების ზუსტი მათემატიკური ენით გამოხატვას. ფორმალიზაციის თვალსაზრისით, ჰალის სისტემა მართლაც სამაგალითოა ფსიქოლოგიაში. ამ სისტემის ჩამოყალიბება მან იმის შემდეგ დაიწყო, რაც იელის უნივერსიტეტის კვლევით ჯგუფს ჩაუდგა სათავეში (1930-1950). აქ ჰალი დიდი გავლენით სარგებლობდა. მის მოწაფეთა, თანამშრომელთა და მიმდევართა შორის იყვნენ გამოჩენილი მეცნიერები - ჯ. ბრაუნი, ჯ. დოლარდი, ნ. მილერი, ჰ. მაურერი, რ. სირსი, კ. სპენსი, კ. ჰოვლენდი და სხვები, ვინც ეპოქა შექმნა ამერიკულ ფსიქოლოგიაში. ჰალის კონცეფციის პირველი ვარიანტი მოცემულია წიგნში “ქცევის პრინციპები” (1943), საბოლოო ვარიანტი კი ასახულია შრომაში “ქცევის სისტემა” (1952), რომელიც მოიცავს 17 პოსტულატს და 133 თეორემას. როგორც ნამდვილი ნეობიჰევიორისტი, ჰალი ცდილობს გამოავლინოს და შეისწავლოს ის შუალედური ცვლადები, რომლებიც სტიმულსა და რეაქციას შორის არის მოთავსებული. ასეთებია, პირველ რიგში, ჩვევა (sHr) და მოთხოვნილება, იგივე ლტოლვა ან დრაივი (D). ჩვევის ცნება, ჰალის მიხედვით, გამოხატავს მოტორული და აფექტური პროცესების დაკავშირების გზით შექმნილ ნერვული სისტემის რეალურ მდგომარეობას; ის ვლინდება ქცევაში, როგორც ტენდენცია, ანუ სტიმულზე საპასუხო რეაქციის აღმოცენების ალბათობა. რაც უფრო ძლერია ჩვევა, მით უფრო დიდია ეს ალბათობა და პირიქით. დეტალურად არის დახასიათებული ჩვევის შემუშავების ანუ, რაც იგივეა, დასწავლის პროცესი. ამ პროცესში უმთავრეს როლს მოტივაციური ფაქტორი ასრულებს. ეს გულისხმობს აქტუალური მოთხოვნილების, დრაივის არსებობას და მის რედუქციას (შესუსტებას) სათანადო მოქმედების გზით. ყოველივე ამას განმტკიცება ეწოდება. ჰალი განმტკიცების მოქმედებას შემდეგნაირად ახასიათებს: თუ რეაქცია სტიმულზე ასოცირდება მოთხოვნილების დაქვეითებასთან, მატულობს ამ სტიმულის ტენდენცია, გამოიწვიოს მოცემული რეაქცია მომდევნო სიტუაციებში. ასეთი მატებანი ჯამდება და გვაძლევს ჩვევის საერთო ძალას (sHr), რომელიც განმტკიცებათა რიცხვის უბრალო ზრდადი ფუნქციაა. მაშასადამე, სტიმულ-რეაქციული კავშირის (sHr) სიმტკიცე მთლიანად დამოკიდებულია განმტკიცების სიხშირეზე. განმტკიცება დასწავლის ძირითადი მექანიზმია. ეს მექანიზმი ლტოლვის შემცირებას, დრაივის რედუქციას გულისხმობს. მაგრამ რას ნიშნავს ეს? ცხადია, რომ აქ არ იგულისხმება მოთხოვნილებით მიღებული სიამოვნების ეფექტი, რომელსაც თორნდაიკმა “ეფექტის კანონი” უწოდა. ობიექტივისტი ჰალისთვის განმტკიცების ამგვარი მენტალისტურ-ჰედონისტური დახასიათება სრულიად მიუღებელია. იგი მხოლოდ დაკვირვებად და გაზომვად ცვლადებზე ლაპარაკობს. დრაივი არის მდგომარეობა, რომელიც ჰომეოსტაზის დარღვევით წარმოიქმნება და ობიექტური მონაცემებით იზომება, ისეთებით, როგორიცაა დეპრივაციის დრო, სისხლში ქიმიური ნივთიერებების კონცენტრაცია, ამა თუ იმ ინექციის დოზა და ა.შ. მაშასადამე, დრაივის რედუქცია ფიზიოლოგიური წონასწორობის, ჰომეოსტაზის აღდგენას ან დისბალანსის შემცირებას ნიშნავს. ჰალის თანახმად, არსებობს რამდენიმე პირველადი დრაივი, რომელთა დაკმაყოფილების გარეშე ორგანიზმის სიცოცხლის შენარჩუნება შუძლებელია (შიმშილის, წყურვილის, სქესობრივი, ტკივილის გამოყოფის და სხვა). ობიექტებს ან მოვლენებს, რომლებიც მათ რედუქციას ახდენენ (საკვები, სითხე, სექსუალური აქტივობა, მავნე ვითარებისგან განრიდება და ა. შ.) განმამტკიცებლები ეწოდება. ორგანიზმის ყოველგვარი აქტივობა, მხოლოდ ამა თუ იმ დრაივის რედუქციას ემსახურება. დრაივ-თეორიაში პირველად დრაივებად მიჩნეულია რამდენიმე ბიოლოგიური მოთხოვნილება. ასევე, გამოთქმულია დებულება, რომ ცხოვრების პროცესში გარემოს სხვადასხვა ნეიტრალური ობიექტების (სტიმულების) პირველად დრაივებთან დაკავშირების გზით წარმოიქმნება ე.წ. მეორადი, ანუ დასწავლილი დრაივები და შესაბამისი მეორადი განმამტკიცებლები. ამასთან, იმ ობიექტების როლში, რომელთა დანაკლისსაც მეორადი დრაივები ასახავს, შეიძლება გამოდიოდეს, როგორც ბუნებრივი სტიმულები, ისე საზოგადოებრივ ცხოვრებასთან დაკავშირებული საგნები და მოვლენები. ადამიანისთვის ტიპური სოციალური მოტივები, ამ თეორიით, გაგებულია როგორც სასიცოცხლო მოთხოვნილებებიდან ნაწარმოები მეორადი დრაივების სახე. საზოგადოდ კი ნაგულისხმევია რომ თუ რაიმე აქტივობა არ ემსახურება პირველადი დრაივის რედუქციას, ის მეორადი დრაივით არის მოტივირებული. ამასთან, როგორც პირველადი, ისე მეორადი დრაივის რედუქცია, როგორც დასწავლის მექანიზმი, აძლიერებს და ამტკიცებს სათანადო აქტივობას. მოტივაცია კიდევ ერთ ფუნქციას ასრულებს. ის აუცილებელია სტიმულსა და რეაქციას შორის შექმნილი კავშირის გამოსავლენად და ასამოქმედებლად ანუ, დასწავლის თეორიის ტერმინით რომ ვთქვათ, მოტივაცია შესრულების პირობაა. ცხადია, ორგანიზმს შეიძლება ჰქონდეს ძლიერი ჩვევა, მაგრამ არ გამოავლინოს იგი. შესრულება, ერთი მხრივ, დეტერმინირებულია იმით, თუ რა და როგორ აქვს დასწავლილი ორგანიზმს და, მეორე მხრივ, მისი მოტივაციური სფეროს ამჟამინდელი მდგომარეობით. ამასთან, ვერც ცალკე ჩვევა, ვერც დრაივი ვერ გამოიწვევს საჭირო ქცევას; ამისთვის მათი გაერთიანებული მოქმედებაა საჭირო. ქცევაში ამ ფაქტორების თანამონაწილეობის ასახსნელად ჰალს შემოაქვს კიდევ ერთი შუალედური ცვლადი, რომელსაც რეაქციის პოტენციალი ეწოდება და რომელიც ჩვევისა და დრაივის ფუნქციას წარმოადგენს: sEr = F (sHr x D). ჰალის კონცეფცია ყოველმხრივი განხილვის საგანი გახდა. მაგალითად, ამერიკელ მეცნიერთა შორის მწვავე დისკუსია გაიმართა ჰალის იმ მოსაზრებების გარშემო, რომლებიც მან გამოთქვა განმტკიცების მექანიზმის შესახებ. როგორც ვიცით, ჰალისთვის ეს მექანიზმი დრაივის რედუქციას გულისხმობს და მკაფიოდ ანტიჰედონისტური ხასიათისაა. მკვლევართა ნაწილს, რომლებისთვისაც განმტკიცების გაგების ჰედონისტური ვერსია (ეფექტის კანონი) უფრო სარწმუნო იყო (მაგ., პაულ თომას იანგი) ამტკიცებდნენ, რომ დრაივის რედუქცია, როგორც მოთხოვნილების დაკმაყოფილების ფაქტი, დაკავშირებულია სიამოვნების მიღებასთან და სწორედ ამის გამო ხდება იგი ახალი ჩვევის განმტკიცების საფუძველი. ამ დებულებას ექსპერიმენტული საბუთი მოეპოვება. გამოირკვა, რომ მშიერ ცხოველს შეიძლება დაასწავლო ლაბირინთიდან გამოსვლა მაშინაც კი, როდესაც განმამტკიცებელ აგენტად საქარინიანი წყალი გამოიყენება. ასეთ სითხეს არა აქვს კვებითი ღირებულება, ამიტომ მას არ შეუძლია დრაივის რედუქცია გამოიწვიოს, შეამციროს შიმშილის მოთხოვნილება. უფრო მეტიც, ეს სითხე მაშინაც იწვევს განმტკიცებას, როდესაც გარეთ ფისტულის საშუალებით გამოიყვანება და კუჭს საერთოდ ვერ აღწევს. იანგი ამ ეფექტებს მხოლოდ სიტკბოს მიერ გამოწვეულ სიამოვნებას მიაწერს. ჰალის დებულება, რომ დრაივის რედუქცია დასწავლის ერთადერთი მექანიზმია, სხვა ასპექტითაც გახდა სადავო. ასე მაგალითად, გამოირკვა, რომ დასწავლა მაშინაც ხორციელდება, როდესაც ფისტულის გამოყენების გზით საკვები ან წყალი არ აღწევს კუჭს, ან როდესაც კოპულაციას არ მოყვება ეაკულაცია. ამ ფაქტებს შეფილდი ე.წ. დამამთავრებელი პასუხის თეორიით ხსნის. დამამთავრებელი პასუხის ცნება შემოტანილია ეთოლოგების მიერ და აღნიშნავს იმ საბოლოო აქტს, რომელიც აგვირგვინებს, ასრულებს რაიმე მოთხოვნილების დაკმაყოფილებასთან დაკავშირებული აქტების წყებას. შიმშილის ან წყურვილის შემთხვევაში ეს არის ჭამა ან დალევა; სქესობრივი მოთხოვნილების შემთხვევაში - კოპულაცია და ა.შ. ჰალის ზოგიერთი ოპონენტი ფიქრობს, რომ განმტკიცების ფუნქციას დასწავლის პროცესში ასრულებს დამამთავრებელი პასუხი და არა დრაივ-მდგომარეობის რედუქცია. ამ თვალსაზრისის უარსაყოფად ჰალმა და მისმა თანამშრომლებმა ჩაატარეს სპეციალური ცდები: მათ საკვები შეჰყავდათ მშიერი ცხოველების კუჭში ან სისხლში უშუალოდ, ე.ი. მოთხოვნილების დაკმაყოფილება ხდებოდა გამოვლენილი დამამთავრებელი პასუხის გარეშე. გამოირკვა, რომ დასწავლა ასეთ შემთხვევაშიც ხორციელდება, რაც დრაივ-რედუქციის მოდელის სასარგებლოდ მეტყველებს. სამაგიეროდ, საწინააღმდეგოს ამტკიცებს ე.წ. ნაწილობრივი განმტკიცების ექსპერიმენტებში მიღებული ფაქტები; გამოირკვა, რომ, რიგ შემთხვევებში, დასწავლის ეფექტი იზრდება, თუ განმტკიცება თან ახლავს არა ყველა სწორ რეაქციას, არამედ მხოლოდ მათ გარკვეულ ნაწილს. საერთოდ კი უნდა ითქვას, რომ კვლევა და მსჯელობა დრაივ-რედუქციის მექანიზმების გარშემო დასწავლის ფსიქოლოგიის ფარგლებში ამოწურულად ვერ ჩაითვლება. ჰალის მთავარი ოპონენტი მაინც ტოლმენი იყო. ისინი ერთმანეთს დასწავლის თეორიის ორ ფუნდამენტურ საკითხში დაუპირისპირდნენ. პირველი დასწავლის ფსიქოლოგიური არსის დადგენას ეხება, რისთვისაც საჭიროა გაირკვეს, თუ რა ახალი კავშირები იქმნება დასწავლის პროცესში და, საერთოდ, რა ფორმით შეინახება გამოცდილება. მეორე საკითხი დასწავლის პროცესს ეხება. აქ მთავარია გავიგოთ, თუ რა პირობებია საჭირო დასწავლის ეფექტის მისაღწევად. ჰალს მიაჩნდა, რომ დასწავლა ნიშნავს S-R კონექციების (კავშირების) შექმნას დრაივ-რედუქციის საშუალებით, ხოლო ტოლმენი თვლიდა, რომ ამ შემთხვევაში წარმოიქმნება შ1-შ2 სტრუქტურები რედუქციის მოტივაციური მექანიზმის გარეშე. ედვარდ ჩეიზ ტოლმენმა (1886-1959) უმაღლესი განათლება თავდაპირველად ფიზიკა-მათემატიკის განხრით მიიღო. ამის შემდეგ დაინტერესდა ფსიქოლოგიით; სწავლობდა ჰარვარდში, სადაც მას მიენიჭა დოქტორის წოდება ფილოსოფიისა და ფსიქოლოგიის დარგში. მანამდე იგი ერთ ხანს ეუფლებოდა ფსიქოლოგიას გერმანიაში, კოფკას ხემძღვანელობით. ალბათ აქედან მომდინარეობს მის მიერ ტრადიციული ფსიქოლოგიის ცნებების მიმღებლობა და ის გახსნილობა, რომელსაც იგი იჩენდა მისი თანამედროვე ევროპული მიმდინარეობების, განსაკუთრებით, გეშტალტფსიქოლოგიისა და ფსიქოანალიზის მიმართ. ამავე დროს, ტოლმენი ყოველთვის რჩებოდა ბიჰევიორისტული მრწამსის პრინციპულ დამცველად. 1918 წლიდან მისი სახელი უკავშირდება ბერკლის (კალიფორნიის) უნივერსიტეტს, სადაც უდიდესი აღიარება მოიპოვა. ეკავა ხელმძღვანელი პოსტები აშშ-ს რიგ სამეცნიერო საზოგადოებებში, იყო ნაციონალური აკადემიის წევრი. ცნობილია, რომ უოთსონისეულ ბიჰევიორიზმს თავი მოჰქონდა ანტიფილოსოფიური პოზიციით. ტოლმენის შეხედულებას, ისევე როგორც მთელ ნეობიჰევიორიზმს, ოპერაციონიზმის სახით ნათლად გამოკვეთილი ფილოსოფიური საფუძველი აქვს. ოპერაციონიზმის იდეები, რომელიც თავისი ბუნებით ლოგიკური პოზიტივიზმისა და პრაგმატიზმის ერთგვარ სინთეზს წარმოადგენს, პირველად 1927 წელს გამოთქვა ფიზიკოსმა ბრიჯმენმა ამ მეცნიერების ცნებათა ობიექტურობისა და “მეცნიერულობის” დასადგენად. ოპერაციონიზმის დასრულებულ ფილოსოფიურ სისტემად ჩამოყალიბების საქმეში დიდი წვლილი შეიტანეს როგორც ვენის წრის ფილოსოფოსებმა, ისე ნეობიჰევიორისტმა ფსიქოლოგებმა. ერთ-ერთი უმთავრესი ფაქტორი, რომელიც ოპერაციონიზმის ფილოსოფიური თეორიის დამუშავებას განაპირობებდა, ბიჰევიორისტული ფსიქოლოგიის პრინციპების დასაბუთების სურვილი იყო. ოპერაციონიზმის მიხედვით, ყოველგვარი მეცნიერული ცნების შინაარსს შეადგენენ არა საგნისა თუ მოვლენის თვისებები, არამედ დაკვირვებადი ოპერაციების (მოქმედებების) სისტემა, რომლითაც ეს ცნება დგინდება. ბრიჯმენი ნათელყოფს ამ დებულებას ფიზიკის ცნებების, სახელდობრ, სიგრძის ცნების მაგალითზე, რომელიც მთლიანად დაიყვანება სიგრძის გაზომვის კონკრეტული ოპერაციების ჯამზე. იგივე ითქმის სხვა ცნებებზეც: სიჩქარე, მასა და ა.შ. თუ ცნება ოპერაციულ კრიტერიუმს ვერ აკმაყოფილებს, ის მეცნიერულ აზრს მოკლებული ხდება. ასეა, მაგალითად, სივრცის უსასრულობის ცნების შემთხვევაში, რომლის შინაარსის დადგენა უსასრულო რაოდენობის ოპერაციების შესრულებას მოითხოვს. იგივე ითქმის ფსიქოლოგიური ცნებების მიმართაც. მათი შინაარსი შესაძლებელია და საჭიროა გამოიხატოს დაკვირვებადი ოპერაციების ტერმინებში, რომელთაც მიმართავს ცდისპირი თუ ექსპერიმენტატორი. ასეთი მიდგომის შემთხვევაში ფსიქოლოგიური ცნებები, რომლებიც თავისი სუბიექტურობის გამო ნაკლებად ექვემდებარება ობიექტურ და ე.ი. მეცნიერულ დახასიათებას, თითქოს ნახულობს თავისი დადგენის ემპირიულად სანდო გზას. საბოლოო ჯამში, ოპერაციონიზმი სწორედ ცნებათა მეცნიერულობის კრიტერიუმების დადგენას ცდილობს. ამიტომ, სავსებით გასაგებია, რომ ისეთ ობიექტივისტურად ორიენტირებულ ფსიქოლოგიას, როგორიც ბიჰევიორიზმი იყო, ოპერაციონისტური მეთოდოლოგია ზედმიწევნით ზუსტად მოერგო. ტოლმენი ამ მეთოდოლოგიას, პირველ რიგში, შუალედური ცვლადების შესწავლის ამოცანასთან დაკავშირებით მიმართავს. ამ ცვლადებთან ერთად, რომელთა შემოტანითაც ტოლმენმა მნიშვნელოვნად გაამდიდრა ფსიქოლოგიის ცნებითი აპარატი, გამოიყოფა ე.წ. დამოუკიდებელი და დამოკიდებული ცვლადები. დამოუკიდებელ ცვლადებად მიჩნეულია: გარემოს სტიმულები, ორგანიზმული ლტოლვა ანუ დარღვეული წონასწორობის საწყისი ფიზიოლოგიური მდგომარეობა, მემკვიდრეობა, გამოცდილება ანუ ძველი ვარჯიში და ასაკი. ეს ფაქტორები საწყისი მიზეზების სახით განსაზღვრავს ქცევას, ანუ დამოკიდებულ ცვლადს, მაგრამ ამას უშუალოდ, პირდაპირ კი არ აკეთებს, არამედ შუალედურ ცვლადებზე მოქმედების გზით. თავის მთავარ ამოცანად ტოლმენი იმის ემპირიულ კვლევას მიიჩნევდა, თუ როგორ მიმდინარეობს შუალედური ცვლადების აღმოცენება-ფორმირება და, შემდგომ, მათი ჩართვა-რეალიზაცია ქცევის დეტერმინაციაში. ამ შუალედურ ცვლადებს მოტივაციური და შემეცნებითი რიგის მოვლენები შეადგენს. მათ აღსანიშნავად ტოლმენი მიმართავს ტრადიციული ფსიქოლოგიის ცნებებს, ასეთებია: მიზანი, მოთხოვნილება, ლტოლვა, მზაობა, განზრახვა, მოლოდინი, გეშტალტი და სხვა. ეს არ ნიშნავს, რომ ტოლმენი ცნობიერების ფსიქოლოგიის ცნებებით ოპერირებს. პირიქით, როგორც ნამდვილი ბიჰევიორისტი, იგი მთლიანად გამორიცხავს ცნობიერების, ინტროსპექციის მონაცემებს. შუალედურ ცვლადებში შემავალი ფენომენებისა და პროცესების დახასიათება ხდება წმინდა ობიექტური მონაცემებით, ოპერაციულად, იმ რეგისტრირებული ცვლილებების საშუალებით, რომლებსაც ისინი იწვევენ კონტროლირებად დამოუკიდებელ ცვლადებსა და ქცევაში. საბოლოოდ, ყველაფერი დაიყვანება ემპირიულად განხორციელებულ კონკრეტულ რეაქციებზე და ოპერაციებზე, რასაც ცდის სიტუაციაში ახორციელებს ცხოველი და მკვლევარი. შუალედური ცვლადის კლასიკური მაგალითია შიმშილი, რომელსაც, როგორც შინაგან მდგომარეობას, ცდისპირში პირდაპირ ვერ დააკვირდები ვერც ადამიანში და ვერც ცხოველში. მიუხედავად ამისა, შიმშილი შეიძლება სავსებით ობიექტურად და ზუსტად დავუკავშიროთ ექსპერიმენტულ ცვლადებს, მაგალითად დროის ხანგრძლიობას, რომლის განმავლობაში ორგანიზმი მოკლებული იყო საკვებს, ან დამოკიდებელი ცვლადის, ქცევის მახასიათებლებს - ვთქვათ, შეჭმული საკვების რაოდენობას ან მისი შთანთქვის სიჩქარეს. ამრიგად, არადაკვირვებადი ფაქტორი (ამ შემთხვევაში შიმშილი) ზუსტ ემპირიულ შეფასებას ექვემდებარება და ამით ხელმისაწვდომი ხდება გაზომვებისა და ექსპერიმენტული მანიპულაციებისთვის. როგორც ვხედავთ, ტოლმენის ფსიქოლოგიური შეხედულება სავსებით იმსახურებს თავის ერთ-ერთ სახელწოდებას - ოპერაციული ბიჰევიორიზმი. ამავე დროს, ეს სახელწოდება არ არის ერთადერთი, მას აგრეთვე მოიხსენიებენ, როგორც მოლარულ ბიჰევიორიზმს, მიზნობრივ ბიჰევიორიზმს და შემეცნებით ანუ კოგნიტურ ბიჰევიორიზმს. უნდა ითქვას, რომ ყველა მათგანი სამართლიანია, რადგან სამივე ნაწარმოებია ტოლმენის მიერ გამოყოფილი ქცევის აღწერითი მახასიათებლებიდან. იგი ერთმანეთს უპირისპირებს ქცევის ორგვარ დახასიათებას: მოლეკულარულს და მოლარულს. პირველს მიმართავდა უოთსონი მარტივი S-R კავშირების ანალიზისას; ამ კავშირის საფუძველზე აშენებული აქტივობა მთლიანად აღიწერება ფიზიკურ და ფიზიოლოგიურ ტერმინებში, ანუ დაიყვანება იმ პროცესებზე, რომლებიც რეცეპტორებში, გამტარ გზებში და ეფექტორებში მიმდინარეობს. ტოლმენის სამართლიანი შენიშვნით, ასეთი მოლეკულარული მიდგომით ქცევის რამდენადმე მართებული გაგება შეუძლებელია. მისი აზრით, ყოველგვარი ქცევა მართლაც შეიცავს მოლეკულარულ სეგმენტებს, ანუ ფიზიოლოგიურ კომპონენტებს, მაგრამ იგი არ წარმოადგენს მათ მექანიკურ ჯამს, არ დაიყვანება მათზე; ქცევა ახალი თვისებრიობაა, მას საკუთარი აღწერითი მახასიათებლები და ნიშნები აქვს. ტოლმენს მოჰყავს მოლარული ქცევის მაგალითები: ვირთხა დარბის ლაბირინთში, კატა გამოდის ექსპერიმენტული გალიიდან, ადამიანი მიემართება სახლში სასადილოდ, ქალი ლაპარაკობს ტელეფონზე, მოსწავლე ავსებს ფსიქოლოგიურ ტესტს და ა.შ. მნიშვნელოვანი განსხვავებების მიუხედავად, მათ აერთიანებთ ის არსებითი გარემოება, რომ მოლარული ქცევა წარმოადგენს მთლიანი ორგანიზმის ერთიან შეგუებით აქტივობას და არა იზოლირებული სენსო-მოტორული პასუხების რიგს. მოლარულ ქცევას სამი ძირითადი აღწერითი ნიშანი აქვს. 1) მიზნობრიობა ან მიზანმიმართულობა. აქ არ იგულისხმება მიზანი, როგორც ცნობიერების ფენომენი. ქცევა ობიექტურად არის მიმართული რაიმე რეზულტატზე, მიზანზე, მიუხედავად იმისა, გაცნობიერებულია ის თუ არა. ამიტომ, მიზანმიმართულობა ერთნაირად ახასიათებს ცხოველისა და ადამიანის ქცევას; ამ დებულებას მთლიანად ადასტურებს ტოლმენის საეტაპო შრომის სათაური: “მიზნობრივი ქცევა ცხოველებთან და ადამიანთან”. 2) მიზნის მისაღწევად გამოყენებულ ობიექტებთან მოპყრობის გარკვეული სურათი. როცა ადამიანი სამსახურიდან სახლში ბრუნდება, მისი ქცევა ხასიათდება არა მხოლოდ სათანადო მიზნით, არამედ იმ ობიექტებთან სპეციფიკური მოპყრობის წესით, რომლებიც ქცევის განხორციელების საშუალებებს წარმოადგენენ (გზა, ტრანსპორტი და ა.შ.). არსებითად, აქ ლაპარაკია იმაზე, თუ რა კონკრეტული მოქმედებების გამოყენებით სრულდება ქცევა. 3) სელექტიურობა საშუალებე ბად გამოყენებული ობიექტების მიმართ. ამაში ვლინდება ორგანიზმის მზაობა არჩეულ იქნეს ის საშუალებები, რომლებსაც მიზნამდე უმოკლესი გზით მივყავართ. ერთი სიტყვით, ცხოველისა თუ ადამიანის ქცევაზე დაკვირვება გვიჩვენებს, რომ იგი მიმართულია მიზანზე, ხორციელდება გარკვეული საშუალებების გამოყენებით და, რომ მიზნისა და საშუალებების მიმართებას გარკვეული სტრუქტურა აქვს. ეს სტრუქტურა პლასტიურია; ამოცანისა და ვითარებების გათვალისწინებით, ინდივიდს საშუალება აქვს, აირჩიოს და ქცევაში ჩართოს სხვადასხვა სენსორული და მოტორული სისტემები. ამაში მჟღავნდება ქცევის გონიერება, “გამგებიანობა” ან, უფრო ზუსტად, მისი შემეცნებითი, კოგნიტური ბუნება. მაშასადამე, “ქცევა, რომელიც განიხილება როგორც მოლარული, არის მიზნობრივი და კოგნიტური. მიზნები და შემეცნებითი მომენტები შეადგენს მის უშუალო საფუძველს და ქსოვილს”. ყოველივე ეს ადასტურებს, რომ ტოლმენის თეორიის ყველა სახელწოდება, რომელიც დაკავშირებულია ქცევის მოლარულობასთან, მიზნობრიობასთან და კოგნიტურობასთან, კანონიერია. ისიც კანონზომიერია, რომ ყველაზე ხშირად ტოლმენის კონცეფციას კოგნიტურ ბიჰევიორიზმს უწოდებენ. საქმე ისაა, რომ ქცევის შემეცნებითი ხასიათი თეორიაში ვლინდება არა მხოლოდ მოვლენის (ქცევის) აღწერის, არამედ ახსნის დროსაც. ეს განსაკუთრებით იჩენს თავს დასწავლის მექანიზმების დახასიათებისას. ყველა ბიჰევიორისტის მსგავსად, ტოლმენისთვისაც დასწავლის საკითხი ქცევის ფსიქოლოგიის ცენტრალური საკითხია. ტოლმენის მიხედვით, დასწავლის არსი მდგომარეობს არა S-R კავშირის შექმნასა და გაძლიერებაში, არამედ გარკვეული პერცეპტულ-კოგნიტური სტრუქტურების ჩამოყალიბებაში, რომლებიც შუალედური ცვლადები არიან. აქ, ფაქტობრივად, ლაპარაკია ცოდნაზე, სიტუაციაში გარკვეულ ორიენტირებულობაზე. ეს ცოდნა მოცემულია მოლოდინების სახით, რომლებიც აშუალებენ მიზნისა და საშუალებების ურთიერთმიმართებას. კოგნიტური სტრუქტურის (სხვანაირად გეშტალტის) ჩამოყალიბება ნიშნავს იმდაგვარი მოლოდინის წარმოქმნას, როცა მოცემულ სტიმულზე (s1) გარკვეული მოქმედებით (r1), პასუხის შემთხვევაში გაჩნდება სხვა სტიმული (s2). ჩემი ძაღლი, ამბობდა ტოლმენი, ავტომანქანის საყვირის გაგონებაზე გზაზე გამოდის და და ჩემი მანქანის გამოჩენას ელოდება. ამგვარად, კოგნიტური სტრუქტურის ფორმულა ასე გამოიყურება (s1-r1s2). ასეთი სტრუქტურები ერთიანდება რთულ სისტემებში, რომლებსაც ტოლმენი კოგნიტურ რუქებს უწოდებს. “სწორედ ეს რუქა მიუთითებს ქცევის გზებსა (მარშრუტებსა) და მიმართულებებზე, გარემოს ელემენტების ურთიერთკავშირებზე და, საბოლოო ჯამში, ზუსტად განსაზღვრავს, როგორ საპასუხო რეაქციას განახორციელებს ცხოველი”. ასე მაგალითად, ლაბირინთიდან გამოსვლისას ცხოველი სამოძრაო ჩვევათა ერთობლიობას კი არ იძენს (როგორც ჰალი ფიქრობს), არამედ ლაბირინთის მარშრუტის ცოდნას, გზის კოგნიტურ რუქას. ეს რუქა, ფაქტობრივად, ლაბირინთის ასახვა, რეპრეზენტაციაა. მასში, ტოლმენის თქმით, მოცემულია ორიენტაცია სათანადო სტიმულებსა და რეაქციებს შორის არსებულ მიმართებებში: ამ კედლის დანახვისას უნდა გაკეთდეს გარკვეული მოძრაობა (მარჯვნივ გახვევა), რის შემდეგაც გამოჩნდება ახალი სტიმული, რომელზეც სხვაგვარი პასუხი იქნება საჭირო და ასე შემდეგ, მიზნამდე. იქმნება სიგნალთა გამოჩენის მოლოდინების ერთგვარი რიგი. თუ მოლოდინი არ გამართლდება, ქცევა შეიცვლება, თუ გამართლდება, პირიქით, განმტკიცდება. მაშასადამე, კოგნიტური რუქების ფორმირების პროცესი მოლოდინების გამართლებისა და არა მოთხოვნილებების დაკმაყოფილების გზით ხორციელდება. ტოლმენის აზრით, შემეცნებითი სტრუქტურის წარმოქმნისთვის საჭიროა არსებობდეს გეშტალტის შექმნის ობიექტური პირობები - შინაგანი კუთვნილება, მეზობლობა დროსა და სივრცეში და სხვა (აქ გამოჩნდა გეშტალტფსიქოლოგიის პირდაპირი გავლენა) და მოტივაცია. ეს უკანასკნელი აუცილებელია: 1) რათა ცოცხალი არსება დასწავლის პროცესში აქტიური იყოს და 2) რომ ის, რაც დასწავლილია, გამოვლინდეს. მიუხედავად ამისა, ჰალისაგან განსხვავებით, ტოლმენი უარყოფს დასწავლის პროცესში დრაივის რედუქციის, მოთხოვნილების დაკმაყოფილების აუცილებლობას. ეს მოსაზრება გარკვეულ ფაქტებს ეყრდნობა. მათ შორის ყველაზე მნიშვნელოვანი, უდავოდ, ე.წ. ლატენტური დასწავლის ექსპერიმენტია. ის შემდეგში მდგომარეობს: ლაბირინთში მოთავსებული ვირთაგვების ერთი ჯგუფი ყოველთვის იღებს საჭმელს ლაბირინთიდან გამოსვლისას, ხოლო მეორე ჯგუფის ცხოველთა ქცევის განმტკიცება მხოლოდ რამდენიმე დღის მერე იწყება; მანამადე ისე გადაადგილდებიან ლაბირინთში, რომ საჭმელს არ იღებენ. მიუხედავად ამისა, მათი დასწავლის ეფექტურობის საბოლოო მაჩვენებლები თითქმის არ განსხვავდება პირველი ჯგუფის ცხოველების მონაცემებისაგან, ე.ი. მათი დასწავლა ბევრად უფრო სწრაფად მიმდინარეობს, ვიდრე ეს უნდა მომხდარიყო, თუ ლაბირინთი სრულიად უცხო იქნებოდა მათთვის. სავარაუდოა, რომ იმ დღეების განმავლობაში, როცა ცხოველების ქცევა არ მტკიცდებოდა, ისინი მაინც იძენდნენ ლაბირინთში სწორი მოქმედების გამოცდილებას, სწავლობდნენ გზას და იყენებდნენ ამ ცოდნას მაშინვე, როგორც კი ამის საჭიროება გაჩნდებოდა, ანუ როდესაც სწორ მოქმედებას განმტკიცება მოჰყვებოდა. ამ ექსპერიმენტებით თითქოს მტკიცდება, რომ დასწავლისთვის მოთხოვნილების დაკმაყოფილება აუცილებელი არ არის. თუმცა არსებობს ამ ცდების სხვაგვარი გააზრებაც, რომლის მიხედვითაც მოცემულ ცდებში მაინც ხდება გარკვეული სახის დრაივის, კერძოდ გამოკვლევის (ცნობისმოყვარეობა) მოთხოვნილების დაკმაყოფილება და, მაშასადამე, განმტკიცება. ასეა თუ ისე, ტოლმენს მიაჩნდა, რომ აღნიშნული ექსპერიმენტები მხოლოდ იმას კი არ ამტკიცებს, რომ დასწავლა დრაივის რედუქციის გარეშეც ხორციელდება, არამედ ნაწილობრივ იმასაც, რომ დასწავლისას სწორედ კოგნიტური სტრუქტურები და არა S-R კავშირები იქმნება; ცხოველები ლაბირინთში ორიენტაციას სწავლობენ. ამ თეზისის გასამტკიცებლად ტოლმენი მიუთითებდა იმ ადამიანებზე, რომლებიც კარგად იცნობენ ქალაქს ან მიდამოს; მათ შეუძლიათ მივიდნენ ერთი წერტილიდან მეორეში სხვადასხვა გზით და მარშრუტით, რადგან აქვთ არემარის კოგნიტური რუქა. არსებითად იგივეს ადასტურებს ექსპერიმენტები, სადაც ცხოველები სწავლობენ ლაბირინთიდან გამოსვლას სირბილით, შემდეგ კი იძულებული ხდებიან ლაბირინთიდან ცურვით (ე.ი. სრულიად სხვა მოძრაობების, რეაქციების გამოყენებით) გამოაღწიონ, რასაც წარმატებით ართმევენ თავს. ტოლმენის შეხედულება დასწავლაზე და ქცევასთან მის მიმართებაზე თითქოს უფრო პროგრესულად გამოიყურება. მართლაც, ჰალისგან განსხვავებით, მან აჩვენა, რომ ცოცხალი არსებები უბრალოდ კი არ რეაგირებენ გარემოცვაზე, ისინი ეცნობიან მას და თავის ქცევაში, მიმდინარე სტიმულებთან ერთად, იყენებენ გამოცდილებაში დაცულ გარემოს რეპრეზენტაციებს. ამავე დროს, ტოლმენის კონცეფციაში სერიოზულ სირთულეს ქმნის ჰომუნკულუსის პრობლემა; იგი არაპირდაპირი ფორმით გულისხმობს რეალური ვირთხის თავში პატარა ვირთხის არსებობას, რომელიც კითხულობს კოგნიტურ რუქებს და ირჩევს ქცევის მიმართულებას. ჰალის მიმდევრებმა ეს სირთულე შეუმჩნეველი არ დატოვეს. და მაინც, მოლარული ქცევის არსებითი ნიშნების დახასიათებით, დასწავლის მექანიზმების ექსპერიმენტულ-თეორიული კვლევით და, რაც მთავარია, შუალედური ცვლადების იდეის შემოტანით, ტოლმენმა უდავოდ, დიდი როლი ითამაშა ქცევის ფსიქოლოგიური შესწავლის საქმეში. ნეობიჰევიორიზმის (პირველ რიგში, ჰალის) იდეების გადმოტანა პიროვნების ფსიქოლოგიის სფეროშიც სცადეს. ამ მხრივ განსაკუთრებით აღსანიშნავია ჯონ დოლარდის (1900-1980) და ნილ მილერის (1909-2002) კლასიკური შრომა “პიროვნება და ფსიქოთერაპია” (1950). ავტორებს სურთ ხიდის გადება ბიჰევიორიზმსა და ფსიქოანალიზს შორის. ფსიქოანალიზის ბევრი ცნება (განდევნა, გადატანა, იდენტიფიკაცია, სიმპტომი, სუპერ ეგო და სხვა) - განხილულია ბიჰევიორიზმის დებულებების ჭრილში. აქ იგულისხმება, როგორც დასწავლისა და მეორადი დრაივების ფორმირების მექანიზმები, ისე მილერის მიერ ჩამოყალიბებული მოტივაციური ტენდენციების კონფლიქტის მოდელი. ამ მოდელში მილერმა გამოიყენა ლევინის მოსაზრება მოტივაციური კონფლიქტის სამი სახის თაობაზე (მიახლოება-მიახლოება, განრიდებაგანრიდება და მიახლოება-განრიდება) და ჰალის სკოლაში გამოთქმული ჰიპოთეზა ე.წ. მიზნის გრადიენტის შესახებ. ამ ჰიპოთეზის თანახმად, მისწრაფების ძალა მიზან-ობიექტთან მიახლოების კვალდაკვალ იზრდება (მიახლოების გრადიენტი). შესაბამისად, განრიდების ტენდენცია მით უფრო დიდია, რაც უფრო მცირეა მანძილი უარყოფითი ვალენტობის მქონე ობიექტამდე (განრიდების გრადიენტი). ეს უკანასკნელი ტენდენცია პირველზე უფრო ძლიერია. მილერმა კონფლიქტის ტიპებისა და მიზნის გრადიენტის კონცეპტები ექსპერიმენტულად გაამყარა და შექმნა მოტივაციური კონფლიქტის საერთო მოდელი. მილერმა და დოლარდმა გამოიყენეს ეს მოდელი, აგრეთვე შეხედულება შიშსა და შფოთვაზე, როგორც მეორად დრაივებზე და მათ რედუქციაზე იმის საჩვენებლად, თუ როგორ ხდება ნევროტული ქცევის ფორმირება. განვითარების პროცესში ბავშვმა უნდა მოახერხოს (ისწავლოს) თავისი პირველადი დრაივების (კვებითი იქნება, სექსუალური თუ აგრესიის) სოცი ალურად მისაღებ ფორმაში რეალიზება. ამ ტენდენციების მიუღებელ ფორმაში გამოვლენა ისჯება უფროსების მიერ. დასჯა იწვევს გარკვეული სტიმულების მიმართ შიშისა ან შფოთვის მეორადი დრაივების ფორმირებას. ეს დრაივები თვითონ ხდება ისეთი აქტივობის აღმძვრელები, რომელიც მათ რედუქციას იწვევს (მაგ., ბრძოლის ან განრიდების რეაქცია), ხოლო ეს რედუქცია, თავის მხრივ, მათ განმტკიცებას უზრუნველყოფს. თუ ამ ყველაფერს მიახლოებაგანრიდების ტენდენციების კონფლიქტსაც დავუმატებთ, მივიღებთ იმის სურათს, თუ როგორ ხდება, დასწავლის თეორიის თვალსაზრისით, ნევროტული კონფლიქტების სიმპტომების, ანუ ნევროზის ჩამოყალიბება. მილერი და დოლარდი იმითაც ინტერესდებიან, თუ როგორაა შესაძლებელი ამ ნევროზების მკურნალობა. ისინი თანმიმდევრულნი არიან და ფსიქოთერაპიის პრინციპებსაც დასწავლის კანონზომიერებების შესაბამისად განიხილავენ. თუ ნევროტული ქცევა დასწავლის შედეგია, ამბობენ ისინი, მაშინ საწინააღმდეგო ეფექტის მიღწევა (დასწავლილის ჩაქრობა) შესაძლებელია იგივე პრინციპების შესაბამისად, რითაც დასწავლა ხორციელდებოდა. ფსიქოთერაპია ქმნის პირობების სისტემას, რომელიც დასწავლილი ნევროტული ჩვევების მოსპობისა და არანევროტული ჩვევების დასწავლის საშუალებას მოგვცემს. ამ შემთხვევაში თერაპევტი “მასწავლებლად” წარმოგვიდგება, ხოლო პაციენტი - “მოწაფედ”. მილერმა და დოლარდმა უთუოდ მისცეს გარკვეული ბიძგი ქცევითი ფსიქოთერაპიის განვითარებას, მაგრამ ბიჰევიორალური ფსიქოთერაპიის ფუძემდებლად მაინც ჯოზეფ ვოლპე (1915-1997) ითვლება. ბიჰევიორიზმთან სრულ შესაბამისობაში, იგი ნევროტულ ქცევას განსაზღვრავს, როგორც დასწავლის პროცესში შეძენილი არაადაპტური ქცევის ჩვევას. ვოლპემ შეიმუშავა სპეციალური ტექნიკა პირობითი, შეძენილი ნევროტული რეაქციების ჩასაქრობად. ეს ე.წ. სისტემატური დესენსიბილიზაციაა. ვოლპე იყენებდა პროგრესული კუნთური რელაქსაციის ტექნიკას. პაციენტს ასწავლიან ღრმა რელაქსაციას. შემდეგ, რელაქსაციის მდგომარეობაში, მან თანმიმდევრულად უნდა წარმოიდგინოს გარკვეული სიტუაციები, რომლებიც მის შიშს უკავშირდება. თერაპევტი წინასწარ ადგენს ასეთი სიტუაციების იერარქიულ ნუსხას. თავდაპირველად პაციენტი წარმოიდგენს შფოთვასთან ან შიშთან ყველაზე ნაკლებად ასოცირებულ სიტუაციას. თუ რელაქსაციის ფონზე ის შემაწუხებლად აღარ განიცდება, მაშინ იწყება მუშაობა შედარებით უფრო მძიმე სიტუაციის წარმოდგენაზე და ა.შ. საბოლოოდ, ყველაზე მძიმე სიტუაციებიც კი შიშს აღარ იწვევეს. არსებობს ამ ტექნიკის სხვა ვარიანტებიც. მაგალითად, ზოგიერთ შემთხვევაში, პაციენტს პირდაპირ ათავსებენ ფობიურ სიტუაციაში. ფსიქოკორექციულ და ფსიქოთერაპიულ პრაქტიკაში ფართოდ გამოიყენება სხვა სახის ბიჰევიორალური მეთოდებიც (თუნდაც იგივე სკინერის “ჟეტონების სისტემა”, რომელსაც ქვემოთ შევეხებით). კლასიკური ბიჰევიორიზმის უნაყოფობა S-R სქემის შეზღუდულობით იყო გამოწვეული. ჰალი, ტოლმენი და მათი მიმდევარი ნეობიჰევიორისტები ამ სქემის შუალედური ცვლადებით შევსების გზით ცდილობდნენ ქცევის ადეკვატური მოდელის ჩამოყალიბებას. მაგრამ ისინიც სერიოზული წინააღმდეგობების წინაშე აღმოჩდნენ, რასაც, საბოლოოდ, ნეობიჰევიორიზმის კრახი მოყვა. საქმე ისაა, რომ შუალედურ ცვლადებს, ფაქტობრივად, კვლევაში შემოჰქონდა ფსიქიკური (შემეცნებითი და მოტივაციური) ფაქტორები, რომელთა გარეშე ორგანიზმისა და გარემოს აქტიური ადაპტაციური ურთიერთმიმართება ანუ ქცევა შეუძლებელია. ნეობიჰევოირიზმის მიღწევები, რაც განსაკუთრებით თვალსაჩინოდ დასწავლის კანონზომიერებების შესწავლისას გამოვლინდა, სწორედ ამ ვითარების გათვალისწინების შედეგი იყო. მეორე მხრივ, პოზიტივიზმისა და მისი ნაირსახეობის, ოპერაციონიზმის მეთოდოლოგიაზე დამყარებული ობიექტივისტური მიდგომა, რაც საზოგადოდ ყოველგვარი ბიჰევიორიზმის არსებითი ნიშანია, რეალურად შეუძლებელს ხდიდა ამ ცვლადების ადეკვატურ გააზრებას. იგი კრძალავდა მათ წარმოდგენას შინაგანი, ფსიქიკური სამყაროს მოვლენების სახით და მოითხოვდა მათ აღწერას ობიექტურად დაკვირვებადი პროცედურებისა და ოპერაციების საშუალებით. ობიექტური ოპერაციებით კი მხოლოდ ობიექტურ ფაქტებს თუ გამოავლენ. ამრიგად, განაგრძობდა რა თეორიაში ფსიქიკის მნიშვნელობის უარყოფას, ნეობიჰევიორიზმი, ფაქტობრივად, უშვებდა ქცევაში ფსიქიკის მონაწილეობას. ეს წინააღმდეგობა, ბოლოს და ბოლოს, იმდენად საგრძნობი გახდა, რომ თვით ტოლმენი, თავის ერთ-ერთ ბოლო შრომაში, იძულებული შეიქნა განეცხადებინა: “შუალედურ ცვლადებს მივყავართ ისეთ ჰიპოთეზებამდე, რომელთა საფუძველია ინტუიცია, საღი აზრი, ფენომენოლოგია და ძალიან ზოგადი, არცთუ მთლად გამოკვეთილი ნეიროფიზიოლოგიური იდეები”. ეს აღიარება ძალიან ნიშანდობლივია; ის ეკუთვნის მკვლევარს, რომელმაც ფსიქოლოგიაში შუალედური ცვლადების ცნება შემოიტანა და, აქედან გამომდინარე, შესაძლებლად ჩათვალა ფსიქოლოგიური ცნებებისთვის ობიექტური მნიშვნელობის მინიჭება. მაგრამ, რა უნდა ითქვას ბიჰევიორისტზე, რომელიც ეყრდნობა ფენომენოლოგიას და ინტუიციას? 1960 წელს გამოცემულ გახმაურებულ წიგნში “ქცევის გეგმები და სტრუქტურები” ჯ. მილერი, ი. გალანტერი და კ. პრიბრამი შეეცადნენ პასუხი გაეცათ ამ კითხვაზე. ისინი მსჯელობენ, თუ რამდენად აზრიანია, რომ ცნობიერების ფენომენებს, კერძოდ გეგმას, შუალედური ცვლადი ეწოდოს და ამით ოპერაციონალური ბიჰევიორიზმის ტერმინებში გამოიხატოს; საბოლოოდ, ავტორები მიდიან დასკვნამდე, რომ ეს არაფერს მოიტანს, ვინაიდან, თუ ბიჰევიორისტი, პრინციპში თანახმაა საქმე იქონიოს ინტროსპექციის მონაცემებთან, იგი უკვე სუბიექტური ბიჰევიორისტია, მიუხედავად იმისა, სურს მას ეს თუ არა1. სწორედ ასე დაემართა ნეობიჰევიორიზმს. სამოციანი წლებიდან ის თანდათანობით თმობდა პოზიციებს; ქცევის მოდელები სულ უფრო მეტად ივსებოდა სუბიექტური შინაარსით. ეს იქამდე გრძელდებოდა, ვიდრე თეორიული პარადიგმა რადიკალურად არ შეიცვალა და ასპარეზზე ახალი მიმდინარეობა - კოგნიტივიზმი არ გამოვიდა. 9.3. ოპერანტული ბიჰევიორიზმი გვიანდელი ბიჰევიორიზმის წამყვანი ფიგურაა ბერას ფრედერიკ სკინერი (1904-1990). იგი ამერიკის ერთ-ერთი ყველაზე სახელგანთქმული ფსიქოლოგი და ნაციონალური აკადემიის წევრი იყო. სკინერმა დაამთავრა ჰამილტონკოლეჯი ნიუ-იორკში და ასპირანტურა ჰარვარდში, სადაც 1931 წელს მიენიჭა ფილოსოფიის დოქტორის წოდება. შემდგომში მოღვაწეობდა მინესოტასა და ინდიანას შტატების უნივერსიტეტებში, ხოლო 1948 წლიდან ჰარვარდის უნივერსიტეტის პროფესორია. 30-იანი წლებიდან სკინერი შეუდგა დასწავლის მექანიზმების კვლევას ცხოველებში - “ორგანიზმების ქცევა” (1938); 50-იანი წლებიდან დაიწყო თავისი მოდელის გავრცელება ადამიანის ქცევაზე - “მეცნიერება და ადამიანის ქცევა” (1953), “ვერბალური ქცევა” (1957), ხოლო 70იანი წლებიდან სოციალური ქცევისა და საზოგადოებრივი მოვლენების გაგებაზეც - “თავისუფლებისა და ღირსების მიღმა” (1971). განმაზოგადებელი შრომებიდან აღსანიშნავია წიგნები “ბიჰევიორიზმის შესახებ” (1974) და “ფიქრები ბიჰევიორიზმსა და საზოგადოებაზე” (1978). სკინერის აზრით, მეცნიერება ფაქტებიდან ამოდის და კანონზომიერებისკენ მიემართება. მისი ზოგადი მიზანია მოვლენების პროგნოზირება და მართვა. ქცევის ანალიზისას (ასე უწოდებს სკინერი თავის მიდგომას ფსიქოლოგიისადმი) კვლევა უნდა მიმდინარეობდეს მარტივიდან რთულისკენ. ამიტომ, უნდა დავიწყოთ შედარებით დაბალი რიგის ორგანიზმების შესწავლით, სადაც უფრო ადვილია ქცევის გამომწვევი გარემო ფაქტორების კონტროლი და მანიპულაცია. ადამიანის ქცევას აქვს თავისი სპეციფიკა, მაგრამ ფუნდამენტური კანონზომიერებები ყველგან ერთია. ამ კანონზომიერებების გამოვლენა შესაძლებელია ერთეული ორგანიზმის შესწავლისას, ამიტომ საჭირო არ არის დიდი რაოდენობის ინდივიდების კვლევასთან დაკავშირებული სტატისტიკური მეთოდების გამოყენება. ასეთია, მოკლედ, სკინერის სისტემის მეთოდოლოგიური პრინციპები. რაც შეეხება საკუთრივ ფსიქოლოგიურ თეორიას, ჰალთან და ტოლმენთან შედარებით, სკინერი უფრო რადიკალური ბიჰევიორიზმისკენ იხრება. იგი ანალიზის ორწევრიან სქემას უბრუნდება და მხოლოდ დაკვირვებად ცვლადებს აღიარებს; ესენია სტიმული, რეაქცია და განმტკიცება, რომლებიც ობიექტურად ფიქსირდება და იზომება. მათი ურთიერთმიმართების ზუსტი აღნუსხვით და დახასიათებით შესაძლებელი ხდება ქცევის მართვა, კორექცია, კონტროლი, რაც, სკინერის აზრით, ფსიქოლოგიური მეცნიერების საბოლოო მიზანია. მისი განხორციელება ფსიქოლოგიის პრაქტიკული გამოყენების საშუალებას იძლევა. სწორი, ადაპტური რეაქციების ფორმირების პროცესის კანონზომიერებათა შესასწავლად სკინერმა უამრავი ცდა ჩაატარა. ამისთვის მან გამოიგონა სპეციალური ექსპერიმენტული დანადგარი, რომელსაც შემდგომში სკინერის პრობლემური ყუთი შეარქვეს. ის თორნდაიკის პრობლემური ყუთების პირდაპირი მემკვიდრეა და წარმოადგენს გალიას, რომელშიც დამაგრებულია მანიპულატორი (ბერკეტი ან ღილაკი). გალიაში მოთავსებული მშიერი ცხოველი (სკინერი ცდებს თეთრ ვირთაგვებზე და მტრედებზე ატარებდა) შემთხვევით ეხება (თათით ან ნისკარტით) მანიპულატორს და იღებს განმტკიცებას (საკვებ ბურთულას). ფიქსირდება დაწოლვის ძალა, სიხშირე და ხანგრძლიობა, რაც რაქციების ბევრად უფრო ზუსტი აღრიცხვის საშუალებას იძლევა, ვიდრე, თუნდაც, თორდაიკის ყუთებში იყო შესაძლებელი. ამ ხელსაწყოთი შეისწავლება რეაქციების გაძლიერებისა ან შესუსტების კანონზომიერებები სხვადასხვა სტიმულებისა (სინათლე, ხმა) და განმამტკიცებელი აგენტების (დადებითი ან უარყოფითი) მიწოდების რეჟიმებთან მიმართებაში. მაგალითად, შესაძლებელია განმტკიცება მხოლოდ გარკვეული სენსორული სიგნალის მერე ხდებოდეს; ასევე შესაძლებელია ცვალებადობდეს თვით განმტკიცების სქემა - იყოს მუდმივი ან ნაწილობრივი. პირველ შემთხვევაში განმტკიცდება ყველა სწორი რეაქცია. გამოირკვა, რომ განმტკიცების ასეთი რეჟიმის პირობებში რეაქცია სწრაფად გამომუშავდება, მაგრამ სწრაფადვე ქრება. ამ კუთხით უფრო ეფექტურია ნაწილობრივი განმტკიცება. ის, თავის მხრივ, შეიძლება იყოს ორი სახის: რეგულარული და არარეგულარული (ვარიატიული). პირველ შემთხვევაში განმტკიცება ხდება ყოველთვის, რეაქციების გარკვეული რაოდენობის შესრულების ან გარკვეული დროის მონაკვეთის გავლის შემდეგ; მეორე შემთხვევაში, განმტკიცება არ უკავშირდება რეაქციების მკაცრად განსაზღვრულ რიცხვს ან დროის ინტერვალს. ექსპერიმენტებმა უჩვენა, რომ ძლიერი და მყარი რეაქციების მისაღებად ყველაზე ეფექტური სწორედ ვარიატიული განმტკიცების რეჟიმია. თავად განმტკიცება შეიძლება ორი სახის იყოს: პოზიტიური და ნეგატიური. პოზიტიური განმტკიცება რეაქციის შემდეგ დადებითი სტიმულის (მაგ. საკვები, სითხე, სექსუალური კონტაქტი) მიცემას გულისხმობს, ხოლო ნეგატიური განმტკიცებისას უარყოფითი სტიმულაციის (მაგ., ტკივილის მომგვრელი ელექტროდენი, უსიამოვნო ხმა) მოცილება ხდება. სკინერი თვლის, რომ ყველა მოქმედება, რეაქცია შეიძლება ორ კლასად დაიყოს. პირველს მიეკუთნება რეაქციები, რომლებსაც პავლოვი შეისწავლიდა. მათ სკინერი რესპონდენტულს უწოდებს. ამ შემთხვევაში რეაქცია ყოველთვის არის პასუხი რაიმე სტიმულზე (უპირობო ან პირობით გამღიზიანებელზე). დასწავლა იმაში მდგომარეობს, რომ ძველი რეაქცია (მაგ., ნერწყვის გამოყოფა) უკავშირდება ახალ გამღიზიანებელს (სინათლე ან ბგერა) უპირობო და პირობითი გამღიზიანებლების დროში მეზობლობის გამო. ამასთან, რეაქცია ყოველთვის და ავტომატურად განმტკიცდება. სკინერის ყუთში ცხოველი სხვაგვარ მოქმედებას ახორციელებს. მას ოპერანტული რეაქცია ეწოდება, და არ წარმოადგენს უშუალო პასუხს რაიმე სტიმულზე. ახალი რეაქცია (ბერკეტზე დაწოლა, ღილაკზე ნისკარტის დარტყმა) სპონტანურად აღმოცენდება და განმტკიცდება, თუ ის სწორია. ამ შემთხვევაში დასწავლა ახალი რეაქციის მონახვაში და გაძლიერებაში მდგომარეობს. მოქმედება განმტკიცების მიღების საშუალებაა, მისი ინსტრუმენტია; ამიტომ ასეთ დასწავლას, ინსტრუმენტულსაც უწოდებენ. ოპერანტულ რეაქციებს სკინერი აქტიურ ქცევად განიხილავს. სწორედ მათი საშუალებით ხორციელდება გარემოსთან შეგუება. ბუნებრივად მიმდინარე ადაპტაციის პროცესში ოპერანტული ქცევის ფორმირება და შეცვლა განმტკიცებებთან მისი თანხვედრის შემთხვევითობაზეა დამოკიდებული. მაგრამ, თუ მოქმედების განმტკიცებასთან შეუღლების პროცესი მიზანდასახულად არის წარმართული, შესაძლებელი უნდა იყოს ქცევის მართვა ისე, როგორც გვესაჭიროება. ადამიანის ყველა მეტ-ნაკლებად რთული ქცევა ოპერანტული ბუნებისაა და ექვემდებარება იმ ზოგად კანონზომიერებებს, რაც ცხოველთა ქცევის შესწავლის საშუალებით დადგინდა. დასწავლის ფუნდამენტური პრინციპები და მექანიზმები, სკინერის აზრით, თავისუფლად შეგვიძლია მივუყენოთ ადამიანს, როცა მისი ქცევის ფორმირების, კონტროლისა და რეგულაციის ამოცანებია გადასაწყვეტი. აქედან გამომდინარე, ოპერანტული განმტკიცების ტექნიკა გამოყენებულ იქნა მოსწავლეებისა და სტუდენტების სწავლებაში, გონებრივად ჩამორჩენილი ბავშვების აღზრდაში, ფსიქიურ დაავადებათა მკურნალობაში და ა.შ. ფსიქიური დაავადება ავადმყოფობად არც - განიხილება. ადამიანი ავად კი არ არის, არამედ, უბრალოდ, არაადეკვატურად რეაგირებს სტიმულებზე; მას არასწორი ქცევა აქვს ჩამოყალიბებული. ამ დეფექტის გასაგებად და აღმოსაფხვრელად სულიერი ტრავმების, ცნობიერი თუ არაცნობიერი კონფლიქტების, განდევნილი ლტოლვებისა თუ თვითშეფასების მექანიზმებზე კი არ უნდა ვილაპარაკოთ, არამედ ქცევის მართვის პრინციპებს მივმართოთ. ამ პრინციპების თანახმად, ადამიანებს არასწორი, “ავადმყოფური” ქცევა იმიტომ უყალიბდებათ, რომ სოციალურ გარემოში ადაპტური ქცევა არ იყო სათანადოდ განმტკიცებული და ხდებოდა არაადეკვატური ქცევის განმტკიცება. ასეა თუ ისე, მდგომარეობის გამოსწორება, ანუ ქცევის მოდიფიკაცია, გაუმჯობესება, ყველა შემთხვევაში შედარებით უფრო ადაპტური და ადეკვატური აქტივობის თანდათანობითი განმტკიცების გზით ხორციელდება. ქცევის მოდიფიკაციის ტექნოლოგიის ერთ-ერთი ვარიანტი ფსიქიატრიულ კლინიკებში გავრცელებული ე.წ. ჟეტონების სისტემაა. პაციენტების მიერ სხვადასხვა პოზიტიური მოქმედებების შესრულება (მაგ., ოთახის დალაგება, მორიგეობა სასადილოში, ინიციატივის გამოჩენა და სხვა) ჯილდოვდება ჟეტონებით; პაციენტებს შეუძლიათ ამ ჟეტონების გადაცვლა მათთვის სასურველ საგნებზე (სიგარეტი, ტკბილეული, ჟურნალი, ბილეთი კინოში და ა.შ.). ფსიქიატრიული კლინიკის მკაცრად კონტროლირებად პირობებში ფაქტობრივად შესაძლებელია, რომ პაციენტის თითქმის ყველა მოთხოვნილების დაკმაყოფილება რაიმე “კარგი” ქცევის შესრულებას ან არშესრულებას დაუკავშირდეს. ირკვევა, რომ ჟეტონებით განმტკიცების ეს სისტემა საკმაოდ ეფექტურია არაადაპტური ქცევების ჩაქრობისა და ადაპტური ქცევების ფორმირების თვალსაზრისით. ქცევის მოდიფიკაციის ამ პროგრამამ გაამართლა სხვა სიტუაციებშიც, სახელდობრ, გონებაჩამორჩენილებთან, დელიკვენტურ მოზარდებთან, აგრესიულ ან აუტისტურ ბავშვებთან, აგრეთვე სასკოლო თუ საოჯახო პრობლემების დარეგულირებისას. ფართოდ გავრცელდა სკინერის მიერ შექმნილი პროგრამირებული სწავლების მეთოდი. სკოლაში საგნების სწავლების ეფექტურობის ასამაღლებლად, აქაც ოპერანტული დასწავლის პრინციპები გამოიყენეს. სკინერი ყოველგვარ ცოდნას განსაზღვრავს, როგორც გარკვეული მასალის გამოყენების უნარს საჭირო შედეგის მისაღწევად. ამიტომ, პედაგოგიურ პროცესში ცოდნის მიღება, არსებითად, ორ რაიმეს გულისხმობს: სწორი მოქმედების მონახვას და მის ფიქსაციას. ამ პრინციპებზე აგებული სასწავლო პროგრამები მოთავსებულია სპეციალურ სასწავლო მანქანებში. პროგრამა წარმოადგენს კადრების გრძელ თანმიმდევრობას; ის შეიცავს გარკვეულ ინფორმაციას შესასწავლი საგნის შესახებ და ტექნოლოგიას, რომელიც უზრუნველყოფს ამ ინფორმაციის ეფექტურ გაგება-შეთვისებას და ცოდნის შემოწმებას. ამისთვის მოწაფეს ინფორმაცია ეძლევა ნაბიჯ-ნაბიჯ, მცირე დოზებით; სასწავლო მასალაში შეტანილია ხარვეზები, გამოტოვებულია სიტყვები ან სიმბოლოები, რომლებსაც მოსწავლე ავსებს და ამით მუდმივად აქტიურ მდგომარეობას ინარჩუნებს; უზრუნველყოფილია უწყვეტი უკუკავშირი და მოსწავლე დაუყოვნებლივ იღებს ინფორმაციას თავისი შედეგების შესახებ; ცოდნის ფიქსაცია-გამყარებისთვის გამოყენებულია გამეორებისა და განმტკიცების სისტემა. ამისთვის გამოიყენება სიტყვიერი წახალისება, შექება ან, უბრალოდ, იმის შეტყობინება, რომ პასუხი სწორია - წარმატება თავისთავად ახდენს სწავლების პროცესის სტიმულირებას. დასჯას საერთოდ არ მიმართავენ. სკინერი თვლის, რომ დასჯა არ აუმჯობესებს დასწავლას, თუმცა სკოლა, ტრადიციულად, ყოველთვის მიმართავდა მას. იცავს რა პროგრამირებულ სწავლებას, სკინერი ამტკიცებს, რომ თანამედროვე სასკოლო სისტემა მთლიანად გაკოტრებულად უნდა ჩაითვალოს, რადგან მას არ შეუძლია სხვაგვარად აიძულოს მოსწავლე ისწავლოს, თუ არ დააშინა იგი უსწავლელობის მოსალოდნელი შედეგებით. ავტორი თავისი გამოგონების ბევრ უპირატესობაზე მიუთითებს. პროგრამირებული სწავლებისას სწავლის პროცესი მოსწავლის ინდივიდუალური შესაძლებლობების შესაბამისად მიმდინარეობს; რთულ მასალაზე გადასვლა მხოლოდ წინა თემების სრულყოფილი ათვისების შემდეგ ხდება; შემთხვევითობა და ეშმაკობა გამორიცხულია, ვინაიდან სწორი პასუხი საკითხში გარკვეულობას გულისხმობს; მოსწავლე ზუსტადაა ინფორმირებული თავისი წარმატებების შესახებ. დღეს სასწავლო მანქანები კომპიუტერებმა შეცვალა. ამან განუზომლად უფრო ეფექტური და საინტერესო გახადა სწავლის პროცესი. კომპიუტერი ცოდნის (ინფორმაციის) მიწოდების უზარმაზარ შესაძლებლობებს ფლობს. თანაც, კომპიუტერი ცოდნის გადაცემით არ იზღუდება; ის მოსწავლესთან დიალოგში შედის, აძლევს რჩევებს, ახსენებს, მიანიშნებს, აჩვენებს საკითხს სხვადასხვა რაკურსში და ა.შ. რაც შეეხება სოციალური ქცევის ანალიზს, აქ ისეთივე სურათია რაც სხვა სახის ქცევების შემთხვევაში. სკინერს მიაჩნია, რომ სოციალური ქცევის მართვისთვის განმტკიცებების ორგანიზებული და ეფექტური სისტემაა საჭირო. ასეთი მიდგომისას “ლიტერატურა, ფერწერა და ესტრადა შეიძლება განხილულ იქნეს, როგორც კარგად გააზრებული განმტკიცებები”. ადამიანის შინაგანი სამყაროს გამომხატველი ცნებები - განზრახვა, მიზანი, გონება, თვითცნობიერება და პიროვნებაც კი - “ახსნით ფიქციებად” არის მიჩნეული. მეორე მხრივ, იგნორირებულია ის, რომ ქცევა, პირველ რიგში, აქციაა და არა რეაქცია, რომ მას აქტიური, შინაგნად დეტერმინირებული და შემოქმედებითი ხასიათი აქვს. აქედან გამომდინარე, როცა ყველაფერი განმტკიცებების მონაცვლეობასა და გარეგან კონტროლზეა დაყვანილი, მიღებულ აზრსა და მნიშვნელობას კარგავს ისეთი ცნებები, როგორიცაა თავისუფლება, ვალდებულება, ღირსება და სხვა. თავის სკანდალურად ცნობილ წიგნში “თავისუფლებისა და ღირსების მიღმა”, სკინერი აღნიშნულ კატეგორიებს მითებს უწოდებს. ამ შრომაში საზოგადოების პრობლემების გადაჭრისა და სოციალური ჰარმონიის მიღწევის გზად აღიარებულია ქცევის ტექნოლოგია, რომელიც, ისევ და ისევ, განმკიცებათა სახეობისა და მათი მიწოდების რეჟიმის კონტროლზე დაიყვანება. სკინერმა, რომელიც ახალგაზრდობაში მწერლობაზე ოცნებობდა, თავის პოპულარულ რომანში “უოლდენ ორი”, მხატვრულ ფორმაშიც კი აღწერა ის, თუ როგორ გამოიყურება ასეთი საზოგადოება. ამ ყველაფრის მიღმა სერიოზული მოსაზრებები და არგუმენტებია, რომლებიც ქცევის დეტერმინირებულობის აუცილებლობას უკავშირდება, ხოლო დეტერმინიზმის პრინციპი, თავის მხრივ, მყარად არის დაკავშირებული მეცნიერებასთან. ფსიქოლოგიის ისტორიაში სკინერი, ალბათ, ყველაზე პრინციპულ დეტერმინისტად უნდა ჩაითვალოს. მისი პოზიცია ერთმნიშვნელოვანია და თანმიმდევრული. “თუ გვსურს გამოვიყენოთ მეცნიერული მეთოდები ადამიანთა ურთიერთობის სფეროში, ჩვენ ვალდებულები ვართ დავუშვათ, რომ ქცევა კანონზომიერებებს ექვემდებარება და დეტერმინირებულია. ჩვენ უნდა ვეცადოთ იმის აღმოჩენას, რომ ადამიანის ქმედებები გარკვეული პირობების შედეგია, და თუ ეს პირობები დადგინდება, ჩვენ შევძლებთ ვიწინასწარმეტყველოთ მისი მოქმედებები”. აქედან გამომდინარე, სკინერი ნამდვილ ბრძოლას უცხადებს ადამიანის ფილოსოფიაში შექმნილ წარმოდგენებს, რომლებიც, მისი აზრით, შეუძლებელს ხდის ადამიანის ქცევის მეცნიერულ შესწავლას. აქ საუბარია ადამიანის თავისუფლების, ღირსების, პასუხისმგებლობის, შემოქმედების იდეებზე. სკინერი კარგად ხედავს, რომ ამ წარმოდგენებით მთელი დასავლური ცივილიზაციაა გამსჭვალული და მათ ასე ადვილად არავინ დათმობს. “მოწოდება, რომ უკუვაგდოთ ეს შეხედულებები, ნიშნავს დაემუქრო ბევრ სათუთად ნალოლიავებ რწმენას, ძირი გამოუთხარო იმას, რაც ადამიანის ბუნების შთამაგონებელ და შემოქმედებით კონცეფციად გამოიყურება”. და მაინც, ამ ნაბიჯის გადადგმა აუცილებელია. ალტერნატივა გამოკვეთილია: ან კანონზომიერება, დეტერმინიზმი და მეცნიერება, ან თავისუფლება, ინდეტერმინიზმი და მითოლოგია. თავისუფლებას ორი მნიშვნელობა შეიძლება ჰქონდეს: ის ან იარლიყია, რომელსაც მივაწერთ ქცევას, როცა არ გვესმის ან არ ვიცით მისი მიზეზები, ან, “თუ თავისუფლება მართლაც არსებობს, ფორმები, რასაც ის იღებს, აბსოლუტურად შემთხვევითი უნდა იყოს”. ღირსება ისეთივე ახსნითი ფიქციაა, როგორც თავისუფლება. ჩვენს შიგნით მოთავსებული და საკუთარი ნების მქონე მე-ს იდეის ბოლო დასაყრდენი შემოქმედებაა, მაგრამ ესეც უბრალო მეტაფიზიკური იარლიყია, რომლის მიღმა ქცევის კონკრეტული მიზეზების არცოდნა იმალება. შემოქმედებითი ქცევა არაფრით განსხვავდება სხვა ქცევებისაგან, გარდა იმისა, რომ ელემენტები, რომლებიც მას წინ უსწრებენ და განსაზღვრავენ, ნაკლებად არის შესწავლილი. ქცევის ელემენტები თუ ფაქტორები, სკინერის მიხედვით, ადამიანის გარეთ, რეალურ გარემოში უნდა ვეძებოთ; ამიტომ, ოპტიმალური ქცევის ფორმირება და, საზოგადოდ, ნორმალური ცხოვრების მოწყობა შინაგან “ნებაზე” კი არ არის დამოკიდებული, არამედ გარემო პირობების სწორ და ეფეტურ ორგანიზაციაზე. ქცევა გარემოთი იმართება, მოგვწონს ეს თუ არა; ჩვენი საქმეა მივიღოთ ეს ფაქტი და გარემოცვის ისეთი კონსტრუირება მოვახერხოთ, რომ ის შეესაბამებოდეს ჰუმანისტურ მიზნებს. ამიტომ, პირველ პლანზე წამოიწევს პირობების მანიპულირება და ქცევის კონტროლი. სკინერის პოზიცია უკომპრომისო და რადიკალურია, სწორედ ამიტომ ეწოდება მის სისტემას რადიკალური ბიჰევიორიზმი; მისი მთლიანი გაზიარება ფსიქოლოგთა უმრავლესობისთვის ძნელი აღმოჩნდა. საკმაოდ დიდი პროტესტი გამოიწვია სკინერის სისტემამ ფართო ინტელაქტუალურ საზოგადოებრიობაშიც, რაც ბუნებრივიცაა - როგორ შეიძლება ეჭვი შეიტანოს თავისუფლების იდეაში ერმა, რომლის სათავე თავისუფლების დეკლარაციაა. მიუხედავად ამისა, სკინერის პრინციპულობა და თანმიმდევრულობა უდიდეს პატივისცემას იმსახურებს. როგორც სხვა შემთხვევებში, სკინერმა რადიკალური მეთოდით სცადა თავისუფლების პრობლემის გორდიას კვანძის გახსნა: თუ თავისუფლების იდეა ვერ ურიგდება მეცნიერების მოთხოვნებს, აუცილებელია მისი უარყოფა, რაც არ უნდა ძნელი იყოს ეს კულტურული ტრადიციისა თუ მორალური ფილოსოფიის თვალსაზრისით. ქცევის მეცნიერული შესწავლის საქმე ამ პრობლემას ყოველთვის ჩიხში შეჰყავდა და ფსიქოლოგიურ აზროვნებას გამოუვალი წინააღმდეგობების ხლართებში აქცევდა. საკმარისია გავიხსენოთ თუნდაც უ. ჯეიმსი, ერთ-ერთი ყველაზე ნათელი მოაზროვნე ფსიქოლოგიის ისტორიაში; იგი ამბობდა, რომ თავისუფლების ცნება სამეცნიერო ლაბორატორიის კართან უნდა დავტოვოთო. ამავე დროს, შინაგანად სჯეროდა ნების თავისუფლებისა და გამალებით ცდილობდა ფარდა აეხადა ამ პრობლემის საიდუმლოებისათვის, თუმცა, სხვებივით, უშედეგოდ (იხ. თავი 6.4). შეიძლება ითქვას, რომ სკინერმა XXI საუკუნის ფსიქოლოგიას თამამი გამოწვევა ესროლა - შეინარჩუნოს, თუ საჭიროდ ჩათვლის, თავისუფლების იდეა და, ამავე დროს, არ გამოვიდეს ქცევის შესწავლის მეცნიერული ჩარჩოებიდან, დარჩეს დეტერმინაციისა და კანონზომიერების იდეების ერთგული. საკმაოდ გავრცელებული შეხედულების თანახმად, სკინერს, როგორც თეორეტიკოსს, ფსიქოლოგიაში პრინციპული სიახლე არ შემოუტანია; იგი არსებითად, აგრძელებდა თორნდაიკისა და უოთსონის ხაზს, ხოლო მისი დიდი პოპულარობა, ძირითადად, ბიჰევიორალური ტექნიკის პრაქტიკული დანერგვით არის გაპირობებული. ეს შეფასება, გარკვეული აზრით, სამართლიანია, თუნდაც იმიტომ, რომ სკინერი საერთოდ სკეპტიკურად იყო განწყობილი მეცნიერებაში თეორიის როლის მიმართ და საკუთარ თავს “სისტემურ ემპირიკოსად” მიიჩნევდა. და მაინც, თუ მხოლოდ ამით შემოვიფარგლებით, გაუგებარი დარჩება, რატომ ითვლება სკინერი, ფროიდთან ერთად, XX საუკუნის ყველაზე გავლენიან ფსიქოლოგად. საქმე ისაა, რომ სკინერი იყო საბუნებისმეტყველო ან სციენტისტური ფსიქოლოგიის პრინციპების ერთ-ერთი ყველაზე აქტიური გამტარებელი. იგი ფიქრობდა, რომ: 1) მეცნიერების შესწავლის არეში უნდა მოექცეს მხოლოდ ობიექტურად აღრიცხვადი მოვლენები; 2) მკაცრი ექსპერიმენტული პროცედურების საშუალებით დადგინდეს მათ შორის არსებული მიმართებები და 3) გამოვლენილი კანონზომიერებების საფუძველზე შემუშავდეს პრაქტიკული პროგრამები ადამიანების ცხოვრებისეული პრობლემების გადასაჭრელად. ამ მარტივი და ცხადი პრინციპებიდან გამომდინარე, ფსიქოლოგიის საკვლევი სფერო იზღუდება დაკვირვებადი ქცევით, რომელიც, აგრეთვე, აღრიცხვადი და გაზომვადი ფაქტორებითაა გაპირობებული (სიტუაციისა და განმტკიცების რეჟიმების მონაცემები). ფართო ექსპერიმენტული კვლევის შედეგად სკინერმა ერთმნიშვნელოვნად დაადგინა ამ მოვლენებს შორის არსებული ურთიერთკავშირები და აჩვენა, თუ როგორ არის შესაძლებელი ქცევის გაკონტროლება და მართვა ლაბორატორიულ პირობებშიც და სასიცოცხლო ამოცანების გადაწყვეტის პროცესშიც. ზუსტი კანონზომიერებებისა და პრაქტიკული ეფექტურობის დეფიციტით შეშფოთებული ფსიქოლოგებისთვის სკინერის ეს წარმატებები მართლაც შთამბეჭდავად გამოიყურებოდა. სწორედ ეს იყო მიზეზი, რის გამოც მან, სავსებით დამსახურებულად, უდიდესი ავტორიტეტი და აღიარება მოიპოვა. ყოველივე ამას თავისი შებრუნებული მხარეც აქვს. აღნიშნული მიღწევები ხომ ფსიქოლოგიური რეალობის გამარტივებისა და შეზღუდვის ხარჯზე მოხდა! ფსიქოლოგიური კვლევის მიღმა დარჩა ყველაფერი ის, რაც გარეგან დაკვირვებაში არ ფიქსირდება, ინდივიდის შიგნითაა, მაგრამ მაინც განსაზღვრავს ქცევას. ამ მოვლენებს არსებობის უფლება კი მიეცა, მაგრამ მათი მეცნიერული შესწავლა შეუძლებლად ჩაითვალა. ცოცხალი არსება, ადამიანი, შავი ყუთია. ჩვენ ვერ დავინახავთ, თუ რა არის მასში. შავი ყუთის შინაარსი პოზიტიური ცოდნის საგანი ვერ გახდება. ამიტომ ფსიქოლოგიის კვლევის სფეროდან გამოირიცხა ცნობიერი და არაცნობიერი პროცესები, პიროვნების თვისებები და დისპოზიციები. ისინი, ვინც ყოველივე ამას ადამიანის ბუნების მოუცილებელ ნაწილად თვლიდნენ, ცხადია, ვერ შეურიგდებოდნენ ეგზომ რადიკალურ თვალსაზრისს. ამიტომ სხვა პოზიციაზე მდგომი მეცნიერები ხშირად გამოთქვამდნენ უკმაყოფილებას სკინერის სისტემის ამა თუ იმ ასპექტის მიმართ. სკინერი, როგორც წესი, ასეთ გამოსვლებს უპასუხოდ არ ტოვებდა. ამ მხრივ საყურადღებოა მისი დისკუსია ხომსკისთან და როჯერსთან. გამოჩენილი ლინგვისტი ნოემ ხომსკი (1926-) აკრიტიკებდა ბიჰევიორიზმის, კერძოდ სკინერის თვალსაზრისს მეტყველების პროცესის ბუნების შესახებ, რომელიც გადმოცემულია ცნობილ წიგნში “ვერბალური ქცევა”. სკინერის თანახმად, მეტყველება ქცევაა და ექვემდებარება იმავე კანონზომიერებებს, რასაც ყველა ქცევა. მეტყველების სწავლის პროცესში მშობლები დადებითად რეაგირებენ ბავშვის მიერ სიტყვის სწორ ხმარებაზე, გამართულ ფრაზაზე, კარგ გამოთქმაზე და პირიქით, შეძლებისდაგვარად ზღუდავენ არასწორ ვერბალურ რეაქციებს. მეტყველება, სკინერის მიხედვით, მთლიანად შეძენილი, დასწავლილი ქცევაა, რომელიც თითოეული ვერბალური რეაქციის თანდათანობითი განმტკიცების პროცესში ყალიბდება. ამის საპირისპიროდ, ხომსკი ამტკიცებდა, რომ ენის შეთვისების პროცესის დაყვანა ოპერანტული დასწავლის კანონზომიერებებზე შეუძლებელია. ენის არსებითი კომპონენტები თანდაყოლილია. ენა არ ისწავლება ყოველი სიტყვის გამეორების მექანიკურ პროცესში. ბავშვები წარმოთქვამენ გრამატიკულად გამართულ ფრაზებს, რომლებიც არასდროს მოუსმენიათ. ხომსკის აზრით, ეს აიხსნება გარკვეულ სიღრმივ სტრუქტურებზე დაფუძნებული ბავშვის იმპლიციტური მიდრეკილებით ენის მიმართ. თანდაყოლილია ენობრივი ინფორმაციის გადამუშავებისა და ენის აბსტრაქტული სტრუქტურების ფორმირების ერთგვარი სქემა, ენის შეთვისების გამოცდილებამდელი მექანიზმი, რომელიც მეტყველების ფორმირების პროცესს განსაზღვრავს. ამით აიხსნება, რომ ბავშვები მთელ მსოფლიოში ერთი ტემპით ითვისებენ ენას და ამ პროცესში ერთსა და იმავე ეტაპებს გაივლიან ერთნაირი თანმიმდევრობით. ამ თანდაყოლილ მექანიზმს სხვაგვარად ენობრივ ნიჭიერებასაც უწოდებენ. ხომსკის ფრიად მკაცრი შეფასებით, ადამიანის სამეტყველო აქტივობის სკინერისეული გააზრებისას ბიჰევიორისტული თეორია აბსურდამდე მიდის და იმდენად შორს სცილდება რეალობას, რომ უკვე მეცნიერებადაც ვეღარ ჩაითვლება. ფსიქოლოგიის ისტორიკოსებს სამართლიანად მიჩნიათ, რომ ხომსკის კრიტიკამ, რომელიც პირველად 1959 წელს გაისმა, ერთ-ერთი ყველაზე შესამჩნევი გავლენა იქონია ზოგადად ბიჰევიორიზმის დასამარების პროცესზე. სიღრმივი სტრუქტურების საკითხი მხოლოდ ვერბალურ ქცევასთან მიმართებაში არ დაისმის. სკინერი საზოგადოდ “ცარიელი ადამიანის” თეზისიდან ამოდის და მხოლოდ გარემოსეულ, სიტუაციურ განსაზღვრულობას აღიარებს. ინვაიერონმენტალიზმი საერთოდ ბიჰევიორიზმის დამახასიათებელი ნიშანია. სკინერის პოზიცია ამ შემთხვევაშიც რადიკალურია. მის მიერ ფაქტობრივად იგნორირებულია მთელი ის თეორიული და ემპირიული ცოდნა, რომელიც ფსიქოლოგიაში არსებობს პიროვნებისა და ხასიათის ტიპების, კონსტიტუციური ნიშნების, ნასახების, დისპოზიციების, მიდრეკილებების, პიროვნული თვისებების და ა.შ. თანამედროვე ფსიქოლოგიას მოეპოვება იმის სარწმუნო ემპირიული მონაცემები, რომ ადამიანის აქტივობის მრავალი ასპექტი (კოგნიტური ფუნქციები, ტემპერამენტი, პიროვნული თვისებები, ნიშნები და სხვა) მეტ-ნაკლებად განსაზღვრულია გენეტიკური (თანდაყოლილი) ფაქტორებით. ეს მონაცემები ძირს უთხრის სკინერის მტკიცებას, რომ ადამიანებს შორის ინდივიდუალური განსხვავებებისა და საერთოდ ქცევის განმაპირობებელი ფაქტორები მთლიანად გარემოშია მოთავსებული. სიზუსტისთვის საჭიროა აღინიშნოს, რომ სკინერი არ უარყოფს გენეტიკური ფაქტორების არსებობას, თუმცა მიაჩნია, რომ მათი როლი გადაჭარბებულადაა წარმოდგენილი. მემკვიდრეობის დადგენა შეიძლება ქცევის პროგნოზირებაში დაგვეხმაროს, მაგრამ ის უსარგებლოა ქცევის კორექცია-მართვის თვალსაზრისით, რადგან არ ექემდებარება შეცვლას. ამის გამო სკინერს გამართლებულად მიაჩნია მემკვიდრეობასთან დაკავშირებული მონაცემების იგნორირება. კრიტიკის მეორე ტალღა წამოვიდა სკინერის იმ მოსაზრებებთან დაკავშირებით, რომლებიც ქცევის მართვასა და კონტროლს ეხება. ამ კუთხით მისი ყველაზე პრინციპული და ავტორიტეტული ოპონენტი კარლ როჯერსი იყო. სკინერის თვალსაზრისი შემდეგში მდგომარეობს: არსებობენ ადამიანები, ვინც კონტროლს ტირანიის გამოხატულებად მიიჩნევენ და მოგვიწოდებენ მთლიანად უარი ვთქვათ მასზე. ასეთი პოზიცია არა მხოლოდ უტოპიურია, არამედ მავნეც. კონტროლი სოციალურ ცხოვრებაში ყოველთვის იყო და იქნება, რადგან მის გარეშე საზოგადოება უბრალოდ ვერ იარსებებს. პრობლემა, სკინერის აზრით, მაკონტროლებელი ძალებისა და პირობების მოცილებაში კი არ არის, არამედ მათ მაქსიმალურად გეგმაზომიერ და ეფექტურ გამოყენებაშია. აქამდე კონტროლის ყველაზე გავრცელებული ფორმა დასჯის მექანიზმის გამოყენებას ითვალისწინებდა. სკინერის კვლევებმა აჩვენა, რომ დასჯა არაეფექტურია და ზოგჯერ მავნეც. ქცევა, რომელიც დასჯამ უნდა აღკვეთოს, როგორც წესი, არ ქრება და კვლავ იჩენს თავს. დასჯამ შეიძლება გამოიწვიოს ემოციონალურად და სოციალურად უარყოფითი შედეგები: შფოთვა, შიში, ანტისოციალური ქმედება, დარწმუნებულობისა და თვითპატივისცემის დაქვეითება და ა.შ. დასჯის მუქარამ შესაძლებელია იმაზე უარესი ქცევისკენ უბიძგოს ადამიანს, ვიდრე ის, რომლისთვისაც თავდაპირველად დაისაჯა. ერთი სიტყვით, იშვიათ შემთხვევებში უაღრესად არასასურველი ან სახიფათო ქცევის დასათრგუნად, შესაძლოა გამართლებულიც იყოს დასჯის გამოყენება, მაგრამ საზოგადოდ, უნდა ვეცადოთ შევქმნათ ისეთი გარემო, სადაც არა იძულების, არამედ დადებითი განმტკიცების მეშვეობით გამოვუმუშავებთ ადამიანებს საზოგადოებრივად მისაღები მოქმედების სტილს ან ქცევის ახალ ფორმებს. ასეთი კონტროლი რბილი, ჰუმანური და ეფექტურია. სკინერს მიაჩნია, რომ კონტროლი ორმხრივ ხასიათს ატარებს, ანუ ვინც მართავს და ვისაც მართავენ, ერთმანეთს აკონტროლებენ. მას სჯერა, რომ დემოკრატიულ საზოგადოებაში კონტროლის ორმხრივობის დონე ისეთი იქნება, რაც გამორიცხავს არაჰუმანურ და ტოტალიტარულ მართვას. ეს თეზისი როჯერსში სერიოზულ ეჭვებს აღძრავს. სკინერს მხედველობიდან რჩება, რომ ორმხრივი კონტროლი თითქმის ყოველთვის ასიმეტრიულია. მართალია, მონათმფლობელი და მონა, გარკვეულად, ერთმანეთს აკონტროლებენ, მაგრამ ეს არ ნიშნავს, რომ მათ კონტროლის ერთნაირი შესაძლებლობები გააჩნიათ. ამიტომ საკითხი გამკონტროლებლის ვინაობის, - ე.ი. ძალაუფლების შესახებ, დიდი საშიშროების შემცველია. ქცევის მართვის ტექნოლოგია ტირანის ხელში საზარელ იარაღად იქცევა. ესეც რომ არ იყოს, როჯერსი არც იმ მიზნებს აღიარებს, რომლებიც კონტროლის მეთოდების “წესიერი” გამოყენების შემთხვევაში უნდა იქნეს მიღწეული. სკინერისთვის ესაა ადამიანის ბედნიერება, ინფორმირებულობა, გაწაფულობა, ნაყოფიერება. რაც მთავარია, დადებითი განმტკიცების ტექნოლოგია გვეხმარება, რომ ამის მიღწევა ჰარმონიული გზით, წინააღმდეგობისა და აღშფოთების გარეშე შევძლოთ. მეტიც, ადამიანები აკეთებენ იმას, რაც მათ სურთ და თავს თავისუფლად გრძნობენ. ისინი იმართებიან ისე, რომ ვერც ამჩნევენ ორგანიზებულ კონტროლს. როჯერსი ფიქრობს, რომ ეს ადამიანების რობოტიზაციას, პიროვნების დაკარგვას ნიშნავს, რომ კონტროლირებადი ბედნიერება და ნაყოფიერება კარგი ცხოვრება კი არა, ფსევდოთავისუფლება და ფსევდობედნიერებაა. როჯერსი გვთავაზობს სხვა ღირებულებებს, რომლებიც მეცნიერებამ ადამიანის თავისუფალი ბუნების გათვალისწინებით უნდა დაისახოს და ამის შესაბამისი მეთოდებით განახორციელოს. ამ შემთხვევაში მთავარია არა იმდენად შედეგი, რამდენადაც პროცესი, პროცესი თვითაქტუალიზაციისა, შემოქმედებითი პოტენციალის გახსნისა, პასუხისმგებლობის განვითარებისა, მოქნილობისა და მრავალმხრივობის შეძენისა. როჯერსი დარწმუნებულია, რომ ამისთვის საუკეთესო პირობებს მის მიერ შემუშავებული კლიენტზე ორიენტირებული, არადირექტიული ფსიქოთერაპია ქმნის (იხ. თავი 11.1.). როჯერსი ვერ ეგუება სკინერის მიერ თავისუფლების უარყოფას. მისი აზრით, თავისუფლება ადამიანის მოუცილებელი ნიშანია. ამავე დროს, მას კარგად ესმის, რომ მეცნიერება მოვლენათა დეტერმინირებულობის, პირობადებულობის, კანონზომიერების გარეშე წარმოუდგენელია. “თუ ქცევას განვიხილავთ როგორც მეცნიერულ ფენომენს, ცხადია, უმჯობესი იქნება ჩავთვალოთ, რომ იგი იმ მიზეზითაა გამოწვეული, რომელიც მას წინ უსწრებდა. ეს მეცნიერების მნიშვნელოვანი ფაქტია. მაგრამ ჩვენი ცხოვრების ასეთივე მნიშვნელოვანი ფაქტია პასუხისმგებლობის შემცველი პირადი არჩევანი, რომელიც ადამიანის ყველაზე არსებითი ნიშანია. იგი წარმოადგენს ფსიქოთერაპიის იმ მთავარ მონაპოვარს, რომელიც წინ უსწრებს ყოველგვარ მეცნიერულ გამოკვლევას”. სკინერს მიაჩნია, რომ ეს ორი ფაქტი, თუ ისინი მართლაც არსებობებენ, ურთიერთგამომრიცხავია. შენიშვნები სკინერის სისტემის სხვა ასპექტების მიმართაც არსებობს. საერთოდ კი უნდა ითქვას, რომ XX საუკუნის ფსიქოლოგთაგან არავის განუცდია ისეთი მძაფრი კრიტიკა და, ამავე დროს, არავინ ყოფილა ისე დაფასებული, როგორც სკინერი. ამ მხრივ მას მხოლოდ ფროიდი თუ შეედრება. ირაკლი იმედაძე წიგნიდან: ფსიქოლოგიის ისტორია « წინა ნაწილი | გაგრძელება » …
- დაამატა ლაშა to ფსიქოლოგია at 1:11pm on მაისი 23, 2018
- თემა: მიგელ დე უნამუნო - აბელ სანჩესი (ნაწილი მეორე)
- ვილს, ჩემს საბრალო ხოაკინიტას... - მიდი, დახედე... სძინავს... - საბრალო, ჯერ არ ესმის, რა არის ეშმაკეული! მაგრამ, გეფიცები, ანტონია, ამ ეშმას გულგვამიდან ამოვიგლეჯ, განვდევნი, დავახრჩობ და აბელის ფერხთით დავანარცხებ... რა სიამოვნებით ვაკოცებდი, მაგრამ მეშინია, არ გავაღვიძო!... - ნუ გეშინია, ხოაკინ აკოცე! მამა დაიხარა და მძინარე ბავშვს აკოცა, ბავშვმა კი ტკბილი ღიმილით უპასუხა კოცნაზე. - ხედავ, ხოაკინ, ისიც გლოცავს. - ნახვამდის, ჩემო მეუღლევ! - მან ცოლსაც აკოცა, კარგა ხანს ვერ მოსწყდა მას. წავიდა თუ არა ხოაკინი, ანტონიამ ღვთისმშობლის ხატის წინ დაიჩოქა. ნადიმზე ჩვეულებრივი საუბარი გაიმართა. მაგრამ ამის მიღმა ავის მომასწავებელი მოლოდინი იგრძნობოდა. ხოაკინი აბელის მარჯვენა მხარეს იჯდა; იგი ფერმიხდილი იყო, არც არაფერს ჭამდა და არც ლაპარაკობდა. თვითონ აბელიც ნელ-ნელა გაურკვეველმა შიშმა აიტანა. დესერტის შემდეგ სუფრაზე „სუ-სუ-სუ-ს!“ ძახილი გაისმა და სიჩუმე ჩამოვარდა. ვიღაცამ თქვა: „ახლა სიტყვა უნდა მოვისმინოთ!“ ხოაკინი წამოდგა. პირველად ყრუდ ლაპარაკობდა, ხმა უკანკალებდა, მერე ნელ-ნელა ძალა მიეცა და რაღაც სრულიად ახალი, მოულოდნელი ჟღერადობა შეიძინა. დარბაზში გამეფებულ სიჩუმეში მხოლოდ მისი ხმა ისმოდა. უკლებლივ ყველა გაოცებული უსმენდა; აქამდე არავის გაეგონა ესოდენ მგზნებარე, მხურვალე, შემოქმედისა და მისი შემოქმედების მიმართ ამგვარი აღტაცებითა და სიყვარულით წარმოთქმული სიტყვა. ხოლო როცა ხოაკინმა გაიხსენა აბელთან ერთად გატარებული ბავშვობის წლები, წლები, როცა არც ერთმა არ იცოდა, რას უმზადებდა მომავალი, ბევრს თვალზე ცრემლიც კი მოადგა. - ჩემზე უკეთ აბელს არავინ იცნობს, - ამბობდა ხოაკინი, - ასე მგონია, მას უფრო ღრმად ჩავწვდი, ვიდრე საკუთარ თავს და ჩავწვდი მეტი სიწმინდით, რამეთუ ჩვენს თავში რომ ვიხედებით, მხოლოდ უწმინდურს ვამჩნევთ, რისგანაც ვართ შექმნილი; სხვაში კი გვინდა ის საუკეთესო დავინახოთ, რაც ჩვენს არსებაშია მიჩქმალული და კიდეც შევიყვაროთ ამისთვის. ეს კი მისადმი აღტაცებით გამოიხატება. აბელმა თავისი ხელოვნებით იმას მიაღწია, რის მიღწევასაც თავადვე ვცდილობდი ჩემს სფეროში; მარტო ესეც კმარა, რომ მაგალითად მივიჩნიო იგი; მისი დიდება ძალასა და ნუგეშს მაძლევს, როცა ვფიქრობ სახელზე, რაც თავად ვერ მოვიპოვე... აბელი ყველა ჩვენთაგანს ეკუთვნის და ყველაზე მეტად კი მე; როცა ასე აღტაცებული ვარ მისი სურათით, ეს იმას ნიშნავს, რომ სურათი იმდენად მეკუთვნის მე, რამდენადაც მის შემქმნელს და ამაში ვხედავ ნუგეშსაც, როდესაც საკუთარ უფერულობაზე დავფიქრდები...“ დროდადრო ხოაკინის ხმა კვნესასავით ისმოდა. დამსწრენი დათრგუნვილი იყვნენ, რადგან ბუნდოვნად შეიგრძნობდნენ მისი სულის დრამას, სულისას, დემონს რომ შებმოდა. - შეხედეთ კაინის ფიგურას, - განაგრძობდა ხოაკინი და თითქოს წვეთ-წვეთად ღვრიდა მდუღარე სიტყვებს, - შეხედეთ, ტრაგიკულ კაინს, მოხეტიალე მუშას ქუეყანისას, ქალაქების მშენებელს, ყოველი ხელობის მამამთავარს, შურისა და სამოქალაქო ცხოვრების დამფუძნებელს! შეხედეთ! რა სინაზით, ამ ბედუკუღმართისადმი რა თანაგრძნობით და სიყვარულითაა შექმნილი, საბრალო კაინი! ჩვენი აბელ სანჩესი ისევე ტკბება თავისი კაინის მზერით, როგორც მილტონი ტკბებოდა თავისი სატანის მზერით, ისევე უყვარს თავისი კაინი, როგორც მილტონს - თავისი სატანა, რამეთუ ტკბობა ნიშნავს სიყვარულს, ხოლო სიყვარული - თანაგრძნობას. ჩვენი აბელი კარგად სწვდება იმის დაუმსახურებელ ცოდვა-ბრალსა და უბედურებას, ვინც მოკლა პირველი აბელი. აკი ბიბლიური ლეგენდის თანახმად, აბელის სიკვდილთან ერთად დამკვიდრდა ამ მიწაზე სიკვდილი. ჩვენი აბელი მარტო კაინის დანაშაულზე როდი მიგვანიშნებს, რადგან იგი ნამდვილად იყო დამნაშავე, ამავე დროს მისადმი თანაგრძნობასაც გვიღვიძებს, გვაიძულებს შევიყვაროთ იგი... ეს სურათი დიდი სიყვარულის გამომხატველი აქტია! როცა ხოაკინმა სიტყვა დაასრულა, დარბაზში წამიერი სიჩუმე ჩამოვარდა და მერე ტაშმა იგრიალა. და მაშინ წამოდგა გაფითრებული, შემკრთალი, აღელვებული აბელი და ცრემლმორეულმა მეგობარს ასე მიმართა: - ხოაკინ, შენი სიტყვა უფრო მეტს ნიშნავს, ვიდრე თვით ჩემი სურათი. ყველა სურათიც კი, რაც აქამდე დამიხატავს და რასაც მომავალში დავხატავ... შენი სიტყვაა სწორედ ხელოვნების ჭეშმარიტი ნიმუში, დიდებული სულის ქმნილება. აქამდე კარგად ვერ ვხვდებოდი, თურმე რა დამიხატავს, მე კი არა, შენა ხარ ამ სურათის ნამდვილი ავტორი, მხოლოდ შენ! გულითადი მეგობრები ქვითინით გადაეხვივნენ ერთმანეთს და კიდევ ერთხელ იგრიალა ტაშმა; გრძნობამორეული სტუმრები ხმამაღალი შეძახილებით წამოხტნენ; და როცა ასე ერთმანეთს გადაჭდობილი იდგნენ მეგობრები, სატანა ყურში ჩასჩურჩულებდა ხოაკინს: „ასე ხვევნა-კოცნაში რომ შეგეძლოს მისი მოხრჩობა!...“ - გასაოცარია! - გაისმოდა აქეთ-იქიდან, - მაინც რა ენამჭევრია! რა სიტყვა თქვა! ვინ იფიქრებდა! აფსუს, ნეტავ ვინმეს მოეფიქრებინა და სტენოგრაფისტი მოგვეწვია! - წარმოუდგენელია! - გაიძახოდა ერთ-ერთი სტუმარი, - ალბათ, ჩემს დღეში ამისთანა სიტყვას ვეღარ მოვისმენ! - ტანში სულ ჟრუანტელი მივლიდა! - ამბობდა მეორე. - შეხედეთ, როგორ გაფითრდა! ასეც იყო, ხოაკინმა ამ გამარჯვების შემდეგ დამარცხებულად იგრძნო თავი, იგრძნო, როგორ იძირებოდა კვლავ სევდის უფსკრულში. არა, სატანა ისევ ცოცხალი იყო. ასეთი წარმატება არც არასოდეს ჰქონია და, ალბათ, არც არასოდეს ექნებოდა. ამან კი მაცდური აზრი აღუძრა, იქნებ ორატორულ ხელოვნებას მივყვე და ამ ასპარეზზე მაინც მოვიპოვო სახელი, ამით მაინც დავჩრდილო ჩემი მეგობრის დიდება მხატვრობაშიო. - დაინახე, როგორ ტიროდა აბელი? - იკითხა უკვე წასვლისას ერთ-ერთმა სტუმარმა. - იმიტომ, რომ მთელი მისი სურათები ხოაკინის ამ ერთ სიტყვადაც არა ღირს. ეს სურათიც ხოაკინმა შექმნა თავისი სიტყვით. მე რომ მკითხოთ, ასეც დავარქმევდი - სურათი წარმოთქმული სიტყვის მოტივებზე. ეს სიტყვა რომ არა, სურათისგანაც არაფერი დარჩებოდა... სულ არაფერი, თუ პირველ პრემიას არ ჩავთვლით! ხოაკინი შინ რომ დაბრუნდა, ანტონია კარებშივე შეეგება და მოეხვია: - უკვე ყველაფერი ვიცი, მიამბეს, აკი გეუბნებოდი! ახლა მაინც გაიგე, ვის უფრო მეტ პატივს სცემენ! დაე, იმანაც გაიგოს, რომ მისი სურათი შენი სიტყვის წყალობით დააფასეს ასე. - მართალი ხარ, ანტონია, მართალი, მაგრამ... - მაგრამ, რა.. შენ ისევ... - ჰო, ისევ... ვერ გეტყვი, რას ჩამჩურჩულებდა ბოროტი სული, ჩემი დემონი, როცა ერთმანეთს გადავეხვიეთ... - არა, არა, ნუ მეტყვი, გაჩუმდი! - მაშ, გამაჩუმე, დამიმუწე პირი! და ანტონიამ ხანგძლივი კოცნით დაუმუწა პირი, თვალები კი ცრემლით ჰქონდა დაბინდული. - იქნებ ასე მაინც განდევნო ჩემგან დემონი, იქნებ კოცნით მაინც შესვა იგი... - მერე ჩემთან რომ გადმოსახლდეს, არა? - სცადა საბრალომ გახუმრება. - ჰო, იქნებ სცადო და ასე მაინც ამომწოვო, შენ იგი ვერას გავნებს, შენს არსებაში უეჭველად მოკვდება. შენს სისხლში ჩაიხრჩობა, - ნაკურთხ წყალში... აბელი რომ შინ მივიდა და ელენასთან მარტო დარჩა, ქალმა უთხრა: - უკვე ყველაფერი ვიცი ხოაკინის სიტყვის შესახებ, კიდევ კარგი, რომ ზეიმი არ ჩაგიშალა, კინაღამ დაგჩრდილა, თურმე!... - ასე რატომ ლაპარაკობ, შენ თვითონ ხომ არ მოგისმენია? - არ მომისმენია, მაგრამ ყველაფერი ვიცი. - ხოაკინმა ალალი გულით ილაპარაკა, სულ ერთიანად დამარეტიანა. გეფიცები, თვითონ არ ვიცოდი, რა დავხატე, ვიდრე მისი აზრი არ მოვისმინე... - ნუ ენდობი ხოაკინს... ნუ ენდობი... როცა გაქებს, სულ სხვას ფიქრობს... - რატომ გგონია, რომ ის არა თქვა, რასაც ფიქრობს! - ვითომ ვერა ხვდები, რომ შენი შურით გული უსკდება! - გაჩუმდი! - ასეა, ასე, სწორედ რომ გული უსკდება, ბოღმა ახრჩობს. - გაჩუმდი, ქალო, გაჩუმდი-მეთქი, გეუბნები! - არა, ეს ეჭვიანობით კი არ მოსდის, მე მას უკვე აღარც ვუყვარვარ, თუკი მართლა ვუყვარდი ოდესმე... შურით... შურით... - გაჩუმდი, გაჩუმდი-მეთქი, გეუბნები! - შეუბუზღუნა აბელმა. - მე კი გავჩუმდები, მაგრამ შენ თვითონ ნახავ... - მე უკვე ვნახე და მოვისმინე კიდეც, ასე რომ კმარა, გაჩუმდი, გეუბნები! XV საბრალო ხოაკინი ამ გამარჯვებამაც ვერ და ვერ განკურნა. „სინანულმა შემიპყრო, - ჩაწერა „აღსარებაში“, - ასეთი სიტყვა რამ მათქმევინა-მეთქი. ვბრაზობდი, რატომ არ მივეცი გზა ჩემ სულში დაგუბებულ ავ ვნებას, რომ საბოლოოდ გავთავისუფლებულიყავი. ვნანობდი, ერთხელ და სამუდამოდ რატომ არ დავასამარე აბელი - მხატვარი, არ ავხადე ფარდა მის ყალბ ხელოვნებას, მის მიმბაძველობას, მის ცივსა და გაზეპირებულ ტექნიკას, მის უგრძნობლობას! ხომ შემეძლო, მისი დიდება ერთბაშად გამეცამტვერებინა, სიმართლე რომ მეთქვა, სათანადოდ რომ შემეფასებინა მისი ნამოღვაწარი, მეც ხომ გავთავისუფლდებოდი ამ გულისმღრღნელი სიძულვილისაგან. ვინ იცის, ეგებ იმ კაინს, ბიბლიურ კაინს, ძმის მკვლელს, სიყვარულიც კი აღეძრა ძმისადმი, როცა მიწაზე უსულოდ გართხმული დაინახა. მაგრამ ასე იყო თუ ისე, ნადიმზე წარმოთქმული სიტყვა გახდა ჩემი მოქცევის საბაბი, ამ დღიდან ჩემ სულში ჩაისახა რწმენა“. ხოაკინმა ამას მოქცევა კი დაარქვა და ასეც ჩაწერა თავის „აღსარებაში“, მაგრამ სინამდვილეში სულ სხვა რამ მოხდა; ანტონიამ რომ დაინახა, ვერც ამან უშველა ხოაკინს ვერაფერიო, შიშმა აიტანა, ვაითუ, ვერც ვერასოდეს ვერაფერი ეშველოს და სხვა გზას მიმართა, იფიქრა, თუ გადასარჩენია, იქნებ ისევ რელიგიამ გადაარჩინოსო და ჩვენს მამა-პაპათა რწმენას, ჩემს საკუთარ რწმენას, ჩემი ქალიშვილის რწმენას მაინც ვაზიარებ, ეგებ ლოცვაში მაინც ჰპოვოს შვებაო. - ადექი და აღსარება თქვი... - განა არ იცი, ეკლესიაში რამდენი წელია ფეხიც კი არ შემიდგამს?.. - მით უმეტეს!... - თუკი არა მწამს... - გეჩვენება, რომ არა გწამს; აი, ამას წინათ ჩვენი მღვდელიც მეუბნებოდა, მეცნიერებს ასე ჰგონიათ, მაგრამ სინამდვილეში მათაც სწამთო. მჯერა, რომ რწმენა, რაც შენ დედაშენმა ჩაგინერგა ანდა რასაც მე ვუნერგავ ჩემს ქალიშვილს... - კარგი, კარგი, თავი დამანებე! - არ დაგანებებ, გემუდარები, წადი, აღსარება თქვი. - მერე ხალხი რას იტყვის, ჩემი შეხედულებები ხომ იციან? - აი, თურმე რა გაწუხებს, ხალხი რას იტყვისო, იმაზე ფიქრობ? ასე იყო თუ ისე, ხოაკინს მაინც ჩაუვარდა გულში ეს საუბარი და იფიქრა, ნეტავ თუ მართლა არა მწამსო; მაშინ, რაკი მაინც არა მწამს, მოდი ვცდი, ეგებ ეკლესიაში ვპოვო შვებაო და დაიწყო იქ სიარული; ზოგჯერ არც იმათ ერიდებოდა, ვინც მისი რელიგიური შეხედულებები უწყოდა. ის კი არადა, მათთან თითქოს თავიც კი მოჰქონდა. ბოლოს აღსარების თქმაც გადაწყვიტა და სულიერ მამასთანაც მივიდა. და იქ, სააღმსარებლოში სულ ერთიანად გააშიშვლა თავისი სული. - მე იგი მძულს, მამაო, მთელი არსებით მძულს და რწმენა, ანდა რწმენის სურვილი რომ არა, ნამდვილად მოვკლავდი... - შვილო ჩემო, ეს ხომ სიძულვილიც არ არის, ეს მხოლოდ შურია და მეტი არაფერი. - შური იგივე სიძულვილია, მამაო. ყოველგვარი სიძულვილი მხოლოდ შურია. - ამისთვის კი საჭიროა შენს გულში კეთილშობილური შეჯიბრის სურვილი გააღვიძო, შენს საქმეში სრულყოფას მიაღწიო და მთელი მონდომებით ემსახურო ღმერთსა და მას. - მუშაობა არ შემიძლია, არ შემიძლია! არა! მისი დიდება მოსვენებას არ მაძლევს! - თავს უნდა მოერიო.. ამისთვის აქვს ბოძებული კაცს თავისუფლება... - მე კი ნების თავისუფლებისა არაფერი მწამს, მამაო; მე ექიმი ვარ! - და მაინც... - რა ბრალი მიმიძღვის ღვთის წინაშე, რომ ასეთი გულღვარძლიანი, ბოროტი, შურიანი და საზიზღარი შემქმნა? მაინც რა მოწამლული სისხლი გადმომცა ასეთი მამაჩემმა? - შვილო ჩემო... შვილო ჩემო.... - არა, თავისუფლების არაფერი მწამს, ხოლო თუ კაცს ეს არა სწამს, თავისუფალიც ვერ იქნება. არა, მე თავისუფალი არა ვარ! თავისუფლება ხომ იმას ნიშნავს, რომ გწამდეს შენი თავისუფლება! - ასეთი ბოროტი იმიტომა ხართ, რომ ღმერთი არა გწამთ! - მერედა ღმერთის ურწმუნობა განა ბოროტებაა, მამაო? - მიჭირს ამის თქმა, მაგრამ თქვენი გაბოროტებული ვნების სათავე სწორედ ეს არის, ღმერთის ურწმუნობა... - განა ღმერთის ურწმუნობაა ბოროტება? ისევ გეკითხებით. - დიახ, ბოროტებაა! - იმიტომ არა მწამს ღმერთი, რომ სწორედ მან შემქმნა ასეთი ბოროტი. აკი კაინიც მან შექმნა ასეთი ბოროტი, თვით ღმერთმა შემქმნა ურწმუნოც. - მანვე მოგანიჭათ თავისუფლება... - თავისუფლება ბოროტებისთვის! - და კიდევ სიკეთისთვისაც! - რატომ გავჩნდი, მამაო? - უმჯობესია, მკითხოთ, რისთვის ცხოვრობთ... XVI აბელმა ღვთისმშობელი მარიამი დახატა ყრმასთან ერთად და ეს იყო ელენას, მისი ცოლის ზუსტი ასლი, გულზე რომ თავისი პირმშო, აბელიტო მიეხუტებინა. სურათს დიდი წარმატება ხვდა წილად, უმალ გააკეთეს ფოტორეპროდუქციები და ახლა ერთი ასეთი ბრწყინვალე ფოტორეპროდუქციის წინ დაჩოქილი ხოაკინი შეჰღაღადებდა წმინდა მარიამს „მიხსენი და შემიწყალე მე!“ იდგა ასე მუხლმოდრეკილი, ჩუმად ლოცულობდა და თითქოს თავისსავე სიტყვებს უსმენდა, მაგრამ საიდანღაც შიგნიდან სხვა ხმა უჩურჩულებდა: „რა იქნება, რომ მოკვდეს და გაგათავისუფლოს!’ და ამ ხმას მისი ღაღადი ვეღარ ახშობდა. - ბნელეთის მოციქულობა ხომ არ დაგიპირებია? - ჰკითხა მას ერთხელ აბელმა. - მე? - ჰო, შენ! ყური მოვკარი, სულ ეკლესიის კარზე დგას, არც ერთ წირვა-ლოცვას არ აკლდებაო.. ჰოდა, რაკი კარგად მომეხსენება, როგორც გწამს ღმერთი თუ ეშმა, ვიფიქრე, ნამდვილად ბნელეთის მოციქული გამხდარა და ეგ არის-მეთქი; ასე უეცრად კაცის მოქცევა არ გამიგია! - მერე შენ რა? - მე არაფერი, კი არ გედავები, ოღონდ... ნამდვილად ირწმუნე? - ჩემთვის აუცილებელია ვირწმუნო. - ეგ სხვა საქმეა, მაგრამ ნამდვილად თუ გწამს! - აკი გითხარი, ჩემთვის აუცილებელია, მწამდეს-მეთქი. მეტს ნუღარაფერს მკითხავ! - მე, პირადად ჩემი ხელოვნებაც მყოფნის, ის არის ჩემი რელიგიაც. - ამიტომ ხატავ ღვთისმშობლებს? - არა, მე ელენა დავხატე. - სწორედ ასეთია, ელენა... - ჩემთვის ასეთია. იგი ჩემი შვილის დედაა... - მეტი არაფერი? - ყოველი დედა, რაკი იგი დედაა, უწმინდესი ქალწულიც არის... - შენ კი თეოლოგიაში გადავარდნილხარ. - არ ვიცი, მაგრამ ბნელეთის მოციქულობა და ფარისევლობა რომ მძულს, ეს კი ნამდვილად ვიცი. ჩემი აზრით, ყველაფერ ამას შური შობს და მართალი გითხრა, ძალიან მიკვირს, რომ შენ, ასეთი ნიჭიერი, ამ ბეჩავ ბრბოსაგან ასე გამორჩეული, მათსავით საერთო სამოსში გამოეწყვე. - საყურადღებოა, საყურადღებო, ერთი კარგად გამაგებინე! - რა არის გაუგებარი, ვულგარული, პრიმიტიული ადამიანები ხომ სხვათა წარმატებას ვერ იტანენ, ამიტომაა, რომ ცდილობენ მათაც საერთოდ მიღებული, ერთ თარგზე გამოჭრილი დოგმები მოახვიონ თავს, ოღონდ კი ერთმანეთისაგან არ განსხვავდებოდნენ. ეჭვი არ შეგეპაროს, რომ ყოველგვარი ორთოდოქსიის - რელიგიაში იქნება ეს გამოვლენილი თუ ხელოვნებაში, - საფუძველი შურია. ჩვენ, ყველას ისე შეგვიძლია შევიმოსოთ, როგორც მოგვეპრიანება, მაგრამ ერთნი ცდილობენ სამოსი თავიანთი სხეულის ბუნებრივ სილამაზეს შეუფერონ და ამით ქალების ყურადღებაც მიიქციონ, მეორენი კი, ნამდვილად ვულგარულები და უგემოვნონი, მათი მიბაძვით რომ იცვამენ, სასაცილონი ჩანან. ამიტომ არის, რომ ასეთებმა, ვულგარულებმა, უნიჭოებმა და უგემოვნოებმა, მაშასადამე, მოშურნეებმა, გამოიგონეს რაღაც საერთო მუნდირის მსგავსი ერთფეროვანი მოდა. მოდა კი მოგეხსენება, ორთოდოქსიის ერთ-ერთი სახეა. არ მოტყუვდე, ხოაკინ, იმას, რასაც სახიფათოს ეძახიან, უღმერთოს, ცოდვილ აზრებს, გონებით მწირებისთვის არცაა მოგონილი, რადგან საკუთარი, გამორჩეული, განსხვავებული მათ არაფერი გააჩნიათ, საერთო აზრისა და ვულგარულობის მეტი, არაფერი. მერედა, როგორ სძულთ წარმოსახვა, სძულთ კი იმიტომ, რომ არ გააჩნიათ. - დაე, ასე იყოს, - თქვა ხოაკინმა, - მაგრამ იმათ, ვისაც ასეთი ზიზღით მოიხსენიებთ, ვულგარულს, პრიმიტიულსა და ერთსახოვანს ეძახით, თავდაცვის უფლება მაინც უნდა ჰქონდეთ! - გახსოვს, ამას წინათ, ჩემს სახლში, როგორ იცავდი კაინს, ამ უდიდეს მოშურნეს; სწორედ შენმა სიტყვამ, სიკვდილამდე რომ მემახსოვრება და ჩემს სახელსაც ამას უნდა ვუმადლოდე, გამაგებინა მეცა და სხვებსაც კაინის სულის ჭეშმარიტი არსი! კაინი ხომ არც პრიმიტიული იყო და არც ვულგარული თუ უფერული!... - სამაგიეროდ, შურის მამამთავარი გახლდათ! - ჰო, მაგრამ ეს ხომ სულ სხვანაირი შური იყო, ამ კაცუნების შურთან მისი შური რა სახსენებელია... მისი შური რაღაც დიდებული მაინც იყო. ფანატიკოსი ინკვიზიტორის შურში კი ნაძირალას უბადრუკობა და სიპატარავე ჩანს. ამიტომ მტკივა გული, შენც რომ მათ შორის გხედავ. „ეს კაცი პირდაპირ ჩემს გულში ზის! - თქვა ხოაკინმა მისი წასვლის შემდეგ, - თან თითქოს ვერც ხედავს, რა ხდება ჩემს სულში. იგი ისევე ფიქრობს და ლაპარაკობს, როგორც ხატავს, არ იცის, რას ლაპარაკობს და რას ხატავს. თავით ფეხამდე გუმანია, მე კი სულ ვცდილობ, მისი სახით გონიერი ხელოსანი დავინახო...“ XVII ხოაკინმა ყური მოჰკრა, აბელი ერთ თავის მენატურეს ეარშიყებაო და ამან უფრო განუმტკიცა აზრი, ელენა სიყვარულით სულაც არ შეურთავსო. „ისინი მხოლოდ ჩემი დამცირების მიზნით შეუღლდნენ, - დაასკნვა მან, - ცხადზე ცხადია, ელენას ის არ უყვარს, - ფიქრობდა იგი, - ანდა სადა აქვს სიყვარულის უნარი... საერთოდ არავინაც არ უყვარს, ასეთი ნაზი გრძნობების უნარიც არ გააჩნია; უბრალოდ პატივმოყვარეობის ლამაზი შალითაა და მეტი არაფერი... ცოლადაც პატივმოყვარეობისა და ჩემდამი სიძულვილის გამო გაჰყვა და ასევე პატივმოყვარეობისა და ახირების გამო შეუძლია უღალატოს კიდეც... ჩემზეც კი გაცვლიდა, ჩემზე, თუმცა კი ადრე ხელი მკრა...“ და მის გულში კვლავ იფეთქა ადრინდელმა გრძნობამ ელენასადმი, ფიქრობდა კი, დიდი ხნის წინ განელებული ფერფლის ქვეშ აღარც ბჟუტავს და სიძულვილის ყინულმა კარგა ხანია ჩააქროო. დიახ, ყველაფრის მიუხედავად, მაინც უყვარდა ეს სამეფო ფარშავანგი, პრანჭია და თავისი ქმრის მენატურე. რა თქმა უნდა, ანტონია გაცილებით უფრო ღირსეული იყო, მაგრამ ელენა მაინც სხვაა... თანაც შურისძიების გრძნობაც... განა შურისძიების სიტკბოებას რამე შეედრება? სხვა ვერაფერი გაათბობდა ხოაკინის გაყინულ გულს! და ერთ დღესაც დრო იხელთა, როცა აბელი შინ არ ეგულებოდა და მისი სახლისაკენ გასწია. იქ მარტო ელენა და ბავშვი დახვდნენ. კარებში შემოეგება ის, ვისი გაღმერთებული ხატების წინ ლოცულობდა ხოლმე და ამაოდ ევედრებოდა, დამიფარე და მიხსენიო. - აბელმა მითხრა, ეკლესიას მიეკედლაო, - უთხრა ბიძაშვილმა, - ანტონიამ ხომ არ გადაგიბირა. თუ პირიქით, რელიგია გშველის თავი გაარიდო მას? - არ მესმის! - რა არის გაუგებარი, მამაკაცები ხომ ღვთისმოსაობის გზას ან ცოლების კარნახით ადგებიან ან მათგან თავის დაღწევის მიზნით... - მაგრამ ისეთებიც ხომ არიან, მარტო ეკლესიაში სიარულის საბაბით რომ არ გაურბიან ცოლებს! - არიან, მერე! - მერე ის, რომ შენს ქმარს მეტი სალაპარაკო არა ჰქონდა? მე მარტო ეკლესიაში როდი ვლოცულობ... - რასაკვირველია, ყოველი ღვთისმოსავი, უპირველეს ყოვლისა, შინ უნდა ლოცულობდეს! - ჰოდა, შინაც ვლოცულობ, უწმინდესი ქალწულის წინაშე ვლოცულობ, სულ იმას ვევედრები, მიხსენი და გადამარჩინე-მეთქი... - ძალიან კარგია... - მერედა, არ იკითხავ, ვისი ხატის წინაშე ვლოცულობ? - აბა, რა ვიცი... - შენი ქმრის მიერ დახატული ხატის წინაშე... ელენას ფერი ეცვალა და რაღაც შეშფოთებით გაჰხედა კაბინეტის კუთხეში მძინარე შვილს; ამ მოულოდნელმა შეტევამ ცოტა არ იყოს, დააბნია, მაგრამ მალევე მოეგო გონს და უპასუხა: - იცი, რას გეტყვი, ხოაკინ, ასეთ საქციელს უსინდისობა ჰქვია და მარტო იმას ადასტურებს, რომ ეგ შენი ღვთისმოსაობა მხოლოდ ფარსია და ფარსზე უარესიც... - გეფიცები, ელენა... - გაიხსენე, არა ცილი ჰფუცო... - მაინც ვფიცავ, ელენა, ჩემი მოქცევა ჭეშმარიტია. მთელი გულით მოვინდომე მერწმუნა, ვიფიქრე, ეგებ ჩემი მშთანთქმელი ვნებისაგან რწმენამ მიანც გადამარჩინოს-მეთქი.... - შენი ვნების ამბავიც კარგად ვიცი! - არა, არ იცი! - მშვენივრად ვიცი, უბრალოდ, აბელი გძულს. - რატომ უნდა მძულდეს? - შენ უკეთესად მოგეხსენება! ყოველთვის გძულდა, მანამდე გძულდა, სანამ ჩვენ ერთმანეთს გაგვაცნობდი! - ტყუილია, ტყუილი! - არა, მართალია, მართალი! - და მაინც, რატომ გგონია, რომ მძულს? - იმიტომ, რომ მან მიაღწია სახელსა და დიდებას... მაგრამ განა შენ არა გყავს პაციენტები? განა მათგან ნაკლები შემოსავალი გაქვს? - ყური დამიგდე ელენა, სიმართლეს გეტყვი, სრულ სიმართლეს: მარტო ეს არ მაკმაყოფილებს! განა მე არ ვოცნებობდი ჭეშმარიტ დიდებაზე, მეცნიერებაზე, იმაზე, რომ ჩემი სახელიც ყოფილიყო დაკავშირებული არაჩვეულებრივ მეცნიერულ აღმოჩენებთან... - მერე, შენც გაჰყოლოდი მეცნიერებას! რაც უნდა იყოს, ნიჭი მაინც არ გაკლია. - გავყოლოდი მეცნიერებას, გავყოლოდი მეცნიერებას... ჰო, კიდეც გავყვებოდი, რომ მცოდნოდა, ამ სახელსა და დიდებას შენ გაგიფენდი ფერხთით. - რატომ ანტონიას არა!... - იმაზე ნუ ვილაპარაკებთ! - აი, სადამდე მიხვედი! მაშასადამე, უთვალთვალებდი, როდის გავიდოდა ჩემი აბელი სახლიდან, - ელენამ განსაკუთრებული მახვილით წარმოთქვა „ჩემი“, - დრო იხელთე და მოხვედი... რომ ეს გეთქვა? - შენი აბელი... შენი აბელი... მერე, როგორ გაფასებს ეგ შენი აბელი! - რაო? ახლა ჭორიკნობაც დაიწყე, მაბეზღარა და ჯაშუშიც გახდი? - იცი, რომ მაგ შენ აბელს სხვა მოდელებიც ჰყავს? - მერე რა მოხდა? - აღშფოთებით შეჰყვირა ელენამ, - მერე რა მოხდა, თუ ჰყავს? მაშასადამე, მათი მოპოვება შეუძლია! იქნება ესეც გშურს! შენ, ალბათ, მეტი არაფერი დაგრჩენია... მარტო შენი ანტონიაც... აჰა, ახლა კი გასაგებია, რაკი მას სხვაცა ჰყავს, აღარც შენ დააყოვნე, რომ სხვა გეპოვა, არა? ეს ბინძური ჭორებიც იმიტომ მომირბენინე, ხომ? ნუთუ სულ დაკარგე სირცხვილის გრძნობა, ხოაკინ? წადი, წადი, შენი დანახვაც არ მინდა, გული მერევა! - ღვთის გულისათვის, ელენა, შემიბრალე... ნუ გამწირავ!... - წადი, წადი! წადი იმ შენს ეკლესიაში, შე საწყალო ფარისეველო, შურიანო, წადი იმ შენ ცოლთან, ეგებ იმან გიშველოს რამე, თუ ასე ცუდად ხარ! - ელენა, ელენა! ჩემი შველა მარტო შენ შეგიძლია! რაც გინდა, ის მითხარი, მაგრამ იცოდე, სამუდამოდ კარგავ ადამიანს... - აჰა, იქნებ გინდა, შენი გადარჩენის გულისთვის მე დავკარგო ჩემი? - რაღა უნდა დაკარგო, დაკარგული გყავს და ეგ არის. ის შენგან აღარაფერს ელის, აღარც უყვარხარ. მე, მარტო მე მიყვარხარ, მთელი ჩემი სულით, მთელი სინაზით, ისე მიყვარხარ, რომ ოცნებითაც კი ვერასოდეს წარმოიდგენ! ელენა წამოდგა, შვილის საწოლთან მივიდა, გააღვიძა, ხელში აიყვანა ბავშვი და ხოაკინს მიმართა: - წადი! აბელის შვილი გიბრძანებს, ახლავე დატოვო ეს სახლი! წადი! XVIII ხოაკინი უარეს დღეში ჩავარდა, უფრო მეტი ბოღმით აევსო გული და უფრო აბორგდა, რადგან მთლად გააშიშვლა თავისი სული ელენას წინაშე; მერე როგორ მოიჭრა თავი! სახლიდანაც კი გამოაგდო და ცხადად აგრძნობინა, როგორ სძულდა იგი, ყოველთვის სძულდა. ხოაკინმა ახლაც შეძლო თავს მორეოდა და ისევ საკუთარ ცოლსა და შვილში ეძებნა ნუგეშიცა და წამალიც, მაგრამ ოჯახური კერა კიდევ უფრო დამთრგუნველი ეჩვენა და მეტად მოიღუშა. იმ ხანებში მათ ოჯახს ერთი მეტად ღვთისმოსავი ქალი ემსახურებოდა, წირვა-ლოცვას არასოდეს დააკლდებოდა და როგორც კი დროს იხელთებდა, შინაც გამუდმებით ლოცულობდა. სულ თავდახრილი დადიოდა და ყველა კითხვაზე არაჩვეულებრივად მორჩილი, ოდნავ დუდღუნა ხმით პასუხობდა. ხოაკინს რაღაც თვალში არ მოსდიოდა იგი და სულ შემთხვევას ეძებდა დაეტუქსა. ის კი ჩვეულებისამებრ პასუხობდა: „მართალი ბრძანდებით, ჩემო ბატონო!“ - რატომ ვარ მართალი? - იფეთქა ერთხელაც მოთმინებადაკარგულმა ბატონმა, - ამჯერად სულაც არა ვარ მართალი! - კეთილი, სენიორ, ოღონდ არ გაბრაზდეთ და, არა ხართ მართალი. - ეგ არის და ეგ? - ვერ გავიგე, სენიორ! - როგორ თუ ვერ გაიგე, შე მლიქვნელო და ფარისეველო! რატომ თავს არ იმართლებ? რატომ არ შემეპასუხები? რატომ არ აღშფოთდები? - აღვშფოთდები? აკი უფალი ღმერთი და უწმინდესი ქალწული ამას კრძალავს, სენიორ! - თუ შეცდომას აღიარებს, მეტი რა გინდა? - ჩაერია საუბარში ანტონია. - მერედა, განა აღიარებს? ამისთანა ამპარტავანის მნახველი არა ვარ! - მე და ამპარტავანი, სენიორ? - აი, ხომ ხედავ! არ ტყდება, ამაზე მეტი ამპარტავნობა და ფარისევლობა გაგიგია? მოთმინებასა და თვინიერებაში გაწაფვას ჩემს ხარჯზე ტყუილად აპირებ, ჩემი უგუნებობა მარტო იმის საბაბს გაძლევს, რომ სათნოებისა და მორჩილების ფალასში გაეხვიო და გაწაფვის საშუალება ეძებო; მაგრამ არა, ჩემს ხარჯზე, ნურას უკაცრავად! ჩემს ხარჯზე არა! ჩემს ხარჯზე გინდა დადგე ღვთის მორჩილი მსახური, არა? ჩემი იმედი ტყუილად გაქვს, ზეცაზე ასვლა თუ გსურს, მე ხელს ვერ შეგაშველებ! ამას ჰქვია ფარისევლობა! საბრალო ქალი ქვითინებდა და თან სლუკუნით თავისთვის ლოცულობდა. - მართალია, ხოაკინ, - თქვა ანტონიამ, - სინამდვილეში მართლაც მოწიწებულია... წინააღმდეგობის გაწევას აზრი არა აქვს, ეს ხომ უარესად გაგაბრაზებდა! - არა, ამაზე მეტი უსინდისობა არ ვიცი, როცა სათნოებაში გაწაფვის მიზნით მოყვასის სისუსტით სარგებლობენ. სწორედ რომ უნდა შემედავოს, განა მორჩილებას არა სჯობია, პიროვნება იყოს... და არა მხოლოდ მოახლე... - ეს უფრო მეტად გაგაბრაზებდა, ხოაკინ, დამიჯერე. - არა, მე ის უფრო მაბრაზებს, უმაღლეს სრულქმნილებაზე რომ დებენ თავს. - ცდებით, სენიორ, - თქვა მოახლემ თავაუღებლად, - მე ჩემი თავი სხვაზე უკეთესი არა მგონია! - არა? აი, მე კი ჩემი თავი ყველაზე უკეთესი მგონია! და ვისაც თავისი თავი სხვაზე უკეთესად არ მიაჩნია, სწორედ ის არის უგუნურიც. ერთი ეს მითხარი, ნუთუ იმაზეც თავს დაუქნევდი, რომ ეთქვათ, ქალებში შენზე დიდი ცოდვილი არ მოიძებნებაო? აბა, მიპასუხე! - ამის კითხვა როგორ შეიძლება, სენიორ! - მაინც მიპასუხე, აკი ამბობენ, წმინდა ლუიჯი გონზაგას მამაკაცებში ყველაზე ცოდვილად მიაჩნდა თავიო. აბა შენა თქვი, ქალებში ყველაზე ცოდვილად ჩათვლიდი თუ არა თავს? - სხვათა ცოდვები რა ჩემი მოსაკითხია, სენიორ! - იდიოტი ყოფილხარ და იდიოტზე უარესიც! მოშორდი აქედან! - ღმერთმა შეგინდოთ, სენიორ, მე კი შეგინდობთ! - რა? რას შემინდობ, მითხარი! ან უფალმა რა უნდა შემინდოს, თქვი! - რა გაეწყობა, ბატონო, ძალიან კი მიმძიმს, მაგრამ ამ სახლში აღარ დამედგომება! - ჰო, სწორედ აქედან უნდა დაგეწყო კიდეც, - დაასკვნა პატრონმა. ცოლთან მარტო რომ დარჩა, მაშინ ხოაკინმა თქვა: - ახლა ეს ეშმაკის კერძი მთელ ქვეყანას შემიყრის, ხოაკინი გაგიჟდაო, ან იქნებ მართლა გავგიჟდი, ანტონია, მითხარი, მართლა ხომ არ გავგიჟდი? - ღვთის გულისათვის, ხოაკინ, მეტი არაფერი თქვა... - ჰო, ჰო, ვიცი, რომ გავგიჟდი... მაშინ ჩამკეტე, ჩემი ბოლოც ეს არის... - კმარა ხოაკინ! XIX ხოაკინმა მთელი თავისი ფიქრი და აზრი იმაზე გადაიტანა, როგორ აღეზარდა თავისი ქალიშვილი, როგორი განათლება მიეცა მისთვის და როგორ დაეცვა იგი ამა ქვეყნის ბიწისაგან. - აბა, ერთი იფიქრე, - ხშირად ეტყოდა ხოლმე ცოლს, - განა ბედნიერება არ არის, ერთადერთი შვილი რომ გვყავს? - ნუთუ ვაჟიშვილიც არ გინდა? - არა, არა, ქალიშვილი ჯობია. თან უფრო ადვილიცაა ამქვეყნიურ სიბილწეს მოარიდო. ესეც რომ არ იყოს, ორი რომ გყავდეს, ერთმანეთის მიმართ შური აღეძვრებოდათ... - ოჰ, რას ამბობ! - ნამდვილად ასე იქნებოდა, იმიტომ რომ ჩვენ ვერ გავუნაწილებდით თანაბრად სიყვარულს, რასაც ერთს აძლევ, იმას ხომ მეორეს ართმევ. ყველა თავისას ითხოვს. არა, არა, უფალი ღმერთის დღეში ყოფნას არ ვისურვებდი... - როგორ დღეში? - ამდენი შვილი რომ მყოლოდა... აკი ამბობენ, ჩვენ ყველანი ღვთის შვილები ვართო. - ამას რატომ ამბობ, ხოაკინ... - ასეა, ერთი ყოველთვის მეორის ხარჯზეა ჯანსაღად... აბა, თვალი გადაავლე, როგორაა განაწილებული ავადმყოფობა და კარგადმყოფობა! ხოაკინმა არ ისურვა, მის ქალიშვილს სხვებთან ერთად ევლო სკოლაში; ამიტომ მასწავლებელი სახლში მოიწვია, ხოლო თავისუფალ დროს რომ იპოვიდა, თვითონვე ამეცადინებდა. საბრალო ხოაკინამაც უმალ ამოიცნო, მამამისი ტანჯული კაცი რომ იყო და მისგანვე გადაეცა ამ ცხოვრებისა და ამ სამყაროს შეცნობის სიმწარე. - აკი გეუბნებოდი, - უჩიჩინებდა ცოლს: - ერთი შვილის ყოლა იმითაც ჯობს, რომ ჩვენი სიყვარული გასაყოფი არ იქნება-მეთქი... - იმასაც ამბობენ, მეტს გაუყოფ, მეტს მოიმკიო... - არა, არ დაიჯერო! ხომ გახსოვს, ის უბედური რამირესი, პროკურადორი რომ იყო? მამამისს ორი ვაჟი და ორი ქალიშვილი ჰყავდა. ძალზე ხელმოკლედ კი ცხოვრობდა. ოჯახში მეორე თავი საჭმელი არასოდეს ჰქონდათ სადილად და, თუ ჰქონდათ, ისიც რამირეს - მამისთვის. ზოგჯერ ამ თავის ულუფას ან ერთ ქალიშვილს გაუყოფდა ან ერთ ვაჟიშვილს; თანაც ერთი და იგივე ჰყავდა ამოჩემებული. იშვიათად, მარტო დღესასწაულზე თუ ჩამოურიგებდნენ ხოლმე ყველას მეორე ულუფას, ისიც წვნიანს და ერთ ზედმეტს კიდევ მამას მიართმევდნენ საგანგებოდ. ოჯახის თავი ბრძანდებოდა და სხვებისგან რაღაცით მაინც ხომ უნდა გამოერჩიათ, თან იერარქიაც უნდა დაეცვათ. საღამოობით, ძილის წინ, რამირეს - მამა ყოველთვის იმავე ვაჟსა და იმავე ქალიშვილს აკოცებდა, ორ დანარჩენს კი არასოდეს ჰკოცნიდა. - რა საშინელებაა! მერედა, რატომ? - აბა, რა ვიცი... ეტყობა, უფრო ლამაზი ეჩვენებოდა, უკეთესი... - კარვახალიც ხომ ასე იყო, თავისი უმცროსი ქალიშვილი თვალის დასანახად ეჯავრებოდა... - ალბათ, იმიტომ, რომ ნაბოლარა იყო და თანაც წინაზე ექვსი წლის შემდეგ გაჩნდა, მაშინ საქმეც ცუდად წაუვიდა და ასე მოულოდნელად ახალი ტვირთი რომ დააწვა.... ამიტომ შეარქვეს ზედმეტია... - ღმერთო, რა საშინელებაა! - ასეთია ცხოვრება, ანტონია, ყველა საშინელებას ის თესავს ამ ქვეყანაზე. მაშ რაღა დაგვრჩენია, ღმერთს მადლობა უნდა შევწიროთ, რომ სიყვარული მაინც არა გვაქვს გასანაწილებელი. - გაჩუმდი! - მაშ გამაჩუმე! და ცოლმა გააჩუმა იგი. XX აბელის შვილი მედიცინას გაჰყვა და აბელი ხშირად უყვებოდა ხოლმე ხოაკინს მისი წარმატებების ამბავს. ზოგჯერ თვითონ ხოაკინიც გაესაუბრებოდა ყმაწვილს, თითქოს რაღაც სითბოსაც კი გრძნობდა მის მიმართ, რადგან მეტად უსუსური ეჩვენებოდა. - რატომ მოინდომე, მანცდამაინც მედიცინას გაჰყოლოდა და არა მხატვრობას? - ჰკითხა ერთხელ ამხანაგს. - მე არ მომინდომებია, თვითონ აირჩია ეს გზა. უბრალოდ ხატვის ნიჭი არ დაჰყვა. - გასაგებია, მედიცინის შესწავლას ნიჭი არა სჭირდება, არა? - მე ეს არ მიგულისხმია, რა უკუღმართი აზრები მოგდის ხოლმე? ნიჭი კი არა, მხატვრობა ოდნავადაც არ იტაცებს, ისიც ბევრია, თუ ცალი თვალით მაინც შეხედავს ჩემს სურათებს; თავის დღეში არა მკითხავს, რას აკეთებო. - ეგებ ასე სჯობს კიდეც... - რატომ? - იმიტომ, რომ მხატვრობას რომ გაჰყოლოდა, თქვენ ორთაგან რომელიმეს ხომ უნდა გეჯობნათ, თუ ის ვერ დადგებოდა კარგი მხატვარი, მაშინ აბელ სანჩეს - შვილს შეარქმევდნენ, მაშასადამე, აბელ სანჩეს - უვარგისს, ანდა სანჩეს - უვარგისს, ან კიდევ აბელ - უვარგისს, მერედა, ამის ატანა ასე იოლია? - იმას რომ ეჯობნა ჩემთვის? - მაშინ შენ ვერ აიტანდი. - ყველაფერს საკუთარი საზომით ზომავ! - დამიჯერე, ასე იქნებოდა. მე ვერ მომატყუებ, რომელ მხატვარს უხარია მეორის დიდება, მით უმეტეს, თუ ის მეორე ან შვილია ან ძმა. გარეშე კიდევ ჰო, მეტი რა გზაა, მაგრამ იმის გაფიქრება, რომ შენი სისხლი და ხორცი გჯობია... არა, ეს არა! რითი ახსნი? არა, შენ მართლა ჭკვიანურად მოიქეცი, რომ მედიცინისკენ უბიძგე. - შემოსავლის თვალსაზრისითაც ასე სჯობია. - ახლა მტკიცებასაც დამიწყებ, მხატვრობაში ხეირი არა ყრიაო! - როგორ არა ყრია. - თანაც სახელი! - სახელი? სადამდე მეყოფა... - ფული უფრო ცოტა ხანს გეყოფა... - სამაგიეროდ, უფრო საიმედოა. - ეს უკვე ნამდვილი ფარსია, აბელ, ისე გიჭირავს თავი, თითქოს სახელი სულ არ გენაღვლებოდეს. - გეფიცები, ახლა მარტო იმაზე ვფიქრობ, შვილს მცირე ქონება მაინც დავუტოვო-მეთქი. - შენ მას კარგ სახელს დაუტოვებ. - ჩვენს დროში სახელს დიდი ფასი არა აქვს. - შენს სახელს აქვს! - ეგებ ჩემი ხელის მოწერას უფრო... სანჩესი! კიდევ კარგი, აბელ ს. პუიგის მოწერა არა მჭირდება!. - სანჩესთა საგვარეულოს მარკიზი რომ არ ეგონოთ, არა? თან სახელი აბელი არ დაგაეჭვებს სანჩესთა გვარში, თანაც კარგად ჟღერს - აბელ სანჩესი! XXI ხოაკინი რომ ვერა და ვერ მოერია თავს ვერ ამოიგდო აბელის სახე, ერთი წამითაც რომ არ აძლევდა მოსვენებას და ვერ მოუნახა წამალი თავის ავადმყოფობას და ჩაღამებულ გონებას, ახლა კაზინოში დაიწყო სიარული, ერთ ჯგუფს მიეკედლა; იფიქრა, ეგებ მათთან ურთიერთობამ, უზრუნველმა საუბრებმა მაინც დამავიწყოს თავი და გამაბრუოსო. განა ცოტანი არიან ღვინოში რომ ეძებენ თავდავიწყებას, მტანჯველი ვნებისა და უიმედო სიყვარულის გაქარწყლებას! ხოაკინმაც გადაწყვიტა თავისი ვნება მათთან საუბარში გაენელებინა, თუმცა კი თავად ბევრს არ ლაპარაკობდა, უფრო უსმენდა, მაგრამ ვაი, რომ ეს წამალი თვით მის სენზე უარესი აღმოჩნდა! ხოაკინი მუდამ მტკიცე გადაწყვეტილებით მიდიოდა კაზინოში, უსიამოვნო განწყობილებას არ ავყვები, ვიცინებ, ვიხუმრებ, ჩემს სათქმელსაც ვიტყვი, სხვათა შორის, ჩავურთავ სიტყვას, ცხოვრების შორიდან მოთვალთვალე კაცის როლს ვითამაშებ. სხვა გულუბრყვილოთა და პროფესიულ სკეპტიკოსთა მსგავსად ვითომ მეც ვაღიარებ, რომ გაგება მიტევებას ნიშნავს; სხვა თუ არა, იმას მაინც არავის დავანახებ, რარიგად მიღრღნის სულსა და ნებას უკურნებელი კიბო! მაგრამ ავადმყოფობა მაინც იჩენდა თავს, ლამის ენის წვერზე მოადგებოდა ხოლმე და გამომჟღავნდებოდა, თანაც იმ დროს, როცა თავადაც არ ელოდა და ყოველი იქ მყოფი უმალ იყნოსავდა ამ მძიმე სენის მყრალ სუნს; და ხოაკინი ისევ საკუთარ თავზე გაბრაზებული ბრუნდებოდა შინ. ისევ ისე საყვედურობდა თავს, მხდალი ვარ და თავის დაჭერა არ ვიციო. მერე გადაწყვიტა, კაზინოს გზას სულ დავივიწყებ, იმ წრეს ახლოსაც არ გავეკარებიო: „არა, არა, ჩემი ფეხი იქ აღარ იქნება - ამბობდა იგი, - აღარ წავალ, მათთან საუბარი უფრო მეტად მაფორიაქებს და მტანჯავს; იქ მოწამლული ატმოსფეროა და ერთიანად გაჟღენთილია ავი ენებით; არა, აღარ წავალ, მე მხოლოდ მარტოობა თუ მიშველის, სხვა არაფერი, მარტოობა! მადლიანი მარტოობა!“ მაგრამ ხოაკინი კვლავ ბრუნდებოდა იქ. ბრუნდებოდა იმიტომ, რომ მარტოობასაც ვეღარ უძლებდა, რადგან მისი მარტოობა საკუთარ თავთან განმარტოებას როდი ნიშნავდა; ის, მეორე, მეორე არ ტოვებდა მარტოს, მეორე! ერთხელ, უეცრად მიხვდა, რომ მასთან, ნამდვილი დიალოგი ჰქონდა გამართული, მასთან, მეორესთან! და ის, მეორე ამ განცალკევებულ დიალოგებში, ამ დიალოგიზებულ მონოლოგებში სულ პატარა წვრილმანებზე, სულ უმნიშვნელო რამეებზეც კი ესაუბრებოდა, და თან, არცთუ მტრულად, „რატომ არ ვძულვარ მასაც, ღმერთო! - ეკითხებოდა ხოაკინი თავის თავს, - რატომ არ ვძულვარ!“ ერთხელ შეამჩნია, რაღაც შემზარავ, ნამდვილ ეშმაკეულ ლოცვას რომ წარმოთქვამდა, ღმერთს ევედრებოდა, რა იქნება, მის სულშიც ჩაასახლო სიძულვილი, ჩემდამი სიძულვილიო, მეორეჯერ კი - „ეეჰ, რა იქნება, მასაც აღეძვრებოდეს ჩემდამი შური... მასაც გაუჩნდებოდეს შურის გრძნობა!...“ ამ ფიქრმა ელვასავით გაჰკვეთა მისი სულის წყვდიადი და სიხარული მოჰგვარა, სულშიც თითქოს ყველაფერი გათბა და გალღვა; სიხარულისაგან მთელს ტანში ჟრუანტელმა დაუარა: „რა იქნება, რომ გულში შური ჩაუვარდებოდეს! შური ჩაუვარდებოდეს!“ „მაგრამ ვაითუ, სულ სხვაა ჩემი სატკივარი! - მაშინვე თქვა მან, - ვაითუ თვითონვე მძულს საკუთარი თავი და მშურს საკუთარი თავისა!...“ იგი კართან მივიდა, გასაღებით დაკეტა, ყველა კუთხე-კუნჭული მოათვალიერა და როცა დარწმუნდა სულ მარტო იყო, დაიჩოქა და გულამომჯდარმა მხურვალე ლოცვა დაიწყო, ჩუმად: „უფალო ღმერთო, შენ არ მასწავლე, შეიყვარე მოყვასი შენი, ვითარცა თავი შენი? რატომ არ მიყვარს ჩემი მოყვასი, რატომ არ შემიძლია მისი სიყვარული, ვაითუ იმიტომ, რომ ჩემივე თავი არ მიყვარს და არ შემიძლია შევიყვარო, რამეთუ ეს უნარი არც გამაჩნია! ასეთი მაინც რა დამმართე, უფალო?“ მერე ბიბლია აიღო და იმ ადგილზე გადაშალა, სადაც წერია: „და თქუა უფალმან ღმერთმან კაინის მიმართ: სადა არს აბელ ძმაი შენი?“ წიგნი ფრთხილად დახურა და ჩაიბუტბუტა: „სადა ვარ მე თვითონ?“ უეცრად გარედან რაღაც ხმაური შემოესმა და კარის გასაღებად გაეშურა. „მამა, მამიკო!“ - შესძახა გოგონამ და ოთახში შეირბინა. მისმა წკრიალა ბავშვურმა ხმამ სინათლისკენ შემოაბრუნა ხოაკინი, გოგონას აკოცა, მერე დაიხარა და ყურში ისე ჩუმად ჩასჩურჩულა, რომ ალბათ, ბავშვმა ვერც კი გაიგო: „ილოცე მამაშენისთვის, ჩემო შვილიკო!“ - მამა! მამა! - საწყალობლად წამოიძახა გოგონამ და კისერზე მოეხვია! ხოაკინმა შვილს მხარზე თავი დაადო და აქვითინდა. - რა დაგემართა მამა? ხომ არაფერი გტკივა? - ჰო, მტკივა, ნუ მკითხავ!... XXII ხოაკინმა ისევ კაზინოს მიაშურა. უსარგებლო იყო გაჯიუტება. მაინც სულ საბაბს ეძებდა იქ წასასვლელად. ამ წრის წისქვილი კი ისევ ისე ბრუნავდა და მასაც ძვალრბილიანად ფქვავდა. ამ წრეში ტრიალებდა ენამწარე ფედერიკო კუადრადოც, რომელსაც სულ ყური ჰქონდა დაცქვეტილი და როგორც კი გაიგებდა, მავანი მავანს აქებსო, მაშინვე ასე იკითხავდა: „ეს ქება ვიღას წინააღმდეგაა მიმართული?“ - მე მაგალითად, ეჭვიც არ მეპარება, - იტყოდა ხოლმე ცივად და მჭახედ, - გამოქექილ კაცს იოლად ვერ გააცურებ, - რა ძნელი მისახვედრია, როცა ერთს აქებენ, მაშასადამე, ამ ქებით, სხვას, მეორეს ამცირებენ, იმ შემთხვევაშიც კი, თუ განზრახ არ აქებენ... კეთილი სურვილებით არავინ არავის აქებს. - ასეა, - აიტაცა მისი სიტყვა ლეონ გომესმა, რომელიც სულ ცდილობდა ამ ცინიკოსი კუადრადოსთვის ხმა შეეწყო, - აი, აქ ჩვენს შორის გახლავთ დონ ლეოვიხილდო, ვისგანაც სხვისი აუგად ხსენება არავის გაუგონია... - კარგია, - ჩაერია საუბარში პროვინციის დეპუტატი, - მაგრამ საქმე ისაა, რომ დონ ლეოვიხილდო პოლიტიკოსია და ამდენად, იძულებულია, ყველასთან კეთილი ურთიერთობა დაამყაროს. აბა, შენ რაღას იტყვი, ფედერიკო? - მე იმას ვიტყვი, რომ დონ ლეოვიხილდო, მართალია, არავიზე ცუდს არ იტყვის, მაგრამ არც არავიზე კარგს იფიქრებს... რასაკვირველია, თავის მოყვასს არასოდეს ხელს არა ჰკრავს და არ გადაჩეხავს, უფრო მეტიც, მაშინაც არა ჰკრავს, როცა იცის, რომ არავინ უყურებს, რამეთუ დონ ლეოვიხილდოს მართლმსაჯულების კოდექსის გარდა, ჯოჯოხეთის შიშიც დიდი აქვს, მაგრამ, თუ ვინმე თავისით გადაიჩეხება და თავპირს დაიმტვრევს, გულით გაიხარებს და მისი დამტვრეული თავ-პირის ხილვით უფრო მეტად დატკბება, პირველი გაიქცევა მის სანახავად და თანაგრძნობის გამოსაცხადებლად. - არ მესმის, ასეთი აზრებით როგორ შეიძლება კაცმა იცხოვროს! - თქვა ხოაკინმა. - მაინც როგორი აზრებით? - სიტყვის დამთავრება ძლივს აცალა ფედერიკომ, - როგორიც ჩვენა გვაქვს, ლეოვიხილდოს, მე და შენ? - ჩემზე, მგონი, არავის არაფერი უთქვამს და არც მე წამომიწყია ეს საუბარი, - თქვა მან მკაცრი, მოღუშული სახით. - სამაგიეროდ, მე ვამბობ, შვილო ჩემო, ჩვენ, ვინც აქა ვართ, ერთმანეთს ხომ მშვენივრად ვიცნობთ... ხოაკინმა იგრძნო, ფერი დაკარგა. ამ ეშმაკის კერძის, ფედერიკოს სიტყვებმა „შვილო ჩემო“, რომელსაც მაშინ წარმოთქვამდა, როცა უნდოდა ვინმესთვის კლანჭი გაეკრა, ყინულის ხანჯალივით დაუარა მთელ გულ-გვამში. - ვერ გამიგია, ასე რატომ გძულს ლეოვიხილდო, - თქვა ხოაკინმა და მაშინვე ენაზე იკბინა, რადგან მიხვდა, თვითონვე დაუსხა ცეცხლზე ნავთი. - გძულსო? მე მძულს? ვინ, დონ ლეოვიხილდო? - ჰო, ჰო, ვერ გამიგია, ამისთანა რა დაგიშავა?.. - ჯერ ერთი, შვილო ჩემო, სულაც არ არის აუცილებელი, ადამიანმა რამე დაგიშავოს და ამიტომ გძულდეს. საკმარისია იგი შეიძულო, რომ მაშინვე სრულიად ძალდაუტანებლად შეგიძლია წარმოიდგინო, რა შეეძლო დაეშავებინა... მე სხვაზე მეტად სულაც არა მძულს დონ ლეოვიხილდო. იგი ადამიანია და ესეც კმარა, თანაც წესიერი ადამიანი! - შენთვის, შენისთანა პროფესიონალი მიზანთროპისთვის... - ის იყო წამოიწყო პროვინციის დეპუტატმა. - მგონია, ასჯერ მაინც მითქვამს, რომ ამ ქვეყანაზე ადამიანისთანა უკეთური და წამხდარი არსება არ დადის-მეთქი, მით უმეტეს, წესიერი ადამიანისთანა. - აბა, აბა! შენ რაღას იტყვი, ჰო, შენ, ამას წინათ პატიოსან პოლიტიკაზე რომ ქადაგებდი და დონ ლეოვიხილდო მოიყვანე მაგალითად? - მიუბრუნდა ლეონ გომესი დეპუტატს. - პატიოსან პოლიტიკაზეო! - წამოიძახა ფედერიკომ, - აი, რაც არ არის, არ არის! - მერედა, რატომ არ არის? - ერთხმად იკითხა სამმა კაცმა. - როგორ თუ რატომ! იმიტომ, რომ ალბათ, გახსოვთ, მანვე უპასუხა ამ კითხვას; თვითონვე უწოდა სრულიად უსირცხვილოდ თავის თავს პატიოსანი. განა პატიოსნებაა, ასე რომ დაიწყებ საკუთარ თავზე კაცი ლაპარაკს? აკი სახარებაშია ნათქვამი, რომ ქრისტე, ჩვენი მაცხოვარი... - ქრისტეს მაინც ნუღარ ახსენებთ ამისთანა საუბარში! - შეაწყვეტინა ხოაკინმა. - რაო? არც ქრისტეს ხსენება გეამება, შვილო ჩემო? ერთი წამით შავბნელი და ცივი დუმილი ჩამოწვა. - ქრისტეს, ჩვენს მაცხოვარს, - განაგრძო ფედერიკომ, - უთქვამს, კეთილი არ მიწოდოთო, რამეთუ კეთილი მარტო ერთი უფალი არისო. თუმცა ქრისტიანებს შორის ბევრი ისეთი ღორიც მოიძებნება, ვინც უსირცხვილოდ აცხადებს, წესიერი ვარო. - მაგრამ აკი წესიერება და სიკეთე ერთი და იგივე არ არის, - სიტყვა შეაშველა დონ ვისენტემ, თანამდებობის პირმა. - კარგია, რომ ამას თქვენ ამბობთ, დონ ვისენტე, თანამდებობის პირი, მადლობა ღმერთს. ერთი თანამდებობის პირისგან მაინც მოვისმინე სამართლიანი და ჭკვიანური სიტყვა! - მაშასადამე, - თქვა ხოაკინმა, - ადამიანმა ვერ უნდა აღიაროს, წესიერი ვარო? მაშ უსინდისობაღა... - ამას რაღა აღიარება უნდა! - სენიორ კუადრადოს, ალბათ, იმის თქმა უნდოდა, - ჩაურთო დონ ვისენტემ, თანამდებობის პირმა, - რომ ადამიანმა შეიძლება კი აღიაროს, თავისი უგვანობა, მაგრამ ის არ უნდა იფიქროს, უკეთესი გავხდებიო. ასე არ არის? - ყოჩაღ! - წამოიძახა პროვინციის დეპუტატმა. - მე კი ვიტყოდი, შვილო ჩემო, - სვენებ-სვენებით თქვა ფედერიკომ, რათა პასუხისათვის დრო მოეგო, - უნდა იცოდეთ, რითია ღირსშესანიშნავი აღსარების საიდუმლოება ჩვენს უუმეცნიერეს დედა ეკლესიაში... - ჩვეულებრივი ბარბაროსობაა, - შეაწყვეტინა თანამდებობის პირმა. - რატომ ბარბაროსობა? პირიქით, მეტისმეტად ბრძნული დაწესებულებაა. აკი აღსარება საშუალებას გვაძლევს გულდამშვიდებით შევცოდოთ, რამეთუ ვინც სცოდავს, იმან წინასწარ იცის, ცოდვა მაინც მიეტევება, მართალს არ ვამბობ? - ცხადია, თუ კაცი არ მოინანიებს, მაშასადამე, არც... - ჰო, შვილო ჩემო, ასეა, მოინანიებს და მერე ისევ შესცოდავს, ისევ მოინანიებს და ისევ შესცოდავს და რაკი იცის, რომ თუ შესცოდავს, მოინანიებს და თუ მოინანიებს, ისევ შესცოდავს, მაშინ მონანიებასაც და შეცოდებასაც ერთდროულად დაიწყებს. ასე არაა? - ადამიანს ვერ ამოიცნობ, - თქვა ლეონ გომესმა. - კეთილი ინებე და ამისთანა სისულელეების ლაპარაკს შეეშვი! - შეაწყვეტინა ფედერიკომ. - რა ვთქვი მაინც ასეთი სისულელე? - ყოველგვარი ფილოსოფიური სენტენცია, აქსიომა თუ გაფუყული განზოგადებული სიტყვა, მით უმეტეს, თუ აფორიზმის სახე აქვს, სისულელეა. - მაშინ თვით ფილოსოფია რაღაა? - არავითარი ფილოსოფია არ არსებობს, იმის მეტი, რასაც აქ, ჩვენ ვქმნით... - და რაც მოყვასის ტყავის გაძრობას გულისხმობს? - ზუსტად ასეა. ამაზე კარგად ადამიანზე არაფერი მოქმედებს. წასვლის დრო რომ დადგა, ფედერიკო მიუახლოვდა ხოაკინს და უთხრა, თუ სახლისკენ მიდიხარ, შუა გზამდე მაინც გამოგყვებიო. ხოაკინმა მოიმიზეზა, აქვე ახლოს უნდა შევიაროო და ამაზე ფედერიკომ უპასუხა: - ჰო, მესმის შენი, უბრალოდ თავიდან მიშორებ, მარტო დარჩენა გინდა, მესმის. - რა გესმის? - ის, რომ მარტოობას არაფერი სჯობს, მაგრამ როცა ძალიან გაგიჭირდება მარტოობა, მოდი ჩემთან, ჩემზე უკეთ ვერავინ შეგიმსუბუქებს დარდს. - შენ რაღა გაქვს სადარდებელი? - სიტყვა გადაუკრა ხოაკინმა. - ეეჰ, ეს ვიღას ახსოვს! და ისინი ერთმანეთს დაშორდნენ. XXIII იმხანად ქალაქში ერთი საწყალზე საწყალი კაცი დაეხეტებოდა, არაგონელი იყო, ხუთი შვილის მამა; როგორც შეეძლო, ისე გაჰქონდა თავი, ხან გადამწერი იყო და ხან რა, არაფერს უკადრისობდა, ოღონდ კი რამე ეშოვა. საბრალო ხშირად აწუხებდა ნაცნობ-მეგობრებსაც, თუკი, რასაკვირველია, ამისთანა დღეში მყოფს შეიძლება ნაცნობ-მეგობრები ჰყავდეს და, სხვადასხვა საბაბით ორ-სამ დუროს ესესხებოდა; ანდა, უფრო სავალალო ის იყო, რომ ზოგჯერ შვილს გააგზავნიდა სათხოვნელად და ზოგჯერ ცოლსაც კი, თან ბარათს გაატანდა. ხოაკინს არა ერთხელ გაუმართავს მისთვის ხელი. როცა ამ ოჯახის რომელიმე წევრი ავად გახდებოდა და მიიწვევდნენ, მაშინ მიეცემოდა ხოლმე ამის საშუალება. ხოაკინს განსაკუთრებულ კმაყოფილებას ჰგვრიდა ამ უბედური კაცის დახმარება, მისი სახით ადამიანურ უსამართლობათა მსხვერპლს ხედავდა. ერთხელ აბელსაც ჩამოუგდო მასზე სიტყვა. - ჰო, ვიცნობ, - უპასუხა აბელმა, - რამდენჯერმე მეც მივეცი სამუშაო. მაგრამ ნამდვილი უქნარაა და უსაქმური. თავისი მწუხარების გაქარწყლების საბაბით სულ კაფეებში დაეხეტება, სახლში კი ამ დროს ნამცეცი არ მოეპოვება; არც სიგარეტს იკლებს, ყოველდღე თითო კოლოფს ყიდულობს და ვითომ სიგარეტის ბოლს აყოლებს თავის დარდს, როცა რგოლებად უშვებს ხოლმე. - ეს კიდევ ბევრს არაფერს ნიშნავს, აბელ, ამას უფრო ღრმად უნდა ჩახედო, თვით არსს ჩასწვდე. - მარტო ლამაზი სიტყვებია, მომბეზრდა მისი გაუთავებელი ტყუილები და მანჭვა-გრეხვა, ფულს რომ მთხოვს, თან არ შეიძლება არ დააყოლოს: „როგორც კი საშუალება მექნება, აუცილებლად დაგიბრუნებ....“ ამას ხომ მათხოვრობა სჯობია, უფრო პატიოსანიც გამოჩნდება და კეთილშობილიც. ამას წინათ სამი დური მესესხა, ავდექი და სამი პესეტი მივეცი, თან ვუთხარი, ნუ დამიბრუნებ-მეთქი. მართლა უსაქმურია! - მერედა, რა მისი ბრალია! - აბა, დაიწყე შენებურად, რა მისი ბრალია, რა დააშავა?... - რაღა თქმა უნდა, სად არის დანაშაულის პირველი მიზეზი? - კარგი, მოვეშვათ ამაზე ლაპარაკს, თუ გინდა დაეხმარე, ვინ გიშლის, არც მე ვკრავ ხელს, როცა დასჭირდება, ფულსაც მივცემ. - ვიცი, შენ ხომ შინაგანად... - ვინ რა ვართ შინაგანად, ამაზე ნუ ვიდავებთ: მე მხატვარი ვარ და სულაც არ მაინტერესებს, რა აქვს ადამიანს შიგნით, უფრო მეტსაც გეტყვი და პირდაპირ გეტყვი, ყველას სახეზე აწერია, რაც შიგნით არის. - ასეა! ცხადია, შენთვის ადამიანი მხოლოდ მოდელია... - მერედა, შენ ეს გეცოტავება? შენთვის რაღაა? აიღე და დაიღე, ავადმყოფი, მეტი რა? უნდა შეისწავლო, მოუსმინო, შინაგანი დაინახო და... - მერე განა შესაშური არაა! - რატომ? - იმიტომ, რომ ადამიანის შინაგანი არსის ჩაწვდომას რომ ეცდები, მერე ნელ-ნელა საკუთარ თავსაც უფრო კარგად მოუსმენ და შეისწავლი... - შენ ეს უპირატესობად მიგაჩნია, ხოლო მე თუ მკითხავ, ამისთვის უბრალოდ სარკეც საკმარისია. - სარკეშიც იყურები ხოლმე? - რასაკვირველია! არ იცი, რომ ავტოპორტრეტი დავხატე? - უეჭველად შედევრი იქნება... - არა, ურიგო მართლაც არ არის... შენ, შენ თუ შეისწავლე შენი თავი შინაგანად, როგორც ჯერ არს? ამ საუბრის მეორე დღეს ხოაკინი ფედერიკოსთან ერთად გამოვიდა კაზინოდან, უნდოდა იმ უტიფარი მათხოვრის ამბავი გამოეკითხა მისთვის. „ოღონდ სიმართლე მითხარი, გთხოვ, შენებურად ნუ გაუტევ, სასტიკად ნუ განსჯი, ახლა ხომ მარტონი ვართ და არავინ გვისმენს“. - იცი, რას გეტყვი, იმ მართლაცდა ეშმაკის კერძის ადგილი ციხეშია, უკეთესად მაინც აჭმევდნენ და თან მშვიდადაც იქნებოდა. - საამისო მაინც რა ჩაიდინა? - არაფერიც არ ჩაუდენია, მაგრამ ჩაიდენდა. ამიტომაც ვამბობ, მისი ადგილი ციხეშია-მეთქი. - მაინც რას ჩაიდენდა? - თავის საკუთარ ძმას მოკლავდა. - ისევ შენებურად გაუტიე? - არა, მართლა, ახლავე მოგიყვები. მოგეხსენება, ეგ ბეჩავი არაგონელი გახლავს; ისიც გეცოდინება, რომ იქ, არაგონში მემკვიდრეობითობის უფლების სრული თავისუფლება არსებობს. თავისდა საუბედუროდ პირველი შვილი იყო და, რა თქმა უნდა, პირველი მემკვიდრეც. მაგრამ ამ უიღბლოს თურმე ერთი ღარიბი ქალიშვილი შეუყვარდა. ძალზე ლამაზი კი ყოფილა და თან პატიოსანიც. მამამ ქვა ააგდო და თავი შეუშვირა, შვილს დაემუქრა, თუ შეირთავ, მემკვიდრეობას წაგართმევო. მაგრამ ის ისე იყო სიყვარულისაგან დაბრმავებული, რომ იფიქრა, ჩემს სატრფოს თუ შევაცდენ და სახელს გავუტეხავ, იქნება ამით მაინც ვაიძულო მამაჩემი თანხმობა მომცეს და სახლიდანაც გამოვეყოო... ასე ცხოვრობდა იმავე სოფელში თავის სიმამრ-სიდედრთან ერთად, მუშაობდა და იმედს არ კარგავდა, მამაჩემი ოდესმე გულს მოიბრუნებს და შემინდობსო. მამა კი ჯიუტად იდგა თავის სიტყვაზე, აბა სადაური არაგონელი იყო, წარბიც არ შეუხრია, მოკვდა და მთელი ქონება უმცროს ვაჟს დაუტოვა, კაი გვარიანი ქონება კი ჰქონდა. ცოტა ხანს არ გაუვლია და ამ ჩვენი მათხოვრის ცოლის მშობლებიც დაიხოცნენ თურმე. რა უნდა ექნა, ადგა და თავის ძმას მიადგა, ეგებ რამე სამუშაო მომცეს და ხელი გამიმართოსო. ძმამ ცივი უარით გამოისტუმრა: ეს საცოდავი შიშმა აიტანა, ნამდვილად შემომაკვდებაო, გულიც ამას ეუბნებოდა, ამიტომ აიბარგა და აქ გადმოსახლდა. ძმის მკვლელობას, ასე მათხოვრობითა და მოწყალებით ცხოვრება არჩია. ეს ამბავი, ალბათ, თავადვე ხედავ, კარგი გაკვეთილია. - ჰო, მეტისმეტად კარგი გაკვეთილია... - ასეა. ძმა რომ მოეკლა, იაკობის ეს ნაირსახეობა, რასაკვირველია, ბოროტება იქნებოდა, მაგრამ არც ისაა დიდი შეღავათი, რომ ვერ მოკლა... - შეიძლება უარესიც კია... - ამას ნუ იტყვი, ფედერიკო. - ასეა, სწორედ ასეა, მთავარი ის კი არ არის, ასე ყველასგან მოძულებული სამარცხვინოდ, მათხოვარივით რომ ცხოვრობს, ამაზე უარესი ისაა, ძმის სიძულვილი რომ ასულდგმულებს... - რომ მოეკლა?... - მაშინ სიძულვილისაგან მაინც გათავისუფლდებოდა და ახლა დანაშაულის მონანიება მისი ხსოვნის სიყვარულს მაინც შეუნარჩუნებდა. მოქმედება ხომ ავი გრძნობებისაგან ათავისუფლებს კაცს, სულს კი სწორედ ეს ავი გრძნობები გვიშხამავს. დამიჯერე, ხოაკინ, ეს მაინც კარგად მომეხსენება... ხოაკინმა დაჟინებით შეხედა მას და ჰკითხა: - შენ რაღა გაწუხებს? - შვილო ჩემო, სჯობია, არა მკითხო, ანდა შენთვის რა მნიშვნელობა აქვს? მარტო ისიც კმარა, თუ გეტყვი, რომ ჩემი ცინიზმი მხოლოდ თავდაცვის საშუალებაა და ამის სათავე ისაა, რომ მე სულაც არა ვარ იმის შვილი, ვინც თქვენ მამაჩემი გგონიათ; მე ხომ დედაჩემმა სასიყვარულო კავშირის შედეგად გამაჩინა. ამიტომაა, მშობელ მამასავით ქვეყანაზე არავინ მძულს. სწორედ ის იყო ნამდვილი ჯალათი მეორისა, ვის წყეულ სახელსაც დღეს ვატარებ და, რომელიც სიმდაბლისა და სიმხდალის გამო მომცეს... - განა მამა ის არ არის, ვინც გაგზარდა და არა ის, ვინც... - შენ ვისაც გულისხმობ, იმას სულაც არ გავუზრდივარ, მხოლოდ სიძულვილის შხამით მომწამლა იმისადმი, ვინც მე სული ჩამიდგა, ვინც აიძულა, რომ დედაჩემი შეერთო ცოლად. XXIV აბელინმა, აბელის ვაჟმა, სწავლა რომ დაასრულა, მამამისმა მეგობარს სთხოვა, ასისტენტად აიყვანე და გვერდით იყოლიეო. ხოაკინი დაეთანხმა. „მე იგი ავიყვანე რაღაც უცნაურ, აღრეულ გრძნობათა კარნახით, - ჩაწერა მოგვიანებით ხოაკინმა თავის ქალიშვილისადმი მიძღვნილ „აღსარებაში“, - ეს იყო ცნობისმოყვარეობაც, მისი მამისადმი სიძულვილიც, თავად ყმაწვილისადმი სიმპათიაც, რომელიც მაშინ ძალზე საშუალო მეჩვენებოდა და იმის სურვილიც, რომ ამ გზით გავთავისუფლებულიყავი ავი ვნებისაგან. სადღაც სულის სიღრმეში ბოროტი სული თავისას მიჩიჩინებდა, შვილის მარცხი მამის დიდებას გააბათილებსო. ერთი მხრივ, მინდოდა მამისადმი სიძულვილი შვილისადმი ყურადღებით გამომესყიდა, მეორე მხრივ კი - წინასწარ ვტკბებოდი აბელ სანჩეს მეორის მარცხით მედიცინაში და ეს დამარცხება მამამისის მხატვრობაში გამარჯვებას გაუთანაბრდებოდა. მაგრამ მაშინ ჯერ კიდევ ვერ გავითვალისწინე, რა ღრმა სიყვარული გაიღვიძებდა ჩემს სულში იმის შვილის მიმართ, ვინც ასე დამიბნელა და მომიწამლა წუთისოფელი“. და მოხდა ისე, რომ ხოაკინი და აბელის პირმშო საოცარი ძალით მიეჯაჭვნენ ერთმანეთს. აბელინმა იშვიათი საზრიანობა და ღრმა ინტერესი გამოავლინა ხოაკინთან მეცადინეობის დროს და მცირე ხანს არ გაუვლია, უკვე მასწავლებელს უწოდებდა მას; და აი, მასწავლებელსაც გაუჩნდა მიზანი, იფიქრა, აბელინისგან ბრწყინვალე ექიმს გამოვიყვანო, რაც კი ამ კლინიკებში გამოცდილება დამიგროვებია, მისთვის არ დავიშურებო, „ხელს შევუწყობო, - ფიქრობდა ხოაკინი, - დაე, მან აღმოაჩინოს ის, რაც მე უნდა აღმომეჩინა და ამ ჩემმა წყეულმა ამღვრეულმა სულიერმა მდგომარეობამ არ დამანება“. - მასწავლებელო, - უთხრა ერთხელ აბელინმა, - ხომ შეიძლება, რომ ყველაფერი ეს, რაც კი მაჩვენეთ, გაფანტული დაკვირვებები, მონაცემები, შენიშვნები და სხვა ასეთი, ერთად შეკრიბოთ და წიგნი დაწეროთ? ამაზე საინტერესოსა და სასარგებლოს რას გააკეთებდით? მერედა, რა გენიალური მიგნებები და რამოდენა მეცნიერული ალღო გაქვთ... - არა, შვილო (ასე მიმართავდა აბელინს), - მიუგო ხოაკინმა, - არ შემიძლია, არ შემიძლია... არც საამისო გუნება-განწყობილება მაქვს და არც მიზანდასახულობა თუ გამბედაობა მყოფნის, გამძლეობა და რა ვიცი, კიდევ რა... - ამისთვის თავი უნდა გადასდოთ... - ჰო, შვილო, ჰო, რასაკვირველია, თავი უნდა გადავდო. მეც არაერთხელ მიფიქრია ამაზე, მაგრამ ვერ და ვერ გადამიწყვეტია. წიგნის წერა რომ დავიწყო... აქ, ჩვენთან, ესპანეთში... თანაც მედიცინაზე... განა ღირს? ფუჭი გარჯაა... - არა, მასწავლებელო, თქვენთვის არ იქნება ფუჭი, ეჭვიც არ მეპარება. - სჯობია, ჩემი გასაკეთებელი შენ გააკეთო... დაანებე თავი ამ საძაგელ პაციენტებს და ნამდვილი მეცნიერული კვლევის გზას დაადექი, მთავარია კვლევა - ფიზიოლოგია, ჰისტოლოგია, პათოლოგია და არა გასამრჯელოსთვის დიაგნოზის დასმა. შეძლება არ გაკლია, მამაშენის სურათებიც საკმაო შემოსავალს გაძლევს, ყველა პირობა გაქვს, რომ შენ გადასდო მეცნიერებისთვის თავი. - იქნებ ასეც არის მასწავლებელო, მაგრამ თქვენი გასაკეთებელი თქვენვე უნდა გააკეთოთ, ვალდებულიც ხართ, კლინიკებში მუშაობის გამოცდილება ყველას გააცნოთ. - ყური დამიგდე, თუ გინდა, ასე მოვიქცეთ, მოგცემ ჩემს შენიშვნებს, დავურთავ განმარტებებს, ჩემი მხრით ყოველნაირად დაგეხმარები და შენ გამოაქვეყნე წიგნი; თანახმა ხარ? - ბრწყინვალეა, მასწავლებელო! მას შემდეგ, რაც მე თქვენი ხელმძღვანელობით ვმუშაობ, იმ დღიდან ვიწერ თითოეულ თქვენს სიტყვას, შენიშვნას... - კარგი გიქნია, შვილო, ძალიან კარგი! - და აღელვებული ხოაკინი ყმაწვილს მოეხვია. ამ საუბრის შემდეგ ხოაკინმა იფიქრა: „იგი იქნება ჩემი ჭეშმარიტი ქმნილება! ჩემი და არა თავისი მშობელი მამისა, იგი ჩემზე ილოცებს და ბოლოს, იმასაც მიხვდება, ვინ უფრო ძვირფასია მისთვის, მე თუ მამამისი, ჩემი სამედიცინო პრაქტიკა უფრო მეტი ხელოვნებაა თუ მამამისის ფერწერა. ეს კი იმით დამთავრდება, რომ მე მას წავართმევ შვილს... წავართმევ! მან მე ელენა წამართვა, მე კი შვილს წავართმევ! ის ჩემი იქნება და ვინ იცის... როცა მთელ მის ავ-კარგს საკმაოდ ჩასწვდება, გაიგებს, რა დღეში ჩამაგდო, იქნებ სულაც ზურგი აქციოს საკუთარ მშობელს...“ XXV - ერთი ეს მითხარი, გეთაყვა, მაინც რატომ მოიწადინე მედიცინის შესწავლა? - ჰკითხა ერთხელ ხოაკინმა თავის მოწაფეს. - მართალი გითხრათ, არც კი ვიცი... - ჩემი აზრით, უფრო ბუნებრივი იქნებოდა, ფერწერას გაჰყოლოდი: როცა შვილები მამების პროფესიას ირჩევენ, აქ უფრო ხშირად თავს იჩენს ხოლმე მიბაძვის სურვილი... გარემო... - მე კი მხატვრობა არასოდეს მიტაცებდა, მასწავლებელო. - ვიცი, ვიცი, მამაშენიც შემომჩიოდა. - მით უფრო, მამაჩემის მხატვრობა... - საოცარია, საოცარია, მაინც რატომ? - მე მას სულ ვერა ვგრძნობ და არცა მჯერა, რომ თავად იგი გრძნობს. - ეს მეტისმეტია მგონი, აბა ერთი ამიხსენი, რატომ! - აქ ჩვენ მარტონი ვართ, არავინ გვისმენს და გეტყვით: აი, თქვენ, მასწავლებელო, თითქოს ჩემი მამა ხართ.. მეორე მამა... ასეა... მით უფრო, რომ თქვენ მამაჩემის ყველაზე ძველი მეგობარი ხართ, მისგან გამიგონია, მთელი ცხოვრება მეგობრები ვიყავითო, ლამის აკვნიდან იცნობთ ერთმანეთს და ძმებივით ხართ... - ჰო, ჰო, მართალია, მე და აბელი ძმებივით ვართ... მერე... - ჰოდა, დღეს მინდა გული გადაგიშალოთ, მასწავლებელო. - ყველაფერი ჩვენს შორის დარჩება, ჩვენი საუბრის შესახებ ვერა სულიერი ვერაფერს გაიგებს! - იცით რა, ეჭვი მეპარება, რომ მამაჩემი საერთოდ გრძნობს ხელოვნებას. სულ მანქანასავით მუშაობს, უბრალოდ, ბუნებრივი ნიჭი აქვს მომადლებული, თორემ გრძნობით... - მეც ამასვე ვფიქრობდი ყოველთვის... - ამის გარდა, ამბობენ, ამოდენა სახელს თურმე თქვენ უნდა გიმადლოდეთ, მასწავლებელო. ხალხს დღემდე ახსოვს თქვენი სიტყვა, რომლის წყალობითაც გაითქვა სახელი. - აბა, სხვა რა უნდა მეთქვა? - არ ვიცი, მაგრამ, რაც არ უნდა იყოს, მამაჩემს ნამდვილად არც ფერწერის გრძნობა აქვს და არც სხვა რამისა. ზოგჯერ ისიც კი მგონია, მასწავლებელო, მთლად უსულგულოა-მეთქი. - არც ასეა, შვილო... - ჰო, ჰო, სწორედ რომ უსულგულოა. დიდების მეტი არაფერი ხიბლავს ცხოვრებაში. თავი კი ისე უჭირავს, ვითომ ქებას არაფრად აგდებდეს, მაგრამ სულ მოჩვენებითია, ფარსია, სინამდვილეში ყური მარტო ტაშისკენ უჭირავს. ეგოისტია, წმინდა წყლის ეგოისტი. არავინ უყვარს. - ვითომ არავინ? - არა, არავინ, მასწავლებელო! ვერ გამიგია, დედაჩემი როგორღა შეირთო, ძლიან მეეჭვება, რომ სიყვარულით შეუღლდნენ... ხოაკინი გაფითრდა. - ჰო, - განაგრძო აბელინმა, - განა ერთი და ორი გატაცება და კავშირი ჰქონია თავის მენატურეებთან, მაგრამ ესეც ახირებაა და თავმომწონეობა... არავინაც არ უყვარს... - მე კი მგონია, შენ მაინც უნდა... - ყურადღებაც კი არასოდეს მოუქცევია ჩემთვის; რასაკვირველია მარჩენდა, სწავლის ქირას მიხდიდა, ფული არასოდეს დანანებია და ახლაც, საერთოდ, ფულის დანანება არ იცის, მაგრამ ჩემს არსებობას თითქოს ვერც ამჩნევსო. ზოგჯერ რაიმე თუ მიკითხავს, ისტორიაზე, ხელოვნებაზე თუ ტექნიკაზე, ან თუნდაც მის საკუთარ სურათებზე, მოგზაურობაზე, მუდამ ასე მპასუხობდა: „თავი დამანებე!“ ერთხელ კიდეც დამიყვირა: „აიღე წიგნი და წაიკითხე, მეც ასე ვსწავლობდი, წიგნები მაინც ხომ გაქვს!“ რომ იცოდეთ, რა განსხვავებაა თქევნს შორის, მასწავლებელო! - ეგებ არ იცოდა, რასაც ეკითხებოდი, შვილო; ზოგჯერ განგებ იშორებენ ხოლმე მამები შვილებს, რათა მათ წინაშე თავი არ შეირცხვინონ და სასაცილო მდგომარეობაში არ ჩაცვივდნენ. - არა, არა, ასე არ არის. მე უფრო უარესი მგონია. - უარესი? ამაზე უარესი რა უნდა იყოს! - უარესი, დიახ, უარესი! მაგალითად, რაც უნდ დამეშავებინა, მისგან საყვედური არ გამიგონია. მოქეიფე და ქარაფშუტა არა ვარ და არც არასოდეს ვყოფილვარ, მაგრამ რომელ ახალგაზრდას არ გადახდენია თავს რაიმე ისეთი, არ წაუბორძიკებია, შეცდომა არ მოსვლია? ჩემი დანაშაული არც კი დაუნახავს და, თუ დაუნახავს, კრინტიც არასოდეს დაუძრავს. - მაგრამ ეს ხომ შეიძლება შენი პიროვნებისადმი პატივისცემით აიხსნას; შენდამი ნდობის ნიშნად ჩაითვალოს... იქნება ასეთი თვალდახუჭული ნდობა არის კიდეც ვაჟიშვილის აღზრდის ყველაზე უფრო დიდსულოვანი და კეთიშობილური საშუალება... - არა, მასწავლებელო, არც ასეა, მე ვიტყოდი, რომ ეს მხოლოდ ჩვეულებრივზე ჩვეულებრივი გულგრილობაა. - არა, ასე არ იქნება, მეტისმეტად აზვიადებ!.. ანდა რა უნდა ეთქვა ისეთი, რაც შენ თვითონ არ გეცოდინებოდა? მამა არც მსაჯულია... - მაგრამ ამხანაგი, მრჩეველი, მეგობარი ხომ უნდა იყოს, თქვენსავით, მასწავლებელო... - და მაინც არის კიდევ რაღაც ისეთი, რაზედაც მამაც კი ვერ დაელაპარაკება შვილს მორიდების გამო. - ბუნებრივია, რომ იცავთ, მისი ძველი და ახლო მეგობარი ხართ, ლამის ძმა, მაგრამ... - მაგრამ, რა? - შემიძლია ყველაფერი ვთქვა? - ჰო, თქვი, ყველაფერი თქვი! - მაშ კარგი, არაერთხელ მსმენია მისი აზრიც თქვენს შესახებ, ყოველთვის კარგი, მეტისმეტად კარგი აზრიც, მაგრამ... - მაგრამ რა? - ყოველთვის მეტისმეტად კარგად გახსენებდათ ხოლმე. - რას ნიშნავს მეტისმეტად კარგად? - როგორ გითხრათ, სანამ გაგიცნობდით, სულ სხვანაირი წარმოდგენა მქონდა თქვენზე, მასწავლებელო. - კარგად გამაგებინე. - მამაჩემის აზრით, თქვენ ხართ რაღაც ტრაგიკული პერსონაჟი, ტანჯული სული. „ააჰ, რომ შემეძლოს ხოაკინის სულის დახატვა!“ ხშირად გამიგონია მისგან. ყოველთვის ისეთ კილოზე ლაპარაკობდა, თითქოს თქვენს შორის რაღაც საიდუმლოება იყო დამარხული... - შენ, ალბათ, გეჩვენებოდა... - არა, არ მეჩვენებოდა. - დედაშენი? - დედაჩემი... XXVI - იცი, ხოაკინ, - უთხრა ერთხელ ანტონიამ ქმარს, - მეშინია, ერთ მშვენიერი დღეს ჩვენმა ქალიშვილმა სულ არ დაგვტოვოს და ხელიდან არ გაგვისხლტეს... - ხოაკინა? მერე სად უნდა წავიდეს? - მონასტერში! - შეუძლებელია! - არა, შეუძლებელი არ არის, შენ ისე ხარ საკუთარ საქმეებში ჩაფლული, ისე ხარ იმ შენს აბელინზე გადაყოლილი, ლამის იშვილო კიდეც... კაცი იფიქრებს, საკუთარ შვილზე მეტად უყვარსო... - იმიტომ, რომ მინდა როგორმე გადავარჩინო, თავისიანებისგან გადავარჩინო... - მე კი მგონია, მარტო შურისგებაზე ფიქრობ, ისეთი ბოღმიანი ხარ, არაფრის დავიწყება და პატიება არ შეგიძლია! ძალიან მეშინია, ღმერთმა ამისთვის არ დაგსაჯოს შენცა და ჩვენც, ყველა... - აჰა, ეგებ ხოაკინამაც ამიტომ გადაწყვიტა მონასტერს შეაფაროს თავი? - მე ეს არ მითქვამს. - სამაგიეროდ, მე ვამბობ, ვაითუ აბელინზე ეჭვიანობს და ამიტომ გარბის მონასტერში? ანდა შეეშინდა მამაჩემს აბელინი ჩემს თავს ურჩევნიაო? თუ ასეა.... - არა, ამიტომ არა... - მაშ, რატომ? - არ ვიცი... მე მითხრა, ასეთია ჩემი მოწოდება და ღვთის ნებაო... - ღვთისაო... ღვთისაო... ეს სულ იმის ოინებია, იმისი, ვინ არის მაგისი მოძღვარი? - მამა ეჩევარია... - ის ეჩევარია, მეც რომ ვუთხარი აღსარება, არა? - ჰო, ის. ამ საუბრის შემდეგ ხოაკინი კიდევ კარგა ხანს იჯდა მოღუშული და თავჩაქინდრული, მეორე დღეს კი ცოლს მოუხმო და უთხრა: - მგონია, ამოვიცანი მიზეზი, რისთვისაც ხოაკინამ მონაზვნად აღკვეცა აიხირა, უფრო სწორად, მივხვდი, რატომ აიკვიატა მამა ეჩევარიამ მისი მონასტერში წასვლის ამბავი. ხომ გახსოვს, მე თვითონაც რელიგიაში ვეძებდი ხსნასა და ნუგეშს, მეგონა, ის მაინც მიშველიდა რამეს, მიხსნიდა წყეული ცდუნებისაგან, ასე რომ შემოეგრაგნა ჩემს სულს, განმკურნავდა სასოწარკვეთილებისაგან, წლობით რომ ქვავდებოდა და სულ უფრო დაუძლეველი და დაუმორჩილებელი მეჩვენებოდა; ბევრი ვეცადე, ძალიან ბევრი, მაგრამ ვერაფერს გავხდი. ვერა, ვერ მანუგეშა მამა ეჩევარიამ, ვერავითარი იმედი ვერ მომცა. ჩანს, ასეთი ბოროტების წინააღმდეგ მხოლოდ ერთი საშუალება არსებობს, ერთადერთი... ხოაკინი ერთი წუთით გაჩუმდა, ცოლისგან შეკითხვას ელოდა, მაგრამ რაკი იგი დუმდა, განაგრძო: - ასეთი ბოროტების წინააღმდეგ ერთადერთი გზა არსებობს და ეს გზა არის სიკვდილი. ვინ იცის, ეგებ ისიც ჩემთან ერთად დაიბადა და ჩემთან ერთად უნდა მოკვდეს. ის საცოდავი მოძღვარია თუ ვიღაც, მე რომ ვერანაირი შეღავათი ვერ მომცა, ვერ შემიმსუბუქა ტანჯვა, ახლა დარწმუნებული ვარ, ჩემს შვილს უბიძგებს მონასტრისკენ, შენს შვილს, ჩვენს შვილს, რომ იქ ჩემთვის ილოცოს და ასეთი მსხვერპლის ფასად გადამარჩინოს. - მაგრამ ეს ხომ მსხვერპლიც არ არის... ჩემი მოწოდებააო, ამბობს. - ტყუილია, ანტონია, დამიჯერე, მტკნარი სიცრუეა. მონაზვნად უმეტეს წილად ისინი მიდიან, ვისაც გარჯა ეზარება. დაე, მწირის ცხოვრებით იცხოვრონ, ოღონდ კი უზრუნველად იყვნენ, დაისვენონ, მისტიკურ ოცნებებს მიეცნენ... ზოგიერთები კი იქ იმიტომ გარბიან, რომ საკუთარი სახლი მობეზრებიათ და თავის დაღწევა უნდათ. ჩვენი შვილიც საკუთრი სახლიდან გარბის, ჩვენგან გარბის. - შენგან გარბის... - ჰო, ჩემგან გარბის! იმიტომ გარბის, რომ კარგად გამიგო! - თან სხვაც, ახალი სიყვარული გაგიჩნდა... - შენ გგონია, მისგანაც გარბის? - არა, უბრალოდ, შენი ახალი ახირებაც... - ახირება? ახირებაო, შენ ამბობ? ჩემზე ყველაფრის თქმა შეიძლება, ანტონია, მაგრამ ახირებულიაო, ვერ იტყვი. მე ხომ ყველაფერს მეტისმეტად სერიოზულად ვუყურებ, ანტონია, ყველაფერს! - ჰო, მეტისმეტად სერიოზულადაც კი, - დაუმატა ცოლმა და ცრემლები გადმოსცვივდა. - დამშვიდდი, ნუ ტირი, ანტონია, ჩემო წმინდანო, ჩემო კეთილო ანგელოზო... მაპატიე, თუ უნებურად გული გატკინე... - არა, ხოაკინ, ასჯერ უფრო უარესია, ჩუმად რომ ხარ. - ღვთის გულისათვის, ანტონია, ღვთის გულისათვის, რამე იღონე, რომ შვილი არ გაგვექცეს... მონასტერში რომ წავიდეს, ვერ გადავიტან, მოვკვდები, თუ არ წავა, რასაც მოისურვებს, ყველაფერს გავაკეთებ... თუ უნდა, აბელინზეც კი ხელს ავიღებ... მივატოვებ... - მახსოვს, როგორ გიხაროდა, ერთი შვილი გვყავს და სიყვარულის გაყოფაც არა გვჭირდებაო... - აკი არც ვუყოფ!... - მაშინ უარესი არ არის... - ჰო, ანტონია, ჩვენს შვილს თავის გაწირვა გადაუწყვეტია ჩემი გულისათვის და ის კი არ იცის, რა სასოწარკვეთილებაში ჩამაგდებს, მონასტერში რომ წავიდეს. აქ, ამ სახლშია მისი მონასტერი! …
- დაამატა Kakha to ლიტერატურა at 7:36pm on მარტი 31, 2014
- თემა: სალამბო
- და, რადგანაც პატრონი აქ არ იყო, მხოლოდ ისინი მრავლად იყვნენ, ნებისამებრ ჭამდნენ და სვამდნენ.ბრინჯაოს კოთურნებით ფეხშემოსილი მეთაურები შუა გასასვლელში მოთავსდნენ ოქროსფოჩებიან ძოწეულ ჩარდახქვეშ, რომელიც თავლის კედლიდან სასახლის პირველ ტერასამდე იყო გადაჭიმული. ჯარისკაცთა კრებული ხეთაქვეშ განლაგდა. აქედან ჩანდა ბანიან შენობათა სიმრავლე: საწნახლები, მარნები, ბეღლები, სახაბაზოები, ზარადხანები, აგრეთვე სპილოების ქართა, ორმოები მძვინვარე მხეცებისათვის და მონათა დილეგი. სამზარეულოებს ერტყა ლეღვის ხეები, ნეკერჩხლის ტყე გადაჭიმულიყო მწვანე ჭალაკამდე, სადაც ბამბის თეთრ ქულებს შორის ელვარებდნენ ბროწეულები. მტევნებით დახუნძლული ვაზის ლერწები ფიჭვთა ტოტებში გახლართულიყო, ჭადრებს ქვეშ ვარდები ყვაოდნენ, მოლზე ალაგ-ალაგ შროშანები ყელყელაობდნენ; ბილიკებზე ეფინა დანაყილ მარჯანში არეული შავი სილა, ხოლო შუაში ერთი ბოლოდან მეორემდე მწვანე ობელისკების ორკეც კოლონადასავით გადაჭიმულიყო კვიპაროზების ხეივანი. ყვითელფორეჯებიანი ნუმიდიური მარმარილოთი ნაგები ჰამილკარის სასახლე აღმართულიყო შორს, ქვით ამოშენებულ ფართო საძირკველზე თავისი ოთახი, ერთიმეორეზე განლაგებული სართულით. დიდი, სწორი, ეკალმუხისაგან გამოთლილი კიბე, რომლის ყოველი საფეხურის კუთხეში ნალაფარი ხომალდების წინამხარი იყო დამაგრებული, შავი ჯვრებით მოხატული წითელი კარები თითბრის მავთულის ზღურბლით მორიელებისაგან თავდასაცავად, ოქროს მსუბუქი ხარიხები სარკმლებს რომ ეფარა ზემოდან - ეს უკარებელი სიმდიდრე ისევე მკაცრი და განუჭვრეტელი ეჩვენებოდათ ჯარისკაცებს, როგორც სახე ჰამილკარისა. საბჭომ ამოურჩია მათ ჰამილკარის სახლი ამ ღრეობის მოსაწყობად. მოკეთებული ჯარისკაცები, რომელნიც ეშმუნის ტაძარში ათევდნენ ღამეს, ცისკრიდანვე წამოხანხალდნენ ყავარჯნებზე დაყრდნობილნი. ყოველ წამს მოდიოდნენ სხვებიც. ყოველის გზით მოემართებოდნენ განუწყვეტლივ, როგორც ნაკადები ტბისკენ რომ ისწრაფვიან. ხეთა შორის დარბოდნენ სამზარეულოს მონები, შეშფოთებულნი და ნახევრად შიშველნი. ველობზე კიკინით გარბოდნენ ქურციკნი. მზე ჩადიოდა და ლიმონის ხეთა სურნელი კიდევ უფრო ამძიმებდა ამ ოფლიანი ბრბოს ამონასუნთქს. აქ ნახავდით ყოველი ეროვნების კაცს - ლიგურიელთ, ლუზიტანიელთ, ბალეარელთ, ზანგებს და რომიდან ლტოლვილთ. დორიული მძიმე კილოს გვერდით ისმოდა საბრძოლო ეტლებივით გრუხუნა კელტური სიტყვები. იონიური დაბოლოებანი ტურის მჭახე კივილის დარ უდაბნოს თანხმოვნებს ეჯახებოდნენ. ბერძნებს იცნობდით თხელი აღნაგობით, ეგვიპტელს - აწოწილი მხრებით, კანტაბრიელს - მსხვილი კანჭებით. კარიელნი ამაყად არხევდნენ მუზარადებზე მიმაგრებულ ფრთებს, კაპადუკიელ მშვილდოსნებს ბალახთა წვენით დიდრონი ყვავილები დაეხატათ სხეულზე, ხოლო რამდენიმე საყურეებიანი ლიდიელი ქალის კაბაში გამოწყობილი და ფოსტლებით ფეხშემოსილი შეექცეოდა ტაბლას. სხვანი საზეიმოდ სინგურით მოთითხნილიყვნენ და მარჯნის ქანდაკებებს ჰგავდნენ. ისინი ბალიშებზე გაშხლართულიყვნენ, ჩაცუცქულიყვნენ უზარმაზარი ლანგრების გარშემო და ჭამდნენ, ანდა თავდაღმა გაწოლილნი ითრევდნენ ხორცის ნაჭრებს და იდაყვებზე დაყრდნობილნი ძღებოდნენ მსხვერპლის მშვიდად მჯიჯგნავი ლომებივით. გვიან მოსულნი ხეებს მიყრდნობოდნენ, შესციცინებდნენ დაბალ, ალისფერი სუფრით სანახევროდ დაფარულ მაგიდებს და თავიანთ რიგს ელოდნენ. ჰამილკარის სამზარეულოები აღარ გასწვდათ და საბჭომ მონები, ჭურჭლეული და საგები გამოუგზავნა მათ. შუა ბაღში, ბრძოლის ველზე რომ დახოცილთ წვავენ, ისე ბრიალებდა ცეცხლი და წვავდნენ ხარებს. ანისწაყრილ პურებს ბადროზე მძიმე ყველის თავები მოსდევდა; ღვინით სავსე თასები და წყლის ბადიები ყვავილებიანი, ოქროწნული კალათების გვერდით ეწყო. ყველას თვალები გაფართოებოდა სიხარულისაგან, რომ, ბოლოს და ბოლოს, შეეძლოთ პირთამდე ამოეყორათ მუცელი. აქა-იქ სიმღერა წამოიწყეს. პირველად წითელი თიხის შავად მოხატული თეფშებით მწვანე საწებელგადასხმული ფრინველები მოართვეს. მერმე - ყოველგვარი ზუმილი, კართაგენის სანაპიროებზე რომ აგროვებენ, და კორკოტი ხორბლისა, ცერცვისა და ქერისა, აგრეთვე ლოფორთქინები ქარვის ლამბაქებზე. შემდეგ სუფრა აივსო ხორცეულით: რქებიანად შემწვარი ანტილოპებით, ფრთებიანი ფარშევანგებით, ტკბილს ღვინოში მოხარშული ცხვრებით, აქლემისა და კამეჩის ბარკლებით, თევზის შიგნეულით შეზავებული ზღარბებით, მოხრაკული კალიებითა და დამუჟუჟებული ციყვებით. ტამრაპანულ ხის გობებზე ზაფრანის წვენში ტივტივებდა ქონის მსხვილი ნაჭრები. ყველაფერს წათხი ესხა, ქამა-სოკოთი და ასაფეტიდათი იყო შეკაზმული. ხილეულის პირამიდები ეყრებოდა თაფლის კვერებს; არ დაევიწყებინათ არც ის პატარა, მსხვილმუცლიანი და ვარდისფერბალნიანი, ზეთისხილის ჩენჩოთი გასუქებული ძაღლები - კართაგენული საჭმელი, რომელიც სხვა ხალხებს გულს ურევს. ახალ-ახალი საჭმელები ღორმუცელობას უღვივებდათ. გალები, რომელთაც გრძელი თმა კეფაზე გამოესკვნათ, ერთმანეთს ხელიდან ჰგლეჯდნენ საზამთროებსა და ლიმონებს და ქერქიანად თქვლეფდნენ. ზანგებს ზღვის კიბოები არასოდეს ენახათ თურმე და მათი წითელი ეკლებით დაეკაწრათ ცხვირ-პირი. მარმარილოზე მეტად თეთრი, პირგაპარსული ბერძნები ზურგს უკან ისროდნენ ნამუსრევს, ხოლო მგლის ტყავებით შემოსილი ბრუტიუმელი მწყემსები უჩუმრად სანსლავდნენ კერძს თეფშებში ცხვირჩარგულნი. ღამე ჩამოწვა ჩამოასხეს კვიპაროზების ხეივანზე გადაჭიმული დიდი ჩარდახი და ჩირაღდნები მოიტანეს. ნავთობის მოფარფატე ალმა, მეწამული ქვის ლარნაკებში რომ ენთო, კედრების კენწეროებზე დააფრთხო მთვარეს შეწირული მაიმუნები. მათმა წიკვინმა გაამხიარულა მხედარნი. სპილენძის აბჯრებზე ციმციმებდა სინათლის ანარეკლი. ძვირფასი თვლებით მოჭედილი ჭურჭელი ათასფრად ციალებდა. ამოზნექილი სარკეების არშიით შემკული თასები ამრავლებდნენ საგნების გადიდებულ გამოსახულებას. ჯარისკაცნი მოჯარულიყვნენ ირგვლივ, განცვიფრებით იყურებოდნენ, იმანჭებოდნენ და სიცილით იჭაჭებოდნენ. მაგიდის ზემოთ ერთმანეთს ტყორცნიდნენ სპილოს ძვლის დაბალ სკამებს და ოქროს ჩქიფებს. ხარბად სვამდნენ ტიკებში ჩასხმულ ბერძნულ ღვინოებს, ამფორებში მოთავსებულ კამპანიის ღვინოს და კასრებით მოტანილ კანტაბრიულ ღვინოებს, უნაბის, დარიჩინისა და ლოდოსის სასმელებს. მიწაზე ღვინის წუმპე დადგა და ფეხი უსხლტებოდათ. მოხარშული ხორცის ორთქლი ნასუნთქთან ერთად ადიოდა ხეთა ვარჯებამდე. ერთსა და იმავე დროს ისმოდა ყბების კაპუნი, ყაყანი, სიმღერა, ხმა კამპანიური ლარნაკების მსხვრევისა, რომელნიც ათას ნამცეცად იფანტებოდნენ, და ვერცხლის დიდი ლანგრების წმინდა წკრიალი. რაც უფრო ეკიდებოდათ ღვინო, უფრო და უფრო აგონდებოდათ კართაგენის უსამართლობა. ომისგან ქანცმილეულმა რესპუბლიკამ ხელი არ შეუშალა უკან დაბრუნებული ბანდების ქალაქში თავმოყრას. მათ სარდალს გისკონს კეთილგონიერება გამოეჩინა და ნაწილ-ნაწილ უშვებდა ჯარისკაცებს, რათა გაეადვილებინა ჯამაგირის გადახდა, საბჭოს ეგონა - ისინი ბოლოს და ბოლოს თანხის შემცირებაზე დათანხმდებიანო. ეს ვალი, ხალხის აზრით, უთანაბრდებოდა იმ სამი ათას ორას ევბეურ ტალანტს, რომელსაც ლუტაციუსი ითხოვდა და კართაგენი დაქირავებულ მეომრებს ისევე თვლიდა მტრად, როგორც რომაელებს. ჯარისკაცებმა იცოდნენ ეს და აღშფოთებას მუქარითა და მრისხანებით გამოხატავდნენ. ბოლოს ნებართვა მოითხოვეს, რომ შეკრებილიყვნენ და გამარჯვების წლისთავი ედღესასწაულათ. მშვიდობის პარტია დათანხმდა ჰამილკარის ჯავრის ამოსაყრელად, რომელიც დაჟინებით მოითხოვდა ომს. მისი ცდის მიუხედავად, ომი დასრულებულიყო და იმედგაცრუებულს როქის სპის სარდლობა გისკონისათვის გადაეცა. ჯარისკაცების მისაღებად მისი სასახლის არჩევით საბჭოს უნდოდა ჰამილკარსაც ხვდომოდა წილი იმ მძულვარებისა, რომელსაც როქის სპანი გრძნობდნენ, ამასთანავე ღრეობას ძალიან დიდი ხარჯი სჭირდებოდა და თითქმის მთლიანად ჰამილკარს უნდა ეზღო. რესპუბლიკის მოდრეკით გაამაყებული ჯარისკაცები ფიქრობდნენ, რომ ბოლოს და ბოლოს დაბრუნდებოდნენ სამშობლოში და თან წაიღებდნენ წამოსასხამზე მიკერებულ ყაბალახებში გამოკრულ საზღაურს დაღვრილი სისხლისას. მაგრამ სიმთვრალის ბურუსში თავიანთი ღვაწლი სასწაულებრივად, აუნაზღაურებლად ეჩვენებოდათ. ერთმანეთს ჭრილობებს უჩვენებდნენ, უამბობდნენ გარდახდილი ბრძოლებისა და მოგზაურობათა ამბებს: ლაპარაკობდნენ, თუ როგორი ნადირობა იცოდნენ სამშობლო მხარეში; ბაძავდნენ ველური მხეცების ძახილს და ნავარდს. შემდეგ დაიწყო ამაზრზენი სანაძლეოები: ამფორაში ყოფდნენ თავს და მოწყურებული ღურკანი აქლემებივით სვამდნენ თავაუღებლად. ერთ უზარმაზარ ლუზიტანიელს ორი კაცი აეყვანა მარჯვენითა და მარცხენით და მაგიდებს უვლიდა ასე, ნესტოებიდან ცეცხლს აფრქვევდა. ლაკედემონიელნი, რომელთაც აბჯარი არ შემოეხსნათ, მძიმედ ხტუნავდნენ. ზოგი ქალივით დაგოგმანობდა და უხამსად იგრიხებოდა. სხვანი ტანთ იხდიდნენ, რათა გლადიატორებივით შებრძოლებოდნენ ერთმანეთს აქვე, სასმისთა შორის. რამდენიმე ბერძენი ცეკვავდა ნიმფების გამოსახულებით შემკული ვაზის ირგვლივ, ხოლო ერთი ზანგი თითბრის ფარზე აბრახუნებდა ხარის ძვალს. უეცრად გულისმომწყლველი სიმღერა შემოესმათ, ხმიერი და ტკბილი, დაკოდილი ფრინველის ფრთებით რხევასავით რომ ადიოდა ჰაერში და ისევ ეშვებოდა.ეს - მონები მღეროდნენ დილეგში. ჯარისკაცები წამოცვივდნენ და გაეშურნენ მათ გასათავისუფლებლად. ისინი ყვირილით დაბრუნდნენ, თან მტვერში მოლალავდნენ ოციოდე კაცს, რომელნიც სახის სიფერმკრთალით გამოირჩეოდნენ. შავი თექის პატარა, წოწოლა ქუდები ეხურათ გადახოტრილ თავზე. ყველას ხის სანდალი ეცვა. ბორკილები მიმავალი ეტლივით ჟღარუნობდა. მონები კვიპაროზების ხეივნამდე მოვიდნენ და ბრბოში გაიფანტნენ. მათ გამოკითხვა დაუწყეს. ერთი მათგანი განზე გადგა. დაფხრეწილ ტუნიკაში ნაიარევით დასერილი ბეჭები მოუჩანდა, თავდახრილი უნდოდ იმზირებოდა ირგვლივ, ჩირაღდნების სინათლე თვალსა სჭრიდა და ქუთუთოები მოეჭუტა; მაგრამ, როცა შეატყო, რომ ეს შეიარაღებული ხალხი არა ერჩოდა, ხმამაღლა ოხვრა აღმოხდა მკერდიდან. ბურტყუნებდა, ქირქილებდა და სიხარულის ცრემლები სდიოდა სახეზე; შემდეგ ხელები სტაცა სავსე სასმისს, ზეაღაპყრო. ბორკილები მაჯებზე ჩამოეკიდა, ზეცისკენ თავაწეულმა და ხელებგაშვერილმა წარმოთქვა: - პირველ ყოვლისა, დიდება შენდა ბაალ -ეშმუნო, მხსნელო, ჩემს სამშობლოში ესკულაპეს რომ გიწოდებენ! დიდება თქვენდა, წყაროთა, სინათლისა და ტყვეთა სულნო! დიდება თქვენდა, მთებისა და მიწის წიაღში მიმალულო ღმერთებო! სალამი თქვენდა, ელვარე საჭურვლით შემოსილო ძალოვანო ვაჟკაცებო, რომელთაც მიხსენით მე! შემდეგ გადააგდო თასი და მოჰყვა თავის ამბავს. სპენდიუსი რქმევია. კართაგენელებს ეგინას ბრძოლაში დაუტყვევებიათ. ბერძნულ, ლიგურიულ და პუნიკურ ენებზე უძღვნა მადლი ჯარისკაცებს; ხელები დაუკოცნა ახლომდგომთ, ბოლოს მიულოცა დღესასწაული და გაიკვირვა - წმიდა ლეგიონის თასებს რატომ ვერ ვხედავო ნადიმზე? ამ თასების ექვსსავე ოქროს წახნაგზე ზურმუხტით ვაზის ლერწები იყო გამოყვანილი. თასები ეკუთვნოდა დამცველ რაზმს, რომელიც მხოლოდ და მხოლოდ მაღალი ტანის ახალგაზრდა პატრიციებისგან შედგებოდა და თასის მფლობელობა დიდი წარჩინება, თითქმის სამღვდელო პატივი იყო; რესპუბლიკის საუნჯეთაგან არაფერი ისე არ ეწადა როქის სპას, როგორც ეს სასმისები. ამის გამო ეჯავრებოდათ ლეგიონი; ზოგი სიცოცხლესაც სწირავდა ასეთი თასიდან ღვინის შესმის მიუწვდომელ სიამოვნებას. მაშინვე გაგზავნეს მონები თასების მოსატანად. თასები ინახებოდა სისიტებთან - მოვაჭრეთა თაბუნებში, რომელნიც ერთად ტრაპეზობდნენ. მონები ხელცარიელნი დაბრუნდნენ, სისიტთა თაბუნის ყველა წევრს ეძინა ამ დროს.გააღვიძეთ! - ბრძანეს ჯარისკაცებმა. მეორედ გაგზავნილებმა პასუხი მოიტანეს - ტაძარშიაო ჩაკეტილი. გააღონ! - შესძახეს მხედრებმა და როდესაც აკანკალებული მონები გამოტყდნენ - თასები სარდალ გისკონის ხელთააო, შეჰყვირეს: მოიტანოს! მალე ბაღის სიღრმეში გისკონიც გამოჩნდა წმიდა ლეგიონის რაზმის თანხლებით, თავსდარქმულ ოქროს მიტრაზე მიმაგრებული ფართო, ძვირფასი თვლებით მოოჭვილი შავი მოსასხამი მთლიანად ფარავდა მას და ცხენის ფლოქვებამდე ეშვებოდა მისი თეთრი წვერი, თავმორთულობის ბრწყინვალება და ბრტყელი, ლურჯი ქვების სამმაგი ფარღული, რომელიც მკერდზე ერხეოდა. როდესაც შემოვიდა, ჯარისკაცებმა ერთი ყოფით შეჰყვირეს: თასები, თასები!..მან დაიწყო იმით, რომ - სიმამაცით დაიმსახურეთო ეს პატივი, ბრბო სიხარულით აღრიალდა და ტაში დაუკრა. მე ეს კარგად ვიცი, მე გსარდლობდით და უკანასკნელ კოჰორტასთან ერთად დავბრუნდიო უკანასკნელი გალერით! მართალია! მართალია! - დაუმოწმეს მას. ამასთანავე, განაგრძო გისკონმა, რესპუბლიკა პატივს სცემს თქვენს ჩვეულებებსა და რწმენას, ეროვნებებისდა მიხედვით დაგანაწილეთ, სავსებით თავისუფალნი ხართ კართაგენში! რაც შეეხება წმიდა ლეგიონის თასებს, კერძო პირთა საკუთრებააო. უეცრად სპენდიუსის წინ ერთი გალი გადაევლო მაგიდებს და გისკონს მივარდა. ემუქრებოდა, ორ გაშიშვლებულ მახვილს უღერებდა. სარდალმა სიტყვის შეუწყვეტლად ჩაარტყა თავში თავისი მძიმე, სპილოს ძვლის კვერთხი. ბარბაროსი დაეცა. გალებმა დაიღრიალეს, მათი სიშმაგე სხვათაც გადაედო და ბრაზით აღანთო ლეგიონერები. გისკონმა მხრები აიჩეჩა მათი გაფითრებული სახეების დანახვაზე. გაიფიქრა, რომ მისი სიმამაცე ამაო იქნებოდა ამ გაუთლელი, გაშმაგებული მხეცების წინააღმდეგ. შემდგომ ამოიყრის ჯავრს რაიმე ვერაგული ხრიკით: ამიტომ თავის მხედრებს ანიშნა და ნელი ნაბიჯით განშორდა ბრბოს, ჭიშკართან როქის სპისკენ მიიბრუნა პირი და დაუყვირა - განანებთო. ღრეობა განახლდა. მაგრამ გისკონს ხომ შეეძლო დაბრუნებულიყო, გარს შემორტყმოდა ბოლო სიმაგრეებამდე გადაჭიმულ გარეუბანს და ქალაქის კედლებზე მიეჭყლიტა ისინი. ობლად იგრძნეს თავი, თუმცა მრავალნი იყვნენ და დიდმა ქალაქმა, რომელსაც მათ წინაშე, დაბლა, სიბნელეში ეძინა, ანაზდად შეაშინა ისინი თავისი ერთიმეორეზე დახორხლილი კიბეებით, მაღალი შავი სახლებითა და თვისი გაურკვეველი ღმერთებით. ეს ღმერთები კიდევ უფრო მძვინვარენი იყვნენ, ვიდრე ხალხი. შორით, ნავთსაყუდელში, რამდენიმე სანიშნო ნათურა ცორიალებდა, ქამონის ტაძარშიც მოჩანდა ცეცხლი. ჰამილკარი მოაგონდათ. სად იყო ახლა? რატომ მიატოვა ისინი დაზავების შემდგომ? მისი განხეთქილება საბჭოსთან უეჭველად ხრიკი იყო მხოლოდ, მათ დასაღუპავად მოგონილი ახლა მისდამი იგრძნეს დაუცხრომელი სიძულვილი; სწყევლიდნენ მას და ერთიმეორის სიშმაგეს აღვივებდნენ. ამ დროს ჭადრების ქვეშ შეიყარა ბრბო. უმზერდნენ ერთ ზანგს, რომელიც მიწას ეხეთქებოდა თვალგაშტერებული, კისერმოღრეცილი, დუჟმორეული. ვიღაცამ დაიძახა - მოწამლულიაო. ყველამ მოწამლულად იგრძნო თავი. მონებს ეძგერენ. საზარელი ყვირილი ატყდა, მსხვრევის გრიალმა გადაუარა გალეშილ ჯარს. ეცნენ, რაც წინ დახვდათ, ამსხვრევდნენ, კლავდნენ. ზოგი ხის ფოთლებში ისროდა ჩირაღდანს, სხვანი ლომების ბაკის მოაჯირზე გადაეკიდნენ და ისრებით მუსრს ავლებდნენ ცხოველებს. უფრო მამაცნი სპილოებს მივარდნენ - ხორთუმების მოჭრა და ეშვების დახვრა უნდოდათ. ამასობაში ბალეარელი მეშურდულენი, რომელთაც სასახლის კუთხისათვის შემოევლოთ, რათა უფრო ადვილად აეკლოთ, ინდური ბამბუკის მაღალმა ღობემ შეაჩერა. ხანჯლებით დაჭრეს საგდულის ღვედები და კართაგენისაკენ მიქცეული სასახლის ფასადის წინაშე აღმოჩნდნენ, მეორე ბაღში, სადაც გასხლული მცენარეები იდგა, თეთრი ყვავილების კვლები ერთმანეთს მისდევდნენ და ლაჟვარდით მოფენილ მიწაზე წერდნენ ვარსკვალვთა ხვიჭის მსგავს გრძელ მრუდებს. მრუმით დაფარულ ბუჩქებს თბილი, მსუყე სურნელი ასდიოდა. ზოგი ხის ტანი სინგურით შეეღებათ და სისხლით მოთხვრილ სვეტებს ჰგვანდნენ. შუა ბაღში სპილენძის თორმეტ კვარცხლბეკზე ელაგა მინის დიდი ბირთვები. რომელთა შიგნით მოწითალო სინათლე კრთოდა, თითქოს უზარმაზარი გუგები იყვნენ და ჯერ კიდევ სიცოცხლით ფეთქავდნენ. ჯარისკაცები ჩირაღდნებით ინათებდნენ გზას; ფეხი უბორძიკებდათ დამრეც, ღრმად დაბარულ ფერდობზე. მათ დაინახეს პატარა ტბა, რამდენიმე აუზად დაყოფილი ლურჯი ქვის ჯებირებით. წყალი ისე გამჭვირვალე იყო, რომ ჩირაღდანთა ალის ანარეკლი ციმციმებდა თეთრი კენჭებითა და ოქროს ფხვნილით მოფენილ ფსკერზე. წყალი აბუყბუყდა, ელვარე ლანდებმა დასერეს მსხვილი თევზები, რომელთაც ხახა თვალ-მარგალიტით ჰქონდათ მოჭედილი, ამოცურდნენ ზედაპირზე. ჯარისკაცებმა სიცილ-ხარხარით გაუყარეს თითები ლაყუჩებში და სუფრაზე წაიღეს. ეს ბარკას საგვარეულოს თევზები იყო, შთამომავალნი პირველყოფილი ღლავებისა, რომელთაც შექმნეს მისტიკური კვერცხი, შიგ რომ ქალღმერთი ბუდობდა. იმ აზრმა, რომ მკრეხელობას ჩადიოდნენ, სიხარბე გაუცხოველა მეომრებს. სასწრაფოდ გააჩაღეს ცეცხლი, შემოდგეს სპილენძის კარდლები და ცნობისმოყვარეობით უმზერდნენ, როგორ ფართხალებდნენ ლამაზი, ცოცხალი თევზები მდუღარე წყალში. მოჯარული მეომრები იჯგვლიმებოდნენ. შიშს გაევლო, ისევ დაიწყეს სმა. ნელსაცხებელი სდიოდათ შუბლზე, მოწვეთავდა და უსველებდათ დაფლეთილ ტუნიკებს. მუშტები დაეყრდნოთ მაგიდებზე, რომელნიც, ასე ეგონათ, საზღვაო გემებივით ტორტმანებდნენ. ხარებივით აბრიალებდნენ ჩასისხლიანებულ თვალებს, რათა მზერით მაინც შთაენთქათ ის, რისი შეჭმაც აღარ შეეძლოთ უკვე. სხვანი პირდაპირ ძოწეული სუფრით დაფენილ მაგიდებზე დაალაჯებდნენ და ამტვრევდნენ სპილოს ძვლის სკამებს და ტვიროსული ჭიქის ფიალებს. ერთვოდა სიმღერის ხმა სასმისთა ნამტვრევებში დაყრილი მონების ხიხინს. ჯარისკაცები მოითხოვდნენ ღვინოს, ხორცს, ოქროს; ყვიროდნენ - ქალები მოგვიყვანეთო. ათას ენაზე ბოდავდნენ. ზოგიერთს აბანოში ეგონა თავი, ირგვლივ ამდგარ ოხშივარს რომ ხედავდა; ზოგს, ხეების შემყურეს, ნადირობა წარმოედგინა და თანამეინახეებს ესხმოდა, როგორც ველურ ცხოველებს. ხანძარი ერთი ხიდან მეორეზე გადადიოდა და მაღალი ხეების ფოთლოვანი ვარჯი, საიდანაც ბოლი გრძელ, თეთრ ხვეულებად გამოდიოდა, ამოქმედებულ ვულკანებს ჰგავდა. გოდება გაორკეცდა. დაჭრილი ლომები ბდღვინავდნენ სიბნელეში. უეცრად განათდა სასახლის უმაღლესი ტერასა. კარი გაიღო და ქალი, თავად ჰამილკარის ქალი გამოჩნდა ზღურბლზე, შავით მოსილი. ის ჩამოვიდა პირველ კიბეზე, რომელიც დამრეცად გასდევდა ზედა სართულს, შემდეგ მეორე, მესამე კიბე ჩამოათავა და უკანასკნელ ტერასაზე შედგა, ხომალდების ჩინამხრებიანი კიბის თავზე. უძრავი და თავდახრილი შეჰყურებდა იგი მეომრებს. მის უკან, ორივ მხრივ ორ მწკრივად იდგნენ ფერმკრთალი, უწვერული, უთმო, უწარბო კაცები, რომელთაც თეთრი ფეხებამდე დაშვებული წითელფოჩიანი კაბები ეცვათ. მოელვარე ბეჭდებით შემკული ხელებით უზარმაზარი ქნარები ეჭირათ და წვრილი ხმით მღეროდნენ კართაგენის ქალღმერთის საგალობელს. ესენი იყვნენ ტანიტის ტაძრის საჭურისი ქურუმები, რომელთაც სალამბო ხშირად იწვევდა სასახლეში. ბოლოს ხომალდების კიბეც ჩამოათავა ქალმა. ქურუმები უკან მოჰყვებოდნენ. სალამბო კვიპაროზების ხეივნისკენ გაემართა და წყნარად მიაბიჯებდა მეთაურთა მაგიდებს შორის. ჯარის მოთავენი გზას უთმობდნენ, ოდნავ იხევდნენ უკან. სალამბოს თმა იისფერი ფხვნილით დაფერილი ქანაანელი ქალწულების ჩვეულებისდა მიხედვით კოშკის დარად იყო დახვეული და ამის გამო უფრო მაღალი ჩანდა ქალი. მარგალიტის გრეხილი საფეთქლებთან ემაგრა და ეშვებოდა სანახევროდ გახლეჩილი ბროწეულივით ვარდისფერ ტუჩებამდე. მკერდზე ეკიდა მოციმციმე თვლების აცმულა, რომელიც სიჭრელით გველთევზის ქერეჭს ემსგავსებოდა. ალმასებით შემკული მკლავები შიშველი ჰქონდა წითელი ყვავილებით მოხატული შავი ქსოვილისაგან შეკერილ უსახელო ტუნიკაში. კოჭები ოქროს ძეწკვით ჰქონდა გადაბმული, რათა თანაბარი ნაბიჯებით ერონინა. დიდი, იშვიათი ქსოვილის მუქი ძოწისფერი მოსასხამი უკან მოსთრევდა მის ყოველ ნაბიჯზე ფართო ტალღასავით იშლებოდა. ჟამითი ჟამად ქურუმები ჩამოჰკრავდნენ თითებს ქნარს და დახშულ აკორდებს აჟღერებდნენ, ხოლო შუალედებში ისმოდა ძეწკვის წკრიალი და პაპირუსის სანდლების თანაზომიერი ტყაპატყუპი. აქამომდე არავინ იცნობდა სალამბოს. იცოდნენ მხოლოდ, რომ განდეგილად ცხოვრობდა და ღვთისმოსაობაში ატარებდა დროს. ჯარისკაცებს დაენახათ ღამღამობით, სასახლის ბანზე ვარსკვლავების წინაშე მულხმოდრეკილი აბოლებულ საცეცხლურთა შორის; მთვარეს გაეფერმკრთალებინა მისი სახე და მსუბუქი ნისლივით შემოხვეოდა ღმერთების სუნთქვა. მისი გუგები შორს, მიწიერი სივრცეების მიღმა იმზირებოდნენ თითქოს. თავდახრილი მოაბიჯებდა, მარჯვენა ხელში შავი ხის პატარა ქნარი ეჭირა. ჯარს შეესმა მისი ჩურჩული: მოუკლავხართ, მოუკლავხართ ყველანი! აღარასდროს მოცურდებით ამიერიდან ჩემი ხმის მორჩილნი, როგორც უწინ, ტბის პირას რომ ჩამოვჯდებოდი და საზამთროს მარცვლებს გიყრიდით პირში! ტანიტის იდუმალება ბუდობდა თქვენს თვალებში, რომლებიც უფრო ანკარა იყო, ვიდრე წყლის წვეთები მდინარის ზედაპირზე, - და სათითაოდ მოუხმობდა, თვეების სახელებით ეძახდა თევზებს: სივ! სივან! თამუზ, ელულ, თიშრი, შებარ! ჰე, შემიწყალე მე, ქალღმერთი! ჯარისკაცები სალამბოს ირგვლივ მოგროვდნენ, თუმცა არ ესმოდათ, რას ამბობდა ის. ანცვიფრებდათ მისი მორთულობა. შიშნეული, ხანდაზმული მზერა გაშალა და რამდენჯერმე გაიმეორა: რა ქენით, რა ქენით! მოსალხენად გქონდათ პურიც, ხორციც, ზეთიც, ყოველგვარი ნუგბარი საკუჭნაოებიდან. მე მოვარეკინე ხარები ჰეკატომბილიდან, მონადირენი დავგზავნე უდაბნოში! - ქალმა ხმა აიმაღლა, ღაწვები შეეფაკლა და განაგრძო: - არ გესმით, სადა ხართ? დაპყრობილ ქალაქში თუ ბატონის სასახლეში? და მერე რომელი ბატონის? სუფეტ ჰამილკარის, მამაჩემის, ბაალთ მსახურის! მონების სისხლით შეღებილი თქვენი იარაღის გადაცემაზე მან უარი უთხრა ლუტაციუსს! იცნობთ კი ვინმეს თქვენს ქვეყნებში, რომ მისი დარი სარდალი იყოს? შეხედეთ! ჩვენი სასახლის საფეხურები ავსებულია ნაალაფარით! განაგრძეთ! დაწვით სასახლე! მე წავიყვან სახლის ანგელოზს, ჩემ შავ გველს. რომელსაც ლოტოსის ფოთლებზე სძინავს მაღლა! მე დავუსტვენ და წამომყვება. გემში რომ ჩავჯდები, ჩემი ხომალდის კვალს, აქაფებულ ტალღებს გამოყვება ცურვით... თხელი ნესტოები უთრთოდა. მკერდზე დაბნეულ ძვირფას თვლებზე იმსხვრევდა ფრჩხილებს. თვალები დაებნიდა. განაგრძო: ეჰა, საბრალო კართაგენო! საცოდავო ქალაქო! აწ აღარ გყვანან მფარველებად ძალოვანი ვაჟკაცები გარდასულ დროთა, ოკეანეებს რომ გადასცურავდნენ ხოლმე და სანაპიროებზე აგებდნენ ტაძრებს. ირგვლივ მდებარე ყველა ქვეყანა შენ გემსახურებოდა და შენი ხოფებით გადაფარცხული ზღვის ტრამალები ატორტმანებდნენ შენს ნალეწს. შემდეგ მელქარტის, სიდონელთა ღმერთებისა და თავისი ოჯახის წინაპრის, საგმირო საქმეთა შესახებ დაიწყო გალობა. მოუთხრობდა ერისიფონის მთად ამაღლებაზე, ტარტესის მოგზაურობასა და მაზიზაბალის ბრძოლაზე გველთა დედოფლის შურის საგებლად: იგი მისდევდა ჭალაკში დედალ ურჩხულს, რომლის კუდი ვერცხლის ნაკადულივით მიიკლაკნებოდა დაცვენილ ფოთლებში; და მიაღწია ველს, სადაც დრაკონისთავიანი დედაკაცები მოჯარულიყვნენ ბრიალა კოცონის ირგვლივ და თავიანთი კუდების წვერებზე წამოსკუპულიყვნენ, სისხლისფერი მთვარე ელვარებდა მკრთალ შარავანდში და მეწამულ მეთევზეთა მარცახივით გაპობილ გრძელ ენებს ასარსალებდნენ ცეცხლის პირამდე... მერმე სალამბომ იმღერა, მაზიზაბალის დამარცხების შემდგომ მელქარტმა თუ როგორ მიაჭედა მისი მოკვეთილი თავი თავისი ხომალდის წინამხარს: - ტალღების ყოველ შეთრთოლებაზე ქაფში იმალებოდა იგი; მზე მურავდა და ოქროზე მეტად გამაგრდა, მაგრამ თვალები მაინც ტიროდნენ და ცრემლები განუწყვეტლივ წვეთავდა ზღვაში. სალამბო მღეროდა ქანაანელთა ძველ ენაზე, რომელიც ბარბაროსებს ჯერ არ გაეგონათ. ისინი თავს ეკითხებოდნენ - რას გვეუბნებაო ამ მრისხანე ხელისქნევით, რასაც ქალი სიმღერას აყოლებდა, - და მის ირგვლივ მაგიდებზე, საგებზე, ნეკერჩხლის ტოტებზე გასულნი, პირდაღებულნი და კისერწაგრძელებულნი ცდილობდნენ ჩასწვდომოდნენ ამ ბუნდოვან მოთხრობას, რომელიც მათს წარმოსახვას აჩრდილებად ესახებოდა. მხოლოდ უწვერულვაშო ქურუმებს გაეგებოდათ სალამბოს სიმღერა. უთრთოდათ დანაოჭებული ხელები, ქნართა სიმებზე რომ ეწყოთ. დროდადრო ქუშ აკორდებს აუკრავდნენ. ბებერ დიაცებზე მეტად გულსუსტნი იყვნენ ისინი და ერთსა და იმავე დროს მისტიკური აღფრთოვანებითა და შიშით თრთოდნენ - ვაითუ ჯარისკაცებმა სიავე გვიყონო. ბარბაროსები ყურადღებას არ აქცევდნენ მათ, მომღერალ ქალწულს უსმენდნენ. არავინ ისე დაშტერებით არ უყურებდა, როგორც ნუმიდიელთა ახალგაზრდა ბელადი, რომელიც მეთაურთა მაგიდასთან იჯდა თვისტომ მხედართა შორის. ქამარში იმდენი ისარი გაერჭო, რომ კუზიანივით ჰქონდა გამობერილი ტყავის თასმით საფეთქელთან მიმაგრებული მოსასხამი. მხრებზე გაფარფაშებული მოსასხამი ჩრდილს ჰფენდა სახეზე და მხოლოდ ორი ანთებული, ერთ წერტილზე მიშტერებული თვალი უჩანდა. იგი შემთხვევით მოხვედრილიყო ღრეობაზე: მამამისს ბარკას ოჯახისათვის მიებარებინა მეფეთა ჩვეულებისამებრ, რომელნიც შვილებს დიდ ოჯახებში გზავნიდნენ მეგობრობისა და კავშირის დასამყარებლად. ნარჰავასი ექვსი თვეა აქ ცხოვრობდა, მაგრამ ჯერ არ ეხილა სალამბო და ახლა დაკუნცხული, თავის ისრებზე წვერებდახრილი უჭვრეტდა ქალს და ნესტოები ებერებოდა ლერწმებში ჩასაფრებულ ავაზასავით. მაგიდის იქეთა მხარეს იჯდა ერთი უზარმაზარი ლიბიელი, შავ და ხუჭუჭთმიანი. მხოლოდ სამხედრო ქურთუკი ეცვა და თითბრის ფირფიტებს დაეფხრიწა საგების ძოწი. ვერცხლის ნახევარმთვარეების შიბი დახლართულიყო მის ფაჩვნიერ მკერდზე. სისხლის შხეფებს დაეწინწკლა მისი სახე; მარცხენა იდაყვს დაყრდნობოდა და ფართოდ გახსნილი ტუჩებით იღიმებოდა. სალამბომ შეწყვიტა წმიდა საგალობელი. ბარბაროსთა ყველა ენაზე ალაპარაკდა და ქალური გულისხმიერებით ცდილობდა დაეყუჩებინა მათი სიშმაგე. ბერძნებს ბერძნულად ესაუბრებოდა, შემდეგ ლიგურიელთა, კამპანიის მკვიდრთ, ზანგებს მიუბრუნდა და ყოველი მათგანი სამშობლო ქვეყნის სიტკბოებას პოულობდა მის ხმაში. კართაგენის წარსულით გატაცებული სალამბო ახლა რომის წინააღმდეგ გარდახდილ ომებზე ამღერდა, ჯარისკაცებმა ტაში დაუკრეს. ქალი გაშიშვლებული მახვილების ბრწყინვამ აღაგზნო, ხელებგაშლილი გასძახოდა. ქნარი დაუვარდა, გაჩუმდა: - ორივე ხელი გულზე დაიკრიფა და რამდენსამე წამს იდგა ასე თვალებდახუჭული, ტკბებოდა მთელი ჯარის მღელვარებით. ლიბიელი მათო გადმოიხარა მისკენ. სალამბო უნებლიეთ მიუახლოვდა და მისი ნიშნად აღფრთოვანებით გულგალხობილმა ჯართან შერიგების ნიშნად დაუსხა ღვინო ოქროს სასმისში. დალიე! - უთხრა სალამბომ. მათომ გამოართვა სასმისი და ტუჩებთან მიიტანა. მაშინ იმ გალმა, წეღან რომ გისკონმა დაჭრა, მხარზე დაჰკრა ხელი და მხიარული იერით იხუმრა რაღაც თავის მშობლიურ ენაზე. სპენდიუსიც აქვე იყო და შესთავაზა - გადაგითარგმნიო. თქვი! - უთხრა მათომ. ღმერთები გფარავდნენ, გამდიდრდები, როდისაა ქორწილი? ვისი ქორწილი? შენი! ჩვენში თუ ქალი ღვინოს დაუსხამს მეომარს თავის სარეცელსა სთავაზობს ამით, - უპასუხა გალმა. დამთავრებული არა ჰქონდა, რომ ნარჰავასი წამოხტა, ქამრიდან ამოიძრო ხელშუბი, მარჯვენა ფეხი მაგიდის კიდეს მიაბჯინა და სტყორცნა მათოს. შუბმა გაისისინა სასმისთა შორის, ხელი გაუხვრიტა ლიბიელს და ისე მაგრად ჩაესო მაგიდაში, რომ ტარი აცახცახდა ჰაერში. მათომ სასწრაფოდ ამოიგლიჯა შუბი, მაგრამ იარაღი არ ესხა ნახევრად შიშველს. მან ორივე ხელში ასწია გაწყობილი მაგიდა და ნარჰავასს გაუქანა მათ გასაშველებლად მოვარდნილ შუა ბრბოში. ჯარისკაცნი და ნუმიდიელნი ერთმანეთს მიჭყლეტოდნენ და მახვილის ამოღება არ შეეძლოთ. მათომ თავურით გაარღვია ბრბო და როდესაც ასწია თავი ნარჰავასი გამქრალიყო. თვალებით დაუწყო ძებნა. სალამბოც წასულიყო. მაშინ სასახლისაკენ გაიხედა და დაინახა, როგორ დაიხურა სულ ზევით წითელი, შავი ჯვრით მოხატული კარი და იქით გაიქცა. დაინახეს, როგორ არბოდა იგი ხომალდების წინამხართა შორის, შემდეგ სამივე კიბის სიგრძეზე წითელ კარებამდე, როგორ ეძგერა კარს მთელი სხეულით; აქოშინებული კედელს მიეყრდნო, რომ არ დაცემულიყო. ვიღაც მოსდევდა. ბინდბუნდში ღრეობის სანთურებს სასახლის ძგიდე ეფარებოდა. სპენდიუსი იცნო. - მომშორდი! - უბრძანა ლიბიელმა. მონამ პასუხის გაუცემლად კბილებით დაფხრიწა თავისი ტუნიკა. შემდეგ მუხლი მოიყარა მათოს წინ, ფრთხილად აიღო მისი ხელი და მოუთათუნა, ჭრილობას ეძებდა. მთვარე ღრუბლებიდან გამოცურდა და მის სინათლეზე სპენდიუსმა დაინახა პირდაღებული იარა. ქსოვილის ნაჭერი შემოახვია, მაგრამ მათო ბრაზით ეუბნებოდა: - თავი დამანებე! დამანებე თავი! - ო, არა! - მიუგო მონამ, - შენ გამათავისულე ჯურღმულიდან. მე შენ გეკუთვნი! შენა ხარ ჩემი ბატონი! მიბრძანე! მათომ კედლებზე ხელის ცეცებით შემოუარა ტერასას. ყოველ ნაბიჯზე აყურადებდა და მოოქროვილი ლერწმის ხარიხებიდან იყურებოდა შიგნით, დადუმებულ სახლში. ბოლოს სასოწარკვეთილი შედგა. - ყური დამიგდე! - უთხრა მონამ, - ო, ნუ შემიძაგებ ჩემი სისუსტისათვის! მე სასახლეში ვარ ნაცხოვრები. შემიძლია ძლოკვივით გავძვრე კედლებში. წამო! წინაპრების ოთახში ყოველი ფილის ქვეშ ოქროს ზოდია დაფლული, მიწისქვეშა ხვრელია გაყვანილი საფლავებამდე. - ეჰ , რაღად მინდა! - წარმოსთქვა მათომ. სპენდიუსი დადუმდა. ისინი ტერასაზე იდგნენ. მათ წინ ფუთფუთებდა წყვდიადი და ის თითქოს შავად გაქვავებული ოკეანის გიგანტური ტალღების მსგავსი რაღაც ზოდებით იყო სავსე. მაგრამ ნათლის ზოლი ადგა აღმოსავლეთის მხრიდან. მარცხნივ, აქვე, მეგარის დაკლაკნილმა არხებმა დაიწყეს თეთრად კრთომა მწვანე ბაღჩათა შორის. შვიდწახნაგოვანი ტაძრების აწოწილი სახურავები, კიბეები, ტერასები, სიმაგრეები ნელ-ნელა გამოინაკვთნენ გარიჟრაჟის მკრთალ სინათლეზე: მთელი კართაგენის ნახევარკუნძულის ირგვლივ ირწეოდა თეთრი ქაფის სარტყელი, ხოლო ზურმუხტისფერი ზღვა განთიადის სიდიადეში შედედებულსა ჰგავდა. რაც უფრო ფართოვთებოდა ატმისყვავილისფერი ზეცა, უფრო და უფრო ჩნდებოდნენ ფერდობზე მიჯრილი მაღალი სახლები, როგორც მთიდან ჩამომავალი შავი თხების არვე. უკაცრიელი ქუჩები გადაჭიმულიყვნენ ერთი ბოლოდან მეორემდე. აქა-იქ კედლებზე ამაღლებული პალმები არ ირხეოდნენ; პირთამდე სავსე წყალსაცავები ეზოებში დაყრილ ვერცხლის ფარებსა ჰგვანდნენ; ჰერმეუმის კონცხის შუქურა გამკრთალდა. აკროპოლის ზეთავზე, კვიპაროზების ჭალაკში, ეშმუნის რაშებმა გათენება იგრძნეს, მარმარილოს მოაჯირს ადგამდნენ წინა ფეხებს და მზის მხრისაკენ გასჭიხვინებდნენ. მზეც ამოვიდა. სპენდიუსმა ხელები აღაპყრო და შეჰღაღადებდა. ყველაფერი შეიძრა გადმოღვრილ სიწითლეში. ღმერთი თითქოს იგლეჯდა სხეულს და უხვი სხივებით ასხურებდა კართაგენს ოქროს წვიმას თავისი ძარღვებიდან. ხომალდების ქიმები ელვარებდნენ, ქამონის ტაძრის სახურავი ცეცხლმოკიდებულს ჰგავდა სავსებით. ახალგაღებულ ტაძრებში ცეცხლი აკიაფდა. სოფლებიდან ჩამოსული ფორნების თვლები არახრახდა ქუჩების ფილაქანზე. დატვირთული ღურკანი აქლემები ჩამოდიოდნენ ფერდობებზე. ზარაფები მებოძირზე მდგარი თავიანთი დუქნების დარაბებს აღებდნენ. მიფრინავდნენ ყარყატები. თრთოდნენ თეთრი აფრები. ტანიტის ჭალაში დოლს უკრავდნენ წმიდა მეძავნი, ხოლო მაპალებში აბოლდნენ თიხის კუბოთა გამოსაწვავი ღუმელები. სპენდიუსი გადაიხარა მოაჯირზე. კბილები აუკაწკაწდა, იმეორებდა: - აჰ! ჰო... ჰო... პატრონო! მესმის, რად იუკადრისე ახლახან სასახლის გაძარცვა. მათო თითქოს მისი ხმის სისინმა გამოაფხიზლა, თითქოს არა ესმოდა რა. სპენდიუსმა განაგრძო: - აჰ! რა სიმდიდრეა! ხოლო რომელთაც ის ეკუთვნის, იარაღიც არა აქვთ მის დასაცავად! მარჯვენა ხელი გაიშვირა და დაანახა რამდენიმე ბოგანო, რომელნიც ჯებირს გადაღმა სილაში დაღოღავდნენ, ოქროს ფხვნილის ძიებით გართულნი. - აი! - უთხრა, - რესპუბლიკა ამ გლახაკებს ჰგავს: ოკეანეებზე გადაფოფრილი ყველა სანაპიროს უფათურებს ხარბ ხელებს და ტალღათა ხმაური ისე უჭედავს ყურებს, რომ აღარ ზურგს უკან მომდგარი მბრძანებლის ფეხის ხმა! ტერასის სანაპირო მხარეზე წაიყვანა მათო და დაანახა ბაღი, სადაც ხის ტოტებში ჩამოკიდებული ჯარისკაცთა კალდიმები თინათინებდა მზეზე. აქ არიან ვაჟკაცნი, უდიდესი მძულვარებით აღვსილნი! მათ არაფერი აკავშირებთ კართაგენთან, არც ოჯახი, არც ფიცი, არც ღმერთი! მათო იდგა წინანდებურად კედელს მიყრდნობილი. სპენდიუსი მიუახლოვდა და ხმადაბლა განაგრძო: გესმის ჩემი, მეომარო? სატრაპებივით ძოწეულში გამოწყობილნი ვივლით, ნელსაცხებელში გვაბანავებენ; მეც მეყოლება მონები! არ მოგბეზრდება მაგარ მიწაზე ძილი, ბანაკებში მოჭმახებული ღვინის სმა და გამუდმებული საყვირის ხმა? იმისი იმედი ხომ არა გაქვს, რომ შემდგომ დაისვენებ, როდესაც ჯავშანს აგაგლეჯენ, ხოლო შენს ლეშს სვავებს გადაუგდებენ? თუ მაშინ, როცა დაბრმავებული, დაკოჭლებული, დაძაბუნებული კარდაკარ იწანწალებ ყავარჯნით და ბალღებსა და წათხის გამყიდველებს უამბობ შენი სიჭაბუკის ამბებს? მოიგონე შენი უფროსების უსამართლობა, თოვლში დაბანაკება, მცხუნვარე მზეში სიარული, სასტიკი დისციპლინა და ჯვარცმის გამუდმებული მუქარა! ამდენი ტანჯვა-წვალების შემდეგ საპატიო ფარღული მოგიგდეს, ასე ვირს აბამენ ეჟვნების ასხმულას, რომ დარეტიანდეს დაღლა არ იგრძნოს; და ეს შენ გიყვეს, პიროსზე მამაცს! მაგრამ რომ ინდომებდე! აჰ! რა ბედნიერი იქნები, უზარმაზარ, გრილ დარბაზებში ქნარის წკრიალზე რომ მიეცემი განცხრომას ვარდების სარეცელზე წამოწოლილი, მასხარებითა და ქალებით გარშემორტყმული! ნუ მეტყვი, რომ ეს განუხორციელებელია! განა როქის სპამ არ დაიპყრო რეგიუმი და სხვა სიმაგრეები იტალიაში? ვინ აღგიდგება? ჰამილკარი აქ არაა. ხალხს სძულს მდიდრები; გისკონი რას უზამს ირგვლივ თავმოყრილ ლაჩრებს? შენ მამაცი ხარ! დაგმორჩილდებიან. წარუძეღ სპას! კართაგენი ჩვენია, შევესიოთ! - არა! - უთხრა მათომ, - მოლოქის წყევლა მაწევს. მე ეს მის თვალებში ვიგრძენ. ამას წინათ კიდევ შავი ერკემალი ვნახე ტაძარში, უკუღმა მიდიოდა! - შემდეგ ირგვლივ მიმოიხედა და იკითხა: - სადაა ის? სპენდიუსი მიხვდა, რომ უდიდეს მღელვარებას შეეპყრო მათო და გაგრძელება ვეღარ გაბედა. მათ უკან ისევ ბოლავდა ხეები. გაშავებული ტოტებიდან ჟამდაჟამ მაიმუნების სანახევროდ დამწვარი ჩონჩხები ცვიოდა გაშლილ სუფრებზე. პირდაფჩენილი ჯარისკაცები ხვრინავდნენ მკვდრების გვერდით, ხოლო ვისაც არ ეძინა, თავი ჩაექინდრა დღის სინათლით თვალდაბრმავებულებს. გათქერილ მიწაზე სისხლის ღვარი იდგა. სპილოები გასისხლიანებულ ხორთუმებს აქნევდნენ შემოღობილის ხიმინჯებს შორის. ღია ბეღლებში ჩანდა ტომრებიდან გადმობნეული ხორბალი, ჭიშკართან - ბარბაროსთაგან მიყრილი ეტლების რიგი; კედრის ტოტებზე ჩამომსხდარი ფარშევანგები კუდებსა შლიდნენ და ყივყივებდნენ. მათოს უძრაობა აკვირვებდა სპენდიუსს. იგი უფრო გაფითრებული იყო, ვიდრე ახლახან და ერთი წერტილისათვის მიეშტერებინა თვალები, ცის დასალიერს გაჰყურებდა ტერასის მოაჯირზე ორივე მჯიღით დაყრდნობილი. სპენდიუსი გადაიხარა და მიხვდა, რას უჭვრეტდა მათო. შორს, უტიკის მტვრიან გზაზე, ოქროს წერტილი ბრუნავდა. ეს იყოს ორჯორშებმული ეტლის ღერძის თავი. ხელნის წინ მონა გარბოდა და აღვირი ეჭირა, ეტლში ორი ქალი იჯდა. ჯორებს ფაფარი სპარსულ ყაიდაზე ჰქონდათ გადმოშლილი ყურებს შორის და ცისფერი მარგალიტივით მოქსელილი. სპენდიუსმა იცნო და ყვირილი შეიკავა. ფართო რიდეს აფრიალებდა ქარი. თავი მეორე. სიკაში ორი დღის შემდეგ როქის სპა კართაგენიდან გავიდა. ყოველ ჯარისკაცს თითო ოქრო მისცეს იმ პირობით, რომ სიკაში დასაბანაკებლად წასულიყვნენ, და ლიქნით უთხრეს: - თქვენა ხართ კართაგენის მხსნელი! მაგრამ, თუ აქ დარჩით, ქალაქი დაიმშევა, ვალის გადახდას ვეღარ შეძლებს. წადით! რესპუბლიკა დაგიმადლებთ შემდეგ ამ დათმობას. დაუყონებლივ ავკრებთ გადასახადებს. ჯამაგირსაც სრულად გადაგიხდით და გალერებსაც აღვჭურავთ თქვენთვის, სამშობლოში წასაყვანად. მეომრებმა არ იცოდნენ, რა ეპასუხათ ამაზე. ომს დაჩვეული ვაჟკაცები მოწყენილნი ისხდნენ ქალაქში. მათი დარწმუნება არ გასჭირვებიათ და ხალხი გალავანს მოეფინა, რათა დაენახათ, როგორ გადიოდნენ ისინი. მათ მწყობრად გაიარეს ქამონის ქუჩა და სირტას კარი მშვილდოსნები და ჰოპლიტები, მეთაურები და მხედრები, ლუზიტანიელნი და ბერძნები ერთმანეთში იყვნენ არეულნი ლაღად მიაბიჯებდნენ, მძიმე კოთურნებს აჟღრიალებდნენ ფილაქანზე. მათი საჭურველი ფილაკვანს დაებრიცა, სახე ბრძოლებში გაშავებოდათ; ხრინწიანი ყვირილი ამოსდიოდათ გაბანჯგვლული წვერებიდან; გაგლეჯილი თორნი მახვილის ბუნიკზე ჩხარუნობდა და დახვრეტილ აბჯარში მოჩანდა ჯარისკაცთა შიშველი ტანი, საშინელი, როგორც საომარი მანქანა. შუბები, ნაჯახები, ნაბდის ქუდები და ბრინჯაოს მუზარადები - ყველაფერი ერთად, თანაზომიერად ირხეოდა. ჯარს აევსო ქუჩა და გეგონებოდათ, კედლებს დახეთქავსო შეჭურვილი მეომრების ეს გრძელი ნიაღვარი, რომელიც მაღალ, ექვსსართულიან, კუპრით შეგლესილ სახლთა შორის დიოდა. რკინისა და ლერწმის ხარიხების მიღმა ჩადრიანი ქალები იდგნენ და უჩუმრად უმზერდნენ, როგორ მიდიოდნენ ბარბაროსები. ტერასები, სიმაგრეები, კედლები ფარავდა ბრბოს თვალთაგან შავმოსიან კართაგენელებს. მეზღვაურთა ტუნიკები სისხლის ლაქებივით მოჩანდნენ ამ მუქ ფონზე; ნახევრად შიშველი ბავშვები, კანი რომ უბზინავდათ, სპილენძის სალტეებს შორის, მწვანით შემოსილი სვეტებიდან და პალმების შტოებიდან უქნევდნენ ხელს მიმავალთ. ზოგი უხუცესიც გამოსულიყო კოშკთა თავანზე. ერთი გრძელწვერიანი კაცი გამოჩნდებოდა ხან აქ და ხან იქ, იდგა ღრმად ჩაფიქრებული. არავინ უწყოდა რატომ იქცეოდა ასე; შორს, ზეცის ფონზე ბუნდოვნად, აჩრდილივით ინაკვთებოდა და ქვასავით უძრავად იდგა. ყველა ღელავდა. ეშინოდათ - ვაითუ ბარბაროსებმა იგრძნონ თავიანთი ძალა და დარჩენის სურვილმა მოუაროთო. მაგრამ მეომრები ისე დანდობილნი სტოვებდნენ ქალაქს, რომ კართაგენელთ გული მოეცათ და ჯარს შეერივნენ. ფიცითა და ხვევნით შეუწუხეს სული, ზოგი გადაჭარბებული გაიძვერობითა თავხედური ლიქნით აქეზებდა - ქალაქიდან ნუ გახვალთო. ნელსურნელებას, ყვავილებს და ვერცხლის ხურდას აყრიდნენ მიმავალთ; სნეულების საწინააღმდეგო ავგაროზებით ასაჩუქრებდნენ, ოღონდ წინასწარ სამგზის აფურთხებდნენ ზედ, რათა სიკვდილი მიეზიდათ, ანდა ტურის ბალანს აკერებდნენ, რომ თილისმის პატრონს სიმხდალე შეჰპარვოდა გულში. მელქარტის წყალობას მოუხმობდნენ ხმამაღლა მათთვის, ხოლო ჩურჩულით - შეჩვენებას. შემდეგ ბარგმა, სააღალე საქონელმა და ჩამორჩენილებმა გაიარეს. ცალკუზიან აქლემებზე ამხედრებული ავადმყოფები ვიშვიშებდნენ; დაკოჭლებულთ გადატეხილი შუბები დაებიჯგებინათ. ლოთებს ტიკები მოჰქონდათ, ხოლო ღორმუცელებს - ხორცი, ღვეზელები, ხილი, ლეღვის ფოთლებში გახვეული ერბო და ტილოს ტომრებში ჩაჩუთული თოვლი. ზოგს საჩრდილობელი ეჭირა ხელში და თუთიყუში უჯდა მხარზე. მიჰყავდათ ძაღლები, ქურციკები და ავაზები. ვირებზე შემსხდარი ლიბიელი დედაკაცები თათხავდნენ ზანგის ქალებს. რომელთაც მალქის საროსკიპოები დაეტოვებინათ და ჯარისკაცებს ასდევნებოდნენ; ზოგი ძუძუს აწოვებდა მკერდზე ტყავის თასმებით ჩამოკიდებულ ბალღს. კარვებით დატვირთული ჯორები წელში იზნიქებოდნენ საპალნის სიმძიმისაგან და მარეკნი მახვილების ჩხვლეტით მიერეკებოდნენ. აქვე მოლასლასებდა უამრავი მსახური და დაჩაჩანაკებული, ციებისგან გაყვითლებული და დამღიერებული თულუხჩი; ესენი იყვნენ ნაძირალები კართაგენელ მდაბიოთაგან, რომელნიც ბარბაროსებს მიჰკედლებოდნენ. როცა ამათაც ჩაიარეს, ქალაქის კარიბჭე მიხურეს, ხალხი მაინც არ ჩამოდიოდა კედლებიდან. ლაშქარი მალე ნახევარკუნძულის ყელის მთელ სიფართეზე გაიშალა. ჯარი უთანაბრო ნაწილებად დაიყო. შუბები ბალახის მაღალ ღერებს დაემსგავსნენ სიშორეში, შემდეგ სავსებით დაიკარგნენ მტვრის ბუღში; ჯარისკაცები კართაგენისკენ მიხედვისას ვერაფერს ხედავდნენ, გარდა გრძელი კედლებისა, რომელნიც უკაცრიელი ქონგურებით ინაკვთებოდნენ ცისკიდურზე. მაშინ ბარბაროსებს ყვირილის შემოესმათ. იფიქრეს - ნაწილი ალბათ ქალაში დარჩა და რომელიმე ტაძრის ძარცვით იქცევს თავსო. (მათ არ უწყოდნენ ზუსტად რამდენი იყვნენ). ბევრი იცინეს ამის გამო. შემდეგ ისევ განაგრძეს გზა. უხაროდათ, რომ წინანდებურად ერთად მიაბიჯებდნენ მინდვრებზე; ბერძნები მამერტინების ძველებურ სიმღერას გასძახოდნენ. ჩემი შუბითა და მახვილით ვხნავ და ვიმკი მე. მე ვარ მამა სახლისა! აბჯარაყრილი მტერი ჩემს ფერხთით განრთხმის მიწას და უფალს და მეფეს მიწოდებს. ყვიროდნენ, ხტოდნენ, გულმხიარულნი ჰყვებოდნენ არაკებს; დასრულდა ჟამი ჭირთა თმენისა. ტუნისს რომ მიაღწიეს, ზოგიერთმა შეამჩნია, რომ ბალეარელ მეშურდულეთა რაზმი აკლდათ, მაგრამ - შორს არ იქნებიანო და მეტი აღარ უფიქრიათ ამაზე. ნაწილი სახლებში დაბინავდა, სხვანი - გალავნის ძირას. მოქალაქენი მოდიოდნენ ჯარისკაცებთან სასაუბროდ. მთელი ღამის განმავლობაში ცეცხლი გიზგიზებდა ცისკიდურზე. კართაგენის მხარეს. ხანძრის გამონაკრთომი გიგანტური ჩირაღდნებივით ალანძულიყო გაქვავებული ტბის იქეთა ნაპირს. არც ერთმა მეომარმა არ უწყოდა, რას დღესასწაულობდნენ იქ. მეორე დღეს ბარბაროსებმა ნათესებით დაფარული სოფელი გადაიარეს. გზის გასწვრივ პატრიციების მამულები იყო ჩარიგებული. პალმის ჭალაკებში რუები მოწანწკარებდა; ზეთისხილის ხეები გრძელ მწვანე მწკრივებად დაერგოთ. გორაკთა შორის ვარდის ბურუსი იდგა. შორს ლურჯი მთები აღმართულიყვნენ. რბილი ქარი ქროდა. კაქტუსების ფართო ფოთლებზე ქამელეონები დახოხავდნენ. ბარბაროსებმა ნაბიჯი შეანელეს. განკერძოებულ რაზმებად მიდიოდნენ, ანდა ცალ-ცალკე შორიშორს მიჰყვებოდნენ ერთმანეთს. ვენახებში გადიოდნენ და ყურძენს მირთმევდნენ. ბალახში კოტრიალობდნენ და განცვიფრებით შესცქეროდნენ ხარების ხელოვნურად დაგრეხილ გრძელ რქებს, ნერბ ცხვრებს, რომელთაც ტყავი ჰქონდათ ჩამოცმული საწმისის დასაფარავად, ჯვარედინად რომბებივით დახნულ ორნატებს, გემის ღუზების მაგვარ სახნისებს გუთნისას და ბროწეულის ხეებს, რომლებსაც სილფიუმით რწყავდნენ. ხიბლავდათ მიწის ბარაქა და ადამიანის ბრძნული გამოგონებანი. საღამოს გაუშლელ კარვებზე დაწვნენ და ვარსკვლავებისკენ პირმიქცეულნი, რულმორეულნი ნანობდნენ, რომ ჰამილკარის ღრეობა დასრულებულიყო. მეორე დღეს, ნაშუადღევს, ერთი მდინარის ნაპირას დადგნენ, ოლანდრების ბუჩქნარში. სასწრაფოდ დაყარეს შუბები, ფარები, შეიხსნეს ქამრები; ყიჟინით იბანდნენ თავპირს, მუზარადებით იღებდნენ წყალს, ზოგი მუცელზე გაწოლილიყო და სვამდა ტვირთჩამოხსნილ საქონელთან ერთად. ჰამილკარის ბაღში მოპარულ ღურკან აქლემზე ამხედრებულმა სპენდიუსმა შორით თვალი ჰკიდა მათოს, რომელსაც დაჭრილი ხელი მკერდზე ჩამოეკიდებინა, უქუდოს თავი ჩაეღუნა, წყალს ასმევდა თავის ჯორს და ლივლივა ჭავლებს დასცქეროდა. სპენდიუსი მისკენ გაექანა, ბრბოს მიარღვევდა და ეძახდა: - პატრონო! პატრონო! მათომ ცალყბად უთხრა მადლობა დალოცვისათვის. სპენდიუსმა ყურადღება არ მიაქცია ამას და უკან აედევნა. დროდადრო შეშფოთებით მოიხედავდა ხოლმე კართაგენის მხარეს. იგი ბერძენი რიტორისა და კამპანიელი მეძავის ბუში იყო. თავდაპირველად ქალების ვაჭრობით გამდიდრებულიყო, შემდგომ გემის დაღუპვას გაეღატაკებინა; სამნიუმელ მწყემსებთან ერთად ეომა რომაელთა წინააღმდეგ. დაეტყვევებინათ, გაქცეულიყო, მაგრამ ისევ დაეჭირათ, ქვისსატეხებში ემუშავებინათ, ცხელ საქვაბოებში მრავალგზის დახუთვოდა სული, ყელი ამოხაფვროდა წამების დროს ყვირილით, მრავალი პატრონის ხელში გამოევლო და ყოველი მათგანის სისასტიკე ეწვნია. ბოლოს, ერთ დღეს, სასოწარკვეთილი ზღვაში გადამხტარიყო ტრირემიდან, რომელზედაც მენიჩბედ ჰყოლოდათ. ჰამილკარის მეზღვაურებს შეეფარებინათ მომაკვდავი და კართაგენში ჩამოეყვანათ, სადაც ერგასტულში, მონების დილეგში ჩაემწყვდიათ. კართაგენს რომიდან გამოქცეული რომაელებისთვის უნდა გადაეცა. შეშინებულ სპენდიუსს ესარგებლა არეულობით და თავისთვის ეშველა, როქის სპას მიჰკედლებოდა. მთელ გზაზე მათოს არ მოსცილებია, მიართმევდა საჭმელს, ეხმარებოდა ჩამოხდომისას, საღამოობით ნოხს უგებდა სასთუმლად. მისმა მზრუნველობამ გული მოულბო მათოს და თანდათან გაუხსნა კრიჭა. მათო სირტას ყურეში იყო დაბადებული. მამას ამონის ტაძარში დაჰყავდა თურმე სალოცავად. მერმე სპილოებზეც უნადირია გარამანტების ტყეებში. ბოლოს კართაგენის სამსახურში შევიდა. დრეპანუმის აღების შემდეგ ტეტრარქის წოდება მიანიჭეს. რესპუბლიკას ოთხი ცხენი, ოცდასამი მედიმნი ხორბალი და მთელი ზამთრის ჯამაგირი ემართა მისი. მას ეშინოდა ღმერთებისა და სურდა თავის მამულში მომკვდარიყო. სპენდიუსი უამბობდა თავის მოგზაურობათა, იმ ტომთა და ტაძართა შესახებ, რომელთაც ქვეყნის ზურგზე ხეტიალისას გადასწყდომოდა. ბევრი რამ შეესწავლა: იცოდა სანდლების კერვა და შუბის გათლა, ბადეთა ქსოვა, გარეული ცხოველების მოშინაურება და თევზის მოხარშვა. ზოგჯერ შეწყვეტდა ხოლმე ლაპარაკს და ყრუ, ხორხისმიერ ძახილს ამოუშვებდა, მატოს ჯორი ფეხს აუჩქარებდა, სხვა ცხოველებიც აჩქარდებოდნენ. შემდეგ სპენდიუსი ისევ განაგრძობდა საუბარს. მუდამ შეშფოთებული იყო. მხოლოდ მეოთხე საღამოს დამშვიდდა. ისინი მხარდამხარ მიაბიჯებდნენ წყების გვერდით, ერთი გორაკის ფერდობზე. ქვევით ველი იყო გადაშლილი და დასალიერი ღამის ბურუსში იკარგებოდა. ჯარისკაცთა მწკრივები, რომლებიც მათ ქვევით მიაბიჯებდნენ, ტალღებივით ირხეოდნენ ბინდბუნდში. დროდადრო მთვარით გაშუქებულ მაღლობს გადაუვლიდნენ. მაშინ შუბის წვერი ვარსკვლავივით ციალებდა, მუზარადები წამით გაბრწყინდებოდნენ, მერმე გაქრებოდნენ და ახლა სხვები გამოჩნდებოდნენ მის ადგილას. შორს ბღაოდა გამოღვიძებული ნახირი და უსაზმნო სიმშვიდე ეფინებოდა თითქოს დედამიწის პირას. თავგადაწეული, სანახევროდ თვალებდახუჭული სპენდიუსი ღრმად ისუნთქავდა გრილ ნიავს, ხელებს შლიდა და თითებს კვარჯღავდა, რათა უკეთ შეეგრძნო სიტკბოება. ტანში რომ ეღვრებოდა. შურისძიების დაუცხრომელმა წყურვილმა წამოუარა. ტუჩებზე ხელი მიიჭირა, რომ ქვითინი შეეკავებინა და ვნების სიმთვრალით ცნობამიხდილმა ხელი გაუშვა ავშარას თავისი აქლემისას, რომელიც გრძელი, თანაბარი ნაბიჯით მიირწეოდა. მათო ნაღველს მისცემოდა, ფეხები მიწამდე ჩამოეშვა და ბალახი რომელიც კოთურნებს სწვდებოდა, განუწყვეტლივ შრიალებდა. გზა ისე გაგრძელდა, თითქოს არასდროს გათავდებოდა. ხეობათა ბოლოს მრგვალი ველობები ხვდებოდათ, შემდეგ ისევ მინდორზე გადიოდნენ და მთები, რომლებიც კრავდნენ ჰორიზონტს, თითქოს შორს იწევდნენ, რაც უფრო უახლოვდებოდა გორაკებს იქით. ზოგჯერ გვერდს აუვლიდნენ უზარმაზარ პიტალოს, გემის წინამხარს ან რომელიღაც ბუმბერაზის კვარცხლბეკს რომ წააგავდა. გზაზე ერთიმეორისგან თანაბარი მანძილის დაშორებით ხვდებოდათ პატარა, ოთხკუთხა ტაძრები რომელთაც სიკაში მიმავალი მლოცველები თავშესაფრად იყენებდნენ. ეკლესიები აკლდამებივით იყვნენ დაგმანული. ლიბიელები გამეტებით უბრახუნებდნენ კარებზე - გააღეთო. შიგნიდან ჩამიჩუმი არ ისმოდა. დამუშავებული მინდვრები გაიშვიათდა. ჯარი შევიდა სილიან უდაბნოში, სადაც აქა-იქ ამოშვერილიყო მეჩხერი ეკლნარი. ცხვრის ფარები კორტნიდნენ ქვებს შუა ამოწვერილ ბალახს. ცისფრად შეღებილი საწმისებით წელგაკრული ქალები მწყემსავდნენ ფარებს, კლდეთა შორის შუბოსან მეომრებს მოჰკრავდნენ თუ არა თვალს, კივილ-კივილით გარბოდნენ და იკარგებოდნენ. მოწითალო ბორცვებს შუა დერეფანივით გაჭიმულ გრძელ ხეობას მიჰყვებოდნენ მოლაშქრენი. უეცრად გულისამრევი სუნი ეცათ და უცნაური სანახავი იხილეს: ერთი ხის ფოთლებში, საკმაოდ მაღლა, ლომის თავი მოჩანდა.მიირბინეს. ლომი ოთხივე კიდურით გაეკრათ ჯვარზე ბოროტმოქმედივით. უზარმაზარი დრუნჩი მკერდში ჩაერგო მხეცს, ხოლო წინა თათები ფაფრით ჰქონდა სანახევროდ დაფარული და ფრინველის ფრთებივით გაშლილი. გადაჭიმული კანის ქვეშ ნეკნები ამობურცვოდა. ოდნავ აწეული უკანა ფეხები ერთიმეორეზე მიელურსმათ. შავი სისხლი მოღვენთავდა ბალანზე და ჯვრის გასწვრივ ჩამოპორწიალებული კუდის წვერზე სტალაქტიტებივით შედედებულიყო. ჯარისკაცები გაამხიარულა ამ სანახაობამ; კონსულსა და რომის მოქალაქეს ეძახდნენ ჯვარცმულ ლომს და კენჭებს ესროდნენ თვალებზე მისეული მუმლის ასაქშევად. ასი ნაბიჯის დაშორებით კიდევ ორი ლომი იყო ჯვარცმული, შემდეგ უეცრად გამოჩნდა გრძელი მწკრივი ჯვრებისა, რომლებზედაც ლომები იყვნენ გაკრული. ზოგი დიდი ხნის მკვდარი იყო და ხეზე ჩონჩხის ნარჩენებიღა შერჩენილიყო. სხვანი სანახევროდ დახრულნი იყვნენ, საშინლად დაჯღანოდათ ცხვირ-პირი; ზოგიერთი უზარმაზარი იყო. ჯვრების ძელი იზნიქებოდა მათი სიმძიმით, ქარი აქანავებდა მათ და შავი ყორნები გუნდ-გუნდად დასტრიალებდნენ თავს განუწყვეტლივ. ასე იყრიდნენ ჯავრს კართაგენელი გლეხები, როდესაც ველურ მხეცს შეიპყრობდნენ, ამით სურდათ დაეშინებინათ ნადირები. ბარბაროსებს სიცილი პირზე შეახმათ და დიდხანს იდგნენ გაოგნებულნი. „ ეს რა ხალხია, - ფიქრობდნენ ისინი, - რომ ლომების ჯვარცმით იქცევს თავს!“ განსაკუთრებით აღელდნენ და შეძრწუნდნენ ჩრდილოეთის მკვიდრნი, სნეულება დაერიათ; ალოს ეკლებზე დაეკაწრათ ხელები, უზარმაზარი კოღოები ჩაბზუოდნენ ყურებში; ფაღარათი მოედო ჯარს. წუხდნენ, რომ ამდენ ხანს ვერ მიაღწიეს სიკას. შეეშინდათ - ვაითუ გზა დაგვებნეს და უდაბნოში ამოვყოთ თავი, ამ ქვიშისა და საშინელებათა ქვეყანაშიო. ბევრმა გზის გაგრძელება არ ისურვა და კართაგენისაკენ გაბრუნდა. ბოლოს, მეშვიდე დღეს, ქედის ძირის გაყოლებით კარგი ხნის სიარულის შემდგომ, გზამ მარჯვნისკენ მიუხვია და მათ დაინახეს თეთრ კლდეებზე წამომართული ზღუდეთა ხაზი. მერმე თვალწინ გადაეშალათ მთელი ქალაქი. ლურჯი, ყვითელი, და თეთრი რიდეები ფრიალებდა ქონგურებზე მეწამული დაისი სინათლეში. ეს ტანიტის ქურუმი ქალები მოცვენილიყვნენ მამაკაცთა შესახვედრად, სიმაგრეთა გასწვრივ გამწკრივებულიყვნენ და დაირებს აჯაჯგურებდნენ, ჩანგებს აჟღერებდნენ. წინწილებს არხევდნენ. მათ ზურგს უკან, ნუმიდიის მთებს გადაღმა, ჩამავალი მზის სხივები ატანდა ქნართა სიმებს შორის, რომლებსაც შიშველი ხელებით უკრავდნენ. ჟამდაჟამ საკრავთა ხმა მიწყდებოდა ერთბაშად და გულისგამგმირავი კივილი ატყდებოდა, მძაფრი, მძვინვარე, ჟამიერი, მსგავსი ყეფისა, რასაც ტუჩების ორსავ კუთხეზე ენის ცემით გამოსცემდნენ. ზოგნი იდაყვებს დაყრდნობოდნენ, ნიკაპი მუჭში მოექციათ და სფინქსებივით უძრავი თავიანთი დიდი, შავი თვალები მიეშტერებინათ ამომავალი ჯარისთვის. თუმცა წმიდა ქალაქი იყო სიკა, მაინც ვერ დაიტევდა ამოდენა სპას; მარტო ტაძარს მინაშენებითურთ ნახევარი ქალაქის სივრცე ეკავა. ამიტომ ბარბაროსები მინდორზე განლაგდნენ გუნებისამებრ. დისციპლინირებული ნაწილები - რაზმებად, სხვანი ეროვნებისდა მიხედვით, ანდა როგორც მოეპრიანათ. ბერძნებმა ერთიმეორის გასწვრივ ჩაამწკრივეს ტყავის კარვები, იბერიელებმა ტილოს ტალავრები წრიულად გამართეს, გალებმა ფიცრის ალაჩუხები შეკრეს, ლიბიელებმა ქვით აახოხოლეს ყორეები, ხოლო ზანგებმა ფრჩხილებით ამოთხარეს სილაში საძილე ორმოები. ბევრმა არ იცოდა, სად დაბინავებულიყო და საბარგულებთან დაწრიალებდა, ღამით კი მიწაზე იძინებდა დაფხრეწილ ლაბადაში გახვეული. მათ ირგვლივ გადაშლილიყო მთებით გარშემორტყმული ვაკე, აქა-იქ, ქვიშის ბორცვებზე, პალმები გადმოხრილიყვნენ. ნაძვები და მუხები მუქ ლაქებად აჩნდნენ ხევისპირებს. ზოგან ხანდახან გრძელი ყაბიწივით დაეშვებოდა ზეციდან წვიმა, მაშინ როდესაც სხვაგან ველ-მინდვრებს კვლავინდებურად ლაჟვარდი და მცხუნვარება ადგა თავს; მერმე თბილი ქარი მტვრის კორიანტელს დააყენებდა; ნაკადული მიჩქრიალებდა სიკას კლდეებზე, სადაც ქვეყნის მეუფის - კართაგენის ვენერას ოქროსსახურავიანი, ბრინჯაოსსვეტებიანი ტაძარი წამომართულიყო. ყოველივე მისი სულით იყო გამსჭვალული თითქოს. ეს ბორცვიანი რელიეფი, სითბოსა და სიცივის მონაცვლეობა და სინათლის თამაში აცხადებდა მის გონმიუწვდომელ ძლიერებას და მისი მარადიული ღიმილის სიმშვენიერეს. მთების მწვერვალები ნამგალა მთვარის კიდურებს ჰგავდა, ზოგი ქალის კერტებდაბერილ ძუძუებს ემსგავსებოდა და დაღლილი ბარბაროსები რაღაცნაირ საამო მოთენთილობას გრძნობდნენ. სპენდიუსმა თავისი აქლემი გაყიდა და ამ ფულით მონა შეიძინა. მთელი დღეების განმავლობაში ეძინა მათოს კარვის წინ გაშოტილს. ზოგჯერ ელდით ეღვიძებოდა - სიზმრად მათრახის სისინი ეზმანებოდა. გამოფხიზლებული ღიმილით გადაისვამდა ხელს ნაიარევით დასერილ ფეხებზე, იმ ადგილას, სადაც დიდხანს ეკიდა ბორკილები, და შემდეგ ისევ ძილად მიეგდებოდა. მათო ითმენდა მის სიახლოვეს. როცა სადმე წავიდოდა, მხარიღლივ მახვილგადაკიდებული სპენდიუსი ხელარგნოსანივით დასდევდა ყველგან. მათო დაუდევრად ეყრდნობოდა ხელით მხარზე: სპენდიუსი დაბალი იყო. ერთ საღამოს ბანაკის შუკაში მიაბიჯებდნენ და თეთრმოსასხამიანი ხალხი შენიშნეს. მათ შორის ნარჰავასიც ერია, ნუმიდიელთა ბატონიშვილი. მათო აცახცახდა. მოიტა ხმალი! - წამოიძახა მან, - უნდა მოვკლა! დაიცა! - შეაჩერა სპენდიუსმა. ნარჰავასი მათკენ მოდიოდა. მან ორივე ცერი დაიკოცნა შერიგების ნიშნად და თავისი ფიცხი საქციელი ღრეობაზე სიმთვრალეს გადააბრალა. შემდეგ დიდხანს აგინებდა კართაგენს, თუმცა არ უთქვამს, თუ რატომ შეერთებოდა ბარბაროსთა სპას. „ჯარს ღალატობს თუ რესპუბლიკას?“ - თავს ეკითხებოდა სპენდიუსი და რადგანაც ყოველგვარი არეულობიდან თავისთვის სარგებელს გამოელოდა, მადლიერი იყო ნარჰავასისა იმ მომავალ მუხანათობათა გამო, რასაც უეჭველად ჩაიდენდა ნუმიდიელთა ბელადი. ნარჰავასი დარჩა როქის სპასთან. ეტყობოდა, მათოსთან დაახლოება სურდა. მსუქან-მსუქან თხებს, ოქროს ქვიშას და სირაქლემას ფრთებს უგზავნიდა. მისი ლაქუცით განცვიფრებული ლიბიელი ყოყმანობდა, არ იცოდა - ასევე მოქცეულიყო, თუ რისხვა მიეგო. სპენდიუსი აწყნარებდა და მათოც ემორჩილებოდა მონას - იგი ჯერაც ვერ გამორკვეულიყო და უნიათობისგან ვერ დაეღწია თავი იმ კაცივით, საწამლავი რომ შეუსვამს და აუცილებლად უნდა მოკვდეს. ერთ დღეს სამივენი ლომებზე სანადიროდ წავიდნენ, ნარჰავასმა ხანჯალი დამალა მოსასხამის კალთაში. სპენდიუსი არ მოშორებია, სულ უკან დასდევდა და შინ ისე მობრუნდნენ, რომ ნარჰავასს ხანჯალი არ ამოუღია. მეორეჯერ ნუმიდიელმა ძალზე შორს გაიტყუა ისინი, თავისი სამეფოს საზღვრამდე მიიყვანა, ერთ ვიწრო ხეობაში მოხვდნენ. ნარჰავასმა ღიმილით განაცხადა - გზა აღარ ვიციო. სპენდიუსმა გაიგნო გზა. უფრო ხშირად წინასწარმეტყველივით დამწუხრებული მათო მზის ამოსვლისთანავე მიდიოდა ველ-მინდვრებზე, სახეტიალოდ. სილაზე დაწვებოდა სადმე და საღამომდე უძრავად ეგდო. ჯარის ყველა მისანს ეთათბირა, იმათაც, ვინც გველის ხოხვაზე მკითხაობდა და ვინც ვარსკვლავებზე კითხულობდა ბედს, აგრეთვე ვინც მკვდრების ფერფლს უბერავდა სულს და ისე მისნობდა. ყლაპავდა კევს, მთის კამას და ჭრელი უნასების გულისგამყინავ შხამს; ზანგის ქალები მთვარის სინათლეზე უგალობდნენ ბარბაროსულ შელოცვებს და ოქროს ბებუთებით უკაწრავდნენ შუბლის კანს. ფარღულებითა და ავგაროზებით დაიტვირთა. რიგრიგობით ევედრებოდა ბაალ-ქამონს, მოლოქს შვიდ ქაბირს, ტანიტსა და ბერძენთა აფროდიტეს. სპილენძის ფირფიტაზე ამოკვეთა ერთი სახელი და თავისი კარვის შესასვლელთან ჩაფლა სილაში. სპენდიუსს ესმოდა, როგორ ოხრავდა და ბოდავდა იგი. ერთ ღამეს შევიდა შიგნით. ცხედარივით გაშიშვლებული მათო ლომის ტყავზე გართხმულიყო გულაღმა და სახე ხელებით დაეფარა; დაკიდული სანთურა აშუქებდა მის თავთან, კარვის დედაბოძზე ჩამოკიდებულ იარაღს. იტანჯები? - ჰკითხა მონამ. - რა გინდა? მითხარი! - და მხარზე მოავლო ხელი, შეაჯანჯღარა, რამდენჯერმე ჩასძახა: - პატრონო! პატრონო! ბოლოს მათომ აღაპყრო ფართო, ამღვრეული თვალები და ახედა. მისმინე! - უთხრა ხმადაბლა და თითი მიიდო ტუჩებზე, - ღმერთები გამირისხდნენ! ჰამილკარის ქალის სახე არა მცილდება! მეშინია მისი, სპენდიუს! - მოჩვენებებისაგან შეშინებული ბავშვივით მიეკრა მონას მკერდზე, შემდეგ განაგრძო: - მითხარი რამე! ავადა ვარ! განკურნება მინდა! ყველაფერი ვცადე! იქნებ, შენ იცოდე უებარი შელოცვა, ან უფრო ძლიერ ღმერთებს იცნობ, იქნება? რად გინა? - ჰკითხა სპენდიუსმა. მათომ თავში მუშტები წაიშინა და უპასუხო: ეგების მოვიშორო! შემდეგ თავის თავს დაუწყო ლაპარაკი, ხამუშ-ხამუშ ისროდა სიტყვებს: მე ის მსხვერპლი ვარ უეჭველად, მას რომ აღუთქვამს ღმერთებისათვის!... უჩინარი ჯაჭვით შემკრა, შემბოჭა, რომ დავდივარ, მე კი არა, ის დადის, რომ ვჩერდები - იგი ისვენებს მაშინ! მისი თვალები მწვავენ, მისი ხმა მესმის. იგი გარს მერტყმის, მსჭვალავს. მგონია ჩემს სულად იქცა! და მაინც უნაპირო ოკეანის უჩინარი ტალღებია ჩვენს შუა თითქოს! შორეული და მიუწვდომელი იგი! მშვენიერების ბრწყინვალება ნათლის ღრუბელივით მოსავს; და ზოგჯერ ვფიქრობ, რომ არასოდეს მინახავს... რომ არც არსებობს... რომ ყოველივე სიზმარია!.. ასე გოდებდა მათო ბნელში. ბარბაროსთა ბანაკს ეძინა. მის შემყურე სპენდიუსს მოაგონდა ის ჭაბუკები, ოქროს თასები რომ ეპყრათ ხელთ და ევედრებოდნენ მას ოდესღაც, როდესაც ქალაქებში დაატარებდა თავის მეძავ ქალებს; მონას შეებრალა მათო და უთხრა: გამაგრდი, ჩემო პატრონო! გამაგრდი, ღმერთებს ნუ ევედრები, ადამიანის ვედრებას ყურადღებას არ აქცევენ ისინი! გულდედალივით რად სტირი! არა გრცხვენია, ქალისთვის მაგრე რომ იტანჯავ თავს? განა ბავშვი ვარ! - უთხრა მათომ, - ხომ არ გგონია, ქალის სახე ან სიმღერა მხიბლავდეს კიდევ? დრეპანუმში თავლებს ვაგვევინებდი დიაცებს, მყოლია ქალი იერიშის დროსაც კი, მაშინაც კი, ჭერი რომ გვენგრეოდა თავზე და ფილაკვნებს ჯერ არ შეეწყვიტათ სროლა!.. მაგრამ ეს ქალი, სპენდიუს, ეს ქალი!.. მონამ შეაწყვეტინა: ჰამილკარის ასული რომ არ იყოს... არა! - წამოიძახა მათომ - იგი კაციშვილს არა ჰგავს! დაგინახავს მისი ხშირი წარბების ქვეშ ფართოდ გახელილი თვალები, საზეიმო თაღებში გამობრწყინებულ მზეებს რომ ჰგვანან? გაიხსენე: როცა გამოჩნდა, ჩირაღდნების ალი შიშველი კანი მისი მკერდისა პატიოსან თვალებზე უფრო ელვარე იყო; უკან ისეთ სურნელს სტოვებდა, ტაძარში რომ დგას და მთელ მის სხეულში რაღაც ღვინოზე მეტად ტკბილი და სიკვდილზე უფრო საზარელი გამოსჭვიოდა. ჯერ მოდიოდა, შემდეგ შედგა... გაოგნებული გაჩუმდა, თავი დახარა, თვალები გაუშტერდა. მწყურია ის! მინდა! ვკვდები მისი სურვილით! ოცნება - თითქოს ჩემს მკლავებში მყავდეს ჩახვეული, გიჟური სიხარულით მათრობს, მაგრამ მაინც მძულს, იგი სპენდიუს! მინდა ვგვემო! რა ვქნა? თავს მონათა ბაზარზე გავიყიდდი ოღონდ მისი ყმა გავმხდარიყავი. შენ ხომ იყავი იმისი მონა! შეგეძლო გემზირა მისთვის. მელაპარაკე მასზე. ხომ ყოველ ღამით გამოდიოდა თავისი სასახლის უმაღლეს ტერასაზე? აჰ! ქვებს უნდა ეცახცახათ მისი სანდლების ქვეშ და ვარსკვლავები ძირს უნდა ჩამოსულიყვნენ მის სანახავად! გაშმაგებული მათო დაეცა და დაკოდილი ხარივით ახრიალდა. შემდეგ სიმღერა დაიწყო: იგი მისდევდა ჭალაკში დედალ ურჩხულს, რომლის კუდი ვერცხლის ნაკადულივით მიიკლაკნებოდა დაცვენილ ფოთლებში. მათო ბაძავდა სალამბოს ხმას და წინ გაშვერილ ხელებს ისე ამოძრავებდა თითქოს სალამბოს ნაზი თითები ეხებოდნენ ქნარის სიმებს. სპენდიუსი ანუგეშებდა, მაგრამ მათო იმას იმეორებდა, რაც თქვა, და ღამეები გადიოდა ასე ოხვრა-კვნესასა და შეგონებებში. მათო ცდილობდა მწუხარება ღვინოში ჩაეხშო. გამოფხიზლებულს კიდევ უფრო იპყრობდა დარდი. ცდილობდა კამათელზე გადაეყოლებინა გული და ერთიმეორის მიყოლებით თავისი ოქროს ფარდულის ყველა თვალი წააგო. ქალღმერთის მხევლებთან დაჰყვებოდა სხვებს, მაგრამ გორაკიდან ქვითინით ჩამოდიოდა, თითქოს დაკრძალვიდან ბრუნდებოდა. სპენდიუსი კი, პირიქით უფრო გათავხედდა და გამხიარულდა. ხშირად ნახულობდნენ თალარქვეშ გამართულ დუქნებში ჯარისკაცებთან ბაასით გართულს. აახლებდა ძველ აბჯარს, აპრიალებდა ხანჯლებს; მინდვრად სამკურნალო ბალახებს კრეფდა ავადმყოფთათვის, ხუმრობდა, ოხუნჯობდა, ენამზეობდა; ბარბაროსები დაეჩვივნენ მის სამსახურს. ყველას შეაყვარა თავი. როქის სპა ელოდა კართაგენის ელჩს, რომელსაც ოქროთი გავსებული ბათმანებით დატვირთული ჯორები უნდა მოეყვანა. ისევ და ისევ ანგარიშობდნენ და სილაზე თითებით წერდნენ ციფრებს, მომავლის გეგმებს აწყობდნენ; მხევლები და მონები გვეყოლება, მიწა გვექნებაო, - ფიქრობდნენ. ზოგს სურდა მიწაში ჩაეფლა განძი, ზოგსაც უნდოდა თან წაეღო და ხომალდს ნდობოდა. უსაქმურობამ ხასიათი გაუფუჭათ. გამუდმებული აყალმაყალი იყო მხედრებსა და ქვეითებს, ბარბაროსებსა და ბერძნებს შორის; განუწყვეტლივ გაისმოდა ქალების ყურისწამღები კაპასი. ყოველდღე ემატებოდათ ხალხი, რომელთაც მზისგან თავის დასაფარავად ბალახბულახის კონები ჩამოეფხატათ ქუდებზე. ესენი იყვნენ მდიდარ კართაგენელთა მოვალენი, რომელთაც იძულებით ამუშავებდნენ მინდვრებში და ახლა გამოქცეულიყვნენ თავდასახსნელად. მათ უერთდებოდათ უამრავი ლიბიელი, გადასახადებისაგან გაღატაკებული გლეხობა, დევნილები, ბოროტმოქმედნი; ჯარს ეკედლებოდა მოვაჭრეთა ურდო, ღვინის და ზეთის გამყიდველნი, რომელნიც იმას გაეშმაგებინა, რომ არ მიეზღოთ, რაც ერგებოდათ და რესპუბლიკის წინააღმდეგ იყვნენ განწყობილნი ამის გამო. სპენდიუსი ყელს იგლეჯდა კართაგენის გინებით. მალე სურსათ-სანოვაგეც შემოაკლდათ. ლაპარაკი დაიწყეს: ერთობლივად შევესიოთ კართაგენს, ანდა რომაელებს მოვუწოდოთო. ერთ საღამოს ვახშმობის ხანს, შემოესმათ ყრუ ჟღრიალი, რომელიც თანდათან ახლოვდებოდა. შორით, უსწორმასწორო გზაზე, რაღაც წითელი საგანი გამოჩნდა. ეს იყო სირაქლემას ნაკრტენით ძგიდეებშემკული დიდი, ძოწისფერი ტახტრევანი. ბროლის შუბები და მარგალიტის ასხმული ეხათქუნებოდნენ დახშულ მოფარდაგულს. ტახტრევანს აქლემები მოჰყვებოდნენ მკერდზე ჩამოკიდებული ეჟვნების ჟღარუნით. აქლემებს წვივებიდან მხრებამდე ოქროს ქერეჭოვანი აბჯრებით შეჭურვილი მხედრების რაზმი ერტყა გარს. ისინი ბანაკიდან სამასი ნაბიჯის მოშორებით დადგნენ, რათა უნაგირს უკან მიკრული ბუდეებიდან მრგვალი ფარები, პირფართო მახვილები და ბეოტიური მუზარადები ამოეღოთ. მხედართა ნაწილი აქლემებთან დარჩა. დანარჩენებმა გზა განაგრძეს. ბოლოს გამოჩნდა რესპუბლიკის ემბლემებიც - ხის ლურჯი ლატნები, რომლებსაც ცხენის თავი ან ნაძვის გირჩები ეკეთა წვერზე. ბარბაროსები ფეხზე დადგნენ და ტაშის ცემა ატეხეს; ქალები ლეგიონერებს მისცვივდნენ და ფეხებს უკოცნიდნენ მხედართ. ტახტრევანი თორმეტ ზანგს მოჰქონდა მხრებით. ისინი შეწყობილად, მოკლე ნაბიჯებით და სწრაფად მოდიოდნენ; მარცხნივ და მარჯვნივ ეხლებოდნენ, კარვების თოკები ებლანდებოდათ ფეხებში, მოყიალე პირუტყვი, ზედადგარები და სამფეხები უხერგავდა გზას. მოფარდაგულიდან ზოგჯერ ვიღაც ჰყოფდა მსუქან, ბეჭდებით ახორხლილ ხელს და იგინებოდა ხრინწიანი ხმით; მაშინ ზანგები ჩერდებოდნენ და სხვა გზას ადგებოდნენ. ტახტრევანს ძოწეული ფარდები გადახადეს და გამოჩნდა ფართო ბალიშზე მისვენებული უგრძნობელი და გაბღენძილი თავი; წარბები შავი ხის ორ თაღს უგავდა, ბოლოებით შეერთებულს. ოქროს ქვიშა ბრწყინავდა მის ხუჭუჭ თმაში, ხოლო სახე ისე გაფერმკრთალებოდა, თითქოს მარმარილოს ფხვნილი წაეყარაო. ტანზე ეფინა ცხვრის საწმისები, რომლებითაც ავსილი იყო ტახტრევანი. ჯარისკაცებმა იცნეს წამოწოლილი კაცი - სუფეტი ჰანონი, ის ჰანონი, რომელმაც თავისი სიზარმაცის წყალობით წააგო ბრძოლა ეგატის კუნძულებთან; ჰეკატომპილთან რომ გაიმარჯვა და ლმობიერად მოეპყრო დამარცხებულ ლიბიელებს, ეს სიხარბით მოუვიდაო, ფიქრობდნენ ბარბაროსები, რადგანაც მან ყველა ტყვე სარფიანად გაყიდა, ხოლო საბჭოს განუცხადა - მოვაკვდინეო. ჰანონი რამდენსამე წუთს ეძებდა მოხერხებულად ადგილს, რომ იქიდან სიტყვით მიემართა ჯარისკაცებისათვის. ბოლოს ანიშნა ზანგებს და ტახტრევანი გააჩერეს. სუფეტს ორი მონა ამოუდგა მხრებში და მან ბარბაცით ჩამოდგა ფეხები მიწაზე. შავი თექის ხამლი ეცვა მას, ვერცხლის ნახევარმთვარეებით მოჩითული. ფეხები მუმიასავით თასმებით ჰქონდა გაკრული და ზოგან ხორცი მოუჩანდა გადაჯვარადინებულ სახვევებს შორის; მუცელი გადმოვარდნოდა ალისფერი ქურთუკიდან, რომელიც თეძოებს უფარავდა. ღაბაბი მკერდამდე ჩამოჰფენოდა ხარივით, ყვავილებით მოხატული ვიწრო ტუნიკა იღლიებში ასკდებოდა, რიდე ეხვია, ქამარი ერტყა და შავი, ყურთმაჯებიანი, ზონრით შეკრული მოსასხამი ეხურა. ტანისამოსის სიმრავლე, ლურჯი ქვების უზარმაზარი ყელსაბამი, ოქროს საკინძეები და მძიმე საყურეები კიდევ უფრო საზიზღარს ხდიდა მის სიმახინჯეს. მოუხეშავ კერპსა ჰგავდა, ლოდისგან გამოჩორკნილს; მკრთალი ჭორფლი, რომელიც მთელ სხეულზე მოჰფენოდა, უსიცოცხლო საგანს ამსგავსებდა, მხოლოდ ქორის ნისკარტივით მოკაუჭებული ცხვირის ნესტოები ებერებოდა ძალუმად შესუნთქვისას და შეწებებული წამწამებით შემორგული ვიწრო თვალები ფოლადივით მკაცრად უელვარებდა. ხელში ალოს ჩქიფი ეჭირა კანის მოსაფხანად. ბოლოს ორმა შიკრიკმა ჩაჰბერა ვერცხლის საყვირებს; ჩოჩქოლი მიწყდა, ჰანონმა ლაპარაკი დაიწყო. პირველად ღმერთებს აღუვლინა ხოტბა და რესპუბლიკა ადიადა; ბარბაროსებს უნდა უხაროდეთ, რომ მათ ემსახურებოდნენო - თქვა. მაგრამ მეტი კეთილგონიერება უნდა გამოიჩინონ, მძიმე დროება დაგვიდგაო: - თუ პატრონს სამი ზეთისხილი აქვს მხოლოდ, განა სამართალი იქნება, თავისთვის ორი არ დაიტოვოსო? ასე ანდაზებით და იგავებით ლაპარაკობდა ბებერი სუფეტი, თავს აკანტურებდა, რათა მსმენელთა გული მოეგო. იგი პუნიკურ ენაზე მეტყველებდა, ხოლო მის ირგვლივ კამპანიელნი, გალები და ბერძნები იდგნენ (ყველაზე მარდებმა უიარაღოდ მოირბინეს) და არც ერთ მათგანს არ ესმოდა, რას ამბობდა სუფეტი. ჰანონმა შეამჩნია ეს და დადუმდა, ჩაფიქრებული მძიმედ ინაცვლებდა ფეხს და ტორტმანებდა. ბოლოს იფიქრა, სჯობს მეთაურებს მოვუხმოო, და მისმა შიკრიკებმა ხმამაღალი ძახილით ამცნეს ჯარს ეს ბერძნულად - იმ ენაზე, რომელზედაც ქსანტიპეს დროიდან ბრძანებები გაიცემოდა კართაგენის სპაში. მხედრებმა მათრახის ცემით დაახევინეს უკან ჯარისკაცთა ბრბოს. ბოლოს გამოცხადდნენ სპარტულ ყაიდაზე დაწყობილი ფალანგებისა და ბარბაროსთა კოჰორტების მეთაურები, რომელთაც ხარისხის შესაფერისი ნიშნები ეკეთათ და ეროვნული საჭურველი ესხათ. ღამე ჩამოწვა. მინდორზე დიდი აურზაური იდგა; აქა-იქ ცეცხლი აბრიალდა. ერთ ადგილას ვერავინ ჩერდებოდა, ყველა წრიალებდა და კითხულობდა: რა მოხდა, სუფეტი ფულს რატომ არ არიგებსო? სუფეტი მეთაურებს მოახსენებდა რესპუბლიკის გაჭირვების ამბავს: - ხაზინა ცარიელია, ხარკი, რომელსაც რომაელებს ვუხდით, ტყავს გვაძრობს, აღარ ვიცით, რა ვქნათ!.. რესპუბლიკა სავალალო დღეშიაო დროდადრო ალოს ჩქიფით იფხანდა სხეულს, სიტყვას წყვეტდა, რათა ძმარში მოდუღებული, სინდიოფალას ფერფლისა და სატაცურის ლაბა შეესვა ვერცხლის თასიდან, რომელსაც მონა აწოდებდა. მერმე ალისფერი ხელსახოცით იწმენდდა ტუჩებს და განაგრძობდა: რაც წინათ ერთი სიკლი ვერცხლი ღირდა, ახალი ოქროს სამი სიკლი ღირს. ომის დროს მიტოვებული სახნავ-სათესი აღარაფერს იძლევა! ძოწეულის სარეწი თითქმის აღარც არსებობს, ხოლო მარგალიტის ფასმა წარმოუდგენლად აიწია; ძლივსღა ვშოულობთ საკმარის ნელსულნელებას ღვთისმსახურებისათვის! სურსათ-სანოვაგეს ნუღარ იკითხავთ, - უბედურებაა! გალერები არ გვყოფნის და სანელებლები ვეღარ შემოგვაქვს, სილფიუმის შემოზიდვაც გაჭირდა კირენის საზღვარზე ამტყდარი ამბოხის გამო. სიცილია, საიდანაც წინათ უამრავი მონა შემოგვყავდა, ახლა ჩაკეტილია ჩვენთვის! გუშინ იყო სწორედ - ერთ მექისესა და ოთხ მზარეულში უფრო მეტი გადამახდევინეს, ვიდრე წინათ წყვილ სპილოში ვაძლევდი! პაპირუსის გრძელი გრაგნილი გაშალა და არც ერთი რიცხვი არ გამოუტოვებია, ისე წაიკითხა მთავრობის ყველა გასავლის ნუსხა: რამდენი დაეხარჯათ ტაძრების მომსახურებისათვის, ქუჩების მოსაკირწყლავად, ხომალდების ასაგებად, მარჯნის მოსარეწად, სისიტთა თაბუნების გაფართოებისათვის და კანტაბრიის მაღაროებში ოწინარების მოსაწყობად. მაგრამ ჯარისკაცებზე უკეთ არც მეთაურებს ესმოდათ პუნიკური ენა, თუმცა ამ ენაზე ესალმებოდნენ ერთმანეთს. ჩვეულებრივ ბარბაროსთა სპაში რამდენიმე კართაგენელ ასისთავს განაწესებდნენ ხოლმე თარჯიმნის მოვალეობის შესასრულებლად; ომის დამთავრების შემდეგ ისინი სადღაც გადაკარგულიყვნენ - შური არ იძიონო. ჰანონს არც მოჰფიქრებია თარჯიმნის წამოყვანა, თანაც ქარს მიჰქონდა მისი დახშული ხმა. რკინისქამრებიანი ბერძნები ყურთასმენას ძაბავდნენ, ცდილობდნენ ჩასწვდომოდნენ ჰანონის სიტყვების აზრს, ხოლო დათვებივით ბეწვეულში გამოხვეული მთიელები უნდოდ შეჰყურებდნენ და ამთქნარებდნენ, თითბრის სამსჭვლებიან კომბლებზე დაყრდნობილნი. გალები ყურადღებას აქ აქცევდნენ სუფეტს, მასხრად იგდებდნენ და სიცილით არხევდნენ გრუზა ქოჩრებს, უდაბნოს ქვეყნელნი უძრავად იდგნენ და ისე უსმენდნენ, ნაცრისფერი შალის სამოსი მჭიდროდ შემოეხვიათ ტანზე. უკნიდან თანდათან ემატებოდათ მსმენელნი, ჰანონის მხედრები, რომელთაც ბრბო ავიწროებდა, ირყეოდნენ ცხენებზე. ზანგებს ნაძვის ანთებული კვარები ეჭირათ, ხოლო ღიპიანი კართაგენელი ბალახით შემოსილ ბორცვებზე შემდგარიყო და გულისგამაწყალებლად ქაქანებდა. ბარბაროსებს მოთმინების ფიალა აევსოთ, ბუზღუნი იწყეს, უკმეხად აწყვეტინებდნენ სიტყვას. ჰანონი თავის ჩქიფს აქნევდა; ბარბაროსთაგან ზოგი ცდილობდა ხმამაღალი შეყვირებით დაეჩუმებინა სხვები და ეს უფრო აძლიერებდა ხმაურს. უეცრად ერთი ჩია კაცი მიიჭრა ჰანონთან, გამოჰგლიჯა საყვირი შიკრიკს და ჩაჰბერა. ამით სპენდიუსმა (ეს სპენდიუსი იყო) ამცნო ხალხს, რომ ფრიად მნიშვნელოვანი რამ ჰქონდა სათქმელი. მან სწრაფად განაცხადა ეს ხუთ სხვადასხვა ენაზე, ბერძნულად, ლათინურად, გალურად, ლიბიურად და ბალეარულად. ოდნავ განცვიფრებულმა მეთაურებმა ღიმილით შესძახეს „ თქვი! თქვი!“ სპენდიუსი შეყოყმანდა. ცახცახებდა. მერმე, რადგანაც ბრბოს უმეტესობას ლიბიელნი შეადგენდნენ, მათ მიმართ: ყველამ გაიგონეთ ამ კაცის საშინელი მუქარა? ჰანონი არ აღშფოთებულა, მაშ არა სცოდნია ლიბიური; სპენდიუსმა ცდა განაგრძო და სხვა ბარბაროსულ ენებზედაც გაიმეორა იგივე ფრაზა. მსმენელნი განცვიფრდნენ, შემდგომ ყველა, თითქოს უსიტყვოდ შეთანხმდნენო, ან თუ ეგონათ - გავიგეთო, თანხმობის ნიშნად დახარა თავი. მაშინ სპენდიუსმა მღელვარე ხმით განაგრძო: ამან პირველად თქვა, რომ სხვა ტომთა ღმერთები აჩრდილნიღა არიან კართაგენის ღმერთთა წინაშე! მხდლები, ქურდები, მატყუარები, ძაღლები და ძაღლისშვილები ხართო, გითხრათ! თქვენ რომ არ ყოფილიყავით, რესპუბლიკა იძულებული არ გახდებოდა რომაელებისთვის ხარკი ეხადაო, ასე თქვა! თქვენი შემოსევის გამოისობით გამოგველია ნელსაცხებელი, მონები და სილფიუმი, კირენის საზღვარზე მოსახლე მომთაბარეებთან შეჰკარითო პირი და იმიტომ! მაგრამ დამნაშავენი დაისჯებიანო! წაგიკითხავთ სასჯელთა ნუსხა - ქუჩებს მოგაკირწყვლინებთ, ხომალდებს შეგაჭურვინებთ, სისიტთა სახლებს დაგალაგებინებთ, სხვებს კანტაბრის მაღაროებში გავგზავნითო მიწის სათხრელად. სპენდიუსმა გაუმეორა იგივე გალებს, ბერძნებს, კამპანიელებს, ბალეარელთ მეომრებს ეცნაურათ ზოგიერთი სიტყვა, რომელიც ყურში ჩარჩენოდათ და დარწმუნდნენ, რომ სპენდიუსი ზუსტად გადმოსცემდა სუფეტის ნალაპარაკევს. რამდენიმემ დაუძახა: „ტყუიო“, მაგრამ მათი ხმა საყოველთაო ალიაქოთმა და ჩოჩქოლმა ჩაახშო. სპენდიუსმა დაუმატა: ხომ დაინახეთ, რომ ბანაკს გარეთ დატოვა თავისი მხედრების ნაწილი? საკმარისია ნიშანი მისცეს, რომ მოგვცვიდნენ და ყელი გამოგვღადრონ ყველას! ბარბაროსები იმ მხრისკენ მიბრუნდნენ, და, როდესაც ბრბო გაიშალა, დაინახეს წელში მოკაკული, გაძვალტყავებული, სავსებით შიშველი და აბურძგნილი, ჭუჭყიანი, ხმელი ფოთლებითა და ნამჯით ავსებული თმით წელამდე დაფარული ადამიანის მსგავსი არსება, რომელიც ძლივსღა მოლასლასებდა, აჩრდილივით. წელზე და მუხლებზე ბზეში აზელილი თიხა შემოეგლისა და ტილოს ნაფლეთები ეხვია; დანაოჭებული და ჭუჭყისფერი კანი ისე ეკიდა გამხდარ მკლავებზე, როგორ კონკები ხმელ ტოტებზე, ხელები განუწყვეტლივ უცახცახებდა, ძლივსღა მოკელანობდა, ზეთისხილის ჯოხს დაყრდნობილი. იგი მიუახლოვდა ზანგებს, რომელთაც ხელში ჩირაღდნები ეჭირათ მერმე სულელივით გაიღრიჯა და მკრთალი ღრძილები გამოაჩინა. ფართოდ დაჭყეტილი, შეშინებული თვალებით შესცქეროდა ირგვლივ შემოჯარულ ბარბაროსთა ბრბოს. უეცრად ძრწოლით შეჰყვირა და უკანვე გაიქცა, ბარბაროსთა ზურგს ამოეფარა, ენადაბრკმობით აბუტბუტდა: „აი, ისინი! ისინი! „ და უთითებდა სუფეტის მხედრებზე, რომელნიც უძრავად იდგნენ და აბჯარი უბრჭყვიალებდათ. ჩირაღდნები ტკაცატკუცით ბრიალებდნენ სიბნელეში, ცხენებს სინათლე თვალსა სჭრიდათ და ყალყზე დგებოდნენ. ლანდად ქცეული კაცი მკერდზე ხელს იბრაგუნებდა და ღმუოდა: ამათ მოკლეს ისინი! ამ სიტყვებზე, რომელსაც იგი ბალეარულად გაიძახოდა, ბალეარელნი მოცვივდნენ და იცნეს. ის კი პასუხს არ აძლევდა თვისტომთ და იმეორებდა: დიახ, ყველა მოკლეს, ყველა! ყურძნის კუმპლებივით დაჭყლიტეს, რა მშვენიერი ჭაბუკები იყვნენ! მეშურდულენი! ჩემი და თქვენი ამხანაგები! საცოდავს ცოტა ღვინო დაალევინეს და ტირილი დაიწყო; შემდეგ სულმოუთქმელად ალაპარაკდა. სპენდიუსი ძლივს იკავებდა სიხარულს - ბერძნებსა და ლიგურიელთ უთარგმნიდა ზარქსასის საზარელ ნაამბობს; დაუჯერებლადაც კი ეჩვენებოდა, ისე დაემთხვა ეს მის ნათქვამს. ბალეარელთ ფერი დაეკარგათ, როცა გაიგეს, თუ როგორ ამოეჟლიტათ მათი ამხანაგები. ეს ყოფილა ის რაზმი, რომელშიაც სამასი მეშურდულე შედიოდა და გამოსვლის წინა დღეს ჩამოვიდა ზღვით. დაღლილებს დილით გვიან გაღვიძებიათ. ქამონის მოედანზე რომ მოსულან, როქის ჯარი წასული დახვედრიათ. თავდაცვაც კი აღარ შეეძლოთ - მათი თიხის სატყორცნები აქლემებზე აეკიდებინათ დანარჩენ ბარგთან ერთად და სპას გაჰყოლოდა; საბრალონი სათების ქუჩაზე გაუტარებიათ კართაგენელებს და თითბრით შეჭედილ მუხის კარიბჭემდე მიუშვიათ; იქ კი მთელი ხალხი დახვევია ერთობლივ. დახოცილ ბალეარელთა ცხედრები ქამონის ტაძრის კედლის გასწვრივ მდგარი პატეკი ღმერთების მკლავებზე დაუწყვიათ კართაგენელთ; მათთვის დაუბრალებიათ დაქირავებული ლაშქრის ყველა დანაშაული: გაუმაძღრობა, ქურდობა, ურწმუნოება, უკადრისობა და თევზთა ამოჟლეტა სალამბოს მტილოვანში. მკვდრები სამარცხვინოდ დაუსახიჩრებიათ; ქურუმები თმებს უხუკავდნენ თურმე, რათა დატანჯულიყო მათი სულიც; ყასბებს ჩანგლებზე ჩამოუკიდებიათ ასო-ასო აქნილი გვამები, ზოგიერთი კბილებითაც ღეჭავდა თურმე; გზაჯვარედინზე კოცონები აუნთიათ, რათა მათი სიმსილაც გაექროთ. ეს ის ცეცხლი იყო, ტბის იქითა კიდეზე რომ გიზგიზებდა იმ ღამით. ცეცხლი ზოგიერთ სახლსაც მოსდებია და ამიტომ დანარჩენი ცხედრებიცა და მომაკვდავებიც სასწრაფოდ გადმოუყრიათ ქალაქის კედლებიდან; ზარქსასი მეორე დღემდე ლელიანში დამალულა ტბის პირას. მერმე მინდვრებში უხეტიალია, მტვრიან გზებზე უძებნია ლაშქრის ნაკვალევი. დილდილობით გამოქვაბულებს აფარებდა თავს, შებინდებისას ისევ დაადგებოდა გზას, იარებიდან სისხლი სდიოდა, შიმშილით კუჭი უხმებოდა თურმე. ბოლოს ერთ დღეს ჰოროლებისთვის მოუკრავს თვალი ცისკიდურზე და უკან გამოჰყოლია, შიშისა და გაჭირვებისგან ჭკუიდან აბორგდნენ, უნდოდათ ამოეჟლიტათ კართაგენელი მხედრები და ჰანონიც ზედ მიეყოლებინათ. ზოგიერთნი წინ გადაუდგნენ - ჯერ გავიგოთ, ჯამაგირს გადაგვიხდიან თუ არაო. - ჩვენი ფული! ჩვენი ფული! - აყვირდა ყველა ჰანონმა უპასუხა, მოგიტანეთო. მაშინ ბარბაროსები წინა სიმაგრეებისკენ გაიქცნენ და სუფეტის საბარგული კარვებთან მოიტანეს; მონებს აღარ დაუცადეს, სასწრაფოდ გახსნეს კალათები. ფირუზისფერი კაბები, ღრუბელი, საფხეკები, ჯაგრისები, ნელსაცხებლები, თვალების მოსახატავი სურმის ჩხირებიღა შერჩათ ხელთ. ყოველივე ეს ფუფუნებას დაჩვეულ მდიდარ მხედრებს ეკუთვნოდა. ბრინჯაოს უზარმაზარი როფიც კი აეკიდებინათ აქლემისათვის. სუფეტს წამოეღო, რათა გზაში ებანავა. იგი ყოველნაირად უფრთხილდებოდა თავს - ჰეკატომპილის სინდიოფალებიც კი წამოეყვანა გალიებით რომელთაც ცოცხლად წვავდნენ სამკურნალო შესამზადებლად. ისეთი სენი სჭირდა, რომ ვერაფრით იყორავდა მუცელს და წამოეღო უამრავი სანოვაგე და ღვინო, წათხებსა და თაფლში ჩაწყობილი ხორცი და თევზი, გადამდნარი ბატის ქონით ავსებული კომაგენური ქოთნები, რომელსაც დაკეპილ თივაში არეული თოვლი ეყარა ზემოდან. ბატის ქონი ბლომად მოემარაგებინა სუფეტს - ყოველ ძარში პოულობდნენ კომაგენურ ქოთნებს და ყოველი მხრიდან შემოჯარული ბარბაროსების ხარხარი ტალღებივით ეფინებოდა არეს. ხოლო როქის სპის ჯამაგირი თხილის შტოებისგან მოწნულ ორ ძარსაც არ ავსებდა პირთამდე. ერთ მათგანში ტყავის რგოლებიც კი ეყარა. რასაც რესპუბლიკა ლითონის ფულის სანაცვლოდ ხმარობდა ოქრო- ვერცხლის დასაზოგავად. განცვიფრებულ ჯარისკაცებს ჰანონმა განუცხადა, თქვენი ჯამაგირი ძნელი საანგარიშებელია, უხუცესებმა ვერ მოიცალეს და ჯერჯერობით ესღა გამომატანესო. მაშინ ყველაფერი დაამხეს და გადაჯეგეს ბარბაროსებმა - ჯორები, მსახურნი, ტახტრევანი, სანოვაგე, ბარგი. პეშვებით იღებდნენ ფულს კალათებიდან და ჰანონს აყრიდნენ ცხვირ-პირში. სუფეტი ძლივს შეაბობღდა ვირს, კისერზე ჩაებღაუჭა და გარეკა; ღმუილითა და ტირილით ირხეოდა სულდაღებული და წყევლიდა და კრულავდა ბარბაროსებს. მკერდზე ჩამოკიდებული ფარღული ყურებამდე უხტოდა, გრძელი მოსასხამი, რომელიც უკან მისთრევდა, კბილებით ეჭირა. ბარბაროსები შორიდან მისძახოდნენ: - წაეთრიე, ლაჩარო! ღორო! მოლოქის ღარღანავ! წაეთრიე შენი ოქროიან-ჭირიანად უფრო სწრაფად მოუსვი, უფრო სწრაფად! თავგზააბნეული მხედრები ჭენებით გაჰყვნენ სუფეტს. მაგრამ გამძვინვარებული ბარბაროსები არ დამშვიდებულან. მოაგონდათ, რომ ზოგი მათგანი კართაგენს წავიდა და უკან აღარ დაბრუნებულა, მოაკვდინეს უეჭველად. ამოდენმა უსამართლობამ გააშმაგა სპა. კარვების ბოძკინტებს მისცვივდნენ, თხრიდნენ, მოსასხამებს ახვევდნენ, ცხენებს კაზმავდნენ; მუზარადებსა და ხმლებს დაავლეს ხელი და ერთ წუთში გაემზადნენ სალაშქროდ, ვისიც იარაღი არ აღმოჩნდა, ჭალაში გავარდა კეტების მოსაჭრელად. თენდებოდა. სიკას მოსახლეობას გაღვიძებოდა და ქუჩებში დაძრწოდა. კართაგენზე ილაშქრებენო, - გავარდა ხმა და მთელ მხარეს მოედო. ყოველის მხრიდან მოდიოდა ხალხი, ღრანტეებზე დაკლაკნილი ბილიკებით მოემართებოდნენ, მწყემსები ჩამორბოდნენ გორაკებიდან. როცა ბარბაროსები წავიდნენ, პუნიკურ ულაყზე ამხედრებულმა სპენდიუსმა დაიარა მინდორი, თან მონა ახლდა, რომელსაც მარქაფად მესამე ცხენი მიჰყავდა. ერთადერთი კარავი დარჩენილიყო აუშლელი. სპენდიუსი შიგ შევიდა. - ადექი, პატრონო! ადექი! გავდივართ! - საით? - ჰკითხა მათომ. - კართაგენისკენ! - უპასუხა სპენდიუსმა მათო მოახტა ცხენს, რომელიც მონამ დაახვედრა შესასვლელთან. თავი მესამე. სალამბო მთვარე ამოვიდა ზღვის ტალღების დონეზე და ჯერ ისევ წყვდიადით დათქმულ ქალაქში აცრიატდა ნათლის თეთრი ლაქები; სადღაც ეზოში დაგდებული გუთნის რვილი, თოკზე გაკიდებული ტილოს კონკები, კედლის კუთხე, ოქროს ფარღული კერპის მკერდზე. აქა-იქ ტაძრის სახურავებზე ალმასებივით აბრჭყვიალდა მინის ბირთვები. მკრთალად გამოკვეთილი ნანგრევები, შავი მიწის ნაყარი და ბაღები ქუფრად ჩაბნელებულიყო, ხოლო მალქის ქვემო მხარეს, სახლებს შუა, გაკიდებული სათევზაო სათხევლო უზარმაზარ ფრთაგაშლილ ღამურებს ემსგავსებოდნენ. მიმწყდარიყო წყალსაქაჩი თვლების ჭრიალი, რომელთა მეშვეობითაც სასახლეების ზედა სართულებზე აჰყავდათ წყალი. ტერასებზე სირაქლემებსავით მუცელზე გაწოლილიყვნენ აქლემები და ისვენებდნენ; მეკარეებს ზღურბლებთან ეძინათ ქუჩებში, უკაცრიელ მოედნებზე კერპების ჩრდილი გაწოლილიყო. ხანდახან შორს ბრინჯაოს კრამიტებიდან ჯერაც მღვივანი სამსხვერპლოს კვამლი ამოიბოლქვებოდა, ხოლო ნელ ნიავს სურნელთან ერთად ზღვის ბალახების სუნი მზეზე გახურებული კედლების ანაორთქლი მოჰქონდა. კართაგენის ირგვლივ გაქვავებული წყლის ზედაპირი ელვარებდა - მთვარე ერთსა და იმავ დროს გორაკებით გარშემორტყმულ ყურესაც აფენდა შუქს და ტუნისის ტბასაც. სადაც დასილულ თავთხელებზე ვარდისფერი ფლამინგოები გამწკრივებულიყვნენ, გრძლად, ხოლო უფრო შორს, კატაკომბებთან, ვრცელი მარილოვანი ყურე ციმციმებდა ვერცხლის ფირფიტასავით. ლურჯი ცის თაღი, ერთის მხრივ, დაბლობზე ამდგარ მტვრის ბუღს ერთვოდა დასალიერზე, მეორე მხარეს - ზღვაზე დამდგარ ნისლს; აკროპოლის ზეთავზე ეშმუნის ტაძრის ირგვლივ აწოწილი კვიპაროზები ირწეოდნენ და შრიალებდნენ, როგორც ზვირთები, ზანტად რომ ესხმოდნენ ჯებირს მიწაყრილის ძირას. სალამბო თავისი სასახლის ტერასაზე ავიდა. მხევალი შველოდა, გაღვივებული ნაკვერცხლები მოჰქონდა რკინის ლანგრით. შუა ტერასაზე სპილოს ძვლის პატარა სარეცელი იდგა, ჯიქის ტყავგადაფარებული. ზედ ელაგა თუთიყუშის, ღვთაებათადმი შეწირული გულთმისანი ფრინველის, ბუმბულისაგან გაკეთებული ბალიშები. სარეცლის ოთხსავე კუთხეში ნელსურნელებით, საკმევლით, დარიჩინითა და ნარდით ავსებული მაღალი მუჯამრები იყო აღმართული. მხევალმა ცეცხლი შეუგზნო ნელსაკმეველს. სალამბომ ჩრდილოეთის ვარსკვლავს მიაპყრო მზერა, თაყვანი სცა ნელიად ცის ოთხსავე კიდეს და დაიჩოქა იატაკზე, რომელიც ცის კამარის მიმსგავსებით ოქროს ხვიჭაარეული ცისფერი ფხვნილით იყო მოფენილი. შემდეგ იდაყვები ფერდებზე მიიკრა, ხელები წინ გაიშვირა და თითები გაშალა, თავი უკან გადააგდო - პირსახე მთვარის შუქს მიუშვირა და საწყალობელი ხმით წარმოთქვა, თითქოს ვიღაცას უხმობდა: ო, რაბეთნა!.. ბაალეთ!.. ტანიტ!.. ანაიტის!.. ასტარტე! დერკეტო! ასტორეთ! მილიტა! ათარა! ელისა! ტირათა!.. ფარული ნიშნებით, მჟღერი სისტრებით, მიწის ორნატებით, მარადიული დუმილით და მარადიული ნაყოფიერებით გესალმები, ბნელი ზღვისა და ლაჟვარდოვანი სანაპიროების მეუფევ, წყლის დედოფალო! ორჯერ თუ სამჯერ შეირხა მთელი ტანით, შემდეგ ხელები გაშალა და ჩაემხო მტვერში. მხევალმა მარდად წამოაყენა, რადგან, ღვთისმსახურების წესის თანახმად, ვინმე სხვას უნდა აეყენებინა მიწაზე გართხმული მლოცველი იმის ნიშნად, რომ ღმერთებმა შეისმინეს მისი მუდარა. სალამბოს გამდელი გულმოდგინედ ასრულებდა ყოველთვის ამ ღვთის სათნო ვალს. სავსებით ბალღი ყოფილა იგი, როცა დარიტიის გეტულიელ ვაჭრებს ჩამოუყვანიათ კართაგენში. გააზატების შემდგომაც არ ინდომა თავისი გაზრდილის მიტოვება. ეს იმაზედაც ეტყობოდა, რომ მარჯვენა ყურის ბიბილო გაეხვრიტა. თეძოებზე შემოჭერილი, ფერად ზოლებიანი, კოჭებამდე ჩამოშვებული ქვედაკაბა ეცვა, ფეხებზე კალის რგოლები ეკეთა, უგერგილო სახეც ყვითელი ჰქონდა თავის ტუნიკასავით; უკან გრძელი ქინძისთავები ჩაემაგრებინა თმებში მარაოს დარად, ცალ ნესტოში მარჯნის ჩხირი გაერჭო და ჰერმასავით უძრავად იდგა თვალებდახრილი. სალამბო ტერასის კიდეს მიუახლოვდა. თვალი მოავლო ცის დასალიერს, შემდეგ მიძინებულ ქალაქს გადახედა და ღრმად ამოიოხრა, მკერდი შეერხა და აუფრიალდა გრძელი თეთრი სიმარა, რომელიც ისე ებურა, უსაკინძოდ და უსარტყელოდ, ჭვინტიანი სანდლები მთლიანად ზურმუხტით ჰქონდა მოკენჭილი, გაშლილი თმები ძოწეული მაქმანით აეკრა. ისევ ზეაიღო თავი მთვარის საჭვრეტად და ჩურჩულით დაიწყო, შიგადაშიგ საგალობელთა ნაწყვეტებს ურთავდა: რა მსუბუქად დაცურავ იგავმიუწვდომელი ეთერის ტალღებში, შენს ირგვლივ რომ კამკამებს! შენა ხარ ქართა და ცვართა გამრიგე. შენს კლებასა და გავსებასთან ერთად ვიწროვდება და ფართოვდება კატის თვალები და ავაზას რუხი ლაქები. შობის ტკივილებით გათანგული მშობიარენი გაჰკივიან შენს სახელს! შენ ზრდი ნიჟარებს! ადუღებ მაჭარს! ხრწნი ცხედრებს! ქმნი მარგალიტის ზღვათა სიღრმეში! და ყოველი ჩანასახი შენს ნოტიო და ბნელ წიაღში ღვივდება ქალღმერთო! როდესაც მოგვევლინები, სიმშვიდე ეფინება დედამიწას; ყვავილები იხუჭებიან, ზვირთები ცხრებიან, დამაშვრალი ადამიანები გულაღმა იძინებენ შენკენ მკერდმოშვერილნი და მთელი ქვეყანა, თვისი ოკეანეებით და მთებით, იყურება შენს სახეში, როგორც სარკეში. თეთრი ხარ, ნაზი, სხივნათებული, უბიწო, მშველი, განმწმედელი და წყნარი!... ნამგალა მთვარე ცხელი წყაროების გორაკს გასწორებოდა და უნაგირას შუა მოჩანდა ყურის მეორე მხარეს. მის ქვემოთ პატარა ვარსკვლავი ბრჭყვიალებდა, მკრთალ შარავანდში, რომელიც ირგვლივ ეფინა მნათობს. სალამბომ განაგრძო: საშინელიც ხარ, მეუფეო!.. ურჩხულებს, შემზარავ ლანდებს და მატყუარა სიზმრებსა ბადებ. შენი თვალები ჭამენ ნაგებობათა ქვებს და მაიმუნებს ასნეულებ შენი ყოველი განახლებისას. მაინც სად მიხვალ? რატომ იცვლი მარადდღე სახეს? ხან გაწლობილი და მოდრეკილი მიცურავ სივრცეში უიალქნო გალერასავით, ხანაც მწყემსს ჰგავხარ, ვარსკვლავთა შორის, მწყემსავ ფარას. ბრწყინვალე და მრგვალი ეტლის თვალივით დაგორავ მწვერვალებზე. ო, ტანიტ! ხომ გიყვარვარ? აუ, რამდენი მიჭვრეტია შენთვის! მაგრამ, არა! შენ ლაჟვარდებში დანავარდობ, მე კი ისევ ამ უძრავ მიწაზე მტოვებ. ტაანაქ, ნებალი აიღე და დაუკარ ჩუმად ვერცხლის სიმზე, გული დამიმწუხრე. მხევალმა ასწია ეკალმუხისაგან გამოთლილი საკრავი, რომელიც ქნარს ჩამოჰგავდა, მაგრამ უფრო მაღალი და სამკუთხა იყო, ააწყო და ორივე ხელი ჩამოჰკრა ძალებს. ყრუ ბგერები სწრაფად მოსდევდნენ ერთიმეორეს, ფუტკრებივით ბზუოდნენ, ხმოვანები ემატებოდათ და ტალღების ჩივილთან და აკროპოლის დიდი ხეების შრიალთან ერთად მიფრინავდნენ წყვდიადში. გაჩერდი! - შესძახა სალამბომ. რა მოგივიდა, ქალბატონო? ნიავის წამოქროლება თუ ღრუბლის გადავლა, ყველაფერი შენ გაშფოთებს და გაწუხებს! აბა, რა ვიცი! - უთხრა სალამბომ. ხანგრძლივი ლოცვით იქანცავ თავს! ოჰ! ტაანაქ, ყვავილი რომ დნება ღვინოში, ისე მინდა ლოცვაში გავქრე! იქნებ საკმევლის კვამლი გვნებს? არა! - მიუგო სალამბომ, - ღმერთთა სული ბუდობს სურნელში. მაშინ მამის შესახებ გაუბა საუბარი მხევალმა. ფიქრობდნენ, რომ ის მელქარტის სვეტს გადაღმა იყო წასული, ქარვის ქვეყანაში. თუ ვეღარ დაბრუნდა, - ეუბნებოდა მხევალი - უხუცესთა ვაჟებს შორის უნდა აირჩიო საქმრო, ასე დაიბარა, და შენი სევდა განქარდება მამაკაცის მკლავებში. როგორ? - იკითხა ქალწულმა. ყველა მამაკაცი, ვინც კი აქამომდე ენახა, ძრწოლასა ჰგვრიდა მხეცური, ცხოველური ღრეჭითა და უხეში სხეულით. ხანდახან, ტაანაქ, ჩემი არსების სიღრმიდან რაღაც ცხელი, ვულკანის ბოლოზე მძიმე ბურუსი მომაწვებოდა, სხვა ხმები მესმის, ცეცხლის ბირთვი მიტრიალებს მკერდში, მახრჩობს. სიკვდილის პირამდე მივყავარ. მერმე რაღაცნაირი სიტკბოება თავთ ფეხებამდე დამივლის ტანში... რაღაც შემომეხვევა ალერსით და გულზე მაწვება; თითქოს ღმერთი გარდმოსულიყოს ჩემზე. ოჰ! როგორ მინდა ღამეულ ნისლს შევერიო, ნაკადულთა ჩქერს, ხეების წვენს შევენივთო, განვიძარცვო სხეულისაგან და მხოლოდ სუნთქვა ვიყო, მხოლოდ სხივი და ავფრიალდე, შენამდე ავმაღლდე, დედაო! ხელები ზეაღაპყრო, აღიმართა. მთვარესავით მკრთალი და მსუბუქი ჩანდა თავის გრძელ სამოსელში. შემდეგ სულშეხუთული ქალი სპილოს ძვლის სარეცელზე დაემხო ისევ. ტაანაქმა შიშის გასაქარვებლად ქარვისა და დელფინის ღოჯების ფარღული შეაბა კისერზე, სალამბომ ძლივს გასაგონი ხმით უთხრა: წადი, შაჰაბარიმს მიხმე! ჰამილკარს არ უნდოდა, რომ სალამბო ქურუმ ქალთა თაბუნში შესულიყო, ან თუნდაც ის სცოდნოდა, თუ როგორ წარმოედგინა ხალხს ტანიტი. უნდოდა ისე გაეთხოვებინა, რომ ქალიშვილის ქორწინება თავის პოლიტიკაში გამოსდგომოდა. და ამიტომ იყო, სალამბო მარტოდმარტო ცხოვრობდა სასახლეში, დედამისი დიდი ხანია აღარ იყო ცოცხალთა შორის. თვითგვემის, მარხულობისა და სულისმარგებელი ლოცვის ატმოსფეროში გაიზარდა ქალწული, მუდამ მშვენიერი და დიდებული ნივთები ერტყა ირგვლივ, სხეული ნელსურნელებით ჰქონდა გაჟღენთილი, სული - ლოცვებით. არასოდეს მოესვა ღვინო, არც ხორცი ეჭამა, არც ბილწ ცხოველს მიჰკარებოდა და არც რომელიმე გარდაცვლილის ოჯახში შეუდგამს ფეხი ოდესმე. უხამსი ხატი რა იყო, არ იცოდა; ყოველი ღმერთი ხომ განსხვავებული სახით ევლინება ქვეყანას, ხოლო ერთსა და იმავ ღვთაებრივ არსს წინაუკმოდ, სხვადასხვაგვარად ეთაყვანებიან. სალამბო ტანიტის ციურ ხატებას ეთაყვანებოდა, და მთვარეც თავის ძალას სცდიდა ქალწულზე: როდესაც დამცხრალი იყო, სალამბოც მისუსტდებოდა; მთელ დღეს მოთენთილი ქალი საღამოობითღა ხალისდებოდა. მთვარის ერთ-ერთი დაბნელების ჟამს კინაღამ მოკვდა. ეჭვიანი რაბეთი შურს იძიებდა იმისათვის, რომ სალამბოს სიქალწულე მას არ შესწირეს და აწამებდა ასულს მწველი ვნებით. სალამბოს გაურკვეველ სურვილებს რწმენა ერთვოდა და კიდევ უფრო აცხოველებდა მის ვნებებს. ჰამილკარის ასული გამუდმებით ფიქრობდა ტანიტისათვის. გაეცნო მის თავგადასავალსა და მოგზაურობათა ამბავს, შეისწავლა მისი ყველა სახელი და განუწყვეტლივ იმეორებდა; არ კი უწყოდა, რომ ყოველ მათგანს განსაკუთრებული მნიშვნელობა ჰქონდა. ქალწულს სურდა ტანიტის ტაძრის იდუმალ საგანძურში შეეღწია როგორმე და ბრწყინვალე მოსასხამით შებურული მთვარის ძველისძველი კერპი ეხილა - ამ მოსასხამზე იყო დამოკიდებული კართაგენის ბედი. ღვთაება და მისი გამოსახულება ერთმანეთისაგან გარკვევით არ განიყოფოდნენ ქალის წარმოდგენაში და ხატის ხილვა ან მისთვის ხელის შევლება ღვთის ძლიერების ნაწილს მომანიჭებსო, ქალღმერთი ერთგვარად დამმორჩილდებაო, ეგონა. სალამბო შემობრუნდა. ეუცნაურა ოქროს ეჟვნების წკრიალი, რომლებიც შაჰაბარიმს ეკიდა სამოსლის ქობაზე. შაჰაბარიმი კიბეზე ამოვიდა, ტერასის ზღურბლთან შედგა მკლავებდაჭდობილი. ღრმად ჩაცვენილი თვალები ეკვდერის ლამპარებივით უელვარებდა; მაღალი, ხმელი ტანი ჩაჰკარგოდა სელის კაბაში, რომელიც წვივებამდე ეშვებოდა და ქობაზე ჩამორიგებული ეჟვნებითა და ზურმუხტის თვლებით იყო დამძიმებული. სხეული - დაძაბუნებული, კეფა - მრუდე და ნიკაპი გამხმარი ჰქონდა. კანი გასციებოდა, ჩაყვითლებული სახე თითქოს გამუდმებულ წადილსა და მწუხარებას დაეღარა ღრმა ნაოჭებით. ტანიტის ქურუმთუხუცესი და სალამბოს მოძღვარი იყო იგი. თქვი! - უთხრა მან ქალწულს, - რა მოგსურვებია? ვიმედოვნებდი... შენ ხომ თითქმის დამპირდი... - სალამბოს ენა ებმოდა მღელვარებისგან, შემდეგ მტკიცედ უთხრა: - რად გძულვარ? ხომ არაფერი დამვიწყებია ღვთისმსახურებისას? ჩემი მოძღვარი ხარ და მრავალგზის გითქვამს, რომ ჩემსავით არავინ ჩასწვდომია ტანიტის სჯულს. მაგრამ არის კიდევ რაღაც, რაც არ გსურს გამიმხილო, ხომ მართალს ვამბობ მამაო? შაჰაბარიმს მოაგონდა ჰამილკარის დანაბარები და მიუგო: არა, მეტი არაფერია სათქმელი! რომელიღაც სული შთამაგონებს მის სიყვარულს. - განაგრძო ქალმა, - ცდომილთა და სულთა ღვთაების ეშმუნის კიბეზედაც ავფორთხებულვარ, ტვიროსის ახალშენების მეუფის, მელქარტის, ოქროს ზეთისხილის ხის ძირასაც მძინებია, სინათლისა და ნაყოფიერების ღმერთის ბაალ-ქამონის ბჭეებსაც მივახლებივარ, ტყეების, ქართა, ყვავილებისა და მთების ღმერთების - ქვესკნელის ქაბირებისათვისაც შემიწირავს მსხვერპლი, მაგრამ ყველა ესენი ძალზე შორეულნი, მაღალნი და შეუცნობელნი არიან, გესმის? ხოლო ტანიტი და ჩემი სიცოცხლე განუყოფელია. მისით ამვსებია სული და შინაგანი სწრაფვა მათრთოლებს, თითქოს იგი ფეთქავს ჩემს სულში, უნდა თავი აიშვას. მგონია თითქოს ეს-ესაა შემომესმება მისი ხმა, ვიხილავ მის სახეს; ელვარება მჭრის თვალს, შემდეგ ისევ მეხვევა წყვდიადი. შაჰაბარიმი დუმდა. სალამბომ ყვედრებით მიაპყრო თვალი. ბოლოს ქურუმმა ანიშნა ქალწულს - დაეთხოვა მოახლე. რომელიც არ ეკუთვნოდა ქანაანელთა ტომს. ტანააქი გაქრა. შაჰაბარიმმა ხელი ცისკენ აღაპყრო და დაიწყო: სანამ ღმერთები მოევლინებოდნენ სამყაროს, წყვდიადი იყო მხოლოდ და სუნთქვა ქროდა, მძინარე კაცის შეგნებასავით მძიმე და ბუნდოვანი. შემდგომ წყვდიადი შედედდა, წადილი და ღრუბელი წარმოიქმნა, ხოლო წადილისა და ღრუბლისაგან გამოვიდა პირველყოფილი მყარი. ეს იყო შავი ყინულივით ცივი, ღრმა და ჭუჭყიანი წყალი, რომელიც იმ უგრძნობელ ნაწილებს შეიცავდა, ტაძრების კედლებზე რომაა გამოსახული. მერმე მყარი შენივთდა და კვერცხად იქცა. კვერცხი გატყდა, ერთი ნახევრისაგან მიწა წარმოიქმნა, მეორისგან - ცარგვალი. მზე, მთვარე, ქარი და ღრუბლები გაჩნდა; მეხის გრუხუნზე გონიერმა არსებებმა გამოიღვიძეს. მაშინ ვარსკვლავების სფეროზე ეშმუნი გაიფოფრა; მზეზე ქამონი გამობრწყინდა, მელაქარტმა თვისი მკლავებით გადააგორა იგი გადესს იქით, ქაბირებმა ვულკანებში ჩაიბუდეს და რაბეთნა გადიასავით გადმოიხარა სამყაროსაკენ, რძესავით გადმოაღვარა სინათლე და მოსასხამივით შემოახვია ღამე. გაგრძელება → გუსტავ ფლობერი …
- დაამატა Kakha to ლიტერატურა at 9:15pm on იანვარი 28, 2015
- პოსტი: სიკვდილის თავისებურება
საშინლად ცხელოდა და ბიზნესმენი გიორგი გიორგაძე ჯერ არ ჩქარობდა ოფისიდან გამოსვლას, თუმცა იცოდა წუთი წუთზე რომ არ გასულიყო თავის რეისზე დააგვიანებდა. ის საქართველოდან ნიუ-იორკში მიფრინავდა, რომ…
- დაამატა გიორგი ლოგუა at 6:42am on აგვისტო 1, 2014
- თემა: ფსიქოანალიზი და კულტურა
- აგრამ როგორც მისი თანამედროვეებისთვის, ასევე ჩვენთვისაც იგი იდუმალებით მოცული რჩება. განსხვავებული ნიჭის შეერთება ერთ პიროვნებაში რენესანსის პერიოდში მიღებული იყო და ეს არ იყო ლეონარდოს იდუმალების მიზეზი. ის არ მიეკუთვნებოდა ასევე ისეთი ავადმყოფური ტიპის გენიოსთა კატეგორიას, რომელნიც ფიზიკური მონაცემებით არ გამოირჩეოდნენ და გაურბოდნენ ადამიანებთან ურთიერთობას. პირიქით, ის იყო მაღალი, ტანადი, გამორჩეული სილამაზის სახის მქონე, გამორჩეული ფიზიკური ძალის მქონე, მომხიბლავი ადამიანებთან ურთიერთობისას, კარგი ორატორი, მხიარული და კარგი მოსაუბრე პიროვნება.მხიარულებისა და სიამოვნებათა მოყვარული პიროვნების იერსახე უფრო მეტად შეესაბამება ლეონარდოს მხოლოდ ცხოვრების პირველ და უფრო ხანგრძლივ პერიოდს. მას შემდეგ რაც ლუდოვიკო მოროს ძალაუფლების დასასრულმა აიძულა ლეონარდო მიეტოვებინა მილანი და საფრანგეთში დაეწყო მოხეტიალე ცხოვრების სტილით არსებობა, მას შემდეგ მისმა მხიარულმა განწყობამ იკლო და მისი ხასიათის უცნაური მახასიათებლებიც წარმოჩინდა.წლების განმავლობაში მისი ინტერესი მეცნიერებისადმი კიდევ უფრო მეტად ღრმავდებოდა, რაც აშორებდა მას მხატვრობისაგან. მისი ცდებისადმი მიდრეკილება და შემეცნებისადმი სწრაფვა აისახა მის სამხატვრო შემოქმედებაზე. ის ნაკლებად იღებდა ხელში ფუნჯს, ხშირად ტოვებდა დაწყებულ ნახატს. სწორედ ამის გამო აკრიტიკებდნენ მას მისი თანამედროვეები.თუმცა მრავალი ცდილობდა ამ ნაკლის დაფარვას და ამგვარ დამოკიდებულებას ქმნილებებისადმი ხსნიდა ზოგადად ნებისმიერი მხატვრის ხასიათის თვისებით. დიდი შემოქმედისათვის ის მხატვრული ნაწარმოები რომელიც იქმნება მის მიერ ყოველთვის შორია იმ იდეალისაგან რომელიც მას წარმოუდგენია, რასაც ვერ ამჩნევს რიგითი დამკვირვებლის თვალი. თუმცა ზოგიერთის მოსაზრებით ეს მომენტი ავლენდა გარკვეული სახის შიშის არსებობას. შიშისა, რომელიც ეუფლება შემოქმედს ხელოვნების სიდიადის შეგრძნებიდან გამომდინარე.ფროიდი აღნიშნავს ლეონარდოს მუშაობის სიდინჯეს, “საიდუმლო სერობაზე” ის მუშაობდა სამი წლის განმავლობაში. ასევე აღწერილია ის ფაქტები რომლის მიხედვითაც ლეონარდო საკმაოდ დიდი ხნის განმავლობაში სიღრმისეულად აკვირდებოდა თავის ნამუშევრებს და ის, რომ შესაძლებელი იყო რამოდენიმე დღე არ ემუშავა თუმცა შემდეგ მთელი დღეები ხარაჩოებზე გაეტარებინა. რაც პირიქით მეტყველებდა არა მის გულგრილობაზე, არამედ ღრმა წვდომაზე მისი ნამუშევრებისა, საპირისპიროდ იმ მოსაზრების რომლის თანახმადაც შემოქმედი ტოვებს მუშაობას როდესაც გრძნობს, რომ იდეალი არ შეესაბამება მის მიერ შექმნილ რეალობას.ლეონარდოს შემოქმედება და მისი მუშაობის ნელი სტილი არ შეესაბამებოდა ფრესკაზე მუშაობას, სადაც აუცილებელია რომ ნამუშევარი იყოს დასრულებული სანამ გრუნტი გაშრება. სწორედ ამიტომ ირჩევდა ის ზეთის საღებავს რაც შესაძლებლობას ანიჭებდა რომ სამუშაო პროცესი ყოფილიყო გაწელილი. სწორედ ეს ბედი ეწვია მის ნამუშევარს რომელსაც ის ასრულებდა მიქელანჯელოსთან კონკურსის დროს Aნგჰიარი, მხედართა ბრძოლა.თუმცა მისი ხასიათი ავლენდა ასევე გარკვეულ წინააღმდეგობრივობასაც. გარკვეული უმოქმედობა და ინდიფერენტულობა შესამჩნევი იყო. იმ ასაკში როდესაც ნებისმიერი ინდივიდუუმი აგრესიულ ქმედებებს მიმართავს სხვების მიმართ, ვინაიდან სურვილი აქვს უფრო ფართე მოქმედების ველი მოიცვას, ის გამოირჩეოდა მშვიდი მეგობრულობით სხვების მიმართ, თავს არიდებდა ნებისმიერი სახის უსიამოვნებასა და ჩხუბს. ის იყო კეთილი სხვების მიმართ, არ ჭამდა ხორცს, ვინაიდან თვლიდა, რომ არ არის მართებული ცხოველებს რომ სიცოცხლე წავართვათ და ასევე მას განსაკუთრებულ სიამოვნებას ანიჭებდა ბაზრობაზე ნაყიდი ჩიტებისათვის თავისუფლების მინიჭება. ის განიკითხავდა ომსა და სისხლისმღვრელობას და ადამიანს ეძახდა არა ცხოველთა სამყაროს მეფეს, არამედ ყველაზე ბოროტს ველური ცხოველებიდან. თუმცა ამგვარი ქალური მგრძნობელობა არ უშლიდა მას ხელს სიკვდილმისჯილ დამნაშავეთა თანხლებაში მათი აღსრულების ადგილას იმისათვის, რომ შეესწავლა მათი შიშისაგან დამახინჯებული სახეები და შეესრულებინა ჩანახატები, ასევე არ იყო მისთვის ეს დაბრკოლებად რომ დაეხატა შიშისმომგვრელი ბრძოლები და რომ დანიშნულიყო მთავარ სამხედრო ინჟინრად კეისარ ბორჯიასთან. ხშირ შემთხვევაში ჩანს რომ ის არის ინდიფერენტული ბოროტებისა და სიკეთისადმი, ან აუცილებელია მოხდეს მისი გაზომვა განსაკუთრებული საზომით.თუკი ბიოგრაფს სურს რომ სიღრმისეულად განიხილოს თავისი გმირი, მაშინ ის არ უნდა სდუმდეს სირცხვილისა და თავშეკავების გამო იმ დეტალების შესახებ რაც მის სქესობრივ ცხოვრებას უკავშირდება. ამ შემთხვევაში ფროიდი ხაზს უსვამს ლეონარდოს თავშეკავებულობას ამ საკითხთან დაკავშირებით, მიუხედავად იმისა, რომ ის მკაცრად ასკეტური და ამასთანავე საკმაოდ მგრძნობიარე ეპოქის პერიოდში ცხოვრობდა. მას არასოდეს არ გამოუსახავს ეროტიკა, ერთადერთი რაც მის მიერ ყოფილა გამოსახული არის ქალის შიდა ორგანოების ანატომიური გამოსახულება და ნაყოფის განლაგების გამოსახულება მუცელში.საეჭვოა, რომ ლეონარდოს თავისი ცხოვრების განმავლობაში ოდესმე ქონოდა ურთიერთობა საყვარელ ქალთან, ან თუნდაც სულიერი ურთიერთობა მსგავსად მიქელანჯელოსა და ვიქტორია კოლონასთან. როდესაც ის ცხოვრობდა თავისი მასწავლებლის სახლში Vეროცცჰიო, ის და მისი რამოდენიმე მეგობარი ჰომოსექსუალურ კავშირში დაადანაშაულეს, თუმცა კი ეს შემთხვევა გამართლებით დასრულდა. მიზეზი იყო ის, რომ ლეონარდოს თავის მოდელად, ცუდი სახელის მქონე ბიჭი ყავდა. როდესაც ის ოსტატი გახდა მის გარემოცვაში მხოლოდ ლამაზი ბიჭები იმყოფებოდნენ (როგორც მოსწავლეები). ხოლო უკანასკნელი მოსწავლე გაყვა მას საფრანგეთში და სიცოცხლის ბოლომდე დარჩა მასთან, სწორედ მას უანდერძა ლეონარდომ მთელი თავისი ქონებაც. თუმცა მის გვერდით მყოფ მოსწავლეებთან არსებული ურთიერთობა არ გამოიხატებოდა და არ გვირგვინდებოდა სქესობრივი აქტით. ფროიდი თვლის რომ არ არის მართებული ვივარაუდოთ რომ მასში ძლიერი სქესობრივი აქტივობა შეიძლება იყოს.ფროიდი აღნიშნავს რომ ლეონარდოს ყველაზე უფრო დიდ სწრაფვას და ლტოლვას წარმოადგენდა შემეცნება, რაზეც ის ხარჯავდა უამრავ დროსა და ძალებს და მხოლოდ და მხოლოდ უკიდურესი დაძაბულობის შემდგომ, ცოდნის მოპოვებისას, ის უფლებას აძლევს დიდი ხნის მოსალოდნელი აფექტის გამოვლენას. როდესაც მას ეძლეოდა შესაძლებლობა მოეხდინა მოპოვებული ცოდნის სფეროში არსებული საგნების შედარება, მას ეუფლებოდა პათოსი და გარკვეულ ექსტაზში ის ადიდებდა იმ სფეროს რომელსაც შეისწავლიდა, ხოლო რელიგიური თვალსაზრისით კი მის შემოქმედს. სოლმიმ ნათლად გაიშინაგნა ეს გარდასახვის პროცესი ლეონარდოსთან. ის ამბობს “ამგვარ გარდასახვას რომელიც ეხება ბუნების შემეცნებას ემოციებში მე ვუწოდებდი რელიგიას, სწორედ ამაში მდგომარეობს და ვინჩის ხელწერის ყველაზე დამახასიათებელი ნიშანთვისება, რომელიც მეორდება არა ერთხელ...”ლეონარდო იკვლევდა იმის ნაცვლად რომ ემოქმედა და შეექმნა. ის ვინც შეიგრძნობს მსოფლიო კანონზომიერების სიდიადეს და მის გარდაუვალობას, ადვილად კარგავს თავისი მეს ცნობიერებას / შეგრძნებას. ჭვრეტაში ჩაძირული ის ადვილად ივიწყებს რომ საკუთარი ძალების გაზომვით, აუცილებელია სამყაროს გარდაუვალობაზე ზემოქმედების მოხდენის მცდელობა. ამ სამყაროში მცირედიც არა ნაკლებ საოცარია, დიადთან შედარებისას.როდესაც ის ცდილობდა დაბრუნებულიყო კვლევიდან ისევ ხელოვნებაში ის აღმოაჩენდა, რომ მისთვის ხელისშემშლელი იყო ინტერესების ახალი გეზი და მისი ფსიქიკური ქმედების სახეშეცვლილი ხასიათი. ნახატში ყველაზე უფრო მეტად მის ინტერესს იპყრობდა ერთი პრობლემა, ხოლო ამ ერთი პრობლემის მიღმა კიდევ სხვა მრავალი აღმოცენდებოდა, როგორც ეს ასევე იყო მისთვის აშკარა უსასრულო გამოკვლევებისას. და ნახატში ყველაფრის ასახვის ძლიერი ძალისხმევის შემდგომ, ის იძულებული იყო მიეტოვებინა ნამუშევარი და გამოეცხადებინა იგი დაუსრულებლად.ფროიდის აზრით როდესაც ჩვენ ვხვდებით ისეთ მახასიათებელს როგორც ლეონარდოს შემთხვევაში ეს არის ძლიერად გამოხატული ლტოლვა შემეცნებისადმი, მაშინ ყველაფრის მიზეზად იქცევა ამ მიდრეკილების ორგანული ბუნება. ნერვიულად დაავადებულთა ფსიქოანალიტიკურ კვლევაზე დაფუძნებით ჩვენ შემდეგი სახის ორ ვარაუდს ვემხრობით, რომელთა დასტურს ჩვენ ვხედავთ ყოველი ცალკეული შემთხვევის დროს. ეს მიდრეკილება ფროიდის აზრით ფორმირებას განიცდის ადრეული ბავშვობის ხანაში, თავისი გაძლიერებისათვის თავდაპირველად ის სარგებლობს სექსუალური მიდრეკილებებით, აქედან გამომდინარე მას შეეძლება სექსუალური ცხოვრების გარკვეული ნაწილის ჩანაცვლება. ამგვარი ტიპის ადამიანი ისეთივე ვნებით იქნება ჩართული კვლევისა და შემეცნების პროცესში, როგორც სხვა იქნებოდა ჩართული სასიყვარულო ურთიერთობაში და მას შეეძლებოდა ეკვლია რაიმე იმის სანაცვლოდ რომ ყვარებოდა ვინმე. და არა მხოლოდ კვლევისადმი ვნების, არამედ სხვა მრავალი შემთხვევის დროსაც რაიმესადმი ლტოლვის განსაკუთრებული ინტენსივობისას, ჩვენ გვაქვს ვარაუდი რომ მისი საფუძველი სექსუალურობაში.ფროიდი თვლის, რომ ადამიანთა ყოველდღიური ცხოვრების დაკვირვება გვიჩვენებს, რომ უმრავლესობას შეუძლია საკუთარი სქესობრივი ლტოლვის მნიშვნელოვანი ნაწილი პროფესიულ ქმედებებზე გადაიტანოს. სქესობრივი ლტოლვა განსაკუთრებით არის მისადაგებული იმისათვის, რომ მსგავსი წვლილის განხორციელება ხდებოდეს, ვინაიდან მას გააჩნია სუბლიმირების შესაძლებლობა. მას აქვს უნარი ჩაანაცვლოს თავისი უახლოესი მიზანი სხვა, უფრო მაღალი და არასქესუალური მიზნებით და ეს ყველაფერი გარემოებიდან გამომდინარე ხდება. ფროიდი პარალელს ავლებს ინფანტილური შემეცნებისა და ინტერესის გაღვივებასა და ზრდასრულებში შემეცნებისადმი სწრაფვას შორის.ფროიდი დასკვნას ახდენს, რომ როდესაც ბავშვის სექსუალური კვლევის პერიოდი ერთბაშად წყდება განდევნიდან გამომდინარე, შემდგომი ცნობისმოყვარეობისათვის სამი განსხვავებული სახის შესაძლებლობა ვლინდება. შესაძლოა კვლევა სექსუალობის ბედისწერას იზიარებს; ცნობისმოყვარეობა ამიერიდან პარალიზებული რჩება და გონებრივი ქმედების თავისუფლება შესაძლებელია იყოს შემოფარგლული მთელი მომდევნო ცხოვრების განმავლობაში, განსაკუთრებით კი იმიტომ, რომ რელიგიური აღზრდის მეშვეობით ამ ყველაფერს უერთდება ახალი გონებრივი შეზღუდვაც. ნათელია რომ ამგვარად შეძენილი აზრის სისუსტე უძლიერეს ბიძგს აძლევს ნევროტული დაავადების წარმოქმნას. მეორე ტიპის შემთხვევაში ინტელექტუალური განვითარება საკმაოდ ძლიერია, საიმისოდ, რომ შეეწინააღმდეგოს მისთვის ხელისშემშლელ სექსუალურ განდევნას. ინფანტილური სექსუალური კვლევის დასრულების შემდგომ, როდესაც ინტელექტი მომაგრებულია, ადრინდელი კავშირის ზეგავლენით, ის თავს აღწევს სექსუალურ განდევნას და მაშინ დათრგუნული სექსუალური კვლევა ბრუნდება არაცნობიერიდან მომაბეზრებელი ანალიზირებისადმი მიდრეკილების სახით, რომელიც საკმაოდ დამახინჯებულია მაგრამ იმდენად ძლიერი, რომ საკუთრივ აზროვნება სექსუალურად აქციოს და გონებრივ ოპერაციებს მიანიჭოს სიამოვნებისა და შიშის შეგრძნებები, რაც დამახასიათებელია სექსუალური პროცესებისათვისაც.მესამე სახის ტიპი არის ყველაზე იშვიათი და ყველაზე სრულყოფილი, ის თავს აღწევს როგორც გონებრივ შეკავებას, ასევე აზროვნებისადმი ნევროტულად თავსმოხვეულ მიდრეკილებას. სექსუალური განდევნა აქაც იჩენს თავს, მაგრამ მისთვის შეუძლებელია სექსუალური სიამოვნების ნაწილი განდევნოს არაცნობიერში, პირიქით ლიბიდო თავს აღწევს განდევნას, და თავიდანვე განიცდის სუბლიმირებას ცნობისმოყვარეობაში, რის მეშვეობითაც ძლიერდება სწრაფვა კვლევისადმი. ამ შემთხვევაშიც კვლევა გარკვეულწილად გადაიქცევა ვნებაში და შეენაცვლება სქესობრივ ქმედებას, მაგრამსაფუძველში მდებარე ფსიქიკური პროცესების სრული განსხვავების მეშვეობით ვეღარ მიიღება ნევროზი, გამოირიცხება კავშირი პირველად ბავშვურ სექსუალურ კვლევასთან და ლტოლვა თავისუფლად ემსახურება ინტელექტუალურ ინტერესებს.თუკი ლეონარდოსთან შემეცნებისადმი და კვლევისადმი უდიდეს ლტოლვას და მისი სქესობრივი ცხოვრების სიმწირეს განვიხილავთ (იდეალური ჰომოსექსუალურობა იგულისხმება), თავისუფლად შეგვიძლია ის მივაკუთვნოთ მესამე ტიპის კატეგორიას. ის, რომ ბავშვური ცნობისმოყვარეობის დაძაბვის შემდგომ სექსუალური ინტერესების მიმართულების თვალსაზრისით, მან შეძლო თავისი ლიბიდოს უმეტესი ნაწილის სუბლიმირება მოეხდინა კვლევისადმი მიდრეკილებაში, სწორედ ეს წარმოადგენს მისი არსების ბირთვს.ფროიდი აღწერს ლეონარდოს ყრმობის ხანას. ის იყო უკანონო შვილი, რაც იმ პერიოდში მიღებული იყო. მისი დედა კატერინა, აღარ ჩნდება მის ბიოგრაფიაში, მხოლოდ პოეტი მერეჟკოვსკი ვარაუდობს მისი ზეგავლენის შესახებ მოგვიანებით. ლეონარდო იზრდებოდა თავისი მამის ოჯახში, რომელიც იყო ნოტარიუსი. მან მიატოვა სახლი როდესაც Aნდრეა დელ Vეროცცჰიო-სთან სახელოსნოში შევიდა. 1472 წელს მინიშნებულია მისი წევრობის შესახებ “ჩომპაგნია დეი Pიტტორე”-ში. II. ლეონარდო იხსენებს თავისი ბავშვობის მოგონებას: “როგორც ჩანს მე თავდაპირველადვე უნდა ვყოფილიყავი ესოდენ საფუძვლიანად დაკავებული ძერით. თითქოს და მახსენდება ძალიან ადრეული მოგონება იმის შესახებ, რომ როდესაც მე ჯერ კიდევ აკვანში ვიწექი, მოფრინდა ძერა, თავისი კუდით პირი გამიხსნა და რამოდენიმეჯერ ჩამიყო პირში თავისი კუდი”.ფროიდი აღნიშნავს, რომ ეს იყო საკმაოდ უცნაური მოგონება, უცნაური თავისი შინაარსითა და ასევე იმ ასაკთან მიმართებაში, რომელიც არის აღნიშნული. ეს იმდენად საოცრად ჟღერს, რომ ბავშვი იხსენებს იმას თუ როგორ გაუხსნა ძერამ პირი, რომ ჩნდება განსხვავებული სახის ვარაუდი. ის უფრო შეესაბამება არსის წვდომას და საბოლოოდ წყვიტავს ყველანაირ სირთულეებს. ფროიდის აზრით ეს სცენა ძერასთან დაკავშირებით ლეონარდოს მოგონება არ არის, არამედ არის ის ფანტაზია, რომელიც მან შექმნა მოგვიანებით და გადაიტანა თავის ბავშვობაში.ფროიდი თვლის, რომ ფანტაზიები უკავშირდება პირველყოფილი წყობილების მიერ ჩამოყალიბებულ ისტორიას. თუკი მისი მონაყოლი წარმოადგენს მხოლოდ და მხოლოდ გვიან ჩამოყალიბებულ ფანტაზიას, მაშინ არ ღირს მასზე შეჩერება. მისი განმარტებისათვის შესაძლებელი იქნებოდა დავკმაყოფილებულიყავით მისდამი აშკარად გამოხატული ტენდენციის მინიჭებით, რომელიც ჩიტის ფრენის პრობლემასთან დაკავშირებულ საქმიანობას ეხება.მაგრამ თუკი ფსიქოანალიტიკოსის თვალით შევაფასებთ ლეონარდოს ფანტაზიას ძერასთან დაკავშირებით, ის აღარ მოგვეჩვენება იმდენად უცნაურად. მსგავსი სიზმარი მრავალ ჩვენთაგანს დასიზმრებია. ინტერპრეტაცია ხშირ შემთხვევაში ეროტიულია. კუდი (“ცადო”) არის ერთ-ერთი ცნობილი სიმბოლო და მამაკაცის სასქესო ორგანოს გამოხატულების შესაძლებლობა, იტალიურში არა ნაკლებ ვიდრე სხვა ენებში. წარმოდგენა ძერის მიერ ბავშვის პირის გახსნის და შემდეგ იქ რამოდენიმეჯერ ჩაყოფისა შეესაბამება წარმოდგენას სქესობრივი აქტის შესახებ ფელლატიო. ფროიდი ასევე პარალელს ავლებს ორალურ სექსთან.ამ შემთხვევაში უკვე სრულიად გასაგებია, თუ რატომ მიაკუთვნებს ლეონარდო ამ ფანტაზიას ძუძუმწოვარა ასაკს. (ვინაიდან ფროიდი თვლის რომ წოვისაგან მიღებული სიამოვნება, შემდგომში განვითარებას განიცდის ორალური სექსის სახით). ეს არის ერთგვარი რემინისცენცია დედის ძუძუს წოვის შესახებ, რაც ადამიანურად მშვენიერ სცენას წარმოადგენს და რასაც ის არა ერთხელ გამოსახავდა თავისი ფუნჯით. თუმცა ფროიდი თვლის რომ ეს რემინისცენცია ლეონარდოს მიერ იყო გადამუშავებული პასიური ჰომოსექსუალური ფანტაზიის სახით. მაგრამ საიდან არის ეს დედის გაიგივება ძერასთან? ამ შემთხვევაში ფროიდი თვლის რომ ეს გაიგივება საწყისს იღებს ეგვიპტელთა საღვთო იეროგლიფებიდან, სადაც დედის სიმბოლო გამოსახულია ძერის სახით. ასევე ეგვიპტელები თაყვანსცემდნენ დედობის ღვთაებას, რომელსაც ქონდა ან ძერის თავი ან რამოდენიმე თავი სადაც ერთ-ერთი მაინც ძერის იყო. ამ ქალღმერთის სახელი იყო მუტი.ფროიდს უკვირს თუ როგორ ამოირჩიეს ეგვიპტელებმა დედის აღმნიშვნელ სიმბოლოდ ძერა. ერთ-ერთი მოსაზრება უკავშირდება იმ ფაქტს რომ ადრე ეგონათ თითქოს და ძერა მხოლოდ მდედრობითი სქესის არსებობდა და რომ ამ ჯიშის ჩიტს არ გააჩნდა მამრი. ხოლო რაც შეეხება იმ საკითხს თუ როგორ ახერხებდნენ ძერები გამრავლებას, ამასთან დაკავშირებით ძალიან არარეალური ზღაპარი იყო შექმნილი, რომ თითქოსდა ფრენის გარკვეულ მომენტში ძერა ჩერდება და ორგანოების გახსნით განაყოფიერებას ღებულობს ჰაერიდან. თუმცა ეს რა თქმა უნდა წარმოადგენდა ზღაპარს, რომლისაც არ სჯეროდა უმრავლესობას და რომელსაც ფროიდის აზრით ყვებოდნენ უმეტესწილად მხოლოდ სასულიერო პირები, ვინაიდან მათ რწმენას ქალწულის განაყოფიერებასთან დაკავშირებით, გარკვეულ საფუძველს უყრიდა ძერის ქარისაგან განაყოფიერების ფაქტი.ფროიდის აზრით ძერის შესახებ ფანტაზიის შექმნა შესაძლებელია შემდეგნაირად წარმოვიდგინოთ: როდესაც მან შეიტყო ისტორია ძერებში მხოლოდ მდედრობითი სქესის არსებობის შესახებ, მან თავი წარმოიდგინა ძერის შვილად, რომელსაც ყავს დედა, მაგრამ არ ყავს მამა. ამ მოგონებას შემოუერთდა მოგონება სიამოვნების შესახებ, რომელიც მას მიუღია დედის ძუძუსგან. სწორედ აქედან გამომდინარეობს ნებისმიერი მხატვრისათვის ძვირფასი ყრმის გამოსახულება. სადაც ლეონარდოს თავი გაიგივებული ყავს ქრისტესთან, მაცხოვართან.ფანტაზიის ანალიზიდან გამომდინარე, დედის ჩანაცვლება ძერით მეტყველებს იმაზე, რომ ბავშვი იზრდებოდა მამის გარეშე, დედასთან. ამ ფანტაზიას ადასტურებს ის, რომ ლეონარდოს რეგისტრირება მამის ოჯახში როგორც უკანონოდ შობილი ბავშვისა შედგა მხოლოდ მაშინ, როდესაც ის უკვე ხუთი წლის ასაკის იყო. აქედან გამომდინარე სწორია ის, რომ ბავშვი თავისი ყრმობის ასაკში დედასთან იმყოფებოდა და მხოლოდ და მხოლოდ რამოდენიმე წლის შემდეგ, როდესაც მამის მდიდარი მეუღლე, მისი დედინაცვალი იმედგაცრუებული დარჩა საკუთარი შვილების მოლოდინის თვალსაზრისით, ის აიყვანეს აღსაზრდელად მამის ოჯახში.ფროიდი თვლის რომ ცხოვრების პირველი 3-4 წლის განმავლობაში ფიქსირდება შთაბეჭდილებები და ხდება გარეგან სამყაროზე რეაგირების ხერხების გამომუშავება, რასაც გამორიცხულია მოაკლდეს მნიშვნელოვნობა ნებისმიერი სახის გვიანდელი განცდიდან გამომდინარე.თუკი მართალია, რომ ადამიანის სულიერ განვითარებაზე განსაკუთრებულ არსებით ზეგავლენას ახდენენ ბავშვობის გაურკვეველი მოგონებანი და მათზე დაფუძნებული ფანტაზიები, მაშინ ის ფაქტი რომელიც ასევე განმტკიცებულია ძერის შესახებ არსებული ფანტაზიით და ის, რომ ლეონარდომ თავისი არსებობის პირველი წლები გაატარა დედასთან, ძალიან დიდი გავლენის მქონე უნდა ყოფილიყო მის შინაგან სამყაროზე. ამ ფანტაზიიდან გამომდინარე ის კიდევ უფრო მეტად იყო ჩაღრმავებული კვლევაში თუ საიდან წარმოიქმნა ბავშვი და ასევე თუ რა როლი ეკისრება მამას. ამ კვლევისა და მისი ბავშვობის ისტორიის შორის არსებული კავშირის შეგრძნება იწვევს შემდგომში მისი მხრიდან გარკვეულ აღნიშვნას, რომ მის ბედისწერას თავიდანვე ჩიტის ფრენის პრობლემაში ჩაღრმავება წარმოადგენდა, ვინაიდან მას ადრეულ ასაკში ძერა ეწვია. III. ეგვიპტელთ ქალღმერთი მუტი, რომელიც გამოსახულია ძერის თავით – არის სრულიად უსახური ხასიათის მქონე ფიგურა. ხშირად ის ერთვოდა სხვა დედობრივ ღვთაებებს, რომელთაც უფრო მეტად გამოხატული ინდივიდუალობა გააჩნდათ. თუმცა ის არასოდეს არ კარგავდა იმ მახასიათებლებს რითაც სხვებისაგან განსხვავდებოდა. ეს არის ეგვიპტური პანთეონის მახასიათებელი – ცალკეული ღვთაებები არ იკარგებოდნენ სინკრეტიზმში. ეს დედობრივი ღვთაება, ძერის თავით, ეგვიპტელების მიერ შესრულებული იყო უმრავლეს შემთხვევაში ფალოსით; მისი სხეული მკერდის გამოსახულების მხრივ იყო ქალური, მაგრამ ამავე სხეულს გააჩნდა ასევე მამაკაცის სასქესო ორგანო ერექციის მდგომარეობაში.აქედან გამომდინარე ქალღმერთ მუტს გააჩნია ხასიათის ის დედობრივი და მამაკაცური მახასიათებლები, როგორც ეს არის ლეონარდოს ფანტაზიაში! თუმცა ფროიდი თვლის რომ ის ვარაუდი რომლის მიხედვით ლეონარდომ იცოდა დედობის ქალღმერთის ორმაგი სექსუალური ბუნების არსებობა არის საეჭვო, მის ხელთ არსებული ცოდნის წყაროები არ ფლობდნენ ამ მახასიათებლების შესახებ ინფორმაციას. მითოლოგიის მიხედვით მრავალი ღვთაება იყო ჰერმაფროდიტული ორმაგი სქესის მქონე, ეს ფაქტი ეხება არა მხოლოდ ეგვიპტურ ღვთაებებს, არამედ ბერძნულსაც, მრავალი ღვთაება დიონისეს ჯგუფიდან იყო ორმაგი სქესის მქონე და ასევე ბერძნული სიყვარულის ღვთაება აფროდიტე თავდაპირველად მამრობითი სქესის იყო, რომელიც შემდგომში გადაიქცა მდედრ ქალღმერთად. მსგავსი ჰერმაფროდიტული ღვთაებები განასახიერებენ იმ იდეას რომ მხოლოდ მდედრობითი და მამრობითი სქესის შეერთებით არის შესაძლებელი ღვთაებრივი სრულყოფილების მიღწევა. თუმცა ფროიდის აზრით არც ერთი ეს ვარაუდი არ განაპირობებს იმ ფსიქოლოგიური გამოცანის ახსნას, რომლის მიხედვითაც ის იერსახე, რომელიც დედობრივ არსს ასახავს, ადამიანების ფანტაზიის მიერ აღჭურვილია საპირისპირო მამაკაცური ძლიერების ნიშანღვისებით. ფროიდი თვლის რომ ამ შემთხვევაში ეს აიხსნება ინფანტილური სექსუალური თეორიებით. ფროიდი აღნიშნავს რომ ბავშვის ფსიქოლოგიის წვდომისათვის უნდა მოხდეს ანალოგია პირველყოფილ ადამიანებთან. ჩვენ მომზადებული ვართ ბიოლოგიური ანალოგიებით იმისათვის, რომ ინდივიდუუმის სულიერი განვითარება მოკლედ იმეორებს კაცობრიობის განვითარების მსვლელობას და აქედან გამომდინარე ჩვენთვის არ არის დაუჯერებელი და საოცარი ის, რასაც აღმოაჩენს ბავშვის სულის ფსიქოანალიტიკური კვლევა სასქესო ორგანოების ინფანტილურ შეფასება/აღქმაში. ფროიდის აზრით თანამედროვე ჰომოსექსუალები მიდრეკილნი არიან თავი წარმოაჩინონ თავიდანვე განპირობებულ სქესობრივ ჯგუფად, ერთგვარ შუალედურ საფეხურზე მყოფ, “მესამე სქესის” წარმომადგენლებად. თუმცა ფსიქოანალიზი შესაძლებლობას გვაძლევს შევავსოთ ეს ნაპრალი და ჰომოსექსუალისტების მტკიცებათა შემოწმება მოახდინოს. მსგავსი შედეგები იყო მიღებული განსხვავებული დაკვირვების შემდგომ: ყველა ჰომოსექსუალურ მამაკაცს ადრეულ ასაკში გააჩნდა ინტენსიური ეროტი� ული ლტოლვა მდედრობითი სქესისადმი, რაც ინდივიდის მიერ იყო დავიწყებული ზრდასრულ ასაკში. ჩვეულებრივ ეს იყო დედის მიმართ არსებული ლტოლვა, რომელიც იყო გამოწვეული დედის მხრიდან არსებული გადამეტებული სინაზით და შემდგომში იყო გაღვივებული ბავშვის ცხოვრებაში მამის უკანა პლანზე გადასვლით. შადგერ-ი მიუთითებს რომ მსგავსი პაციენტების დედები ხშირ შემთხვევაში იყვნენ მამაკაცურნი, გააჩნდათ ენერგიული მახასიათებლები, მაგრამ ფროიდზე უფრო მეტი შთაბეჭდილება მოახდინა იმ შემთხვევებმა სადაც მამა თავიდანვე არ არსებობდა, ან შემდგომში მოხდა ოჯახის დაშლა და ბიჭი თავიდანვე იყო დედის გავლენის ქვეშ. ამგვარი წინარე სტადიის შემდგომ ხდება ის, რომ ბიჭი განდევნის დედისადმი არსებულ სიყვარულს, თავს აყენებს მის ადგილზე, ახდენს გაიგივებას დედასთან და საკუთარ პიროვნებას იღებს მაგალითის სახით, როდესაც ირჩევს მსგავს სასიყვარულო ობიექტებს. ამგვარად ის ხდება ჰომოსექსუალური, მაგრამ არსებითად ის უბრუნდება აუტოეროტისმს, ვინაიდან ბიჭები ვინც უყვარს ზრდასრულს მხოლოდ და მხოლოდ განაახლებენ და ჩაანახვლებენ მის საკუთარ ბავშვურ პიროვნებას და მას ისინი უყვარს ისევე, როგორც დედას საკუთარი შვილები. კიდევ უფრო სიღრმისეული ფსიქოანალიტიკური მოსაზრებები განამტკიცებენ იმ ვარაუდს, რომლის მიხედვითაც ამგვარად შემდგარი ჰომოსექსუალი, ქვეცნობიერად რჩება ფიქსირებული საკუთარი დედის იერსახის მოგონებაზე. ფროიდი აღნიშნავს რომ უაღრესად დიდი მნიშვნელობის მქონეა ის ფაქტი რომ ლეონარდოს ქონდა დღიური, სადაც აწარმოებდა ისეთ ჩანაწერებს, რაც მნიშვნელოვანი იყო მხოლოდ მისთვის. ამ დღიურში ის თავის მიმართავს საკმაოდ უცნაურად “შენ”. ლეონარდო ამ შემთხვევაში იქცევა ისე, თითქოს ის არის ადამიანი, რომელიც მიჩვეულია ყოველ დღე ვინმეს ჩააბაროს აღსარება და ამ ვინმეს ამ შემთხვევაში განასახიერებს ეს დღიური. ამ დღიურში ყველაზე დიდ უცნაურობას წარმოადგენს ჩანაწერები მხატვრის ხარჯების შესახებ, რაც არის აღწერილი პედანტური სიზუსტით. ამის შესახებ მრავალი ბიოგრაფი აღნიშნავს. თუმცა რაც შეეხება მითითებებს დიდი ოდენობის თანხებთან დაკავშირებით ეს არ არის აღნიშნული. გარდა იმ ხარჯებისა, რომელიც მას გამოყოფილი აქვს საკუთარი მოწაფეებისათის, ლეონარდოს აქვს მოყვანილი ვინმე კატერინას დასაფლავების ხარჯების აღწერაც, მხოლოდ პოეტი მერეჟკოვსკი იძლევა განმარტებას თუ ვინ იყო ეს კატერინა. ეს იყო ლონარდოს დედა ვინჩიდან, რომელიც ჩავიდა თავისი 41 წლის შვილის სანახავად იქ გახდა ავად და ჰოსპიტალში მიყვანის შემდგომ გარდაიცვალა. მსგავსი განმარტება ამ ფსიქოლოგი-რომანისტის მიერ არ არის სანდო, თუმცა საკმაოდ ჭარბად წარმოადგენს სიმართლეს. ლეონარდომ მიაღწია იმას, რომ თავისი გრძნობები დაუქვემდებარა კვლევისადმი ინტერესსა და ლტოლვას და სრულიად შეიკავა თავი მათი თავისუფალი გამოვლენის თვალსაზრისით; თუმცა მასაც ქონია მომენტები, როდესაც დათრგუნული მიისწრაფვოდა გამოვლენისაკენ და ერთ-ერთი ასეთი იყო მის მიერ ნაყვარები დედის გარდაცვალების მომენტი. ამ შემთხვევაში დასაფლავების ხარჯების დეტალური აღწერა იძლევა დედის დანაკარგით გადატანილ უსაზღვრო უბედურებას. არანორმალურ პირობებში, ნევროზების შემთხვევაში და განსაკუთრებით ეგრეთ წოდებული აკვიატებული მდგომარეობებისას, ხშირად ვხვდებით მსგავს შემთხვევებს. იქ ჩვენ ვხვდებით საკმ� აოდ ინტენსიურ, მაგრამ განდევნის საფუძველზე არაცნობიერად გადაქცეულ შეგრძნებებს, რაც ვლინდება მეწვრილმანე და ხშირ შემთხვევაში აბსურდულ ქმედებებშიც კი. ქვეცნობიერად ის დარჩა მისდამი მიჯაჭვული (დედისადმი), ამ გრძნობებს ეროტიული შეფერილობა ქონდათ; ამგვარი ბავშვური სიყვარულის განდევნით ჩამოყალიბებული წინააღმდეგობა აღარ იძლეოდა იმის შესაძლებლობას რომ დღიურში მისი ხსოვნა უფრო ღირსეულად ყოფილიყო ასახული, მაგრამ ის რაც გამოვლინდა კომპრომისის სახით ამ ნევროტული კოფლიქტის საფუძველზე, უნდა ყოფილიყო ასახული რაიმენაირად და სწორედ ამიტომ იყო დაწერილი ეს ანგარიში, რომელიც შემდგომში დარჩა საიდუმლოებით მოცული შთამომავლობისათვის. ფროიდი თვლის რომ ლეონარდო ნამდვილად მიეკუთვნება ჰომოსექსუალურ ტიპს, რომლის ფსიქოლოგიური განვითარების აღმოჩენა შესაძლებელი გახდა ჩვენთვის, და ის ჰომოსექსუალური ფანტაზია რომელიც მას გააჩნდა ძერის შესახებ ჩვენთვის გასაგები ხდება. ეს ფანტაზია ამბობს: “მე გავხდი ჰომოსექსუალური იმიტომ, რომ დედის მიმართ მქონდა ეროტიული დამოკიდებულება”. IV. ფროიდი ვერ აღწევს თავს ლეონარდოს ფანტაზიაზე ფიქრისაგან. სიტყვებში რომლებიც სექსუალური აქტის ინტენსივობას გამოხატავენ (“და რამოდენიმეჯერ ჩაყო კუდი პირში”), ლეონარდო ხაზს უსვამს დედასა და შვილს შორის არსებული ეროტიული ურთიერთობის ინტენსივობას. ამ კავშირის ინტენსივობაში ფროიდი კიდევ ერთ ცომპონენტს აღმოაჩენს და ამოიცნობს. ფროიდი ამ ყველაფრის შემდეგნაირ განმარტებას ახდენს: ჩემს ტუჩებზე დედის უამრავი კოცნის კვალი აღიბეჭდა. ფანტაზია შედგება ლტოლვისა და დედის კოცნების მოგონებისაგან. ბუნებამ ხელოვანი დააჯილდოვა მისთვისვე იდუმალი და ფარული სულიერი მოქმედებების გამოხატვის ნიჭით, ამიტომაც მისი ქმნილებები იპყრობენ დანარჩენების ყურადღებას, მიუხედავად იმისა, რომ ისინი ვერ ხვდებიან ნამდვილ მიზეზს. ვინც იხსენებს ლეონარდოს ნახატებს, გაიხსენებს იმ უცნაურ, მომაჯადოვებელ და იდუმალ ღიმილს, რომელიც მან მიანიჭა ქალის გამოსახულებებს. შეჩერებული ღიმილი, გაწელილ, გამოკვეთილ ტუჩებზე; სწორედ ეს არის მისთვის დამახასიათებელი და ლეონარდოსეული ღიმილის სახელის მატარებელია. ფლორენტინელი მონა ლიზა ჯოკონდას უცნაურად-მშვენიერ სახეზე ეს ღიმილი ყველაზე მეტად იპყრობდა და სახტად ტოვებდა მაყურებელს. ის ყოველთვის საჭიროებდა ახსნას და მუდამ აიხსნებოდა ნაკლებად დამაკმაყოფილებლად. “ის რაც იყო მიმზიდველი მაყურებლისათვის, არის ამ ღიმილის დემონური მოჯადოვება. ასობით პოეტი და მწერალი წერდა ამ ქალის შესახებ, რომელიც ხან მომაჯადოვებლად მომღიმარეა, ხან კიდევ ცივად და უსულოდ იცქირება სივრცეში, ვერავინ ვერ ახსნა მისი ღიმილი და ვერ ამოიკითხა მისი აზრები. ყველაფერი, ლანდშაფტიც კი იდუმალია, სიზმრისეული” (Gრუყერ) აზრი იმის შესახებ რომ მონა ლიზას ღიმილში ორი განსხვავებული ელემენტი ვლინდება მრავალ კრიტიკოსს გააჩნდა. აქედან გამომდინარე ისინი მონა ლიზას ღიმილში ხედავენ ქალის სიყვარულში გაბატონებული დაპისიპირებების სრულყოფილ გამოხატულებას, თავშეკავებულობასა და მომაჯადოვებულობას, ერთგულებით სავსე სინაზესა და ხისტსა, მომთხოვნს, სრულიად უცხო მგრძნობელობას, რაც იპყრობს მამაკაცს. ლეონარდო ამ ნახატზე მუშაობდა ოთხი წლის განმავლობაში, მაშინ როდესაც თვითონ ის 50 წლის იყო. ვაზარის სიტყვებით, ის ყველანაირ ხერხს მიმართავდა რომ ამ ქალბატონის სახეზე ღიმილი შეეჩერებინა მთელი სეანსის განმავლობაში. მთელი იმ სინატიფიდან რასაც გადმოსცემდა მისი ფუნჯი ტილოზე, მხოლოდ შეუმჩნეველი ნაწილი დარჩა. რა თქმა უნდა თვით ლეონარდოს ეს ნახატი სრულიად არ აკმაყოფილებდა. ვინაიდან მონა ლიზა წარმოადგენს პორტრეტს, ის ვერ მიანიჭებდა ამ ნახატს იმ მახასიათებლებს რაც თავად გააჩნდა. მას შემდეგ ეს ღიმილი ყველა მის ნახატზე გამოისახება. თვით ლეონარდომ განიცადა ამ ღიმილის ზეგავლენა და გამოსახავდა მას ყველა მის ქმნილებაში. თუმცა ზოგიერთი ბიოგრაფის მიხედვით შესაძლებელია განსხვავებული ინტერპრეტაციაც. ამ შემთხვევაში ამ მიმზიდველი ძალის კიდევ უფრო მეტად სიღრმისეული გააზრება არის ნაგულისხმევი. ჭ. Pეტერ-ი ამ ნახატში ხედავს “მთელი კულტურული კაცობრიობის სიყვარული განცდის გამოხატულებას”. მან ძალიან ზუსტად გამოთქვა რომ ლეონარდოს მიერ გამოხატული ღიმილი ყოველთვის გვიბიძგებს ვიფიქროთ უწმინდურობის შესახებ: “ეს ნახატი ბოლოს და ბოლოს არის პორტრეტი. შესაძლებელია მივადევნოთ თვალყური იმ ფაქტს თუ როგორ ერთიანდება ეს გამოსახულება მისი ბავშვობის ოცნებებთან, რომ არ გვქონოდა საპირისპირო დამადასტურებელი ფაქტები, შესაძლებელი იქნებოდა გვეფიქრა თითქოს ეს ქალი ლეონარდოს მიერ საბოლოოდ ნაპოვნი იდეალური ქალის განსახიერებას წარმოადგენდა”. ვაზარი იხსენებს, რომ ლეონარდოს პირველი მცდელობანი სახვითი ხელოვნების დარგში წარმოადგენდნენ თიხისაგან დამზადებული მომღიმარე ქალბატონების თავები და ასევე რამოდენიმე ბავშვის თავი. ვაზარი თვლის რომ ეს იმდენად ოსტატურად იყო შესრულებული მის მიერ, რომ შესაძლებელი იყო გვეფიქრა თითქოს ხელოვანის ხელმა დაამზადაო.ფროიდი თავის მხრივ ხაზს უსვამს იმ ფაქტს რომ ორივე გამოსახულება რომელიც მისი პირველადი მხატვრული გავარჯიშების შინაარსს წარმოადგენს ეხება ფანტაზიას ძერას შესახებ. ეს არის ის ორი სექსუალური ობიექტი რომელიც გამოიკვეთა ძერის ფანტაზიის ანალიზისას. თუკი ბავშვების მშვენიერი თავები წარმოადგენდნენ მისი როგორც ბავშვის პიროვნების ასახვას, მაშინ მომღიმარე ქალბატონები რა თქმა უნდა კატერინას წარმოადგენდნენ. აქედან გამომდინარე ჩვენ გვიჩნდება ვარაუდი რომ დედამისს გააჩნდა ეს იდუმალი ღიმილი, რომელიც შემდეგ ისევ იყო ნაპოვნი ლეონარდოს მიერ ფლორენტინელ ქალბატონში.ფროიდი ასევე ყურადღებას ამახვილებს წმინდა ანას, ღვთისმშობლისა და ძის გამოსახულების ნახატზე, რომელზედაც ქალების იერსახეებზე ნათლად არის გამოხატული ლეონარდოსეული ღიმილი. რთულია დადგენა არის თუ არა ეს პირდაპირი ზეგავლენა ლიზას პორტრეტის შემდეგ, ვინაიდან ამ ნახატების შექმნა საკმაოდ დიდი ხნის განმავლობაში მიმდინარეობდა. რაც შეეხება წმინდა ანას, ღვთისმშობლისა და ძის გამოსახულებას, უპირველესყოვლისა ნახატის სიუჟეტი არის საკმაოდ იშვიათი იტალიური სახვითი ხელოვნებისათვის. ლეონარდოსთან მარიამი ზის დედის კალთაში, არის წინ გადახრილი და ხელი აქვს გაშლილი ვაჟისაკენ, რომელიც ეთამაშება კრავს. ბებია მომღიმარე გასხივოსნებული ღიმილით უყურებს ამ სურათს. ეს ღიმილი რომელიც ორივე ქალის სახეზეა რა თქმა უნდა მონა ლიზას ღიმილს წარმოადგენს, თუმცა დაკარგული აქვს იდუმალი ხასიათი, ის უფრო გაცისკროვნებული და ნეტარია. ამ ნახატის სიუჟეტი შესაძლებელია იყოს ლეონარდოს ბავშვობის ისტორიის სინთეზის მატარებელი. თავისი მამის სახლში მან მოიპოვა არა მხოლოდ დედა არამედ ბებიაც მონა ლუჩია, რომელიც მის მიმართ არანაკლებ კეთილი იყო. კიდევ ერთი გასაოცარი დეტალი რომელიც იძენს კიდევ უფრო მეტ მნიშვნელობას. წმინდა ანა, რომელიც უნდა იყოს უფრო სოლიდურ ასაკში, შესაძლოა გამოსახულია ამ ნახატზე უფრო ხანდაზმულად მარიამთან შედარებით, მაგრამ მიუხედავად ამისა ის არის ახალგაზრდა ქალბატონი, რომელსაც ჯერ კიდევ არ დაუკარგავს ქალური სილამაზე. ფაქტიურად ლეონარდომ ვაჟს ორი დედა მიანიჭა: ერთი რომელიც ხელს იშვერს მისკენ, ხოლო მეორე რომელიც უკანა პლანზე იმყოფება, ორივე მათგანს გამოსახული აქვს ნეტარი ღიმილი. თუმცა მუტერი მაგალითად ვარაუდობს რომ ლეონარდო საერთოდ ვერ ბედავდა გამოესახა სიბერე, ნაოჭები. ლეონარდოს ბავშვობაც მსგავსი ხასიათის იყო, მას ორი დედა გააჩნდა, პირველი ნამდვილი, კატერიან, ხოლო მეორე დედინაცვალი დონა ალბიერა, რომელიც მის მიერ ლმობიერი და ნაზი იყო. სწორედ აქედან გამომდინარე ჩამოუყალიბდა მას ეს კომპოზიცია “წმინდა ანა სამეული ერთად”. დედისეული ფიგურა უფრო მეტად არის ჩამოშორებული ვაჟისაგან. ის გამოსახავს ბებიას, თუმცა ნახარში თავისი ადგილმდებარეობითა და განლაგებით ვაჟის მიმართ იკავებს კატერინას ადგილს. წმინდა ანას ნეტარი ღიმილით მხატვარმა ის შური დაფარა რასაც განიცდიდა ის უბედური ქალი, როდესაც მან დაუთმო დიდგვაროვან ქალბატონს თავისი ძე, იმის მსგავსად როგორც თავის დროზე დათმო თავისი მეუღლე. აქედან გამომდინარე სხვა ნამუშევარიც ადასტურებს იმ ფაქტს, რომ მონა ლიზამ გააღვიძა ლეონარდოში მოგონებანი ადრეული ბავშვობის პერიოდიდან.ფროიდი თვლის, რომ დედის სიყვარული ძუძუმწოვარა ბავშვის მიმართ, რომელსაც ის აჭმევს და რომელსაც უვლის, არის გაცილებით უფრო სიღრმისეული გატაცება, ვიდრე მისი გვიანდელი გრძნობა შვილის მიმართ რომელიც იზრდება. თავისი ბუნებით ეს არის სასიყვარული კავშირი, რომელიც სავსებით აკმაყოფილებს არა მხოლოდ ყველა სულიერ მოთხოვნილებას, არამედ ყველა ფიზიკურ მოთხოვნილებასაც. ყველაზე ბედნიერ ახალგაზრდულ ქორწინებაშიც კი მამა გრძნობს, რომ ბავშვი, განსაკუთრებით კი პატარა ვაჟი, მისი მეტოქე ხდება და სწორედ აქედან იღებს სათავეს ღრმა შეურიგებლობა უკანასკნელის მიმართ. ფროიდის აზრით შესაძლოა რომ ლეონარდო ამ იერსახეებით უარყოფს და ხელოვნურად თრგუნავს თავის არანორმალურად განვითარებულ გრძნობას, და ამგვარი ნეტარი შერწყმით გამოსახავს ქალურ და მამაკაცურ არსს, რაც დედის მიერ მოტყუებული ვაჟის სურვილი ასრულებას წარმოადგენ V. ლეონარდოს დღიურის ჩანაწერებში არის ერთი ჩანაწერი რომელიც განსაკუთრებულ ყურადღებას იპყრობს, თავისი შინაარსის მრავალმნიშვნელოვნობითა და მცირედი ფორმალური შეცდომის გამო. “1504 წლის 9 ივლისს, ოთხშაბათს, დილის 7 საათზე გარდაიცვალა სენიორ პიერო და ვინჩი, პოდესტის სასახლის ნოტარიუსი; მამაჩემი 7 საათზე. ის იყო 80 წლის; დატოვა 10 შვილი მამრობითი სქესისა და 2 მდედრობითის”. ამ ჩანაწერში საუბარია ლეონარდოს მამის სიკვდილზე და შესამჩნევია ერთი უმნიშვნელო შეცდომა – ის ორჯერ იმეორებს დროს, თავიდან და ბოლოში. ეს მხოლოდ და მხოლოდ წვრილმანია, რომლის შესახებ სხვა არაფსიქოანალიტიკოსი არც კი დაფიქრდებოდა. ფსიქოანალიტიკოსისათვის ყველაფერი წარმოდგენს სულიერი პროცესების გამოვლინებას; მსგავსი “დაბნეულობისა” დავიწყებისა და განმეორების საფუძველზე მისთვის შესაძლებელია ფარული ზრახვებისა და ლტოლვების/ბიძგების გამოცნობა. შესაძლებელია ითქვას რომ ეს ჩანაწერიც მსგავსად კატერინას დაკრძალვისა და მისი მოწაფეებისათვის საჭირო ნივთების ანგარიშებისა წარმოადგენს მის აფექტურ მდგომარეობას. ფორმაც კი მსგავსია – პედანტურობა და წინა პლანზე ციფრების წამოწევა. მსგავს განმეორებას ჩვენ ვუწოდებთ პერსევერაციას. ეს არის ძალიან კარგი საშუალება საიმისოდ რომ მოხდეს აფექტური ელფერის ამოცნობა. ლეონარდოს რომ არ ქონოდა აფექტის დათრგუნვის მცდელობა, ეს ადგილი დღიურში გაიჟღერდა შემდეგნაირად: “დღეს 7 საათზე, გარდაიცვალა სენიორ პიერო და ვინჩი, ჩემი საწყალი მამა!” მაგრამ პერვერსიის მეშვეობით გულგრილობამდე დაყვანილი გარდაცვალების შეტყობინება, რაც გამოიხატება საათის განსაზღვრით სრულიად ართმევს ამ ჩანაწერს პათოსს და საშუალებას იძლევა ამოვიცნოთ რომ იყო გარკვეული რამ რაც უნდა ყოფილიყო დაფარული და დათრგუნული. სენიორ პირეო და ვინჩი იყო საკმაოდ ენერგიული ადამიანი, რომელმაც ამის წყალობით დაიმსახურა პატივისცემა და მოიპოვა კეთილდღეობა. ის იყო დაქორწინებული ოთხჯერ; მისი პირველი ორი მეუღლე გარდაიცვალნენ უშვილოდ, მხოლოდ მესამემ აჩუქა მას კანონიერი ვაჟი, ამ დროისათვის ლეონარდო იყო 24 წლის და უკვე დიდი ხნის წამოსული იყო მამისეული სახლიდან ვეროჩიოს სახელოსნოში. მეოთხე და უკანასკნელი მეუღლისაგან რომელიც პიერო და ვინჩიმ მოიყვანა 50 წლის ასაკში, ყავდა 9 ვაჟი და 2 ქალწული. მამას გარკვეული მნიშვნელობა გააჩნია ლეონარდოს ფსიქოსექსუალური განვითარებისადმი და არა მხოლოდ უარყოფითი თვალსაზრისით თავისი დაუსწრებლობის გამო ადრეულ ასაკში, არამედ უშუალოდაც თავისი დასწრებით მისი გვიანდელი ბავშვობის ასაკში. ის ვინც ბავშვობისას განიცდის ლტოლვას დედის მიმართ შეუძლებელია არ ოცნებობდეს მამის ადგილას ყოფნაზე; ის ახდენს საკუთარი თავის გაიგივებას მასთან და შემდგომში მიზნად ისახავს დაჯაბნოს იგი.ჰომოსექსუალურობისადმი მიდრეკილება როგორც ცნობილია ჩნდება მხოლოდ სქესობრივი მომწიფების პერიოდში. როდესაც ეს დრო დადგა, მამასთან გაიგივებამ დაკარგა ლეონარდოს სექსუალური ცხოვრებისათვის ყოველგვარი მნიშვნელობა, თუმცა იყო შემორჩენილი სხვა არაეროტიულ სფეროებში. ჩვენ ვიცით, რომ მას უყვარდა კარგი ტანისამოსი, ყავდა ცხენები და მოსამსახურეები – თუმცა კი ხშირ შემთხვევაში ამ ყველაფრის შესაძლებლობა არ ქონდა. ის უბრალოდ ცდილობდა მამის კოპირებასა და მის დაჯაბნვას. მამამისი დედასთან მიმართებაში იყო დიდგვაროვანი, აქედან გამომდინარე ლეონარდოს ქონდა ტენდენცია “ტო ოუტ ჰეროდ” დაეჯაბნა ჰეროდე.ლეონარდოს სამხატვრო შემოქმედებისათვის მისი გაიგივება მამასთან საბედისწერო შედეგის მქონე იყო. ის ქმნიდა თავის ნახატებს და შემდეგ აღარ ზრუნავდა მათზე, მისი მამის მსგავსად. მამის მხრიდან მომდევნო წლებში უხვი ზრუნვის მიუხედავად ეს მისთვის დამახასიათებელი იყო, ვინაიდან ადრეული ბავშვობის პერიოდი ყველაზე შთაბეჭდილებიანი არის, ხოლო განდევნილი და არაცნობიერში დარჩენილი გამოუსწორებელია გვიანდელი განცდების მეოხებით.აღორძინების ხანაში, ასევე მოგვიანებითაც, ნებისმიერი მხატვარი საჭიროებდა მფარველსა და მაღალჩინოსან ბატონს. ლეონარდოს შემთხვევაში ეს იყო ლუდოვიკო სფორცე, სახელად მორო. მის კარზე ლეონარდომ თავისი ცხოვრების ყველაზე ბრწყინვალე პერიოდი გაატარა, რაზეც მეტყველებს “საიდუმლო სერობა” და ამხედრებული ფრანჩესკო სფორცეს ქანდაკება. ლეონარდო გაემგზავრა მილანიდან უფრო ადრე, ვიდრე ლუდოვიკო მოროს კატასტროფა შეემთხვა. ის გარდაიცვალა პატიმრობაში ერთ-ერთ ფრანგულ ციხეში. საკუთარი ბატონის შესახებ ლეონარდო შემდეგი სახის ჩანაწერს აწარმოებს თავის დღიურში: “ჰერცოგმა დაკარგა თავისი მიწა, ქონება, თავისუფლება, და არც ერთი მის მიერ წამოწყებული საქმე არ იყო მიყვანილი ბოლომდე”. გასაოცარია რომ ამ შემთხვევაში თავის პატრონს ის სწორედ ისე საყვედურობს, როგორც მას საყვედურობდა შემდგომში შთამომავლობა, თითქოს და მას სურდა ვინმე “მამათაგანი” ყოფილიყო პასუხისმგებელი მისი დაუსრულებელი ნამუშევრების გამო. სინამდვილეში ის არ იყო უსამართლო ჰერცოგის მიმართ. ფროიდი ხაზს უსვამს იმას, რომ ფსიქოანალიზმა გვასწავლა მამისეულ კომპლექსსა და ღმერთის რწმენას შორის არსებული ინტიმური კავშირი; მან გვაჩვენა, რომ პირადი ღმერთი იდეალიზირებული მამის მსგავსია. ყოველდღიურად ჩვენ ვადევნებთ თვალყურს იმ ფაქტს, რომ ახალგაზრდები კარგავენ რელიგიურ რწმენას მაშინ, როდესაც იმსხვრევა მამის ავტორიტეტი. აქედან გამომდინარე მშობელთა კომპლექსში ჩვენ აღმოვაჩენთ რელიგიური მოთხოვნილების ფესვებს.ლეონარდოს ხელოვნების შესახებ ამბობდნენ რომ მისი წმინდანების ფიგურებიდან გამქრალი არის ეკლესიური დოგმატიზმის უკანასკნელი ნარჩენიც კი, ისინი მიახლოვებული არიან ადამიანურთან, რომ მათში უდიდესი და უმშვენიერესი გრძნობების ასახვა იყოს შესაძლებელი. ფროიდის აზრით ეჭვგარეშეა, რომ ლეონარდომ დაჯაბნა როგორც დოგმატური, ასევე პირადი რელიგიაც და თავისი კვლევითი სამუშაოთი საკმაოდ ჩამოშორდა მორწმუნე ქრისტიანის აზროვნებასა და მსოფლმხედველობას. ფროიდი ისევ უბრუნდება ფანტაზიას ძერის შესახებ და ხაზს უსვამს ლეონარდოს ცხოვრებაში ჩიტის ფრენის შესწავლის მნიშვნელობას. ერთ-ერთი საკმაოდ გაუგებარი ადგილი მის ჩანაწერებში რომელიც ჟღერს როგორც წინასწარმეტყველება, რომელიც ჩიტის ფრენას ეხება, ასახავს იმას, თუ რა აფექტური ინტერესით იყო ის განწყობილი ფრენის ხელოვნების დაუფლებისადმი: “ეს დიდი ფრინველი, თავის პირველ ფრენას განახორციელებს “დიდი გედის” ქედიდან, რითაც ქვეყანა აღივსება გაკვირვებით, ხოლო ხელნაწერები კი ქებით და იმ ბუდეს რომელშიც ის გამოიჩეკა, სამარადისო დიდება მოელის”.რატომ ესიზმრებათ ადამიანებს რომ მათ შეუძლიათ ფრენა? ფსიქოანალიზი თვლის რომ ფრენა, ან ფრინველად გარდასახვა წარმოადგენს განსხავებული სურვილის შენიღბვას. ამ სურვილის ახსნა შესაძლებელია სიტყვიერი და ასევე საგნობრივი მტკიცებულებით. თუკი ცნობისმოყვარე ბავშვებს უყვებიან რომ ისეთ დიდ ფრინველს როგორიც არის წერო, პატარა ბავშვები მოყავს, თუკი ანტიკურ ხანაში ფალოსს გამოსახავდნენ ფრთებით, ხოლო იტალიელებთან მამაკაცის სასქესო ორგანო ატარებს სახელწოდება ლუცცელლო (ფრინველი/ჩიტი), ეს ყველაფერი იმის მანიშნებელია რომ ფრენის უნარი სიზმარში აღნიშნავს სქესობრივი აქტივობის შესაძლებლობას/უნარიანობას. თუკი ზრდასრული იხსენებს თავის ბავშვობას ის მას ბედნიერად ეჩვენება, მაგრამ ეს სრულიად არ ნიშნავს იმას, რომ ბავშვისათვის ეს პერიოდი იდილიურია. თვითონ ბავშვებისათვის სასურველია ისეთი ქმედებების განხორციელება რაც ზრდასრულებისათვისაა მხოლოდ შესაძლებელი, ისინი ცდილობენ რაც შეიძლება უფრო სწრაფად გაიარონ ბავშვობის წლები. ამ შემთხვევაში ფროიდი თვლის, რომ მაგალითად ავიატიკა, რომელმაც ჩვენ დროში თავის დანიშნულებასა და მიზანს მიაღწია, საფუძველს იღებს ინფანტილურ ეროტიზმში.ლეონარდო გარკვეულ წილად ცხოვრების ბოლომდე დარჩა ბავშვური, საერთოდაც ამბობენ რომ ბუმბერაზი ადამიანები ინარჩუნებდნენ ბავშვურობას მთელი ცხოვრების განმავლობაში. მაგალითად ზრდასრულ ასაკში ის ისევ თამაშობდა რაც მისი გარშემომყოფთათვის საკმაოდ უცნაური და არასასიამოვნო იყ VI. ფროიდის ნამუშევრის მიზანი იყო ლეონარდოს სექსუალურ ცხოვრებაში არსებული შეკავებების/შეყოვნების და მისი სამხატვრო შემოქმედების ახსნა. ამ თავში ის ლეონარდოს ფსიქიკის განვითარების განმავლობაში გარკვეული აღმოჩენების მიმოხილვას ახდენს.შეუძლებელია მისი შთამომავლობის გარკვევა, თუმცა ნათელია, რომ ადრეული ბავშვობის ხანა მასზე მავნებელ ზემოქმედებას ახდენს. მისი უკანონო დაბადება ჩამოაშორებს ლეონარდოს პირველი ხუთი წლის განმავლობაში მამას და ამ დროის განმავლობაში მასზე მხოლოდ დედა ზრუნავს. ცქერისა და შემეცნების ლტოლვა წაქეზებული იყო მისი ადრეული ბავშვობის შთაბეჭდილებებიდან გამომდინარე; პირის ეროგენული ზონა იძენს იმ მნიშვნელობას, რომელსაც სამუდამოდ ინარჩუნებს შემდგომში. ცხოველებისადმი გვიანდელი გადამეტებული მგრძნობელობიდან გამომდინარე შესაძლებელია დავასკვნათ, რომ ბავშვობის ამ პერიოდში ის სადიზმის ძლიერი მახასიათებლებით გამოირჩეოდა.როდესაც ყმაწვილობის პერიოდში სქესობრივი აღგზნების ტალღებმა იფეთქა, სექსუალური ლტოლვის უმეტესი ნაწილი შემეცნებისადმი ლტოლვაში იქნა სუბლიმირებული და აქედან გამომდინარე განდევნა არ მომხდარა. ლიბიდოს შედარებით ნაკლები ნაწილი შემორჩა სექსუალური მიზნებისათვის და ზრდასრული ლეონარდოს ატროფირებულ სექსუალურ ცხოვრებას წარმოადგენს. დედისადმი ლიბიდოს განდევნის შედეგად ეს მცირედი ნაწილი გარდაისახება ჰომოსექსუალურობაში და ვლინდება ბიჭებისადმი იდეალური სიყვარულის სახით. არაცნობიერში რჩება ფიქსირება დედისა და მათ შორის არსებული ურთიერთობების ნეტარი მოგონებებისადმი, მაგრამ ეს პასიურ მდგომარეობაში რჩება.თავისი ბნელი ბავშვობის შემდეგ, ლეონარდო მოგვევლინა როგორც მხატვარი და მოქანდაკე. ფროიდის აზრით ეს ნიჭი გაძლიერდა მასში ბავშვობის პირვანდელ წლებში გამოწვეული ცქერისადმი ლტოლვიდან გამომდინარე.თავდაპირველად ყმაწვილ ასაკში, ლეონარდო თითქოს და თავისუფლად მუშაობს, ყოველგვარი შეყოვნების გარეშე. ვინაიდან თავის გარეგან ცხოვრებაში ის მამისეულ იერსახეს ჰერცოგ ლუდოვიკო მოროში ხედავს. ამ პერიოდში ის განიცდის მამაკაცურ შემოქმედებით სიძლიერესა და მხატვრულ პროდუქტიულობას. მაგრამ სულ მალე, მის მაგალითზე ვლინდება, რომ რეალური სქესობრივი ცხოვრების თითქმის სრული დათრგუნვა არ წარმოადგენს უფრო კარგ პირობებს შემოქმედებითი ძალისა და მხატვრული პროდუქტიულობისათვის. ამ ქმედითუნარიანობაზე აისახება რეალური სექსუალური ცხოვრებაც, ამიტომაც აქტივობა და სწრაფი გადაწყვეტილებისადმი სწრაფვა კლებას იწყებს. ეს აისახება “საიდუმლო სერობის” ნამუშევარზე და წყვეტს ამ ქმნილების ბედს. პროცესი იმდენად ნელა ხორციელდება რომ შესაძლებელია მისი შედარება რეგრესსთან ნევროტიკების შემთხვევას თუ დავესესხებით.სქესობრივი მომწიფებისას განვითარებული მხატვარი დაჯაბნულია ბავშვობისას განსაზღვრული მკვლევარით; ეს არის მისი ეროტიული ლტოლვების მეორე სუბლიმირება, რომელიც უთმობს ასპარეზს უფრო ადრე, პირველადი განდევნისას აღმოცენებულს. ლეონარდო მკვლევარი ხდება, თავდაპირველად თავისი შემოქმედებისათვის სასარგებლოდ, ხოლო შემდგომში კი მისგან დამოუკიდებლად.ხანდაზმული ასაკის მწვერვალზე, მას შემდეგ რაც მან ორმოცდაათ წელს გადააბიჯა, საქმე ეხება იმ პერიოდს, როდესაც ქალის სქესობრივი ცხოვრება შეჩერებულია, ხოლო მამაკაცის – კიდევ ერთ ენერგიულ მოზღვავებას განიცდის, ლეონარდოში კიდევ ერთი ცვლილება იჩენს თავს. მისი სულის სიღრმისეული ფენები უფრო მეტად აქტიურნი ხდებიან, და ეს მეორადი რეგრესია საკეთილდღეო არის მისი შემოქმედებისათვის.ის ხვდება ქალბატონს, რომელიც მასში ბედნიერი, ნეტარი ღიმილის შესახებ არსებულ მოგონებას აღვიძებს და მისი ზეგავლენით მასში აღმოცენდება ის სურვილი, რომელიც ამოძრავებდა ლეონარდოს მომღიმარე ქალბატონებისა და ბიჭების ძერწვისას. ის ხატავს “მონა ლიზას”, “წმინდა ანას სამეულში” და მთელ რიგ ნახატებს რომელთა იდუმალება გამორჩეულია ღიმილის გამო.თანამედროვე ბიოლოგია განმარტავს ადამიანის კონსტიტუციის მთავარ მახასიათებლებს ქალური და მამაკაცური საწყისების გაერთიანების გზით; ლამაზი გარეგნობა და ასევე ის ფაქტიც რომ ლეონარდო იყო მემარცხენე (ცაცია), გარკვეულწილად საყრდენ წერტილებს იძლევა. მაგრამ ფროიდს მაინც არ სურს ფსიქოანალიზის კვლევის ნიადაგის მიტოვება. ამის მიზანია გარეგანი განცდებისა და მათზე რეაგირების მქონე პიროვნებას შორის არსებული კავშირის ძიება. ფროიდი თვლის რომ თუკი ფსიქოანალიზი ვერ ხსნის ლეონარდოს შემოქმედებითობის მიზეზებს, ის შესაძლებელს ხდის მისი ტალანტის გამოვლინებებისა და ნაკლულოვანების შემეცნებას. მხოლოდ და მხოლოდ ის ადამიანი, რომელმაც განვლო ლეონარდოს ბავშვობა, შესძლებდა დაეწერა “მონა ლიზა” და “წმინდა ანა”, თავისი ნაწარმოებისათვის მსგავსი ბედისწერა მიენიჭებინა და მოეხდინა პროგრესირება შემეცნების სფეროში, თითქოს და მისი ქმნილებებისა და წარუმატებლობების გასაღები ძერის შესახებ ბავშვურ ფანტაზიაში იმყოფება. ← სარჩევი *ზიგმუნდ ფროიდი - ფსიქიკური ბუნება - ფსიქიკური აპარატი* *ზიგმუნდ ფროიდი - ლტოლვათა შესახებ* *ზიგმუნდ ფროიდი (1856 - 1939)* …
- დაამატა Kakha to ფსიქოლოგია at 10:50am on იანვარი 14, 2014
- თემა: იოანე დამასკელი - მართლმადიდებელი სარწმუნოების ზედმიწევნითო გადმოცემა (ნაწილი II)
- ლი, შექმნილი პირველ დღეს დამბადებლის მიერ, რადგან საღვთო წერილი ამბობს; "და თქვა ღმერთმა: დაიბადოს სინათლე; და დაიბადა სინათლე" (შეს. 1,3). როგორც ზოგი ამბობს, ცეცხლი სხვა არაფერია, თუ არა სინათლე. სხვები კოსმიურ ცეცხლს ჰაერის ზევით მყოფად ამბობენ, რასაც ისინი ეთერს უწოდებენ. ამრიგად, ღმერთმა დასაბამში ანუ პირველ დღეს შექმნა სინათლე - მთელი ხილული შესაქმის მშვენება და სამკაული. მართლაც, მოაშორე სინათლე და ყველანი სიბნელეში დარჩებიან გამოუცნობნი, რადგან არ შეეძლებათ საკუთარი კეთილფეროვნების გამოვლენა. "ხოლო უწოდა ღმერთმა სინათლეს დღე, სიბნელეს კი უწოდა ღამე" (შეს. 1,5). სიბნელე არის არა რამ არსება, არამედ - შემთხვევითობა, რადგან იგი ნაკლებობაა სინათლისა. ჰაერს საკუთარ არსებაში არ აქვს სინათლე. ამიტომ, ჰაერისთვის სინათლის მოკლებას უწოდა ღმერთმა სიბნელე. არათუ არსებაა სიბნელე, არამედ - სინათლის ნაკლებობა, რაც უმალ შემთხვევითობას ცხადყოფს, ვიდრე არსებას. პირველად სახელი დაერქვა არა ღამეს, არამედ დღეს. ასე რომ, პირველი არის დღე და ბოლო არის ღამე. ამიტომ, ღამე მოსდევს დღეს და დღის დაწყებიდან მეორე დღემდე ერთი დღეღამეა, რადგან წერილმა თქვა: "და იყო საღამო, და იყო განთიადი - ერთი დღე" (შეს. 1,5). ამიტომ, საღვთო ბრძანებით, სამი დღის განმავლობაში სინათლე გაიშლებოდა და შემჭიდროვდებოდა. ასე დგებოდა დღე და ღამე. მაგრამ მეოთხე დღეს ღმერთმა შექმნა დიდი მნათობი ანუ მზე "დღის მოთავედ და მბრძანებლად" (შეს. 1,16), რადგან მის მიერ შემყარდება დღე. მართლაც, დღე მაშინ არის, როდესაც მზე მიწის ზევითაა და დღის ხანგრძლივობა ესაა აღმოსავლეთიდან დასავლეთამდე მზის სრბოლა მიწის ზევით. ასევე, შექმნა ღმერთმა უფრო მცირე მნათობი ანუ მთვარე და ვარსკვლავები - "მოთავედ და მბრძანებლად ღამისა" (შეს. 1,16) და მის გასანათებლად. ღამე მაშინ არის, როცა მზე მიწის ქვეშაა, ხოლო ღამის ხანგრძლივობა ესაა დასავლეთიდან აღმოსავლეთამდე მზის სრბოლა მიწის ქვეშ. ამიტომ, მთვარე და ვარსკვლავები დაწესდა ღამის გასანათებლად, მაგრამ არა ისე, თითქოს დღისით ისინი მთლიანად მიწის ქვეშ იყვნენ (რადგან ვარსკვლავები დღისითაც ცაში არიან მიწის ზევით) არამედ ფარავს რა მზე მათაც და მთვარესაც უფრო მბრწყინავი ელვარებით, არ აძლევს საშუალებას, რომ გამოჩნდნენ. ამ მნათობებში დააუნჯა შემოქმედმა პირველქმნილი სინათლე, არა იმიტომ, რომ ნაკლებობა ჰქონდა მას სხვა სინათლისა, არამედ იმიტომ, რომ ის სინათლე უქმად არ შთენილიყო, რადგან მნათობი არის არა თვით სინათლე, არამედ სინათლის ჭურჭელი. ამ მნათობებიდან შვიდს ცთომილად იტყვიან და ამბობენ, რომ ისინი ცის საწინააღმდეგო მოძრაობით მოძრაობენ. ამიტომაც ეწოდეს მათ ცთომილნი, რადგან ცა, როგორც უთქვამთ, აღმოსავლეთიდან დასავლეთისკენ მოძრაობს, ცთომილნი კი - დასავლეთიდან აღმოსავლეთისკენ. ამასთან, ცა თავისი უფრო სწრაფი მოძრაობით ამ შვიდ ცთომილსაც თანაშემოატარებს. შვიდი ცთომილის სახელები შემდეგია; მთვარე, მერკური, ვენერა, მზე, მარსი, იუპიტერი, სატურნი. ცის თითოეულ სარტყელზე შვიდისგან თითო ცთომილია: პირველზე, ანუ უზემოესზე - სატურნი მეორეზე - იუპიტერი მესამეზე - მარსი მეოთხეზე - მზე მეხუთეზე - ვენერა მეექვსეზე - მერკური მეშვიდეზე და უქვემოესზე - მთვარე ისინი რბიან იმ დაუცხრომელი სრბოლით, რაც შემოქმედმა დაუწესა მათ და როგორადაც მან დააფუძნა ისინი, თანახმად საღვთო დავითის თქმისა: "მთვარე და ვარსკვლავები, რომლებიც შენ დააფუძნე" (ფს. 8,4). სიტყვით "დააფუძნე" დავითმა წარმოაჩინა ღვთის მიერ მათდამი მიცემული წესისა და კანონზომიერების სიმტკიცე და შეუცვლელობა, რადგან მან განაწესა ისინი ჟამებად, ნიშნებად, დღეებად და წელიწადებად. მართლაც, მზის მიერ ოთხი შემოქცევა შემყარდება. პირველი არის - საგაზაფხულო, რადგან მაშინ შექმნა ღმერთმა ყოვლიერება. ამას ცხადყოფს ისიც, რომ დღემდე სწორედ ამ დროს ხდება ყვავილთა აღმოცენება. ეს არის, აგრეთვე, დღეღამსწორობითი შემოქცევა, რადგან თორმეტი საათი შეადგენს დღესაც და ღამესაც. იგი დგება მაშინ, როდესაც აღმოსავლეთის შუაგულშია მზე. და არის იგი კეთილშეზავებული, სისხლის მომმატებელი, თბილი და ნოტიო, ამასთან - თავისი თავის მიერ შუამავალი ზამთარსა და ზაფხულს შორის, რადგან იგი, ერთი მხრივ, ზამთარზე უფრო თბილია და მშრალი, მეორე მხრივ კი, ზაფხულზე უფრო გრილი და ნოტიო. ეს ჟამი გრძელდება ოცდაერთი მარტიდან ოცდაოთხ ივნისამდე. შემდეგ მზე შემაღლდება აღმოსავლეთის უფრო ჩრდილოეთი მხარისკენ და ამას საზაფხულო შემოქცევა მოჰყვება, რაც შუამავალია გაზაფხულსა და შემოდგომას შორის, აქვს რა მას გაზაფხულისგან სითბო, შემოდგომისგან კი - სიმშრალე, რადგან იგი არის თბილი და მშრალი და ჰმატებს ყვითელ ნაღველს. ამ დროს არის ყველაზე დიდი დღე - თხუთმეტი საათისა, ღამე კი ყველაზე უფრო მეტად მოკლე - ცხრა საათის ხანგრძლივობის მქონე. ეს დრო გრძელდება ოცდაოთხი ივნისიდან ოცდახუთ სექტემბრამდე. შემდეგ, კვლავ აღმოსავლეთის შუაგულს უბრუნდება მზე და საზაფხულოს ენაცვლება საშემოდგომო შემოქცევა, რაც როგორღაც შუამდგომია სიგრილესა და სითბოს, სიმშრალესა და სინოტივეს შორის. იგი საზაფხულო და საზამთრო ცვლილებათა შუამავალია, რადგან აქვს საზაფხულოსგან სიმშრალე, საზამთროსგან - სიგრილე; ამიტომ არის იგი გრილი და მშრალი, ახასიათებს რა შავი ნაღვლის მომატება. ისიც დღეღამსწორობითი ცვლილებაა, რადგან თორმეტსაათიანი დღე და ღამე აქვს, და გრძელდება ოცდახუთი სექტემბრიდან ოცდახუთ დეკემბრამდე. ხოლო როდესაც მზე დაეშვება სამხრეთ-აღმოსავლეთისკენ, ყველაზე უფრო დამცრობილისკენ და დადაბლებულისკენ, - საზამთრო შემოქცევა მოიწევა მაშინ, რაც გრილია და ნოტიო, შუამავლობს რა იგი საგაზაფხულოსა და საშემოდგომოს, როგორც საშემოდგომოსგან სიგრილის მქონე, საგაზაფხულოსგან კი სინოტივის მიმღები. უმცირესი დღე აქვს მას - ცხრასაათიანი, და უდიდესი ღამე - თხუთმეტსაათიანი. იგი არის ბალღამის მომმატებელი, ხოლო გრძელდება ოცდახუთი დეკემბრიდან ოცდაერთ მარტამდე. ამრიგად, სიბრძნით წინაგანაგო დამბადებელმა, რომ უკიდურესი სიგრილისგან, სითბოსგან, ნოტიობისგან თუ სიმშრალისგან უკიდურესად საპირისპირო ვითარებაში გადასვლით არ ჩავვარდნილიყავით მძიმე სნეულებებში, რადგან ანაზდეული ცვალებადობანი, როგორც გონებაც გვიკარნახებს, არასაიმედოა. აი, ამგვარად სრულყოფს მზე შემოქცევებს, მათგან - წელიწადს, და, აგრეთვე, დღეებსა და ღამეებსაც; კერძოდ, დღეებს მაშინ, როდესაც ამოდის და მიწის ზევით არის იგი, ხოლო ღამეებს - როდესაც მიწის ქვეშ ჩადის და როდესაც, გაშორებისას, მთვარესა და ვარსკვლავებს მანათობლობას შეუმყარებს. ამბობენ იმასაც, რომ ვარსკვლავთა თორმეტი ზოდიაქო არსებობს ცაში, რომლებსაც მზის, მთვარისა და დანარჩენი ხუთი ცთომილის საწინააღმდეგო მოძრაობა აქვთ. შვიდივე ცთომილი გადის ამ თორმეტ ზოდიაქოში. მზე თითოეულ ზოდიაქოში სრულყოფს ერთ თვეს და იგი თორმეტი თვის განმავლობაში თორმეტსავე ზოდიაქოს განვლის. თორმეტი ზოდიაქოსა და მათი თვეების სახელები ამგვარია: ვერძი - მარტის თვის ოცდაერთში იღებს მზეს კურო - აპრილის თვის ოცდასამში მარჩბივი - მაისის თვის ოცდასამში კირჩხიბი - ივნისის თვის ოცდაოთხში ლომი - ივლისის თვის ოცდახუთში ქალწული - აგვისტოს თვის ოცდახუთში სასწორი - სექტემბრის თვის ოცდახუთში ღრიანკალი - ოქტომბრის თვის ოცდახუთში მშვილდოსანი - ნოემბრის თვის ოცდახუთში თხის რქა - დეკემბრის თვის ოცდახუთში წყლისსაქანელი (მერწყული) - იანვრის თვის ოცში თევზები - თებერვლის თვის ოცში მთვარე ყოველ თვეში თორმეტსავე ზოდიაქოს გაივლის, რადგან უქვემოესია იგი და უფრო სწრაფად გადის მათ შორის. ისევე როგორც, წრეში წრის მოთავსებისას, შიგა წრე უფრო მცირე აღმოჩნდება, ამგვარადვე, რადგან მთვარე უქვემოესია, მისი სრბოლაც უფრო მცირეა და უფრო სწრაფად სრულდება იგი. ელინები ამბობენ, რომ ვარსკვლავებისა და, აგრეთვე, მზისა და მთვარის ამოსვლის, ჩასვლისა და მათი თანშეყრის შედეგად განეგება ყოველივე ჩვენეული. ამის შესახებ არსებობს ასტროლოგია. ჩვენ კი ვამბობთ, რომ ის ნიშნები, რაც მათგან ხდება, ეხება წვიმასა თუ უწვიმრობას, სიგრილესა თუ სითბოს, სინოტივესა თუ სიმშრალეს, აგრეთვე, ქარს და სხვა ამგვარს, მაგრამ არანაირად - ჩვენეულ საქმეებს; თვითუფლებრივნი დავიბადეთ ჩვენ შემოქმედისგან, რის გამოც ჩვენეულ საქმეთა უფროსები ვართ. მართლაც, თუ ვარსკვლავების მსვლელობის მიხედვით ვაკეთებთ ყოველივეს, ესე იგი აუცილებლობის მიხედვით ვაკეთებთ, რასაც ვაკეთებთ, მაგრამ ის, რაც აუცილებლობის მიხედვით კეთდება, არც სათნოებაა, არც ბოროტება. ამიტომ, თუ არც სათნოებას ვფლობთ, არც ბოროტებას, აღარც ქებისა და სასჯელის ღირსნი ვყოფილვართ; ღმერთიც უსამართლო აღმოჩნდება მაშინ, რადგან ზოგისთვის სიკეთე უბოძებია, ზოგისთვის კი - გაჭირვება. ამრიგად, თუ აუცილებლობის მიხედვით წარემართება და მდინარებს ყოველივე, მაშინ ვეღარც ღმერთი ვერ აღასრულებს წარმმართველობასა და თავისი ქმნილებების წინაგანმგებლობას. მოაზროვნეობაც ზედმეტი იქნება ჩვენთვის, რადგან თუ არანაირი საქმის უფროსები აღარ ვიქნებით, ზედმეტადღა განვიზრახავთ რასმე მაგრამ მოაზროვნეობა უთუოდ იმიტომ მოგვეცა ჩვენ, რომ განვიზრახავდეთ კიდეც. აქედან, ყოველი მოაზროვნე თვითუფლებრივიცაა. ამიტომ, ჩვენ ვამბობთ, რომ ისინი არიან არა მიზეზები მოვლენებისა ანთუ მოვლენათა წარმოქმნისა ან კიდევ ხრწნადთა ხრწნისა, არამედ წარმოადგენენ უფრო ნიშნებს წვიმებისა და ჰაერის ცვალებადობისა. იქნებ ვინმეს ეთქვა, რომ ისინი ომებისთვისაც თუმცა არა მიზეზები, მაგრამ ნიშნები კი არიან. და რომ ჰაერის ვითარება, რაც მზის, მთვარისა და ვარსკვლავებისგან შეიქმნება, სხვარიგად და სხვარიგად ნაირგვარი გზნების, ნათვისობისა და განწყობის შემამყარებელია. მაგრამ ნათვისობანი ჩვენზეა დამოკიდებული, რადგან აზრი განაგებს, წარმართავს და გარდაქმნის მათ. ხშირად წარმოჩნდებიან, აგრეთვე, კომეტები მეფეთა სიკვდილის რამ ნიშნად, თუმცა ისინი არ არიან დასაბამიდან შენაქმნი ვარსკელავები, არამედ საღვთო ბრძანებით შესაბამის დროს წარმოჩნდებიან და კვლავ უჩინარდებიან. ამიტომ, არც ის ვარსკვლავი, მოგვებს რომ გამოუჩნდა უფლის კაცთმოყვრული და ჩვენთვის მაცხოვნებელი ხორციელი შობის ჟამს, არ ყოფილა დასაბამში შექმნილ ვარსკვლავთაგანი. ეს ცხადია იქედან, რომ ზოგჯერ აღმოსავლეთიდან დასავლეთისკენ ასრულებდა იგი სრბოლას, ზოგჯერ კი ჩრდილოეთიდან სამხრეთისკენ, ამასთან, ზოგჯერ იფარვოდა, ზოგჯერ კი ჩნდებოდა, რაც არ ეთვისება ვარსკვლაეთა წესსა და ბუნებას. გვმართებს ვიცოდეთ, რომ მზისგან ნათდება მთვარე, მაგრამ არა იმიტომ, რომ ღმერთს უჭირდა მისთვის მისი საკუთარი სინათლის მიცემა, არამედ იმიტომ, რომ შთაენერგა ქმნილებაში რიგი და წესი მთავრისა და ქვეშევრდომისა, და განვესწავლეთ ჩვენც, რომ გვქონოდა ურთიერთისადმი მზიარებლობა და წილმბოძებლობა, ამასთან, მორჩილება, უპირველესად, შემოქმედი და დამბადებელი ღვთისა და მეუფისადმი, ხოლო შემდეგ მის მიერ დადგენილი მთავრებისადმიც, და არ გამოგვეძია, თუ რის გამო მთავრობს ის, მე კი არა, არამედ ყოველივე მიგვეღო ღვთისგან მადლიერებით და გულკეთილობით. იკლებს მზე და მთვარე, ამხილებენ რა ამით ღვთის ნაცვლად ქმნილების მოთაყვანეთა უგუნურებას და ასწავლიან რა მათ, რომ თვით ისინი გარდაქმნადნი არიან და ცვალებადნი. ყოველივე გარდაქმნადი ხომ ღმერთი არ არის, რადგან საკუთარი ბუნების მიხედვით ხრწნადია ყოველი გარდაქმნადი. მზე იკლებს, როდესაც მისთვის მთვარის სხეული ხდება როგორც რამ შუაკედელი და დამჩრდილავი, არ ანებებს რა იგი სინათლეს, რომ მოგვებოძოს ჩვენ. ამიტომ, რა ზომისაც აღმოჩნდება მთვარის სხეული მზის დაფარვისას, იმ ზომისა იქნება კლებაც. ხოლო ის, რომ მთვარის სხეული მზეზე მცირეა, ნუ გაგაკვირვებს, რადგან მზეც, ზოგის თქმით, მიწაზე ბევრად დიდია (მამათა აზრით კი იგი თანასწორია მიწისა) მაგრამ ხშირად მას პატარა ღრუბელი, პატარა ბორცვი თუ კედელი ფარავს. მთვარის კლება დედამიწის ჩრდილისგან ხდება, როდესაც მთვარე თხუთმეტი დღისა შეიქმნება და აღმოჩნდება (მზის) საპირისპირო მხარის უმაღლეს წერტილში, რაჟამს მზე მიწის ქვეშ იქნება, მთვარე კი - მიწის ზევით. ასეთ დროს დედამიწა ჩრდილს იძლევა და მზის სინათლე ვეღარ წვდება მთვარეს, რომ გაანათოს. ამის გამო იკლებს იგი. გვმართებს ვიცოდეთ, რომ შემოქმედმა მთვარე შექმნა სრული ანუ თხუთმეტი დღისა, რადგან შეშვენოდა მთვარეს, სრულქმნილი ყოფილიყო. ამასთან, როგორც ვთქვით, მზე შეიქმნა მეოთხე დღეს. ამიტომ მთვარე წინ უსწრებდა მას თერთმეტი დღით, რადგან მეოთხე დღიდან მეთხუთმეტემდე თერთმეტი დღეა. ამიტომ, ყოველ წელიწადს მთვარის თორმეტი თვე თერთმეტი დღით ნაკლებია მზის თორმეტ თვეზე. რომელთაც აქვთ სამასსამოცდახუთი დღე და მეოთხედი დღისა. ამიტომ, შეიკრიბება რა მეოთხედები, ყოველ მეოთხე წელს ერთი დღე შესრულდება, რასაც ეწოდება ნაკი, ხოლო ამგვარი წელი სამასსამოცდაექვსი დღის მქონე იქნება. მთვარის წელიწადი სამასორმოცდათოთხმეტი დღისაა, რადგან მთვარე, მას შემდეგ, რაც იშვება ანუ განახლდება, იზრდება, სანამ არ გახდება თოთხმეტი დღისა და სამი მეოთხედისა, შემდეგ კი იწყებს დაცხრომას ვიდრე ოცდაცხრანახევარ დღემდე და სრულიად უნათლო ხდება, ხოლო კვლავ მზესთან შერთული ახლად იშვება და განახლდება, ატარებს რა ჩვენეული აღდგომის ნიშანს. ამრიგად, ყოველ წელს მთვარე თერთმეტ დღეს უკან უბრუნებს მზეს. ამიტომ, ყოველ სამ წელიწადში ებრაელებს შემოაქვთ ერთი დამატებითი თვე და ამგვარი წელიწადი, თერთმეტდღიან შენამატთა გამო, ცამეტი თვისა აღმოჩნდება. ცხადია, რომ შედგენილია მზეც, მთვარეც და ვარსკვლავებიც. ისინი თავისი ბუნებით ხრწნას ექვემდებარებიან, მაგრამ ჩვენ მათი ბუნება არ ვიცით. ზოგი ამბობს, რომ ცეცხლი, რაიმე ნივთის გარეშე, უჩინო ხდება. ამიტომ, ჩაქრება რა იგი, უჩინარდება. სხვების თქმით, ჩაქრება რა იგი, ჰაერად გარდაიქმნება. ზოდიაქური წრე მრუდად მოძრაობს და განიყოფება თორმეტ ნაკვეთად, რომლებსაც ზოდიაქოები ეწოდება. ცთომილთა სახლები მარსისა - ვერძი და ღრიანკალი; ვენერასი - კურო და სასწორი; მერკურისა - მარჩბივი და ქალწული; მთვარისა - კირჩხიბი; მზისა - ლომი; იუპიტერისა - მშვილდოსანი და თევზები; სატურნრსა -თხის რქა და წყლისსაქანელი (მერწყული). მაღლივობანი მზის მაღლივობა ვერძია; მთვარისა - კურო; იუპიტერისა - კირჩხიბი; მარსისა - ქალწული; სატურნისა - სასწორი; მერკურისა - თხის რქა; ვენერასი - თევზები. თავი ოცდამეორე ჰაერისა და ქარების შესახებ ჰაერი არის უდაწლობილესი სტიქიონი, ნოტიო და თბილი, ცეცხლზე უფრო მძიმე, მიწაზე და წყლებზე უფრო მსუბუქი, ამოსუნთქვისა და ხმის გამოცემის მიზეზი, უფერო ანუ ბუნებით ფერის არმქონე, გამჭვირვალე, შუქგამტარი (რადგან მიმღებია სინათლისა) ჩვენი სამი გრძნობის მსახური (რადგან მის მიერ ვხედავთ, ვისმენთ და ვიყნოსავთ) სითბოს, სიგრილის, სიმშრალისა და სინოტივის მიმღები, რომლისაც არის ყველა გადაადგილებითი მოძრაობა; ზევით, ქვევით, შიგნით, გარეთ, მარჯვნივ, მარცხნივ, აგრეთვე, წრებრუნვითი მოძრაობა. მას თავისთავად არ აქვს სინათლე, არამედ მზის, მთვარის, ვარსკვლავებისა და ცეცხლის მიერ ნათდება. აი, ეს არის, რაც თქვა წერილმა: "სიბნელე იყო უფსკრულის ზემოთ" (შეს. 1,2), სურდა რა იმის ცხადყოფა, რომ ჰაერს თავისთავად არ აქვს სინათლე, არამედ სხვა რამ არის არსება სინათლისა. ქარი არის ჰაერის მოძრაობა ანუ ქარი არის ჰაერის დინება, რომელიც სახელწოდებებს იცვლის იმ ადგილების შეცვლის შედეგად, საიდანაც მოედინება. ადგილი ჰაერისეულია, რადგან ყოველი სხეულის ადგილი არის მისი გარემომცველობა. მაგრამ რა არის ის, რაც სხეულებს გარემოიცავს, თუ არა ჰაერი? ადგილები, საიდანაც ხდება ჰაერის მოძრაობა, ნაირგვარია. ქარებსაც მათ შესაბამისად აქვთ სახელები. სულ თორმეტია ისინი. ამბობენ, რომ ჰაერი ესაა ცეცხლის დაშრეტილობა ანდა გამთბარი წყლის ორთქლი. ჰაერი, თავისი ბუნებით, თბილია, მაგრამ გრილდება წყალთან და მიწასთან მეზობლობაში, რის გამოც მისი ქვედა ნაწილები გრილია, ზედა კი - თბილი. ქარები ამგვარად ქრიან: საზაფხულო აღმოსავლეთიდან - კეკიასი ანუ ჩრდილო-აღმოსავლეთის ქარი, იგივე მესესი ანუ შუაქარი; დღეღამსწორობითი აღმოსავლეთიდან - აპელიოტესი ანუ აღმოსავლეთის ქარი; საზამთრო აღმოსავლეთიდან - ევროსი ანუ სამხრეთ-აღმოსავლეთის ქარი; საზამთრო დასავლვთიდან - ლიფსი ანუ სამხრეთ-დასავლეთის ქარი; დღეღამსწორობითი დასავლეთიდან - ზეფირი ანუ დასავლეთის ქარი; საზაფხულო დასავლეთიდან - არგესტესი ანუ ჩრდილო-დასავლეთის ქარი, იგივე ოლიმპიასი ანუ იაპიქსი. შემდეგ - ნოტოსი ანუ სამხრეთის ქარი და აპარქტიასი ანუ ჩრდილოეთის ქარი, რომლებიც ურთიერთსაწინააღმდეგოდ ქრიან. აპარქტიასისა და კევიოსის შუაშია ბორეასი, ევროსისა და ნოტოსის შუაში - ფენიქსი, რასაც ევრონოტოსსაც უწოდებენ, ნოტოსისა და ლიფსის შუაში - ლიბონოტოსი, იგივე ლევკონოტოსი, ხოლო აპარქტიასისა და ორგესტესის შუაში - თრასკიასი ანუ კერკიოსი, როგორც მას ადგილობრივი მცხოვრებლები უწოდებენ. თავი ოცდამესამე წყალთა შესახებ წყალიც არის ერთი ოთხსტიქიონთაგანი, ღვთის უმშვენიერესი ქმნილება. წყალი არის ნოტიო, გრილი, მძიმე, ქვედაზიდული და თხევადი სტიქიონი. მას ახსენებს საღვთო წერილი, როდესაც ამბობს; "და სიბნელე იყო უფსკრულის ზემოთ და სული ღვთისა მიმოიქცეოდა წყალთა ზემოთ" (შეს. 1,2). უფსკრული სხვა არაფერია, თუ არა ბევრი წყალი, რისი სასრულიც მიუწვდომელია ადამიანებისთვის. ამრიგად, დასაბამში წყალი მთელი დედამიწის ზედაპირზე იყო და ღმერთმა პირველად სამყარო შექმნა გამმიჯვნელად სამყაროს ზედა წყალსა და სამყაროს ქვედა წყალს შორის, რადგან იგი, საუფლო ბრძანებით, წყალთა უფსკრულის შუაში დამყარდა. სწორედ ამიტომ თქვა ღმერთმა შექმნა სამყაროსი. და შეიქმნა. მაგრამ რის გამო დააუნჯა ღმერთმა წყალი სამყაროს ზემოთ? - მზისა და ეთერის უცხელესი მხურვალების გამო, რადგან სამყაროს შემდეგ უშუალოდ ეთერია განფენილი და მზეც (მთვარესთან და ვარსკვლავებთან ერთად) სამყაროში არის. ამიტომ, რომ არ ყოფილიყო ზემდებარე წყალი, სამყარო სიცხისგან აალდებოდა. შემდეგ ბრძანა ღმერთმა წყალთა შეკრება ერთ შესაკრებში. "ერთი შესაკრების" თქმა არ ნიშნავს მათ შეკრებას ერთ ადგილას (რადგან, აჰა, შემდეგ ამბობს; "და წყალთა საცავებს უწოდა ზღვები", შეს. 1,10), არამედ მიწისგან გამიჯნულად, ცალკე, წყალთა ერთად ყოფნა ცხადყო ამით სიტყვამ. ამრიგად, შეიკრიბა წყალნი თავის ერთ შესაკრებში და გამოჩნდა ხმელეთი. აქედან არის ორი ზღვა, რომლებიც ეგვიპტეს გარემოიცავს, რადგან ორი ზღვის შუაში მდებარეობს იგი. აქედანვე შედგა ნაირგვარი ზღვები, რომლებსაც აქვთ მთები, კუნძულები, კონცხები და ნავსადგომები. ისინი გარემოიცავენ ყურეებს, ზღვისპირებსა და ზღვისკიდეებს. "ზღვისპირად" ქვიშრობი ითქმის, ხოლო "ზღვისკიდედ" - კლდოვანი და ჩაღრმავებული ნაპირი, რასაც სულ თავშივე აქვს სიღრმე. მსგავსადვე შედგა, აგრეთვე, აღმოსავლეთის ზღვა, რასაც ინდოეთისა ეწოდება, და ჩრდილოეთის ზღვა, რასაც კასპია ჰქვია. აქედანვე შეიკრიბა ტბებიც. არსებობს, აგრეთვე, ოკეანე, რაც, როგორც რამ მდინარე, წრეს უვლის მთელ დედამიწას. ვფიქრობ, მის შესახებ თქვა საღვთო წერილმა; "მდინარე გამოდის სამოთხიდან" (შეს. 2,10), რასაც აქვს სასმელი და ტკბილი წყალი. იგი ამარაგებს წყლით ზღვებს, რაც, ზღვებში ხანგრძლივად ყოფნისას, უძრავად მდგომი მწარე ხდება. მზე და სიფონები[1] მარადჟამს ამოწრეტს მის უდაწლობილეს ნაწილს. აქედან შემყარდებიან ღრუბლები და აქედან არის წვიმები, ხოლო ამგვარი გაფილტვრის შედეგად წყალი ტკბილი ხდება. ოკეანე იყოფა ოთხ თავად ანუ ოთხ მდინარედ. ერთი მათგანის სახელია ფისონი, ესე იგი, ინდოეთის განგი; მეორის სახელია გეონი. ეს არის ნილოსი, რომელიც ეთიოპიიდან ეგვიპტეში ჩაედინება. სახელი მესამისა - ტიგროსი, ხოლო სახელი მეოთხისა - ევფრატი. არსებობს კიდევ სხვაც ბევრზე ბევრი ძალიან დიდი მდინარე, რომელთა ნაწილი ზღვაში ჩაიცლება, ხოლო ნაწილი მიწაში უჩინარდება. აქედან, მთელი მიწა დასვრეტილია და დაღრუებული, როგორც რამ ძარღვთა მქონე, რომელთა მიერ ზღვებისგან მიღებულ წყლებს წყაროებად ამოადინებს იგი. მიწის გვარეობისებრ გარდაიქმნება წყაროთა წყალიც, რადგან ზღვის წყალი მიწის გავლით იფილტრება და ასე ტკბება. მაგრამ თუ ის ადგილი, საიდანაც წყარო ამოდის, მწარე ან მარილიანი აღმოჩნდება, მიწის მსგავსი იქნება ამომდინარე წყალიც. ხშირად, როდესაც შევიწროვდება წყალი და იძულებით ამოსკდება, თბება იგი. ასე აღმოცენდება თვითნაბადი თბილი წყლები. ამრიგად, საღვთო ბრძანებით, მიწაში ღრმულები გაჩნდა და ასე შეიკრიბა წყლები თავის საცავებში. აქედან წარმოიქმნა მთებიც. ამგვარად, პირველ წყალს ღმერთმა უბრძანა გამოეყვანა ცოცხალი სული, რადგან განზრახული ჰქონდა მას, რომ წყლისა და წმინდა სულის მიერ (რომელიც დასაბამში წყალთა ზემოთ მიმოიქცეოდა), განეახლებინა ადამიანი. ეს თქვა საღვთო ბასილიმ. ამრიგად, გამოიყვანა წყალმა მცირე და დიდი ცხოველები, წყალში მძრომელი ვეშაპები, ურჩხულები, თევზები და ფრთოსანი ფრინველები. სწორედ ფრინველთა მიერ უკავშირდება ერთმანეთს წყალი, მიწა და ჰაერი, რადგან ისინი, ერთი მხრივ, წყალთაგან წარმოიშვნენ, მეორე მხრივ, მიწაზე ცხოვრობენ და, მესამე მხრივ, ჰაერში ფრენენ. უმშვენიერესი და მრავალსასარგებლო სტიქიონია წყალი, რომელიც განგვწმენდს არა მხოლოდ სხეულებრივი ბიწისგან, არამედ სულიერისგანაც, თუკი შეითვისებს იგი სულის მადლს. თავი ოცდამეოთხე მიწისა და იმათ შესახებ, რაც მისგანაა მიწა, ოთხი სტიქიონისგან ერთერთი, არის მშრალი, გრილი, მძიმე და უძრავი. იგი ღვთის მიერ არარსებობიდან არსებობაში შემოვიდა პირველ დღეს, რადგან თქმულია; "დასაბამში შექმნა ღმერთმა ცა და მიწა" (შეს. 1,1). კაცთაგან არავის ძალუძს თქვას, თუ რა არის მისი საძირკველი და ლიბო. ზოგის თქმით, იგი წყალზეა დასაძირკვლებული და დამკვრივებული, როგორც ამბობს საღვთო დავითი; "ვინც დაამყარა მიწა წყლებზე" (ფს. 135,6). ზოგის თქმით, იგი ჰაერზეა დაფუძნებული; სხვა კი ამბობს; "ვინც დაასაძირკვლე მიწა არარაზე" (იობ. 26,7). და კვლავ ღვთისგამომეტყველი დავითი, თითქოსდა შემოქმედის პირით, ამბობს; "მე დავამყარე მისი სვეტები" (ფს. 74,4), სვეტებად უწოდა რა მის შემამტკიცებლობით ძალას. ხოლო სიტყვები: "ზღვებზე დააფუძნა იგი" (ფს. 23,2) იმას ცხადყოფს, რომ ყოველმხრივ გარეშემოეღვრება დედამიწას წყლის ბუნება. რაც არ უნდა მივიჩნიოთ მის საძირკვლად, - თვით იგი, ჰაერი, წყალნი თუ არარა, - გვმართებს, არ დავცილდეთ ღვთისსათნო აზრს, არამედ ვაღიარებდეთ, რომ შემოქმედის ძალით არის პყრობილი და თანაშემტკიცებული ერთობლივად ყოველივე. ამრიგად, როგორც წერილი ამბობს, დასაბამში მიწას წყლები ფარავდა, რის გამოც იგი შეუმზადებელი ანუ შეუმკობელი იყო (შეს. 1,2). ღვთის ბრძანებით შეიქმნა წყალთა საცავები და მაშინ გაჩნდა მთები. ღვთის ბრძანებითვე საკუთარი სამკაული შეიძინა მიწამ, გამშვენდა რა იგი ყოველგვარი ბალახითა და მცენარეულობით, რომლებსაც საღვთო ბრძანებამ შთაუნერგა ზრდადობითი, მასაზრდოებლობითი და თესლოვნებითი ანუ მსგავსის მშობელობითი ძალა. შემოქმედის ბრძანებით მიწამ გამოიყვანა ცხოველთა ყოველგვარი სახეობა: ქვეწარმავლები, მხეცები და საქონელი. ყველა მათგანი გამოსადეგია ადამიანისათვის თავის დროზე, კერძოდ, ნაწილი - საჭმელად, როგორებიცაა: ირმები, ცხვრები, ქურციკები და სხვა ამგვარნი; ნაწილიმოსახმარად, როგორებიცაა: აქლემები, ხარები, ცხენები, ვირები და სხვა ამგვარნი; ნაწილი - გასართობად, როგორებიცაა მაიმუნები, ფრინველებიდან - კაჭკაჭები, თუთიყუშები და სხვა ამგვარნი. ასევე, მცენარეთა და ბალახთა ნაწილი ნაყოფიერია და საჭმელად ვარგისი, ნაწილი - კეთილსურნელოვანი და ყვავილოვანი, ჩვენს დასატკბობად ბოძებული, როგორც, მაგალითად, ვარდი და სხვა ამგვარი; ნაწილი სნეულებათა საკურნებელია. არ არსებობს ისეთი ცხოველი თუ მცენარე, რომელშიც შემოქმედის მიერ არ იყოს შთანერგილი ადამიანთა საჭიროებისათვის გამოსადეგი რამ მოქმედება. მან, ვინც უწყის ყოველივე უწინარეს მისი შექმნისა, უწყოდა ისიც, რომ ადამიანი ნებაყოფლობით ცთომილებაში აღმოჩნდებოდა და ხრწნას მიეცემოდა. ამიტომ, ყოველივე, რაც კი არის სამყაროში, აგრეთვე, მიწაზე და ჰაერში, იმგვარად შექმნა მან, რომ შესაფერის დროს გამოსადეგი ყოფილიყო ადამიანისთვის. ცთომილებამდე ადამიანის მორჩილი იყო ყოველივე, რადგან იგი ღვთის მიერ ყველაფრის მთავრად იყო დადგენილი, რაც კი არის მიწაზე და წყალში. გველიც კი გაშინაურებული იყო ადამიანთან, სხვებზე ხშირად მიდიოდა მასთან და საამური მოძრაობებით ესაუბრებოდა (ამიტომ, მთავარბოროტმა ეშმაკმა სწორედ მის მიერ შთაუნერგა პირველმშობლებს უბოროტესი დარიგება). ასევე, მიწაც თავისით აღმოაცენებდა ნაყოფს იმ ცხოველების საჭიროებისათვის, რომლებიც ადამიანს ემორჩილებოდნენ. ამასთან, არც წვიმა იყო მიწაზე, არც ზამთარი. ცთომილების შემდეგ ადამიანმა, რომელმაც "უგონებო პირუტყვებს ჰბაძა და მათ ემსგავსა" (ფს. 48,13), თავის თავში უგუნური გულისთქმა მოაზროვნე გონებაზე გააბატონა, რადგან ეურჩა იგი უფლის მცნებას. ამიტომ, მორჩილი ქმნილებაც აუმხედრდა შემოქმედისგან ხელდასხმულ მთავარს, რომელსაც განეჩინა, რომ ოფლით დაემუშავებინა ის მიწა, რისგანაც იყო აღებული. მაგრამ ახლაც აქვს სარგებლობა და საჭიროება მხეცებს, რადგან გვაშინებენ ისინი და გვაიძულებენ, რომ შევიცნოთ შემოქმედი ღმერთი და ჩვენსკენ ვუხმოთ მას. ეკლებიც ცთომილების შემდეგ აღმოცენდა მიწიდან, თანახმად უფლის განჩინებისა. ამის შემდეგ ვარდის საამურობას ეკალიც თანაშეეუღლა, რომ შეგვახსენოს ის ცთომილება, რის გამოც ეკლებისა და კუროსთავების აღმოცენება მიესაჯა ჩვენთვის მიწას. სარწმუნო უნდა იყოს, რომ ასეა ეს ყველაფერი, რადგან უფლის სიტყვის მოქმედება კვლავაც ინარჩუნებს ყოველივეს ვიდრე დღევანდელ დღემდე, როგორც თქვა [ღმერთმა]: "იზარდეთ და გამრავლდით და აავსეთ მიწა" (შეს. 1,28). ზოგი ამბობს, რომ დედამიწა სფერული სახისაა, ზოგის თქმით კი კონუსის სახე აქვს მას. ამასთან, იგი პატარაა ცასთან შედარებით და მასზე ბევრად მცირეა, რის გამოც წერტილივით ჰკიდია მის შუაგულში. მიწაც განქარდება და შეიცვლება, ხოლო ნეტარია ის, ვინც მშვიდთა მიწას დაიმკვიდრებს, რადგან ის მიწა, რომელმაც წმინდანები უნდა შეიწყნაროს, უკვდავია. ამიტომ, ვინ იქნება, რომ ღირსებისამებრ უკვირდეს შემოქმედის უსაზღვრო და მიუწვდომელი სიბრძნე? ან ვინ იქნება, რომ შესაფერისი სამადლობელი შესწიროს ესოდენი სიკეთეების მბოძებელს? თავი ოცდამეხუთე სამოთხის შესახებ რადგან აპირებდა ღმერთი, რომ ხილული და უხილავი შესაქმისგან შეექმნა ადამიანი თავისი ხატისებრ და მსგავსებისებრ, როგორც მეფე ვინმე და მთავარი მთელი მიწისა და, აგრეთვე, ყოველივე იმისა, რაც მიწაზეა, წინდაწინ განუმზადა მას სამეფოს მსგავსი რამ, რომ იქ დამკვიდრებულს ნეტარი და ყოვლადბედნიერი ცხოვრება ჰქონოდა. ეს არის საღვთო სამოთხე, ღვთის ხელებით დანერგილი ედემში, ყოველგვარი სიხარულისა და სიამის საუნჯე, რადგან ედემი "შვებად" ითარგმნება. იგი მდებარეობს აღმოსავლეთით, მთელ დედამიწაზე უფრო მაღლა, არის კეთილშეზავებული, ირგვლივ ფაქიზი და უწმინდესი ჰაერით გაშუქებული, მარადყვავილოვანი მცენარეებით გამშვენებღლი, კეთილსურნელებით სავსე და სინათლით ავსებული, რაც აღემატება ყოველგვარი გრძნობადი მშვენიერებისა და სილამაზის შესახებ აზრს, არის ჭეშმარიტად საღვთო მხარე და ღირსეული სავანე მისთვის, ვინც ღვთის ხატისებრ დაიბადა. იქ არ მკვიდრობდა არარა უგუნურთაგანი, არამედ - მარტოდენ ადამიანი, შენაქმნი ღვთის ხელთაგან. მის შუაგულში ღმერთმა დარგო ხე სიცოცხლისა და ხე ცოდნისა. ამასთან, ხე ცოდნისა იყო ადამიანის მორჩილებისა და ურჩობის გამოსაცდელი, შესამოწმებელი და საწვრთნელი რამ. ამიტომ იწოდა იგი კეთილისა და ბოროტის შეცნობის ხედ; ან კიდევ, იმიტომაც იწოდა ასე, რომ მისი გემოს გამსინჯველთ საკუთარი ბუნების შეცნობის ძალას აძლევდა იგი, ძალას, რაც კარგია სრულთათვის, მაგრამ ცუდია არასრულთათვის (რომლებიც ჯერ კიდევ გრძნობას ეხარბებიან) ისევე როგორც ცუდია მაგარი საკვები მათთვის, რომლებიც კვლავაც რძეს საჭიროებენ. არ სურდა ჩეენს შემქმნელ ღმერთს, რომ ბევრი შფოთვა და საწუხარი გვქონოდა ანდა ჩვენს ცხოვრებაზე მოფიქრალნი და მზრუნველნი ვყოფილიყავით. სწორედ ეს შეემთხვა ადამს, რადგან გემოს გასინჯვით შეიცნო მან, რომ შიშველი იყო და, ამიტომ, თავისთვის გარშემოსარტყმელი მოიპოვა, რადგან აიღო მან ლეღვის ფოთლები და ირგვლივ შემოირტყა. მაგრამ გემოს გასინჯვამდე "ორივე შიშველი იყო, ადამიც და ევაც, და არ რცხვენოდათ" (შეს. 2,25). ღმერთს სურდა, რომ ამგვარად უვნებო ვყოფილიყავით ჩვენ (რადგან ესაა უვნებობის მწვერვალი) და, ამასთანავე, - უზრუნველნიც, გვექნებოდა რა მხოლოდ ერთი საქმე, ის, რაც ანგელოზებისაა; დაუცხრომლად და უწყვეტად ქება შემოქმედისა, მისი ჭვრეტით ლხენა და საკუთარი საზრუნავის მასზე მინდობა. ამასვე გვაუწყებს წინასწარმეტყველი დავითი, რომელიც ამბობს: "მიანდე უფალს შენი საზრუნავი და იგი გამოგზრდის შენ" (ფს. 54,23). უფალიც წმინდა სახარებებში თავის მოწაფეებს ასე მოძღვრავს და ეუბნება: "ნუ იზრუნებთ თქვენი სულისთვის, რა ჭამოთ, ნურც თქვენი სხეულისთვის, რა შეიმოსოთ" (მთ. 6,25). კიდევ: "ითხოვეთ სასუფეველი ღვთისა და სიმართლე მისი, და ეს ყოველივე შეგემატებათ თქვენ" (მთ. 6,33). და მართას მიმართ: "მართა, მართა, ზრუნავ და წუხხარ ბევრის გამო, მაგრამ საჭიროება არის ერთისა, რადგან მარიამმა კეთილი ნაწილი გამოირჩია, რაც არ წაერთმევა მას" (ლკ. 10,41-42), ეს კი, ცხადია, არის მის ფერხთით ჯდომა და მისი სიტყვების სმენა. მეორე მხრივ, სიცოცხლის ხე იყო ან სიცოცხლის მიმნიჭებელი მოქმედების მქონე ხე ანდა საკვები მხოლოდ მათთვის, რომლებიც ღირსნი არიან სიცოცხლისა და არ ექვემდებარებიან სიკვდილს. ზოგმა გრძნობადად წარმოისახა სამოთხე, ზოგმა - გონისეულად. მე კი მგონია, რომ ადამიანის მსგავსად, რომელიც შეიქმნა როგორც ერთდროულად გრძნობადიც და გონისეულიც, მისი ეს უწმინდესი სამყოფელიც ერთდროულად გრძნობადიცაა და გონისეულიც, აქვს რა ორმაგი გააზრება, რადგან ადამიანი, როგორც გაუწყეთ, სხეულით უსაღვთოეს და ზემშვენიერ მხარეში მკვიდრობდა, სულით კი უაღმატებულეს და შეუდარებლად უფრო გარემშვენიერ ადგილას იმყოფებოდა, სახლად ჰქონდა რა მასში თანამოსახლე ღმერთი და ღმერთივე ჰქონდა რა დიდებულ შესამოსელად, რადგან შემოსილი იყო მისი მადლით, მარტოდენ მისი ჭვრეტის უტკბილესი ნაყოფით ილხენდა (როგორც სხვა ვინმე ანგელოზი) და ამ ჭვრეტითვე საზრდოობდა. ამრიგად, ეს ხე ღირსებისამებრ იწოდება ცხოვრების ხედ, რადგან საღვთო წილმქონეობის სიტკბოება იმგვარი სიცოცხლის წილმბოძებელია წილმიმღებთათვის, რასაც ვერ გაკვეთს სიკვდილი. ამავე ხეს ღმერთმა უწოდა, აგრეთვე, ყოველი ხე, რადგან თქვა: "ყოველი ხისგან, რაც არის სამოთხეში, ჭამით ჭამოთ" (შეს. 2,16). თვითვე არის ყოველივე, რომელშიც და რომლის მიერაც არის ყოველივე. კეთილისა და ბოროტის ცოდნის ხე - ესაა მრავალსახოვანი მჭვრეტელობითი შემმეცნებლობა. იგია საკუთარი ბუნების შემცნობლობა (თავისი თავის მიერ საქვეყნოდ გამაცხადებელი შემოქმედის დიდი საქმისა), რაც, ერთი მხრივ, კარგია სრულთათვის, - მათთვის, რომლებიც საღვთო მჭვრეტელობაში ცხოვრობენ და არ უფრთხიან დაცემას, რადგან დროთა განმავლობაში ჩვევად უქცევიათ ამგვარი ჭვრეტა, მეორე მხრივ კი, - კარგი არ არის მათთვის, რომლებიც ჯერ კიდევ ყრმები არიან, რადგან არ აქვთ მათ სიმტკიცე იმისა, რომ უმჯობესში მკვიდრობდნენ და მყარად იყვნენ დასაყდრებულნი მხოლო მშვენიერის სიახლოვეს. ამიტომ, მათ საკუთარი სხეულის საზრუნავი, როგორც წესი, თავისკენ მიიზიდავს და წარიტაცებს. ამრიგად, ვფიქრობ, ორმაგია საღვთო სამოთხე. ამიტომ, ჭეშმარიტებით გადმოგვცეს და გვასწავლეს ღმერთშემოსილმა მამებმაც, - ნაწილმა ასე, ნაწილმა - ისე. ყოველი ხე შეიძლება გავიაზროთ, როგორც ყოველი ქმნილების გზით აღსრულებული შემეცნება საღვთო ძალისა. ამასვე ამბობს საღვთო მოციქული; "მისი უხილავი ძალა და ღმრთეება სამყაროს დაბადების შემდეგ ქმნილებათა შორის შესაცნობი ჩანს" (რომ. 1,20). თუმცა, ყოველგვარ ასეთ აზრსა და ჭვრეტაზე უმაღლესია ის, რაც ჩვენ შეგვეხება (ვგულისხმობ ჩვენს აგებულებას) როგორც ამბობს საღვთო დავითი: "საკვირველი გახდა შენი ცოდნა ჩემგან" (ფს. 138,6), ესე იგი - ჩემი აგებულებისგან. მაგრამ ეს ცოდნა შემაცდენელი იყო ახალშექმნილი ადამისთვის იმ მიზეზების გამო, რაც ვთქვით. ან კიდევ, სიცოცხლის ხე იყო ყოველგვარი გრძნობადისგან შთანერგილი უსაღვთოესი აზრი და გრძნობადთა გზით ყოვლის დამბადებლის, შემოქმედისა და მიზეზისაკენ ზეასვლა, რასაც მან უწოდა, აგრეთვე, ყოველი ხე, როგორც სრული და განუყოფელი, როგორც მარტოდენ მშვენიერებასთან წილმქონეობის მატარებელი. კეთილისა და ბოროტის ცოდნის ხე იყო გრძნობადი და გემოვანი საკვები, მოჩვენებითად დამატკბობელი, სინამდვილეში კი, ვინც გასინჯავდა, ბოროტებათა შენივთებაში მისი მომაქცეველი, რადგან ღმერთმა თქვა; "ყოველი ხისგან, რაც სამოთხეშია, ჭამით ჭამო" (შეს. 2,16). ამით იგი, ვფიქრობ, გვეუბნება: "ყოველი ქმნილების გზით ჩემამდე, შემოქმედამდე, ამოდი და ყოველივესგან ერთი ნაყოფი მოინაყოფე, - მე, ჭეშმარიტი სიცოცხლე. ყოველივემ სიცოცხლე გინაყოფოს შენ, და ჩემთან წილმქონეობა აქციე შენი საკუთარი არსებობის შემყარებად, რადგან ამ გზით იქნები უკვდავი"; ხოლო "კეთილისა და ბოროტის ცოდნის ხისგან, - არ ჭამოთ მისგან, რადგან რომელ დღესაც შეჭამთ მისგან, სიკვდილით მოკვდებით" (შეს. 2,17). მართლაც, ბუნებთად, გრძნობადი საკვები - ესაა განთხეულის შევსება, რაც, აგრეთვე, გარეთ გავა და განიხრწნება. ამიტომ, შეუძლებელია, რომ გრძნობადი საკვების შემთვისებელი უხრწნელი დარჩეს. ან კიდევ, სიცოცხლის ხე - ესაა წილმქონეობა ღმერთთან, რითაც საზრდოობენ ანგელოზებიც და რისგანაც უხრწნელება უნდა მიგვეღო ჩვენც, რომლებსაც გვმართებდა, რომ პირველ რიგში ჩაუძიებლად დავმორჩილებოდით ღვთის რჯულს, ვიდრე არ მივაღწევდით სათნოების სრულ შეთვისებას, რომ ამ გზით ღვთისგან მიგვეღო ძღვენი - კეთილისა და ბოროტის გამრჩეველობა (რაც არის კეთილისა და ბოროტის ცოდნის ხე) რადგან, ვინც ახლადშექმნილია და ჯერაც ვნებადი და ვნებათმოყვარე აზროვნება აქვს, უსაფრთხო არ არის მისთვის აზრთა გარჩევა და მოპაექრეობა. ამრიგად, ერთი მხრივ, სიცოცხლის ხედ ვამბობ ღვთისგან მოცემულ მცნებას, რადგან სიცოცხლის ხე არის სიმართლე ყველასთვის, ვინც კი მისკენ ისწრაფვის, "და კურთხეულია ხე, რომლის მიერაც დაინერგა სიმართლე" (იგავ. 11,30), ამბობს სოლომონი. მეორე მხრივ, ცოდნის ხედ ვამბობ კეთილისა და ბოროტის გამრჩეველობას. ამიტომ მართებდა ადამს, ჩაუძიებელი მორჩილებით შეერთებოდა ღმერთს და თავის დროზე, რაჟამს ბუნებითი ღმერთი ისათნოვებდა, ამ შეერთების სიმდიდრედ განღმრთობა მოეპოვებინა მას, აგრეთვე, - ყოველივეს ჭეშმარიტი ცოდნა, გარჩევა და უსასრულო სიცოცხლე. მაგრამ, უპირველესად, მართებდა ადამს, რომ ჩაუძიებელი მორჩილების გამოცდილება შეეძინა. ამიტომ მისცა ღმერთმა მცნება, არ გაესინჯა ცოდნის ხე, არ რწმუნებოდა თავის გამრჩეველობას, არცთუ ეჭამა რომელიმე ხისგან, რომელსაც კი ექნებოდა ბუნებითი მოქმედება იმისა, რომ საკუთარი თავის ანუ თავისი ბუნების შემცნობლობა შთაეგონებინა მისთვის. ამრიგად, როდესაც უკეთური ძალა გველის მეშვეობით მიუახლოვდა მას და უთხრა: "იქნებით, როგორც ღმერთები, კეთილისა და ბოროტის მცოდნეები, თუკი შეჭამთ" (შეს. 3,5), ერწმუნა ადამი თავის გამრჩეველობას და კარგი ეჩვენა მას განღმრთობა და ცოდნა, არკი იაზრა, რომ ყველაფერი კარგია თავის დროზე, რომ ის, რაც კარგია, არ არის კარგი, თუკი კარგადვე არ ხდება, და რომ არ მართებდა მას, ღვთის ნების გარეშე, ვინც გვანიჭებს ჩვენ არსებობასაც და კეთილად არსებობასაც, წინდაწინ მიეტაცებინა ის, რაც მისაცემი იყო მისთვის. და ნახა მან, რომ კარგია, და ჭამა, და გაშიშვლდა საღვთო უგონობისგან[2]. გაეხსნათ მათ სხეულებრივი თვალები, აღეძრათ ვნებები, შეიცნეს რა, რომ შიშვლები იყვნენ, შერცხვათ. გარეგანიზიდნენ ისინი ღვთისგან, სიამეს დაეხარბნენ, როგორც ჩვილები, განიზღუდნენ სიცოცხლის ხისგან და მოკვდავები გახდნენ. მტერმა კი გამოცდილებით იცოდა, რომ ღმერთთან ახლომკვიდრობა განღმრთობისა და მარადიული სიცოცხლის მომნიჭებელი იყო. თავი ოცდამეექვსე ადამიანის შესახებ ასე დააარსა ღმერთმა, ერთი მხრივ, გონისეული არსება, კერძოდ, ანგელოზები და ყველა ციური მწყობრი, რადგან ისინი აშკარად გონისმიერი და უსხეულო ბუნებისა არიან (მაგრამ "უსხეულოდ" ვამბობ მათ ნივთიერების განხშოებასთან შეფარდებით, რადგან მხოლოდ ღვთიურობაა ნამდვილად უნივთო და უსხეულო) მეორე მხრივ, მან შექმნა, აგრეთვე, ის, რაც გრძნობადია: ცა, მიწა და მათ შუაში მდებარენი. პირველი მათგანი საკუთრივია ღვთისთვის (რადგან ესაკუთრება ღმერთს მოაზროვნეობითი და მარტოდენ გონებით აღქმადი ბუნება), მეორე კი ყოვლითურთ შორს მყოფია მისგან როგორც, ცხადია, გრძნობას დაქვემდებარებული. მაგრამ საჭირო იყო, რომ შექმნილიყო ორივე მათგანის ნაზავი და, ღვთის გამომეტყველი გრიგოლის სიტყვისებრ, "უფრო დიდი სიბრძნისა და ბუნებათა მიმართ უშურველობის ნიშანდება", როგორც რამ ნაერთობა "ხილული და უხილავი ბუნებისა". ამასთან, როდესაც ვამბობ: "საჭირო იყო", ვგულისხმობ შემოქმედის ზრახვას, რადგან სწორედ ესაა უმართებულესი განჩინება და რჯული; და ვერავინ ეტყვის შემძერწველს; "რად შემქმენი ასე?" რადგან აქვს მექოთნეს უფლება, რომ თავისი თიხისგან სხვადასხვა ჭურჭელი დაამზადოს საკუთარი სიბრძნის წარმოსაჩენად. ამრიგად, რადგან ასე იყო ეს ყველაფერი, ხილული და უხილავი ბუნებისგან საკუთარი ხელებით შექმნა მან ადამიანი თავისი ხატისებრ და მსგავსებისებრ, შეძერწა რა სხეული მიწისგან და მისცა რა მას, საკუთარი შთაბერვის მიერ, მოაზროვნე და გონისმიერი სული, რასაც საღვთო ხატად ვამბობთ, რადგან "ხატისებრობა" გონისმიერობასა და თვითუფლებრივობას აღნიშნავს, "მსგავსებისებრობა" კი - ძალისამებრ სათნოების მსგავსებას. ერთობლივად შეიძერწა სხეული და სული, არათუ სული პირველად, სხეული კი შემდგომ, თანახმად ორიგენეს ნაყბედობისა. ამრიგად, ღმერთმა ადამიანი შექმნა უბოროტო, წრფელი, სათნო, უჭირველი, უზრუნველი, ყველა სათნოებით გაბრწყინებული და ყველა სიკეთით დამშვენებული, როგორც რამ მეორე ქვეყნიერება, მცირე დიდში, სხვა ანგელოზი, თაყვანისმცემელი, შეზავებული, ხილული შესაქმის განმჭვრეტი, გონებისეულის მესაიდუმლე, მიწისეულთა მეფე, ზენა მეუფებას დაქვემდებარებული[3], მიწიერი და ზეციური, წუთიერი და უკვდავი, ხილული და გონებისეული, სიდიადესა და სიმდაბლეს შუა, ერთი და იგივე - სულიც და ხორციც (ხორცი - ამპარტავნების წინააღმდეგ, სული - მადლისთვის, პირველი იმიტომ, რომ ევნოს და ვნებულმა გაიხსენოს და განსწავლა მიიღოს, მეორე კი იმიტომ, რომ იყოს და ადიდოს ქველმოქმედი), სიდიადით პატივდებული, ცხოველი, რომელიც აქ, ესე იგი ამჟამინდელ ცხოვრებაში უნდა ყოფილიყო ნამოღვაწები, ხოლო შემდეგ გადანაცვლებული სხვაგან, სამომავლო საუკუნეში და, საიდუმლოს დასასრულს, განღმრთობილი ღვთისადმი მინდობით, ანუ განღმრთობილი საღვთო გამობრწყინების წილმქონეობით და არა საღვთო არსებად გარდაქმნით. ამრიგად, შექმნა მან იგი ბუნებით უცოდველი და ნებელობით თავისუფალი, მაგრამ უცოდველს ვამბობ არა იმიტომ, თითქოს არ იყო ცოდვის მიმღები (რადგან მხოლოდ ღვთიურობაა არმიმღები ცოდვისა) არამედ იმიტომ, რომ ბუნებაში არ ჰქონდა მას მცოდველობა; უმალ არჩევანში ჰქონდა მას ეს, ანუ უფლებამოსილი იყო იგი, როგორც სიკეთეში დარჩენისა და წარმატებისა საღვთო მადლის თანამოქმედებით, ასევე, კეთილისგან უკუმიქცევისაც და ბოროტებაში ყოფნისა, რასაც უშვებდა ღმერთი [ადამიანის] თვითუფლებრივობის გამო, რადგან არ არის სათნოება ის, რაც იძულებით კეთდება. სული არის არსება ცოცხალი, მარტივი, უსხეულო, თავისი ბუნებით სხეულებრივ თვალთაგან უხილავი, უკვდავი, მოაზროვნე და გონისმიერი, უაღნაგობო, ორგანული სხეულით მოსარგებლე და მისთვის სიცოცხლის, ზრდის, გრძნობისა და შობადობის მიმნიჭებელი, გონების მქონე, თუმცა არათუ თავისი თავისგან განსხვავებულისა, არამედ - თავისივე უწმინდესი ნაწილისა (რადგან როგორც თვალია სხეულში, იმგვარადვეა სულში გონებას თვითუფლებრივი, მნებებელი და მოქმედი, ცვალებადი ანუ ნებსითცვალებადი, როგორც, აგრეთვე, ქმნილი, რომელსაც მისი შემოქმედის მადლისგან ბუნებით აქვს შეთვისებული ყოველივე ეს, რადგან მადლისგანვე მიუღია მას არსებობაც და ბუნებით ამგვარად არსებობაც. უსხეულონი, უხილავნი და უაღნაგობონი ორგვარად გაიაზრება: ერთი მხრივ - არსობრივად, მეორე მხრივ - მადლისმიერად, ანუ ერთი მხრივ - ბუნებით, მეორე მხრივ - ნივთიერების განხშოებასთან შეფარდებით. ამიტომ, ერთი მხრივ, ღვთის შესახებ ბუნებითად ითქმის ეს, მეორე მხრივ კი, ანგელოზების, ეშმაკებისა და სულების შესახებ - მადლისმიერად. სხეულია ის, რაც სამად არის განფენილი ანუ რასაც აქვს სიგრძე, სიგანე და სიღრმე ანუ სისქე. ყოველი სხეული ოთხი სტიქიონისგან შემყარდება, ხოლო ცხოველთა სხეულები - ოთხი სითხისგან. გვმართებს ვიცოდეთ, რომ ეს ოთხი სტიქიონია: მიწა - მშრალი და გრილი, წყალი - გრილი და ნოტიო, ჰაერი - ნოტიო და თბილი, ცეცხლი - თბილი და მშრალი. მსგავსადვე არსებობს ოთხი სითხეც, შესაბამისად ოთხი სტიქიონისა: შავი ნაღველი, რაც შეესატყვისება მიწას (რადგან იგი მშრალია და გრილი); ბალღამი, რაც შეესატყვისება წყალს (რდგან იგი გრილია და ნოტიო); სისხლი - ჰაერის შესატყვისი (რადგან იგი ნოტიოა და თბილი); ყვითელი ნაღველი, რაც შეესატყვისება ცეცხლს (რდგან იგი თბილია და მშრალი). ნაყოფი სტიქიონებისგან შემყარდება, სითხეები - ნაყოფთაგან, ხოლო ცხოველთა სხეულები - სითხეთაგან; შემდეგ ამათვე მიმართ იშლებიან ისინი, რადგან ყოველი შედგენილი იმად იშლება, რისგანაც არის იგი შემდგარი. გვმართებს ვიცოდეთ, რომ ადამიანი უსულოებსაც ეზიარება, პირუტყვთა სიცოცხლის წილმქონეცაა და აზრისმიერთა ცნობიერების წილმიმღებიცაა, რადგან ეზიარება იგი უსულოებს სხეულებრივად და ოთხი სტიქიონისგან შეზავებულობის გამო, მცენარეებს - ზემოთქმულთა მიხედვითაც და, აგრეთვე, მასაზრდოებლოებითი, ზრდადობითი და თესლოვნებითი ანუ მშობელობითი ძალის მხრივ, პირუტყვებს - ყოველივე ამითაც და, კიდევ, წადილის (ანუ რისხვისა და ნდომის) გრძნობადობისა და აღძვრითი მოძრაობის შესაბამისად. გრძნობა არის ხუთი. მხედველობა, სმენა, ყნოსვა, გემო და შეხება. აღძვრითი მოძრაობა - ესაა ადგილიდან ადგილზე გადანაცვლებადობა, მთელი სხეულის მოძრაობითობა, ხმოვანება და ამომსუნთქველობა, რადგან ჩვენზეა დამოკიდებული, გავაკეთებთ ამათ, თუ არ გავაკეთებთ. ადამიანი მოაზროვნეობის მიერ უკავშირდება უსხეულო და გონისმიერ ბუნებებს, რადგან იგი ყოველივეს განბჭობს, მოიაზრებს და განსჯის, ამასთან, ესწრაფვის სათნოებებს და შეიტკბობს კეთილმსახურებას, როგორც სათნოებათა მწვერვალს. ამიტომ არის ადამიანი მცირე ქვეყნიერება. გვმართებს ვიცოდეთ, რომ მხოლოდ სხეულისთვისააა ნიშანდობლივი გაკვეთადობა, დენადობა და ცვალებადობა, კერძოდ, ცვალებადობა - რაგვარობისამებრ, ანუ სითბოს, სიგრილის და სხვა ამგვართა მიხედვით, ხოლო დენადობა - დაცლისამებრ, რადგან იცლება მშრალიც, ნოტიოც და სასუნთქიც, რომლებსაც ავსება სჭირდებათ. ამიტომ, ბუნებისეული განცდებია შიმშილიცა და წყურვილიც. სულს განეკუთვნება კეთილმსახურება და შემცნობლობა, ხოლო სულისა და სხეულისათვის საერთოა სათნოებანი, რომლებიც, აგრეთვე, სულამდე ადის, რადგან სულია სხეულით მოსარგებლე. გვმართებს ვიცოდეთ, რომ ის, რაც მოაზროვნეობითია, ბუნებით მოთავეობს არამოაზროვნეობითს, რადგან სულის ძალები განიყოფება მოაზროვნეობითად და არამოაზროვნეობითად. არამოაზროვნეობითს ორი ნაწილი აქვს: ერთი მათგანი აზრისადმი დაუმორჩილებელია ანუ არ ექვემდებარება აზრს, მეორე კი მორჩილია და აზრს დაქვემდებარებული. დაუმორჩილებელია და აზრს არ ექვემდებარება ცხოველმყოფელობითი [ნაწილი] ანუ ის, რასაც ეწოდება, აგრეთვე, გულისცემითი ანდა თესლოვნებითი ანუ მშობელობითი, ან კიდევ, აღმოცენებითი, რასაც მასაზრდოებლობითიც ჰქვია (ამ უკანასკნელს განეკუთვნება, აგრეთვე, ზრდადობითობა და სხეულთა შემძერწველობითობა). ესენი იმართებიან არა აზრით, არამედ ბუნებით. მეორე მხრივ, ის, რაც აზრს ემორჩილება და ექვემდებარება, განიყოფება ნდომად და რისხვად. სულის არამოაზროვნეობით ნაწილს ზოგადად ეწოდება განცდითი და მოსურვებითი. გვმართებს ვიცოდეთ ისიც, რომ აზრს ექვემდებარება, აგრეთვე, აღძვრითი მოძრაობა. აზრს არ ექვემდებარება ის, რაც მასაზრდოებლობითია, მშობელობითია და გულისცემითი. ამასთან, მასაზრდოებლობითი და მშობელობითი იწოდება ზრდადობითად, გულისცემითი კი - ცხოველმყოფელობითად. მასაზრდოებლობითის ძალები ოთხია; მომზიდველობითი (რაც მოიზიდავს საკვებს), მპყრობელობითი (რაც იპყრობს საკვებს და არ ანებებს მას, დაუყოვნებლივ გამოიყოს), მცვალებლობითი (რაც სითხეებად ცვლის საკვებს), გამომყოფელობითი (რაც განსავლის მიერ გამოყოფს და განაგდებს ზედმეტს). საჭიროა ვიცოდეთ, რომ ცხოველისეული[4] ძალებისგან ნაწილი არის სულისმიერი, ნაწილი - აღმომაცენებლობითი, ნაწილი კი - ცხოველმყოფელობითი. სულისმიერია ის, რაც არჩევანს ეხება, ანუ რაც არის აღძვრითი მოძრაობა და გრძნობა. აღძვრით მოძრაობას განეკუთვნება ადგილის მიხედვით გადანაცვლებადობა და მოძრაობითობა მთელი სხეულისა, აგრეთვე, ხმოვანება და ამომსუნთქველობა, რადგან ჩვენზეა დამოკიდებული, გავაკეთებთ მათ თუ არა. აღმომაცენებლობითი და ცხოველმყოფელობითი ძალები არჩევანის გარეშეა. აღმომაცენებლობითია მასაზრდოებლობითი, ზრდადობითი და თესლოვნებითი ძალები, ცხოველმყოფელობითი კი - გულისცემითი, რადგან ისინი, გვნებავს თუ არ გვნებავს, მოქმედებენ. საჭიროა ვიცოდეთ, რომ საქმეთაგან ნაწილი არის კეთილი, ნაწილი კი - უკეთური. მოსალოდნელი სიკეთე ნდომას წარმოშობს, არსებული კი - სიამოვნებას. ასევე, მოსალოდნელი ბოროტება შიშს აღძრავს, არსებული კი - მწუხარებას. საჭიროა იმის ცოდნა, რომ როდესაც "სიკეთეს" ვამბობთ, ვამბობთ ნამდვილ სიკეთესაც და მოჩვენებითსაც. იგივე ითქმის "ბოროტების" შესახებაც. თავი ოცდამეშვიდე სიამოვნებათა შესახებ სიამოვნებათაგან ნაწილი სულისმიერია, ნაწილი სხეულებრივი. სულისმიერია ის, რაც საკუთრივ მხოლოდ სულისა არის, როგორც მაგალითად, სწავლასთან და მჭვრეტელობასთან დაკავშირებული სიამოვნებანი სხეულებრივია ის, რაც სულთან ზიარებით სხეულის კუთვნილებაც ხდება და ამიტომ სხეულებრივად იწოდება, როგორც მაგალითად, საჭმელთან, თანაყოფასთან და სხვა ამგვართან დაკავშირებული სიამოვნებანი. ამასთან, ვერავინ იპოვის ისეთ ისამოვნებას, სხეულს რომ ეკუთვნის მხოლოდ. კიდევ, სიამოვნებათაგან ნაწილი ჭეშმარიტია, ნაწილი ყალბი, ნაწილი მხოლოდ აზროვნებისეული (მეცნიერებითად და მჭვრეტელობითად), ნაწილი კი სხეულებრივი (გრძნობადი). სხეულისეულ სიამოვნებათაგან ნაწილი არის ერთობლივად ბუნებისეულიც და აუცილებელიაც, რომლების გარეშე შეუძლებელია სიცოცხლე, როგორებიცაა, მაგალითად, სინაკლულის შემავსებელი საჭმელი და აუცილებელი სამოსი; ნაწილი თუმცა ბუნებისეულია, მაგრამ არა აუცილებელი, როგორც, მაგალითად, ბუნებითი და რჯულისმიერი სქესობრივი კავშირი, რადგან იგი ემსახურება მთელი მოდგმის შენარჩუნებას, მაგრამ შესაძლებელია, აგრეთვე, მის გარეშე ცხოვრებაც ქალწულებრივად; ნაწილი არც აუცილებელია და არც ბუნებისეული, როგორც, მაგალითად, სიმთვრალე, ავხორცობა და ნაყროვანება, არც ამეტებს საჭიროებას, რადგან ისინი არც ჩვენი სიცოცხლის განმტკიცებას ემსახურებიან და არც მოდგმის მემკვიდრეობითობას, არამედ, პირიქით, ზიანს გვაყენებენ. ამიტომ, ვინც საღვთოდ ცხოვრობს, მართებს მას ესწრაფვოდეს იმ საიმოვნებებს, რომლებიც ერთდროულად აუცილებელიცაა და ბუნებისეულიც, ხოლო რაც ბუნებისეულია და არა აუცილებელი, მეორე რიგში უნდა მოაქციოს მან, - მხოლოდ შესაფერისი ჟამის, წესისა და ზომის კვალობაზე მისი აღსრულებით, სხვა დანარჩენი კი უნდა უკუაგდოს მთლიანად. კარგ სიამოვნებად მიიჩნევა ის, რასაც არ შეერთვის მწუხარება, რაც არ იწვევს სინანულს, არცთუ სხვა რამ ზიანს გვაყენებს, რაც არ გადადის ზომას, არც მეტისმეტად მოგვწყვეტს საშური საქმეებისგან და არ გვიმონებს. თავი ოცდამერვე მწუხარების შესახებ მწუხარების სახე ოთხია: ჯავრი, კაეშანი, შური და თანალმობა. ჯავრი არის ისეთი მწუხარება, რაც ხმის ჩაწყვეტას იწვევს. კაეშანი არის დამამძიმებელი მწუხარება, შური არის სხვების სიკეთის გამო მწუხარება, თანალმობა კი არის მწუხარება სხვების ბოროტებაზე. თავი ოცდამეცხრე შიშის შესახებ შიშიც, აგრეთვე, განიყოფა ექვსად. ესენია: ყოყმანი, კრძალვა, სირცხვილი, თავზარი, გაოგნება და აგონია. ყოყმანი არის შემდგომი მოქმედების შიში. კრძალვა არის გაკიცხვის მოლოდინის შიში (საუკეთესო განცდაა ეს). სირცხვილი არის შიში სამარცხვინო ნამოქმედარის გამო (არც ესაა ცხონებისათვის უიმედო რამ). თავზარი არის დიდი მოვლენისგან შიში. გაოგნება არის უჩვეულო მოვლენისგან შიში. აგონია არის წარუმატებლობის ანუ დამარცხების შიში, რადგან, გვეშინია რა საქმეში დამარცხებისა, აგონიაში ვვარდებით. თავი ოცდამეათე რისხვის შესახებ რისხვა არის სისხლის დუღილი გულის გარშემო, რაც წარმოიქმნება ნაღველის აორთქლებისა თუ ამღვრევის შედეგად. ამიტომაა, რომ მას ბერძნულად ეწოდება, აგრეთვე, "ქოლე" ან "ქოლოს" (ე.ი. "ნაღველი?"). ზოგჯერ მრისხანებაა, აგრეთვე, სანაცვლო შურისძიების სურვილი, რადგან როდესაც შეურაცხგვყოფენ ან მიგვაჩნია, რომ შეურაცხგვყვეს, ვმრისხანებთ და მაშინ ეს განცდა ხდება ნაზავი ნდომისა და რისხვისა. რისხვის სახე სამია: წყრომა, (რასაც ბერძნულად ეწოდება, აგრეთვე. "ქოლე" და "ქოლოს", ე.ი. "ნაღველი"), გაავება და გაბოროტება. დასაწყისი და აღძრულობა რისხვისა ითქმის წყრომად, რასაც, როგორც ითქვა, ეწოდება, აგრეთვე, "ქოლე" და "ქოლოს" (ე.ი. "ნაღველი"). გაავება ანუ "მენის" არის გახანგრძლივებული მრისხანება, იგივე ავმეხსიერება ანუ ბერძნულად "მნესიკაკია"; იგი უკავშირდება სიტყვას "მენეინ" (ე.ი. "ხანგრძლივ მყოფობა"), აგრეთვე, შესიტყვებას "მნემე პარადიდოსთაი", რაც ხსოვნაში გადაცემას ნიშნავს. გაბოროტება ანუ "კოტოს" არის იმგვარი წყრომა, რომლის მქონეც ეძიებს ჟამს შურისძიებისათვის. იგი უკავშირდება სიტყვას "კეისთაი" (ე.ი. "დება"). რისხვა არის ჭკუა-გონების მეაბჯრე და ნდომის დამცველი, რადგან როდესაც გვინდა რაღაც საგანი და ვინმესგან ვბრკოლდებით, ვურისხდებით მას, როგორც შეურაცხყოფილნი, ეს კი, ცხადია, მაშინ ხდება, რაჟამს ჭკუაგონება განრისხების ღირსად მიიჩნევს იმას, რაც ჩვენ, საკუთარი წესის ბუნებითად დამცველებს, შეგვამთხვიეს. თავი ოცდამეთერთმეტე წარმოსახვითობის შესახებ წარმოსახვითობა არის არამოაზროვნეობითი სულის ძალა, გრძნობის ორგანოების მიერ მოქმედი, რაც ითქმის გრძნობად. წარმოსახვადი და გრძნობადია ის, რაც წარმოსახვასა და გრძნობას ექვემდებარება. მაგალითად, მხედველობა არის საკუთრივ ხედვითი ძალა, ხოლო ხილვადი არის ის, რაც ექვემდებარება მხედველობას. ვთქვათ, ქვა ან სხვა რამ ამგვარი. წარმოსახვა არის არამოაზროვნეობითი სულის განცდა, გამოწვეული რამ წარმოსახვადისგან, ხოლო წარმონასახი - ესაა ფუჭი განცდა სულის არააზროვნებით ნაწილებში, რაც არ წარმოიქმნება წარმოსახვადი რამ საგნის შედეგად. წარმოსახვითობის ორგანოა ტვინის წინა ღრმული. თავი ოცდამეთორმეტე გრძნობის შესახებ გრძნობა არის სულის ძალა, ნივთთა აღმქმელი ანუ მცნობი, ხოლო გრძნობის ორგანოები არის ის ორგანოები ანუ ნაწილები, რომელთა მიერაც შევიგრძნობთ. გრძნობადია ის, რაც გრძნობას ექვემდებარება, მგრძნობელი კი არის ცხოველი, რომელსაც აქვს გრძნობა. გრძნობა არის ხუთი. მსგავსადვე, გრძნობის ორგანოც ხუთია. პირველი გრძნობაა მხედველობა, ხოლო მხედველობის გრძნობითი ორგანოებია, ერთი მხრივ, ტვინისგან გამომავალი ნერვები, მეორე მხრივ კი თვალები. ხედვა, პირველ რიგში, შეიგრძნობს ფერს, ფერთან ერთად კი იგი ცნობს ფერის მქონე სხეულსაც, მის სიდიდეს, აღნაგობას, ადგილს, სადაც ის არის, მანძილს, რაც მათ შორისაა, მის რაოდენობას, მოძრაობას და უძრაობას, სიმქისესა და სიგლუვეს, თანაბრობას და უთანაბრობას, სიბასრეს და სიბლაგვეს, აგრეთვე, მის შემყარებას, - წყლიანია იგი თუ მიწოვანი (ესე იგი, ნოტიოა იგი თუ მშრალი). მეორე გრძნობა არის სმენა, რაც შეიგრძნობს ხმასა და ხმაურს, ცნობს მათ სიმკვეთრესა და სიყრუეს, სილბოსა და სიუხეშეს, აგრეთვე, მათ სიდიდეს. მისი ორგანოებია ტვინიდან გამომავალი რბილი ნერვები და ყურების აგებულება. მხოლოდ ადამიანი და მაიმუნი ვერ ამოძრავებენ ყურებს. მესამე გრძნობაა ყნოსვა, რაც ხდება ნესტოების მეშვეობით, რომლებიც სუნს ტვინისკენ გზავნიან. ყნოსვა აღწევს ტვინის წინა ღრმულთა კიდეებამდე. იგი შეიგრძნობს და აღიქვამს სუნს. სუნის უზოგადესი სახეობებია; კეთილსურნელება, სიმყრალე და ის, რაც მათ შორისაა, კერძოდ, რაც არც კეთილსურნელოვანია და არც - მყრალი. კეთილსურნელება წარმოიქმნება სხეულთა შიგა სინოტივეებისგან, როდესაც ისინი ზედმიწევნით დადუღდებიან. ზომიერად დადუღებულთაგან ზომიერი ვითარება იქმნება, ხოლო ნაკლებ დადუღებულთაგან ანდა საერთოდ დაუდუღებელთაგან სიმყრალე წარმოიშვება. მეოთხე გრძნობა არის გემო, რაც აღიქვამს ანუ შეიგრძნობს სითხეებს. მისი ორგანოა ენა, განსაკუთრებით ენის წვერი და, აგრეთვე, ზედა ნაწილი, რასაც ზოგიერთები სასას ეწოდებენ. მათში არის ტვინისგან გამომავალი ის ნერვები, რომლებიც ფართოვდებიან და ატყობინებენ ტვინს მიღებული აღქმის ანუ შეგრძნების შესახებ. სითხეთა ეგრეთ წოდებული გემოვნებითი თვისებები შემდეგია; სიტკბო, სიმწარე, სიცხარე, სიმჟავე, სიმჭახე, სიმწკლარტე, სიმლაშე, ცხიმიანობა, სიბლანტე. სწორედ ამათი მცნობია გემო. ამ თვისებათა მიხედვით, უთვისებოა წყალი, რადგან არ აქვს მას არცერთი მათგანი. რაც შეეხება სიმჟავეს, იგი არის სიმჭახის გაძლიერება და მოჭარბება. მეხუთე გრძნობა არის შეხება, რაც საერთოა ყველა ცხოველისთვის. იგი მოქმედებს ტვინისგან მთელ სხეულზე გამომავალი ნერვების მიერ. ამიტომაა, რომ შეხების გრძნობა აქვს როგორც მთელ სხეულს, ასევე ყველა სხვა გრძნობის ორგანოს. შეხებას ექვემდებარება ის, რაც გრილია ან თბილი, რბილია ან მაგარი, ბლანტია ან მყიფე, მძიმეა ან მსუბუქი. ესენი მხოლოდ შეხებით იცნობა. შეხებისა და ხედვისთვის საერთო აღსაქმელია სიმქისე და სიგლუვე, სიმშრალე და სინოტივე, სისქე და სითხელე, ზედა და ქვედა, ადგილი და სიდიდე (თუკი ეს სიდიდე იმგვარია, რომ შეხების ერთი გამოყენებით შემოიცვება), სიმკვრივე და სიფაქიზე ანუ სინატიფე, სიმრგვალე (თუკი იგი პატარაა), და სხვა რამ ამგვარი აღნაგობანი. მსგავსადვე, მეხსიერებასთან და აზროვნებასთან ერთად, შეხებით შეიგრძნობა ახლოს მყოფი სხეული, აგრეთვე სხეულთა რაოდენობაც, ვიდრე ორამდე თუ სამამდე, და ესეც მაშინ, თუ სხეულები მცირეა და ადვილად შემოსაწვდომი; თუმცა შეხებაზე უფრო მეტად მხედველობა აღიქვამს მათ. გვმართებს ვიცოდეთ, რომ ყოველი სხვა გრძნობის ორგანო ორმაგი შექმნა დამბადებელმა, რათა ერთის დაზიანებისას მეორეს შეესრულებინა ის, რაც საჭირო იყო. ორია თვალი, ორია ყური, ორია ცხვირის ნესტო და, ასევე, ორია ენაც, თუმცა იგი ზოგ ცხოველში გაყოფილია, როგორც, მაგალითად, გველებში, ზოგში კი შეერთებულია, როგორც, მაგალითად, ადამიანში. შეხება, თავის მხრივ, მთელ სხეულშია, გარდა ძვლებისა და ძარღვებისა, აგრეთვე, გარდა ფრჩხილებისა, რქებისა, თმებისა, სახსრებისა და სხვა რამ ამგვართა. გვმართებს ვიცოდეთ, რომ ხედვა სწორხაზოვნად მიმართავს მზერას, ყნოსვა და სმენა კი არა მხოლოდ სწორხაზოვანია, არამედ - ყოველმხრივი, ხოლო შეხება და გემო არც სწორხაზოვნად შეიცნობს, არც ყოველმხრივ, არამედ მხოლოდ მაშინ, როდესაც ხდება თვით იმასთან მიახლოება, რაც მათგან არის შესაგრძნობი. თავი ოცდამეცამეტე აზროვნებითობის შესახებ აზროვნებითობას განეკუთვნება განსჯა, დათანხმება და სამოქმედოდ აღძვრა, აგრეთვე, უკუმიქცევა და გარიდება საქმისგან, კერძოდ კი: გონისეულთა შემცნობლობა, სათნოებანი, მეცნიერებანი, ხელობათა საფუძვლები, განმზრახველობითობა და არჩევითობა. მას განეკუთვნება, აგრეთვე, სიზმრების მიერ მომავლის წინასწარმეტყველება ჩვენთვის, რასაც ერთადერთ ჭეშმარიტ მისნობად მიიჩნევენ პითაგორელები, ებრაელების კვალობაზე. მისი ორგანოც არის ტვინის შუა ღრმული და მასში არსებული მშვინვიერი სული. თავი ოცდამეთოთხმეტე მეხსიერებითობის შესახებ მეხსიერებითობა არის მეხსიერებისა და გახსენების მიზეზი და საცავი, რადგან მეხსიერება - ესაა მოქმედებაში გამოვლენილი რამ გრძნობისგან დატოვებული წარმოსახვა ანუ გრძნობისა და ცნობიერების შენარჩუნება. სული აღიქვამს ანუ შეიგრძნობს, ერთი მხრივ, გრძნობადს გრძნობის ორგანოების მიერ და ასე ყალიბდება წარმოდგენა, მეორე მხრივ კი - გონისეულის მიერ და ასე ყალიბდება შემცნობლობა. ამიტომ, როდესაც სული შემოინახავს იმის აღბეჭდილობას, რაც წარმოიდგინა და რაც შეიცნო, ამას დამახსოვრება ჰქვია. გვმართებს ვიცოდეთ, რომ გონისეულთა აღქმა ხდება მხოლოდ სწავლის ან ბუნებითი გონების გზით და არა გრძნობის მიერ, რადგან ის, რაც გრძნობადია, თავისთავად გვამახსოვრდება, ხოლო გონისეულს იმით ვიმახსოვრებთ, რაც მის შესახებ გვისწავლია, მისი არსების ხსოვნა კი არ გვაქვს. გახსენებად ითქმის დავიწყებისგან წაშლილი ხსოვნის კვლავ მოპოვება, დავიწყება კი - ესაა მეხსიერების დაკარგვა. ის, რაც წარმოსახვითია, ნივთების გრძნობად აღქმას გადასცემს მას, რაც აზროვნებითია ანუ განსჯითი (ერთიდაიგივეა ორივე), რომელიც, მიიღებს რა ანუ განბჭობს, მეხსიერებითს გადაუგზავნის მას. მეხსიერებითობის ორგანოა ტვინის უკანა ღრმული (რასაც ნათხემიც ეწოდება) და მასში მყოფი მშვინვიერი სული. თავი ოცდამეთხუთმეტე შიგნითმდებარე და წარმოთქმითი სიტყვის შესახებ სულის მოაზროვნეობითობა კიდევ განიყოფება შიგნითმდებარე და წარმოთქმით სიტყვად. შიგნითმდებარე სიტყვა - ესაა განსჯაში მიმდინარე მოძრაობა სულისა, ყოველგვარი ხმის გარეშე. ამიტომაა, რომ მდუმარენიც კი მთლიან სიტყვას ვამბობთ ჩვენთვის და ვლაპარაკობთ სიზმრებში. უმთავრესად სწორედ ამის გამო ვართ ყველანი მეტყველნი, რადგან დაბადებით ყრუებიცა და რაიმე სენის მიზეზით ხმადაკარგულებიც ჩვენზე არანაკლებ მეტყველნი არიან. მეორე მხრივ, წარმოთქმითი სიტყვა მოქმედებას ავლენს ხმაში და სამეტყველო ენებში. იგი არის ენისა და პირის მიერ წარმოთქმული სიტყვა; ამიტომაც ეწოდება მას წარმოთქმითი, რადგან ნაფიქრის მაუწყებელია. სწორედ მის გამო ვიწოდებით ჩვენ მოლაპარაკე არსებებად. თავი ოცდამეთექვსმეტე ვნებულებისა და მოქმედების შესახებ ვნებულება ომონიმურად ითქმის, რადგან ამბობენ, მაგალითად, სხეულებრივ ვნებულებას, როგორიცაა სნეულებები და ჭრილობები, და ამბობენ, აგრეთვე, სულისმიერ ვნებულებას, რაც არის ნდომა და რისხვა. ზოგადად და გვარეობითად ცხოველის ვნებულება არის ის, რასაც მოჰყვება სიამოვნება ან მწუხარება, რადგან მწუხარება ვნებულებას მოსდევს (არათუ თვით ვნებულებაა მწუხარება). ამიტომაა, რომ როდესაც უგრძნობი რამ ივნებს, არ სტკივა მას. ამრიგად, ტკივილი არის არა ვნებულება, არამედ ვნებულების გრძნობა. სულისმიერი ვნებულების განსაზღვრება ასეთია: ვნებულება არის მოსურვებითი ძალის გრძნობადი მოძრაობა კეთილის ან ბოროტის წარმოსახვის შედეგად. სხვაგვარად: ვნებულება არის სულის გაუაზრებელი მოძრაობა კარგის ან ბოროტის გაფიქრების გამო. კარგის გაფიქრება ნდომას აღძრავს, ბოროტის გაფიქრება კი - რისხვას. ამრიგად, გვარეობითი ანუ ზოგადი ვნებულება ასე განისაზღვრება: ვნებულება არის მოძრაობა სხვისგან სხვაში. მეორე მხრივ, მოქმედება არის ქმედითუნარიანი მოძრაობა, ხოლო ქმედითუნარიანად ითქმის ის, რაც თავისი თავის მიერ მოძრაობს. ამგვარად, რისხვა არის, ერთი მხრივ, მოქმედება მრისხანებითი [ნაწილისა], მეორე მხრივ კი - ვნებულება სულის ორივე ნაწილისა და, კიდევ, მთელი სხეულისა, როდესაც ისინი რისხვის მიერ იძულებით შეუდგებიან საქმეს, რადგან სხვისგან სხვაში შესრულდა მოძრაობა, რაც ითქმის ვნებულებად. სხვა სახითაც ითქმის მოქმედება ვნებულებად, რადგან მოქმედება არის ბუნების მიხედვით მოძრაობა, ვნებულება კი - ბუნების წინააღმდეგ. ამიტომ, ამ აზრის შესაბამისად, მოქმედება მაშინ ითქმის ვნებულებად, როდესაც იგი არ მოძრაობს ბუნების მიხედვით არც თავისი თავისგან, არც სხვისგან. ამრიგად, გულის ძგერითი მოძრაობა ბუნებითია და, ამიტომ, იგი მოქმედებაა, მაგრამ მისი უზომო და არაბუნებრივი პულსირება ვნებულებაა და არა მოქმედება. ვნებულებად იწოდება არა ყველა მოძრაობა ვნებულებითი [ნაწილისა], არამედ - ის, რაც უფრო მძაფრია და რაც გრძნობაში შემოდის, რადგან სუსტი და შეუგრძნობი ჯერ კიდევ არ არის ვნებულება. საჭიროა, რომ ვნებულებას შესაფერისი სიდიდეც ჰქონდეს. ამიტომ დაერთვის ვნებულების განსაზღვრებას სიტყვები; "გრძნობადი მოძრაობა", რადგან სუსტი მოძრაობები შეუმჩნეველია გრძნობისთვის და ისინი ვერ ბადებენ ვნებულებას. გვმართებს ვიცოდეთ, რომ ჩვენეულ სულს ორმაგი ძალები აქვს, ერთი მცოდნეობითი, მეორე - ცხოველმყოფელობითი. მცოდნეობითია: გონება, აზროვნება, წარმოდგენა, წარმოსახვა, გრძნობა. ცხოველმყოფელობითი ანუ მოსურვებითია ზრახვა და არჩევანი. უფრო ცხადი რომ გახდეს ნათქვამი, დაწვრილებით ვიტყვით მათთვის. პირველ რიგში მცოდნეობითთა შესახებ უნდა ვთქვათ. წარმოსახვისა და გრძნობის თაობაზე უკვე საკმარისად ითქვა წინა თავებში. გრძნობის მიერ სულში შემყარდება განცდა, რასაც ეწოდება წარმოსახვა. წარმოსახვისგან ყალიბდება წარმოდგენა. შემდეგ, როდესაც აზროვნება აწონდაწონის წარმოდგენას, ჭეშმარიტია იგი თუ ყალბი, დაადგენს ჭეშმარიტებას (ამის გამო ითქმის იგი აზროვნებად, რადგან იაზრებს და განსჯის), ხოლო დადგენილი და განსაზღვრული ჭეშმარიტება გონებად იწოდება. სხვაგვარად: გვმართებს ვიცოდეთ, რომ გონების პირველ მოძრაობას ეწოდება შემცნობლობა, ხოლო რაიმეს შემცნობლობას მოაზრება ჰქვია, რაც თუკი გახანგრძლივდება და მოსააზრებლისადმი დასახავს სულს, გააზრებად იქნება სახელდებული. თავის თავში შთენილი გააზრება, თავისი თავის განმჩხრეკი და ამწონ-დამწონი, ცნობიერებად ითქმის. როდესაც ივრცობა ცნობიერება, განსჯას ბადებს, რასაც შიგნითმდებარე სიტყვად უხმობენ და ასე განსაზღვრავენ; იგია სულის ის უსრულესი მოძრაობა, რაც წარმოებს განსჯით [ნაწილში] ყოველგვარი ხმის გარეშე. ამბობენ, რომ მისგან გამოდის წარმოთქმითი სიტყვა, რასაც ჩვენ ენით ვმეტყველებთ. ვთქვით რა მცოდნეობითი ძალების შესახებ, ვთქვათ, აგრეთვე, ცხოველმყოფელობითთა ანუ მოსურვებითთა თაობაზეც. გვმართებს ვიცოდეთ, რომ სულში ბუნებით შთათესილია ძალა იმის მოსურვებისა, რაც ბუნებითია. ეს ძალა შეამტკიცებს ყოველივეს, რაც არსობრივად ეთვისება ბუნებას. იგი იწოდება ნებელობად. არსება, რომელიც ესწრაფვის თავის ბუნებისეულ და სავსე ყოფიერებას, მოსურნეა იმისა, რომ არსებობდეს, ცოცხლობდეს და მოძრაობდეს გონებისა და გრძნობის მიხედვით. ამიტომ, ამ ბუნებით ნებას შემდეგნაირად განსაზღვრავენ: ნება არის გააზრებული და ცხოველმყოფელური სურვილი, გამომდინარე მხოლოდ მათგან, რაც ბუნებითია. ამგვარად, ერთი მხრივ, ნებელობა არის თვით ბუნებითი და გააზრებული სურვილი, მარტივი ძალა (ამიტომ, პირუტყვთა სურვილი, როგორც გააზრების არ მქონე, არ ითქმის ნებელობად), მეორე მხრივ კი, ზრახვა არის ერთგვარი ბუნებითი ნებელობა ანუ ბუნებითი და გააზრებული სურვილი რაიმე საგნისა, რადგან ადამიანის სულში მკვიდრობს გააზრებულად მოსურვების ძალა. ამიტომ, როდესაც თვით ეს გააზრებული სურვილი არის ბუნებითად აღძრული რაღაც საგნისადმი, მაშინ ითქმის იგი ზრახვად, რადგან ზრახვა - ესაა რაიმე საგნის გააზრებული სურვილი და მოწადინება. ზრახვა ითქმის იმის მიმართაც, რაც ჩვენზეა დამოკიდებული, და იმის მიმართაც, რაც ჩვენზე არ არის დამოკიდებული, ესე იგი, როგორც შესაძლებელთა მიმართ, ასევე შეუძლებელთა მიმართაც. ხშირად ზრახვა გვაქვს, მაგალითად, სიძვისა, თავშეკავებისა, ძილისა და სხვა ამგვართა. ესენი ჩვენზეა დამოკიდებული და შესაძლებელია, მაგრამ ზრახვა გვაქვს მეფობისაც, რაც უკვე ჩვენზე არ არის დამოკიდებული. იქნებ იმის ზრახვაც გვქონდეს, რომ არასოდეს მოვკვდეთ, მაგრამ ეს შეუძლებელია. ზრახვა მიემართება მიზანს და არა მიზნის მიღწევის საშუალებებს. მიზანი არის ის, რისი ზრახვაც გვაქვს, ვთქვათ, მეფობა ან ჯანმრთელად ყოფნა. მიზნის მიღწევის საშუალება კი არის ის, რაც განზრახვითია ანუ - მეთოდი, რითაც უნდა გამოვჯანმრთელდეთ ანდა გავმეფდეთ. ამიტომ ზრახვას მოსდევს ძიება და განხილვა, მათ კვალობაზე კი, - თუ საქმე ეხება მას, რაც ჩვენზეა დამოკიდებული, - ყალიბდება განზრახვა ანუ განმზრახველობა. განზრახვა - ესაა ძიებითი სურვილი იმის საქმნელად, რაც ჩვენზეა დამოკიდებული, რადგან განიზრახავს [ადამიანი] ღირს თუ არა, რომ შეუდგეს საქმეს. შემდეგ უმჯობესს გადაწყვეტს და ეს გადაწყვეტილებად ითქმის შემდეგ იგი განეწყობა და შეიყვარებს მას, რაც განზრახვამ გადაწყვიტა; ამას უკვე განზრახულება ჰქვია, რადგან თუ ადამიანი გადაწყვეტს რასმე, მაგრამ გადაწყვეტილისადმი არ განეწყობა ანუ არ შეიყვარებს მას, ეს განზრახულებად არ - ჩაითვლება. შემდეგ, განწყობილებას მოსდევს არჩევანი, ანუ გამორჩევა, რადგან არჩევანი ესაა ორი შესაძლებლობიდან ერთის არჩევა და მისთვის უპირატესობის მინიჭება მეორესთან შედარებით. შემდეგ ადამიანი აღიძვრის სამოქმედოდ და ამას აღძვრა ჰქვია. შემდეგ იგი სარგებლობს [იმით, რაც მოიპოვა] და ამას სარგებლობა ჰქვია, ბოლოს კი ისარგებლებს რა, დაუცხრება მას სურვილი. როდესაც პირუტყვთა შორის წარმოიქმნება რაღაცის სურვილი, მყისვე ხდება სამოქმედოდ აღძვრაც, რადგან მათი სურვილი გაუაზრებელია და სწორედ ბუნებითი სურვილისგან იმართებიან ისინი. ამიტომ პირუტყვთა სურვილი არც ნებელობად ითქმის, არც ზრახვად, რადგან ნებელობა - ესაა გააზრებული და თვითუფლებრივი ბუნებითი სურვილი. ამიტომ, ადამიანებში, როგორც მოაზროვნეებში, ბუნებითი სურვილი უფრო მართულია, ვიდრე წარმმართველი, რადგან ადამიანი თვითუფლებრივად და აზრისმიერად მოძრაობს, თანაშეუღლებულია რა მასში მცოდნეობითი და ცხოველმყოფელობითი ძალები. ამიტომ, თვითუფლებრივად სურს მას, თვითუფლებრივად იზრახავს, თვითუფლებრივად ეძიებს და განიხილავს, თვითუფლებრივად განმზრახველობს, თვითუფლებრივად წყვეტს, თვითუფლებრივად განეწყობა, თვითუფლებრივად ირჩევს, თვითუფლებრივად აღიძვრის და თვითუფლებრივად იქმს მას, რაც ბუნებისეულია. გვმართებს ვიცოდეთ, რომ ღმერთზე თუმცა ზრახვას ვამბობთ, მაგრამ არჩევანს, საკუთრივი მნიშვნელობით, არ ვამბობთ, რადგან ღმერთი არაფერს განიზრახაეს. მართლაც, უმეცრების ნიშანია განმზრახველობა, რადგან ნაცოდნის შესახებ არავინ არაფერს განიზრახავს. ამიტომ, თუ განზრახვა უმეცრების ნიშანია, უეჭველად ასეთივეა არჩევანიც, ღმერთი კი, - ყოველივეს მარტივად მცოდნე, - არაფერს განიზრახავს. არც უფლის (ადამიანური) სულისადმი ვამბობთ განზრახვას ან არჩევანს, რადგან არ ჰქონდა მას უმეცრება. თუმცა სამომავლო საქმეთა არმცოდნე ბუნებისა იყო იგი, მაგრამ გვამოვნებითად ღმერთ-სიტყვასთან შეერთებულს ყოველივეს ცოდნა ჰქონდა, არა მადლით, არამედ, როგორც ითქვა, გვამოვნებითი შეერთების გამო, რადგან ერთიდაიგივე იყო ღმერთიც და კაციც, ამიტომ, არც განზრახულებითი ნება პქონია მას, რადგან თუმცა კი ნებელობა ჰქონდა, ბუნებითი და მარტივი, რაც ადამიანთა შორის ყოველ პიროვნებაში მსგავსადვე განიჭვრიტება, მაგრამ მის წმინდა სულს არ პქონია მისი საღვთო ნების საწინააღმდვგო ან მისი საღეთო ნებისგან განსხვავებული განზრახულება ანუ ნებებული რამ. განზრახულება გვამოვნებათა მიხედვით განიყოფება, გარდა წმინდა, მარტივი, შეუდგენელი და განუყოფელი ღმრთეებისა, რადგან იქ გვამოვნებანი ყოვლითურთ განყოფილნი და განშორებულნი არ არიან (ამიტომ, არც მათგან ნებებული განიყოფება), ამრიგად, რადგან იქ ერთია ბუნება, ერთია ბუნებითი ნებელობაც, ხოლო რადგან გვამოვნებები განუშორებლები არიან, ერთია სამივე გვამოვნებისგან ნებებულიც და ერთია მათი მოძრაობაც. რაც შეეხებათ ადამიანებს, რადგან ერთია მათი ბუნება, ერთია ბუნებითი ნებელობაც, მაგრამ რადგან გვამოვნებები გამიჯნული არიან და განეშორებიან ურთიერთს ადგილის, დროის, საგნებისადმი მიდრეკილების და სხვა რამ ბევრის მიხედვით, ამის გამო განსხვავებულია მათი ნებანი და განზრახულებანი. მაგრამ რადგან ჩვენს უფალ იესო ქრისტეში განსხვავებულია ბუნებანი, შესაბამისად განსხვავებულია მისი ღმრთეებისა და მისი ადამიანურობის ბუნებითი ნებელობანი, ხოლო რადგან ერთია გვამოვნება და ერთია მნებებელი, ერთია, აგრეთვე, ნებებულიც ანუ განზრახულებითი ნება, და ეს, ცხადია, იმიტომ, რომ მისი ადამიანური ნებელობა შედგომილი იყო მის საღვთო ნებელობას და ის ნებავდა მას, რასაც მისი საღვთო ნებელობა ინებებდა. გვმართებს ვიცოდეთ, რომ სხვა არის ნებელობა, სხვა - ზრახვა, სხვა - ნებებული, სხვა ნებელობითი და სხვა მნებებელი. ნებელობა არის ნებების მარტივი ძალა, ზრახვა - რაიმეს შესახებ ნებელობა, ნებებული კი - ნებელობას დაქვემდებარებული საგანი ანუ ის, რაც გვნებავს (როგორც, მაგალითად, საჭმლისადმი სურვილის აღძვრისას, მარტივად სურვილი ესაა გააზრებული ნებელობა, საჭმლისადმი სურვილი - ზრახვა, თვით საჭმელი კი - ნებებული). ნებელობითი აღნიშნავს ნებელობითი ძალის მქონეს (მაგალითად, ადამიანს), მნებებელი კი - მას, ვინც იყენებს ნებელობას. საჭიროა იმის ცოდნა, რომ ნება ზოგჯერ ნებელობას ანუ ნებელობით ძალას ნიშნავს და იწოდება ბუნებისეულ ნებად, ზოგჯერ კი - ნებებულს და იწოდება განზრახულებით ნებად. თავი ოცდამეჩვიდმეტე მოქმედების შესახებ გვმართებს ვიცოდეთ, რომ ყველა ზემოთქმული ძალა - მცოდნეობითიც, ცხოველმყოფელობითიც, ბუნებითიცა და ხელობითიც - მოქმედებად ითქმის, რადგან მოქმედება - ესაა ყოველი არსების ბუნებითი ძალა და მოძრაობა. კიდევ: მოქმედება ესაა ყველა არსებაში შთანერგილი ბუნებითი მოძრაობა. აქედან ცხადია: რომელთა არსებაც იგივეა, მათი მოქმედებაც იგივეა, ხოლო რომელთა ბუნებანიც განსხვავებულია, მათი მოქმედებანიც განსხვავებულია, რადგან შეუძლებელია, რომ არსება მოკლებული იყოს ბუნებისეულ მოქმედებას. კიდევ: მოქმედება - ესაა თითოეული არსების ცხადმყოფელი ბუნებითი ძალა. და კიდევ: მოქმედება - ესაა გონისმიერი სულის ბუნებითი და პირველი მარადმოძრავი ძალა, ესე იგი, მისი მარადმოძრავი აზრი, ბუნებითად მისგან მარადის აღმოწყაროებული. მოქმედება - ესაა თითოეული არსების ბუნებითი ძალა და მოძრაობა, რასაც მოკლებულია მხოლოდ არაარსი. მოქმედებად ითქმის ისეთი საქმეებიც, როგორებიცაა: მეტყველება, მიმოსვლა, ჭამა, სმა და სხვა ამგვარი. ასევე, ბუნებითი განცდებიც ხშირად ითქმის მოქმედებებად. მაგალითად: შიმშილი, წყურვილი და სხვა ამგვარი. კიდევ, მოქმედებად ითქმის შესაძლებლობის სრულყოფა. ორგვარად ითქმის. სიტყვები: "შესაძლებლობით" და "მოქმედებით" მაგალითად: ძუძუმწოვარა ბავშვს გრამატიკოსად ვამბობთ შესაძლებლობით რადგან აქვს მას უნარი იმისა, რომ სწავლის შედეგად გრამატიკოსი გახდეს. ამასთან, გრამატიკოსსაც ვამბობთ შესაძლებლობით ან მოქმედებით გრამატიკოსად, კერძოდ - მოქმედებით გრამატიკოსად, როგორც გრამატიკის მცოდნეს, შესაძლებლობით გრამატიკოსად კი იმდენად, რამდენადაც შემძლეა იგი განმარტებისა, მაგრამ არ მოქმედებს განმარტებას. კიდევ, მოქმედებით გრამატიკოსად ვამბობთ მას, როდესაც იგი მოქმედებს ანუ განმარტავს. გვმართებს ვიცოდეთ, რომ მეორე მაგალითი საერთოა შესაძლებლობითისთვისაც და მოქმედებითისთვისაც. კერძოდ, მასში მეორადია შესაძლებლობითი, ხოლო პირველადია - მოქმედებითი. მოქმედება არის ბუნების უპირველესი, ერთადერთი და ჭეშმარიტი თვითარჩევითი ანუ გააზრებითი და თვითუფლებრივი სიცოცხლე და ჩვენეული სახოვნების შემამყარებელი. ამიტომ, არ ვიცი, როგორ ამბობენ განკაცებულ ღმერთად უფალს ისინი, რომლებიც ამისგან აკლებენ მას. მოქმედება არის ბუნების ქმედითუნარიანი მოძრაობა, ხოლო ქმედითუნარიანად ის ითქმის, რაც თავისი თავისგან მოძრაობს. თავი ოცდამეთვრამეტე ნებაყოფლობითისა და უნებურის შესახებ ნებაყოფლობითობა რაიმე საქმეში ვლინდება. ასევე ისიც, რაც უნებურობად მისაჩნევია, რაიმე საქმეში ჩნდება, ბევრმა ვინმემ კი ჭეშმარიტად უნებური არა მხოლოდ ვნებულებას, არამედ საქმესაც განუკუთვნა. ამიტომ, გვმართებს ვიცოდეთ, რომ საქმე არის გააზრებული მოქმედება. საქმეებს მოსდევს ქება ან ძაგება. საქმეთა ნაწილი სიამოვნებით კეთდება, ნაწილი - წუხილით. ამის გამო, ნაწილი სასურველია მათი მკეთებლებისთვის, ნაწილი - ასარიდებელი. სასურველთაგან ნაწილი მარადის სასურველია, ნაწილი - მხოლოდ გარკვეულ დროს. ასევეა ასარიდებელნიც. კიდევ, ნაწილი თანაგრძნობას აღძრავს, ნაწილი შენდობის ღირსია, ნაწილი კი ზიზღს იწვევს და ისჯება. ამრიგად, ნებაყოფლობითს უთუოდ მოჰყვება ქება ან ძაგება. ამგვარი საქმენი კეთდება სიამოვნებით და ისინი სასურველია მათი მკეთებლებისთვის მუდამჟამს ან კიდევ მხოლოდ კეთების დროს. ის, რაც უნებურია, შენდობისა და თანაგრძნობის ღირსი ხდება, კეთდება კი უხალისოდ, არასასურველია და, ამასთან, ვერც ნასაქმევს სრულყოფს თავისი თავის მიერ, მიუხედავად იძულებისა. უნებურთაგან ნაწილი იძულებითია, ნაწილი - უმეცრებითი. იძულებითობა მაშინ არის, როდესაც მკეთებლობითი სათავე და მიზეზი გარეგანია, ანუ როდესაც სხვა გვაიძულებს, ჩვენ კი საერთოდ არ გვჯერა მისი, არც საკუთარი სურვილით ვთანხმდებით მას, არცთუ საერთოდ თანაშევეწევით, ანდა როდესაც ჩვენითვე ვაკეთებთ მას, რაც გვაიძულეს. ამრიგად, განსაზღვრების სახით ვიტყვით: უნებურია ის, რისი სათავეც გარეგანია და რასაც საკუთარი სურვილით არ თანხმდება ნაიძულები პირი (სათავედ ვამბობთ მკეთებლობით მიზეზს). უმეცრებითი უნებურობა მაშინ გვაქვს, როდესაც უმეცრების მიზეზი შემთხვევითია და ჩვენგან არ მომდინარეობს. თუ, ვთქვათ, ვინმე სიმთვრალეში მკვლელობას ჩაიდენს, უმეცრებით მოკლავს და არა უნებურად, რადგან უმეცრების მიზეზი ანუ სიმთვრალე თვით მისი ნამოქმედარია. მაგრამ თუ ვინმე ჩვეულ ადგილას გაისვრის ისარს და იქ გამვლელ მამას მოკლავს. მაშინ ითქმის, რომ მან უმეცრების გამო უნებურად ჩაიდინა ეს საქმე. ამრიგად, ორგვარია რა უნებური, - ერთი მხრივ, იძულებითი და, მეორე მხრივ, უმეცრებითი, - ორივე მათგანს უპირისპირდება ნებაყოფლობითი. რადგან ნებაყოფლობითი სწორედ ისაა, რაც არც იძულებით, არც უმეცრებით არ ხდება. ასე რომ, ნებაყოფლობითი არის ის, რისი სათავეც, ესე იგი, რისი მიზეზიც თვით მასშივეა, ვინც თითოეულად იცის, რა უნდა მოხდეს და როგორ. თითოეულად [საცოდნელია] ის, რასაც რიტორთა შორის გარემოებითი ნაწილები ეწოდება. კერძოდ. ვინ (ესე იგი, გამკეთებელი), ვის (ესე იგი მას, ვისაც ევნო), რა (ესე იგი, თვით ის, რაც გაკეთდა). თუ, ვთქვათ, მკვლელობა ჩაიდინა ვინმემ, რით (ესე იგი, რა იარაღით), სად (ესე იგი, რა ადგილას), როდის (ესე იგი, რომელ დროს), როგორ (ესე იგი, როგორი იყო ქმედების გვარი), რის გამო (ესე იგი, რა მიზეზით). უნდა ვიცოდეთ, რომ არსებობს ზოგი რამ იმგვარი, რაც ნებაყოფლობითსა და უნებურს შორისაა. ისინი თუმცა უსიამოვნოა და შემაწუხებელი ჩვენთვის, მაგრამ უფრო დიდი ბოროტების შიშით მათ ვამჯობინებთ. ასეთია, მაგალითად, ის შემთხვევა, როდესაც გემის ჩაძირვის შიშით გადავყრით ხოლმე, რაც ხომალდშია. უნდა ვიცოდეთ, რომ ბავშვები და პირუტყვები ნებაყოფლობით აკეთებენ, მაგრამ არა არჩევანისამებრ. ასევე, რასაც მრისხანების მიზეზით ჩავდივართ წინასწარი განზრახვის გარეშე, ნებაყოფლობით ვაკეთებთ ამას, მაგრამ არათუ არჩევანითაც. როდესაც ანაზდად მეგობარი გვესტუმრება, ამგვარი რამ ნებაყოფლობითია ჩვენთვის, მაგრამ არა არჩევანისეულიც. ასევე, თუ ვინმე უეცრად განძს წააწყდება, ნებაყოფლობით წააწყდება მას, მაგრამ არა არჩევანითაც. ყოველივე ეს ნებაყოფლობითია, რადგან სასიამოვნოა, მაგრამ არა არჩევანისეულიც, რადგან არ არის განზრახვისმიერი, ხოლო არჩევანს, როგორც ითქვა, უთუოდ წინ უნდა უძღოდეს განზრახვა. თავი ოცდამეცხრამეტე იმის შესახებ, რაც ჩვენზეა დამოკიდებული; ესე იგი, თვითუფლებრივის თაობაზე მსჯელობა თვითუფლებრივის შესახებ (ანუ იმის თაობაზე, რაც ჩვენზეა დამოკიდებული) უპირველესად იმის გამოძიებით უნდა დავიწყოთ, არის თუ არა რაიმე ჩვენზე დამოკიდებული, რადგან ბევრი ვინმეა, ვინც ამას ეწინააღმდეგება. შემდეგ უნდა გავარკვიოთ, რა არის ჩვენზე დამოკიდებული და რისი უფლებამოსილება გვაქვს. ბოლოს, გამოსაკვლევი იქნება მიზეზი, თუ რის გამო შეგვქმნა ჩვენ თვითუფლებრივნი შემოქმედმა ღმერთმა. ამრიგად, დავიწყებთ რა პირველი საკითხით, უპირეელესად იმას აღვნიშნავთ, რომ არის რაღაც ჩვენზე დამოკიდებული, დავამტკიცებთ კი ამას თვით მოწინააღმდეგეთა დებულებების საფუძველზე და ასე ვიტყვით: ყველა მოვლენის მიზეზად ან ღმერთს ამბობენ ან აუცილებლობას ან სვეს ან ბუნებას ან ბედს ან კიდევ ხდომილებას. მაგრამ: ღვთის საქმეა არსება და წინაგანგება; აუცილებლობისა - მარადის იგივედ მყოფთა მოძრაობა; სვისა - აუცილებლობის ძალით სრულყოფა იმისა, რაც მისგანაა (რადგან სვეც აუცილებლობას განეკუთვნება); ბუნებისა - წარმოქმნა, ზრდა, ხრწნა, მცენარეები და ცხოველები; ბედისა - იშვიათობანი და მოულოდნელობანი (რადგან ბედს განსაზღვრავენ, როგორც თანხვდომასა და თანხვედრას ორი მიზეზისას, რომელთაც არჩევანისგან აქვთ დასაბამი და რომლებიც ჩვეულებრივისგან განსხვავებულ რამეს სრულყოფენ, როგორიცაა, მაგალითად, საფლავის თხრისას განძის პოვნა, რადგან არც განძის ჩამდებს ჩაუდია იგი იმ მიზნით, რომ გამთხრელს ეპოვა, არცა მპოვნელს უთხრია საფლავი იმ მიზნით, რომ განძი ეპოვა, არამედ პირველმა ჩადო იმიტომ, რომ სურვილისამებრ ამოეღო, ხოლო მეორემ გათხარა იმიტომ, რომ საფლავი ჰქონოდა, მაგრამ მოხდა კი იმისგან განსხვავებული რამ, რა არჩევანიც ორივე მათგანს ჰქონდა); ხდომილებისა - უსულოთა და პირუტყვთა შემთხვევები, რაც არც ბუნებრივია, არც ხელოვნური. აი, ამგვარად ამბობენ ისინი. მაგრამ რომელ მათგანს დავუქვემდებაროთ ადამიანთაგან [ნამოქმედარნი], თუკი ადამიანი თვითვე არ არის მიზეზი და სათავე საქმისა? მართლაც, არც ის შეიძლება, რომ ღმერთს განვუკუთვნოთ ზოგი მისი უშვერი და უსამართლო საქმე, არც აუცილებლობას (რადგან ამგვარი საქმეები მარადის იგივედ მყოფთა თვისება არაა), არც სვეს (რადგან სვეს ეკუთვნის არა ის, რაც შესაძლებელია, არამედ ის, რაც აუცილებელია), არც ბუნებას (რადგან ბუნების საქმეა ცხოველები და მცენარეები), არც ბედს (რადგან ადამიანთა საქმეები იშვიათი და მოულოდნელი არ არის), არც ხდომილებას (რადგან უსულოთა და პირუტყვთა შემთხვევებს ამბობენ ხდომილების კუთვნილებად). ამრიგად, რჩება ის, რომ ვინც საქმეს აკეთებს, ესე იგი, თვით ადამიანი უნდა იყოს თავისი საქმეების სათავე და მათზე უფლებამოსილი. კიდევ, თუ ადამიანი არანაირი საქმის სათავე არ არის, ზედმეტი ყოფილა მისთვის განმზრახველობა, რადგან რაში გამოიყენებდა იგი განზრახვას, თუ არანაირი საქმის ბატონ-პატრონი არ იქნებოდა? ყველა განზრახვის საგანი ხომ საქმეა უკიდურესი უგუნურება იქნებოდა, თუკი ზედმეტად წარმოგვიჩნდებოდა ის, რაც ადამიანის ნიჭთა შორის უმშვენიერესია და უპატიოსნესი. ასე რომ, თუკი რაიმეს განიზრახავს ადამიანი, საქმისათვის განიზრახავს, რადგან სწორედ საქმისთვისაა და საქმის გამოა ყოველი განზრახვა. თავი მეორმოცე მომხდართა შესახებ მომხდართაგან ნაწილი ჩვენზეა დამოკიდებული, ნაწილი კი - არა. ჩვენზეა დამოკიდებული ის, რისი კეთების თუ არკეთების უფლებამოსილნიც ჩვენვე ვართ, ესე იგი, ყველაფერი, რაც ჩვენს მიერ ნებაყოფლობით კეთდება (რადგან თუ რომელიმე საქმე ჩვენზე არ არის დამოკიდებული, არც ითქმის, რომ ნებაყოფლობით ვაკეთებთ მას), ანუ, მარტივად, - რასაც მოჰყვება ქება თუ ძაგება და რაზეც ვრცელდება წაქეზება და რჯული. საკუთრივ ჩვენზეა დამოკიდებული ყოველივე სულისმიერი და, აგრეთვე, ყოველივე ის, რის შესახებაც განვიზრახავთ, ხოლო განზრახვა იმას განეკუთვნება, რაც თანაბრად შესაძლებელია. თავის მხრივ, "თანაბრად შესაძლებელი" - ესაა იმგვარი შემთხვევა, როდესაც ერთიც ძალგვიძს და მისი საწინააღმდეგოც, ხოლო არჩევას ჩვენი გონება ახდენს, და ეს არის საქმის დასაბამი. ამრიგად, ჩვენზეა დამოკიდებული, რაც კი თანაბრად შესაძლებელია, როგორც, მაგალითად, ის, რომ ვიმოძრაოთ და არ ვიმოძრაოთ, აღვიძრათ და არ აღვიძრათ, ვისურვოთ ის, რაც აუცილებელი არ არის, და არ ვისურვოთ, ვიცრუოთ და არ ვიცრუოთ, მივცეთ და არ მივცეთ, გავიხაროთ და არ გავიხაროთ იმით, რაც გასახარებელია ან კიდევ - რაც არ არის გასახარებელი... და სხვა ამგვარი, რაშიც კი არის სათნოებისა და ბოროტების საქმენი. აი, ამათი უფლებამოსილნი ვართ. თანაბრად შესაძლებელთაგანია ხელობებიც, რადგან ჩვენზეა დამოკიდებული შევუდგებით იმ ხელობას, რომელსაც ვინებებთ, თუ არ შევუდგებით. საჭიროა ვიცოდეთ, რომ არჩევა იმისა, რაც გასაკეთებელია, ჩვენზჟა დამოკიდებული, მაგრამ საქმე ხშირად ბრკოლდება წინაგანგების რამ გვარით. ◄ წინა ნაწილი გაგრძელება ► ამოსაბეჭდი, PDF ვერსია: • მართლმადიდებელი სარწმუნოების ზედმიწევნითი გადმოცემა • [1]. სიფონი ბერძნულად ნიშნავს მილს, ტუმბოს. სულხან-საბა მას ასე განმარტავს: "სიფონი - ქარი რამე ზღვით აღმოსრული, რომელი აღანქრევს წყალსა ზღვისასა და აღმოჩნდების, ვითარცა სვეტი რაიმე, ამფრქვეველი წყლისა და ავნებს ნავთა, უკეთუ მახლობელ არს". ამავე ტერმინს "სიტყვის კონის" სხვა რედაქციაში ასეთი განმარტება აქვს: "სიფონი არს ღრუბელი რაიმე ქარიანი, რომელი აღწბავს წყალთა; სიფონი ეწოდების ღრუბლისა სვეტსა მას, რომელი ჩადგების ზღვათა და აღიღებს წყალთა". ეფრემ მცირეს და არსენ იყალთოელს სიფონი უთარგმნელად გადმოაქვთ. [2]. ბერძ. έκστασις, რაც ნიშნავს გონის დაკარგვას, თავისი თავიდან გასვლას ("გან-დგომას"), უგონო მდგომარეობას, ექსტაზს. იგი ითარგმნებოდა როგორც "განკრთომა", "განკურნება", "უგონო-ქმნა" (იხ. M, ისუ ნ. 2,11), "შესულიბება" და სხვა. ეფრემთან და არსენთან გვაქვს "დაწყნარებაჲ", რაც მათ მიერ გამოყენებულ ორიგნილაში κατάστασις-ს გვავარაუდებინებს. [3]. სიტყვ. "მეუფებული ზემოდან". [4]. ბერძ. τό ζωον, რაც ნიშნავს ზოგადად "ცოცხალ არსებას".…
- დაამატა nika grani to ელ. წიგნები at 2:27pm on მაისი 19, 2012
- თემა: იონას წინასწარმეტყველება (განმარტება)
- გარეშე, არასრული სახით მოაღწია. მაგრამ საქმე ისაა, რომ ძველი აღთქმის წიგნებში მსგავს დასაწყისებს ხშირად ვხვდებით.‘უფლის სიტყვაში" იგულისხმება, რომ ღმერთმა იონას გარკვეული ქმედებისკენ მოუწოდა. ეკლესიის მამათა განმარტებით, საუფლო გამოცხადება წინასწარმეტყველის შინაგან სამყაროში, მისი სულის სიღრმეში ყოველგვარი გარეგნული გამოვლინებების გარეშე აღესრულა . დეკან. იოანე სოლოვიოვი: ტექსტში იონას შესახებ თხრობა მესამე პირშია წარმოდგენილი, რამაც განმმარტებელთა ნაწილს აფიქრებინა, რომ საწინასწარმეტყველო მოძღვრება არ ეკუთვნის უშუალოდ იონას და იგი სხვა, გარეშე პირისგანაა დაწერილი. აღნიშნულის საპირისპიროს უძველესი იუდაური ეკლესიის გადმოცემები ამტკიცებს, რაც თავის მხრივ იოსეფ ფლავიუსმაც დაიმოწმა ‘სიძველეებში", სადაც პირდაპირ მიუთითებს, რომ ნინევში განხორციელებული სამოციქულო საქმინობა იერობოამ II-ის დროს მოღვაწე იონას მიერ ჩაიწერა. წარმოდგენილ ცნობას ადრექრისტიანული ეპოქის მრავალი წყარო ეთანხმება. რაც შეეხება მესამე პირში საუბარს, ცალსახად შეიძლება ითქვას, რომ ბიბლიური წიგნების ავტორთა უდიდესი ნაწილი, განსაკუთრებით ისტორიული მოვლენების აღმწერელნი, როგორც წესი, საკუთარ თავზე მესამე პირში საუბრობენ, თუმცა მათი წიგნების ავოტორებთან დაკავშირებით არასოდეს გამოთქმულა ეჭვები. ძველი აღთქმის აღმწერთა ამგვარი ჩვეულება, რასაც ხსენებული ადამიანების სიმდაბლე განაპირობებდა, მოვლენის ობიექტური შეფასების შესაძლებლობას იძლეოდა და, ამასთანავე, ისინი საკუთარი წიგნების ავტორად როდი მიიჩნევდნენ თავს, არამედ საღვთო სულით აღძრულნი, მოძღვრების შემოქმედად მხოლოდ უზენაესს სახავდნენ. ძნელია ზუტად განისაზღვროს წიგნის დაწერის დრო. სავარაუდოდ, იონამ ნინევში მოგაზურობის შემდეგ, მალევე წერილობითი სახით ჩამოაყალიბა საკუთარი თავგადასავალი). პავლე იუნგეროვი: იონას წიგნში იმდენად მწირი და უმნიშვნელო მოვლენებია გახმიანებული ‘ვიწრო-პარტიკულარული" იუდაური აზროვნების წინააღმდეგ და ისე ბევრი რამაა ნათქვამი რელიგიური ‘უნივერსალიზმის" შესახებ, რომ არც ერთ გამყალბებელს აზრადაც არ მოუვიდოდა მსგავსი რამ დაეწერა, ვინაიდან განა წმინდა წიგნების ავტორთა შორის განაჩინებდნენ მას, არამედ, დიდი ალბათობით, ქვით განიტვინებოდა გაშმაგებულ თანამოქალაქეთა მიერ იგი. მეორე მხრივ, აქ იმდენად მცირედი ცნობაა წარმოდგენილი იონას განსადიდებლად და, პირუკუ, მრავლადაა მისი ხასიათის მამხილებელი და ნინეველთა საქებარი უწყება, რომ ავტორი იუდეველთა წმინდა ისტორიის აღმწერებს მოგვაგონებს, რომლებიც დღემუდამ რისხავდნენ საკუთარ მეფეებსა და თანატომელებს. კონკრეტულ ქმედებებში იმდენად ბევრი ფსიქოლოგიური ჭეშმარიტებაა ნაჩვენები, ობიექტურად შეუძლებელია მათი მოფიქრება და შეთხზვა. აქ ღრმა სინამდვილითა და წმინდა უბრალოებით, ცბიერების გარეშე სუნთქავს ყოველივე). მხ. 2. ‘ადექი, წადი ნინევში, დიდ ქალაქში, და ამცნე, რომ მომწვდა მისი ბოროტების ამბავი" . ნინევი სამარიიდან ჩრდილო-აღმოსავლეთით, დაახლოებით ცხრაასი კილომეტრის დაშორებით, მდინარე ტიგროსის აღმოსავლეთ სანაპიროზე მდებარეობდა . მშვენიერი ასურული ქალაქი სიდიდით მხოლოდ ბაბილონს ჩამორჩებოდა. დაცემული, გაუკაცრიელებული და ნანგრევებად ქცეული ნინევის მახლობლად აღმოჩენილი ბერძენი ისტორიკოსის, ქსენოფონტეს (V-IV სს.) ცნობით, ქალაქის დამცავი გალავანი სიმაღლეში ცამეტს, ხოლო სიგანეში ხუთ მეტრს აღწევდა. კედლის დასაწყისი ნაწილი, ხუთი მეტრის სიმაღლეზე ერთიანი მასიური ქვით აეგოთ, ხოლე შემდგომ მზეზე გამომშრალი აგურებით გაეგრძელებინათ შენება. ნებისმიერისთვის, ვინც ასურეთის დედაქალაქის დაუფლებას განიზრახავდა, ამგვარი წინაღობა საკმაოდ ძნელად გადასალახ დაბრკოლებას წარმოადგენდა . წმ. კირილე ალექსანდრიელი: ღმერთმა მარადიული ცხოვრებისთვის შექმნა ადამიანი და საკუთარი ხატება და მსგავსება უბოძა მას. პირველქმნილი ადამიანი სიწმინდესა და ნეტარებაში მოქალაქეობდა, მაგრამ ეშმაკის მანქანებით მოტყუებული ცოდვისკენ მიიზიდა და წყევლასა და ხრწნას დაექვემდებარა. კაცთმოყვარე უფალმა სამყაროს შექმნამდე წინაგანსაზღვრა კაცობრიობის გამოსყიდვის საიდუმლო საკუთარი ძის მიერ, მაგრამ არც უწინარეს დაუკლია მზრუნველობა, სანამ დადგებოდა ჟამი ამ უაღმატებულესი მოვლენის აღსრულებისა. საღვთო მზრუნველობის საყოველთაობა რომ ჭეშმარიტად მარადიული უზენაესი ზრახვაა, რაც კაცობრიობის ისტორიას მუდმივად თან ახლავს, ძველი აღთქმის ეპოქაშიც საქმით დასტურდება. ამიტომაც მოუწოდა უფალმა იონას ნინევში წასასვლელად. ეს იყო აღმოსავლეთით მდებარე ასურული ქალაქი, რომელსაც იერემია „კერპების ქვეყანას" უწოდებს . ისრაელის სამეფოს მახლობლად არაერთი სახელმწიფო მდებარეობდა, სადაც კერპთაყვანისმცემლობა უმაღლეს ნიშნულს აღწევდა. იქ მრავალი წარმართული საკურთხეველი, ბომონი თუ კერპი იყო აღმართული. რატომ იგზავნება იონა ყველა ამ ქალაქის გვერდის ავლით ნინევიაში, ქალაქში, რომელიც საკმაოდ შორს მდებარეობდა იუდეიდან და ამავდროულად უხეში, არამეგობრული და მზის, ვარსკვლავებისა თუ ცეცხლის მადიდებელი ხალხით იყო დასახლებული? იონას ქადაგებით, ვფიქრობ გაცხადდა, რომ წარმართი ხალხი, რომელიც ცდომილებათა მორევში მიმოეხეტებოდა, გარკვეულ ჟამს ჭეშმარიტებას შეიმეცნებდა. წინასწარმეტყველი ნინევში საღვთო გულმოწყალების წარმოსაჩენად იგზავნება. კაცობრიობამ უნდა იგრძნოს, რომ მასზე უზენაესი ზრუნავს, მაგრამ ამავდროულად მისი მოღვაწეობა ისრაელის მხილებასაც ემსახურება. ნინეველებმა ერთი ქადაგებით შეინანეს, მიუხედავად იმისა, რომ უმძიმეს ცდომილებაში იმყოფებოდნენ, ხოლო იუდეველები მოსესა და სხვა წმინდა ადამიანების უარყოფით თავად უზენაესს უპირისპირდებოდნენ, მათ განკაცებული ღმერთი არ მიიღეს, რომელიც გარდა ქადაგებისა უამრავ სასწაულს აღასრულებდა (რაც იონას შემთხვევაში არ მომხდარა). იუდეველნი იონას მიერ რომ იმხილებოდნენ, ამას მაცხოვრის პასუხიც ცხადყოფს: ‘ნინეველნი აღდგებიან სამსჯავროზე ამ მოდგმასთან ერთად და მსჯავრს დასდებენ მას, ვინაიდან მათ მოინანიეს იონას ქადაგებით და, აჰა, აქ არის იონაზე დიდი" . როგორ მოხდა, რომ ქრისტეზე მეტად იონამ იმუშაკა, როდესაც წინასწარმეტყველი მხოლოდ მუქარით მიმართავდა მსმენელს, ხოლო მარადის მშვიდი უფალი უდიდესი სითბოთი და იმედით აღსავსე სიტყვებით უხმობდა ადამიანებს?!). არქიეპის. იოანე სმირნოვი: იონას უცხოტომელთა შესახებ თანამემამულეთა მსგავსი შეხედულება ჰქონდა. ისინი ფიქრობდნენ, რომ არავის ეკუთვნოდა ზეციური წყალობა გარდა იუდეველი ხალხისა, ურჯულონი კი მხოლოდ რისხვას განიკუთვნებდნენ. წინასწარმეტყველი ნინევში გაიგზავნა არა იმისთვის, რომ წარმართები საბოლოოდ მოქცეულიყვნენ და ჭეშმარიტი ღმერთი ერწმუნათ, რადგან ეს არც ქადაგების შემდეგ მომხდარა და ამას მომდევნო ისტორიაც ცხადყოფს , არამედ ასურელთა დედაქალაქში მივლინების მიზეზი ზემოხსენებული იუდაური გაუკუღმართებული შეხედულების აღმოფხვრა იყო. ებრაელებს ნათლად უნდა ენახათ, რომ ‘ღმერთს ხელეწიფება თვით ამ ქვათაგანაც აღუდგინოს ძენი აბრაამს" ). ნეტარი იერონიმე: იონა წარმართებთან იუდეველთა განკითხვის მიზეზით იგზავნება, რადგან წინასწარმეტყველის თვისტომნი უკეთურებაში გაკერპებულან, ხოლო ნინეველნი სინანულის საოცარ მაგალითს იძლევიან). მხ. 3. ‘ადგა იონა, რომ თარშიშში გაქცეულიყო უფლის პირისგან. ჩავიდა იაფოში, მონახა თარშიშს მიმავალი ხომალდი, გადაიხადა საფასური, ჩაჯდა შიგ და მათთან ერთად გაემგზავრა თარშიშისკენ, რომ უფლის პირისგან გადახვეწილიყო" . საღვთო მოწოდებაზე უარის თქმა, წმინდა წერილის თანახმად, სხვა ბიბლიური პირების ცხოვრებაშიც გვხვდება. მაგალითად, მოსე საკუთარ თავს ენებრგვილს უწოდებდა და ამით დაკისრებული მოვალეობიდან გათავისუფლებას ცდილობდა, ხოლო იერემია უფალს ასე მიმართავდა: ‘უფალო ღმერთო, მე ხომ ლაპარაკი არ ვიცი, რადგან ყმაწვილი ვარ" . მიუხედავად წარმოდგენილი მაგალითებისა, იონას შემთხვევა სრულიად განსხვავებული მოვლენაა და წმინდა წერილში თავისი ფორმით ანალოგს ვერ პოულობს. წინასწარმრტყველი გარბის, რადგან არ სურს ნინევის გადარჩენა, თანაც უშუალოდ საკუთარი მონაწილეობით. იონა ჩრდილო-აღმოსავლეთის ნაცვლად დასავლეთისკენ მიემართება, რითიც კარგად წარმოაჩენს საღთო სიტყვისადმი საკუთარ შეუთავსებლობას. ისმის კითხვა: რატომ ამბობს ძველი აღთქმის მართალი ადამიანი სხვების გადარჩენაზე უარს? ამ კითხვაზე პასუხის გასაცემად, თუნდაც რომ საქმე ბიბლიურ წმინდანს ეხებოდეს, ვითარების სწორად შეფასებაა აუცილებელი. ისინიც ადამიანები არიან და რიგ შემთხვევაში გარკვეულ სისუსტეს ავლენენ, თუმცა მოღვაწეობითა და საღვთო მოშურნეობით განიწმინდებიან დაცემული ბუნებისთვის მახასიათებელი სისუსტეებისგან და სულიერების უმაღლეს საფეხურს აღწევენ. წინასწარმეტყველი იონაც თანამედროვე იუდაური საზოგადოების წევრია. მასაც, როგორც თვისტომთ, მიაჩნია, რომ გარდა იუდეველებისა სხვა ხალხები ღვთის რისხვას იმსახურებენ. ამგვარ აზრს ძველი აღთქმის რჯულში წარმოდგენილი კანონებიც განამტკიცებდა, უკრძალავდა რა რჩეული ერის წარმომადგენლებს ურთიერთობას უცხოტომელებთან. საღვთო მოწოდებამ წინასწარმეტყველის სულში ძლიერი ორთაბრძოლა აღძრა. იონას საკუთარ თავში სიყრმიდან ფესვგადგმული რელიგიური შეხედულებები უნდა დაეთრგუნა და მისთვის სრულიად ახალი რეალობა გაეცნობიერებინა: რომ უზენაესი არსი საღვთო მზრუნველობას ყველას მიმართ იჩენს. სანამ იონა სულის სიღრმეში აღძრული მღელვარების მიზეზებში გამორკვეულა, უარს ამბობს ნინევში გამგზავრებასა და ქადაგებაზე. წინასწარმრტყველი უზენაესის თვალსაჩინო მოწმობის გარეშე საკუთარ თავს ვერ ერევა, შინაგან ჭიდილში კვლავ ძველი კაცი იმარჯვებს და იონა გარბის. იუდაური წარნმოდგენების თანახმად, მხოლოდ აღთქმული მიწა მიიჩნეოდა ღვთის განსაკუთრებული მყოფობისა და გამოცხადების ადგილად, ხოლო წარმართული სახელმწიფოები ასეთ სიკეთეს მოკლებული იყვნენ. იონაც მსგავსი შეხედულებებით ხელმძღვანელობს და მიემართება თარშში, რომელიც იმ დროისთვის დასავლეთით ქვეყნიერების დასასრულად მიიჩნეოდა , რადგან ფიქრობდა, რომ მასში აღძრული საღვთო სიტყვა შორეულ თარშში შეწყვეტდა მოქმედებას. გავა რამდენემე ათეული წელი და ოსია საღვთო განჩინებით მეძავ გომერზე დაქორწინდება. აღნიშნული მოქმედება უზენაესის რჩეული ერისადმი განუსაზღვრელი სიყვარულის სიმბოლოა, მოცემულ შემთხვევაში კი უფლის პირისაგან გაქცეული იონა იმავე რჩეული ერის ურჩობასა და უგრძნობლობას განასახიერებს. წინასწარმეტყველის თავს თევზის სახით მოვლენილი სასჯელიც იუდეველთათვის განკუთვნილი საღვთო რისხვის წინასახეა, თუმცა იონა უვნებელი გადარჩება, რითიც იმავე ერისადმი შემოქმედის უზომო სიყვარული და მზრუნველობა დასტურდება. დეკან. იოანე სოლოვიოვი: წინასწარმეტყველის გაქცევა არ იყო საღვთო ხმობის შეგნებული, შინაგანად დაგეგმილი უარყოფა. პირიქით, მის საქციელში უზენაესისა და თანატომელებისადმი უანგარო სიყვარული ვლინდება. ეს იყო ელიას მოშურნეობა, რომელიც საკუთარი თავისთვის სიკვდილს ითხოვდა, ოღონდაც ისრაელის მოსახლეობის მიერ იაჰვეს უარყოფა არ ენახა. ეს იყო მოსეს გულმოდგინება, ებრაელთა გადარჩენის წილ ცოცხალთა წიგნიდან რომ ევედრებოდა ამოშლას. ფსიქოლოგიური განწყობით იონას გაქცევა სახარებაში მოთხრობილი, მამის ნების თავდაპირველად უარმყოფელი, ხოლო შემდგომ იმავე ნების აღმსრულებელი ძის საქციელს ემსგავსება. ასეთი ადამიანისგან, განა ვითარცა გაავებული ღვთისმგმობისა და ეგოისტისგან უნდა გარემივიქცეთ, როგორც ეიხგორნი ფოქრობდა, არამედ უნდა გვიყვარდეს და ვაფასებდეთ მას, რადგან ასეთი პიროვნების გრძნობა და მრწამსი არასოდეს განეკრძალვის სიტყვასა და საქმეს, ამასთანავე არც აზრების გამოთქმას ერიდება და უფრთხის იგი, რადგან იცის, რომ პირფერობისა და ცბიერების გარეშეა ეს ყოველივე. მართალი, ჭეშმარიტი და პატიოსანი გმირი შეიძლება ვუწოდოთ მას, რადგან მზადაა სიცოცხლე ამსხვერპლოს საკუთარ მრწამსსა და გრძნობებს. ჭეშმარიტად ღვთის რჩეულია იგი, წინასწამრეტყველი მესიისა, უფლის სადიდებლად სიკვდილამდე მოშურნე). თეოდორიტე კვირელი: თარში კართაგენია, აფრიკის წამყვანი ქალაქი. ესაიასთან ერთგან ნათქვამია: ‘იტირეთ კართაგენის ხომალდებო" . აკვილა, სიმაქოსი და თეოდოტიანე მოხმობილი წინადადების თარგმნისას ნაცვლად კართაგენისა თარშს ახსენებენ (შდრ. ‘იტირეთ თარშის ხომალდებო"), რადგან სწორედ ეს სახელი იყო მითითებული ებრაულ ტექსტში, რომელსაც ისინი ეყრდნობოდნენ. მსგავსადვე, როდესაც ეზეკიელი ქალაქ კართაგენს იგონებს, ებრაულსა და სირიულ ბიბლიაში იმავე ადგილას ვკითხულობთ თარშს. ვხელმძღვანელობთ რა წარმოდგენილი ცნობებით, ვამბობთ, რომ იონა მიემართებოდა არა ინდოეთისკენ, არამედ კართაგენში). ნეტარი იერონიმე: იონამ სულიწმინდის ძალით იცის, რომ წარმართთა მონანიება იუდეველთა დაცემას ნიშნავს. ამიტომაც სამშობლოსა და თანატომელების ძლიერ მოყვარული წინასწარმეტყველი არცთუ დიდი მონდომებით თანაუგრძნობს ნინევიას, არ სურს რა საკუთარი ხალხის დაღუპვა. იონამ უწყის, რომ ყველა წინასწარმეტყველი ისრაელის სახლის წარმწყმედილ ცხვრებთან მიივლინებოდა და წუხს, რადგან თავად იუდეველთა მოძულე სახელმწიფოს ყველაზე დიდ ქალაქში იგზავნება და ღვთის სიტყვა სწორედ რომ ებრაელთა არაერთგზის ამაოხრებელ ასურელებს უნდა უქადაგოს. ამასთანავე მას ეშინოდა, რომ ქადაგებისას, ნინეველთა მხრიდან სინანულის გამოვლინების შემთხვევაში, უზენაესს იუდეველი ერი არ დაეტევებინა და სხვა ერის მფარველი არ გამხდარიყო, რადგან იონამ იმავე სულით, რითიც წინასწარმეტყველად დადგინდა, უწყოდა, რომ რაჟამს წარმართნი ირწმუნებდნენ, სწორედ მაშინ განუდგებოდა ღმერთს ისრაელის სახლი და შიშობდა, მის დროს არ აღსრულებულიყო ის, რაც მომავალში განხორციელდა. იგი გარბის და იოსებ ფლავიუსის ცნობით, კილიკიის ტარსში მიემართება. ებრაელებს მიაჩნიათ, რომ სიტყვა თჰარსის ნიშნავს ზღვას. როგორც ფსალმუნშია ნათქვამი: ‘მუნ სალმობაჲ, ვითარცა შობადისა. ქარითა სასტიკითა შეჰმუსრნეს ნავნი თარშისანი" . ესაიასთან: ‘იტირეთ თარშის ხომალდებო" . შესაბამისად, იონა არა რომელიმე კონკრეტული ადგილისკენ მიემგზავრებოდა, არამედ სურდა, აღთქმულ ქვეყანას ზღვით გარიდებოდა ნებისმიერი მიმართულებით, საითაც განგება წაიყვანდა. შეშინებული ადამიანისთვის ბუნებრივი იყო პირველივე შემხვედრ ხომალდზე ასვლა განუსაზღვრელად გეზისა, რადგან ადგილისა და მიმართულების დადგენას გარკვეული დრო დასჭირდებოდა. უფალთან, ჩვენს მხსნელთან, მიმართებით კი ვიტყვით, რომ მან დაუტევა სახლი და მამისეული წიაღი და მიიღო რა კაცება, ზეციდან გარდამოსული თარსში მოვიდა, რაც ამა ქვეყნის სახეა. იოპე ხმელთაშუა ზღვის სანაპიროზე მდებარე იუდეის ერთ-ერთი ქალაქია, სადაც ტვიროსის მეფე ხირამი ლიბანში მოჭრილ ხეებს ტივად შეკრული სახით აგზავნიდა. ამ ხეებს შემდეგ იოპედან სახმელეთო გზით იერუსალიმში ეზიდებოდნენ). წმ. კირილე ალექსანდრიელი: იოპე პალესტინის ქალაქია. იგი ხმელთაშუა ზღვის აღმოსავლეთ სანაპიროზე მდებარე საპორტო პოლისი იყო. იონა თარშში მიმავალ ხომალდს მიჰყვება. იგი საფასურს იხდის და სხვებთან ერთად მიემგზავრება. ზოგიერთს თარში ინდოეთის ერთ-ერთ ქალაქად მიაჩნია. ჩვენთვის ცნობილია, რომ ასეთი ქალაქი იქ მართლაც იყო. ვფიქრობ, მოცემულ შემთხვევაში არ იგულისხმება ინდოეთის თარში, რადგან მასში გამგზავრების მსურველს არა ხმელთაშუა, არამედ მეწამული ზღვით უნდა ესარგებლა. რაც შეეხება ხსენებულ თარშს, ის კილიკიაში მდებარე თანამედროვე ტარსუსი მგონია. იონას სურს, „უფლის პირისგან" გაიქცეს. რას უნდა ნიშნავდეს წმინდა წერილის ეს სიტყვები? რატომ გარბის წინასწარმეტყველი საკუთრივ თარშში? ამის თქმა საკმაოდ რთულია, მაგრამ ვფიქრობ, რომ წინასწარმეტყველს ღმერთის შესახებ არ ჰქონდა სრულყოფილი ცოდნა, რადგან ზოგიერთს მიაჩნდა, თითქოს საღვთო ძალაუფლება მხოლოდ იუდეველთა ქვეყანაზე ვრცელდებოდა და სხვას არანაირად არ ეხებოდა. უწინარეს ამ მოვლენებისა იაკობ მამამთავარი მშობლიური სახლიდან მესოპოტამიისკენ მიემართებოდა და ღამის გასათენებლად ერთგან შეჩერდა. ჩვეულებისამებრ მან ძილის წინ თავქვეშ ქვა ამოიდო, ჩასთვლიმა და ზეცად აღმართული კიბე იხილა, რომელზეც უფლის ანგელოზები ადიოდნენ და ჩამოდიოდნენ, ხოლო კიბის თავში თავად უზენაესი იდგა. გამოღვიძებულმა პირველი ეს სიტყვები წარმოთქვა: „ამ ადგილზე უფალი ყოფილა, მე კი არ ვიცოდი" . ვფიქრობ, მსგავს რამეს იზრახავდა წინასწარმეტყველი, რაჟამს საკუთარ სამშობლოს ტოვებდა და ელინურ ქალაქში მიემართებოდა. თუ რატომ არ სურდა იონას მასზე დაკისრებული ღვაწლის აღსრულება, მისივე სიტყვებიდან ვგებულობთ: „ილოცა უფლის მიმართ და უთხრა: ჰე, უფალო, განა ამას არ ვამბობდი, როცა ჯერ კიდევ ჩემს მიწაზე ვიყავი? თავიდანაც იმიტომ გავრბოდი თარშში, რომ ვიცოდი, მონანიე და ლმობიერი ღმერთი ხარ, რისხვაგვიანი და მრავალმოწყალე, ნანობ ხოლმე ბოროტისყოფას. ახლა ბარემ ამომხადე სული, რადგან ამ სიცოცხლეს სიკვდილი მირჩევნია" . იონამ მის მიერ წარმოთქმული წინასწარმეტყველების საბოლოო ხვედრი არ უწყოდა, მაგრამ რაჟამს იხილა, რომ ქალაქი გადარჩა, ნინეველების შეეშინდა, რადგან ამ უკანასკნელთ, შესაძლოა, იონას წარმოდგენით, იგი მოეკლათ, როგორც სიცრუის მქადაგებელი). დეკან. იოანე სოლოვიოვი: იოპე იუდეველთა ერთადერთი საპორტო ქალაქი იყო. აღნიშნული ნავსადგურის შესახებ ცნობებს საომარი და საზღვაო საქმეების უბადლო მცოდნე იოსებ ფლავიუსი გვაუწყებს. ისტორიკოსი ამბობს, რომ რეიდი იოპეს სანაპიროზე ყველაზე საშიში მოვლენაა, რადგან ნავსადგურს არ გააჩნია მუდმივი სადგომი და ამ არეალში მოხვედრილი გემი არაფრითაა დაცული ზღვის ტალღებისგან. ფლავიუსის სიტყვების კომენტირებისას დე-სოლსი ამბობს : ‘საკმარისია იაპის ან იოპეს სანაპიროს ხომალდით მხოლოდ ერთხელ ესტუმრო, თუნდაც წელიწადის ყველაზე საუკეთესო დროს, რომ გააცნობიერო, რა არის საზღვაო საფრთხე. მთელი წლის მანძილზე აქ საშინლად ღელავს ზღვა". ხსენებული ავრტორი აგრძელებს ფლავიუსის ცნობების განხილვას და ამბობს: ‘მას შემდეგ, რაც ხალხმა ღია ზღვაში საკუთარ ნავებზე მთელი ღამე გაატარა, განთიადისას მძლავრმა ქარმა დაქროლა. მეზღვაურებმა მას მე`ლან ბო`რიან (შავი ბორიონი - ჩვეულებისამებრ, დღევანდელ დღემდე ასე უწოდებენ ჩრდილოეთის ქარს) შეარქვეს. სულ რაღაც ერთ წამში ნავების ნაწილი სანაპიროზე იქნა გარიყული, სხვები წყალქვეშა ქვებთან შეჯახებით დაიმსხვრა. მესამე, ყველაზე დიდი ჯგუფი, ცდილობდა ღრმად შესულიყო ზღვაში, ანაც როგორმე ნაპირისთვის მიეღწია, მაგრამ ნავები პირქვე ტრიალდებოდა, ზოგი იძირებოდა, ზოგიც კლდეებს ეხეთქებოდა და იმსხვრეოდა". ხსენებული პორტი ხომალდებისთვის დღემდე იმავე საშიშროებას წარმოადგენს. ‘კორალური რიფები, ამბობს რუსი მოგზაური ნოროვი, აქედან (იოპედან) მთელი სანაპიროს გასწვრივ ღაზამდეა გადაჭიმული. ისინი ნავსადგურში მდგომი ხომალდების ბაგირებს კვეთენ და ხომალდებს ზღის ანაბარა ტოვებენ. ასე რომ, ქარის ამოვარდნისას ღია ზღვაში გასვლა ერთადერთი საშუალებაა ხომალდის გადასარჩენად, რაც გრიგალის სიმძლავრის მიზეზით ხშირად ვერ ხერხდება" ). ფრიდრიხ რუჟემონტი: იუდეველები სიამოვნებით წარმოიდგენდნენ, როგორ მუსრავდა წარმართებს უფალი და ჯიუტად უარყოფდნენ აზრს იმის შესახებ, რომ რჩეულობა მათ ღვთის სიტყვის სხვა ერებისთვის საქადაგებლად მიენიჭათ. წინასწარმეტყველთა დევნისა და შევიწროების მიზეზიც სწორედ ეს იყო, რადგან ისინი ისეთ რამეს აუწყებდნენ თვისტომთ, რისი არათუ შესრულება, ყურისგდებაც კი არ სურდათ ამ უკანასკნელთ. კერძოდ, რომ ურჩობაშია ისრაელი და ამის გამო დაისჯება, ხოლო წყალობა ღვთისა ყოველ ერს თანაბრად მიეფინება. იონაც გარკვეულწილად საკუთარი ერის ეგოისტურ მდგომარეობას იზიარებს და არ სურს, ღმერთი ნინეველთა გადარჩენით დაკავდეს, თავად კი აღნიშნულ საქმეში საღვთო იარაღად იქცეს. ასე რომ, ეს ადამიანი, რომელმაც დიდი სიხარულით მიიღო ღვთისაგან უწყება, იერობოამ II-ის სირიელებზე გამარჯვება გაეცხადებინა, იმავე ღმერთს წინააღუდგება, რაჟამს აღმოსავლეთში გამგზავრების შესახებ გებულობს და გარბის ღვთის პირისაგან, რადგან დარწმუნებულია, აღთქმული მიწის საზღვრებს გარეთ ის აღარ იქნება წინასწარმეტყველი და არც უფალი დაედევნება შურეულ თარსამდე. ამრიგად, მიუხედავად ჭეშმარიტების ცოდნისა, მრავალი გამოცდილებისა და საღვთო სულის მიერ მოწოდებისა, შესაძლოა, მარავალი ქრისტიანი გულში კვლავაც ინარჩუნებდეს ურჩობისა და სიამაყის განცდას). მხ. 4. 'ამოაგდო უფალმა ძლიერი ქარი ზღვაზე. დიდმა ქარიშხალმა ააბობოქრა ზღვა; ცოტაც და, უნდა დალეწილიყო ხომალდი" . წმ. კირილე ალექსანდრიელი: ღვთის განგებით ძლიერმა ქარმა დაქროლა, ხომალდი დაღუპვის პირას იყო მისული. ის იმგვარად მიმოექცეოდა ტალღებზე, რომ მეზღვაურებს ყოველგვარი იმედი წარეკვეთათ. ჩვეულებისამებრ ამ მდგომარეობისა მთელი ტვირთი ზღვაში გადაყარეს, რათა შემსუბუქებული გემი აზვირთებულ ტალღას ზემოდან მოჰქცეოდა. სასტიკი ქარის ამოვარდნას მეზღვაურთა შეძრწუნებაც ადასტურებს. ისინი მთელს იმედს საკუთარი „ღმერთებისკენ" მიმართავდნენ). თეოდორიტე კვირელი: წინასწარმეტყველი ასე იმიტომ მოიქცა, რომ ვითრცა ჭეშმარიტი ღმერთის აღმსარებელმა, მისი ყველგანმყოფობა იცოდა, მაგრამ ვარაუდობდა, თითქოს უზენაესი საკუთარ თავს მხოლოდ აღთქმულ ქვეყანაში განაცხადებდა. გაქცევის მიზეზი არ ყოფილა სიზარმაცე ან შიში. პირიქით, მან უწყოდა, თუ როგორი მოწყალეა უფალი და სინანულის შემთხვევაში ნინეველნი უცილობლად მოიპოვებდნენ წყალობასა და ცოდვათა შენდობას, ხოლო ამ ფონზე მისი წინასწარმეტყველება ფუჭად ჩაითვლებოდა, იონას კი სიცრუის მქადაგებლად გამოაცხადებდნენ. აღნიშნულ აზრს მოსალოდნელი საფრთხის შესახებ უზენაესის მიერ ნინეველთა გაფრთხილება განუმტკიცებდა მას, რადგან თუკი უფალი დასჯას ინებებდა, წინასწარ არ განაცხადებდა ამის შესახებ. დასჯის თაობაზე უწყება კი თავისთავად სინანულისკენ აწვევდა ქალაქის მკვიდრთ. ასევე ნინეველთა კეთილგანწყობა მათთვის სრულიად უცხო და უცნობი ადამიანის ქადაგებისადმი, იუდეველთა წინააღმდეგ ბრალდების მიზეზი გახდებოდა, იუდეველებისა, რომლებსაც წინასწარმეტყველთა არა მარტო სიტყვა, არამედ აღურიცხავი სასწაულებიც უხილავთ, მაგრამ ურჩობის წყვდიადიდან მაინც არ გამოსულან და არავითარი სულიერი სარგებელი საღვთო სიტყვის მოსმენით არ მიუღიათ. ამიტომაც იონა უარს ამბობს ღვთის ნების აღსრულებაზე და გარბის, რომ განეკრძალოს მოწოდებულ მსახურებას. თუმცა ცისა და ქვეყნის შემოქმედი უდიდეს ღელვას აღძრავს და იმ დროს, როცა ყველა სხვა ხომალდი ზურგის ქარით მშვიდად მიაპობდა ტალღებს, ზღვა მხოლოდ იონას ხომალდის ირგვლივ ბობოქრობდა და შთანთქმას უქადდა. ამას წილისყრაც ადასტურებს, რადგან ზღვის მღელვარება რომ საზოგადო ყოფილიყო, მეზღვაურები არ გადაწყვეტდნენ, წილისყრით გამოევლინათ დამნაშავე, მაგრამ ხედავდნენ რა, რომ სხვა ხომალდები უდრტვინველად მიაპობდნენ ტალღებს, ხოლო მათი გემი კი დაღუპვისთვის განწირულიყო, ჯერ თავიანთ ღმერთებს მიმართავენ ლოცვით, ხოლო შემდეგ სხვა ხერხსა და საშუალებას ირჩევენ). ნეტარი იერონიმე: იონას გაქცევა ღვთის მცნებათა უარმყოფელი ადამიანის მდგომარეობას განასახიერებს, რომელმაც ზეცა დაუტევა და ამ ქვეყანას შეერთო, თუმცა მოგვიანებით შეჭირვებისა და განსაცდელების შედეგად იძულებული გახდა, ღვთის ძლიერება ეღიარებინა და კვლავ დაბრუნებოდა იმას, ვისაც გაექცა. იონამ იცოდა, რომ ღმერთს შესცოდა, ხოლო სხვებმა არსებული ღელვის შესახებ არაფერი უწყოდნენ. წინასწარმეტყველი დარწმუნებული იყო სტიქიის გამომწვევ მიზეზში). მხ. 5. ‘შეშინდნენ მეზღვაურები, ყველამ თავ-თავის ღმერთს შეჰღაღადა; ზღვაში გადაყარეს, რაც რამ საქონელი ჰქონდათ ხომალდზე, რომ შეემსუბუქებინათ იგი. იონა კი ხომალდის ბანქვეშ ჩასულიყო, იწვა და ეძინა" . წმ. კირილე ალექსანდრიელი: იონას ქარის ამოვარდნამდე დაეძინა, სხვაგვარად აუხსნელი იქნებოდა, როგორ შეეძლო ამ მდგომარეობაში მშვიდად ყოფნა. წინასწარმეტყველი გემის ყველაზე დაბალ ნაწილში იმყოფებოდა, რაც მისი სიწმინდის მანიშნებელია, რადგან ასეთებს მარადის მარტოობისთვის უთქვამთ გული. ისინი ერიდებიან ფუფუნებას, ხალხში ხშირ გამოჩენას. იერემია ერთგან ამბობს: „კარგია, როცა კაცი უღელს ატარებს სიჭაბუკეში; ზის სიმარტოვეში და დუმს, რადგან უფალმა დაადო ტვირთი" . სხვაგან იტყვის: „ლაზღანდარებში არ ვმჯდარვარ და არ გავლაღებულვარ; ცალკე ვიჯექი შენს ხელქვეშ, რადგან ამავსე ბრაზით" . მარტო ყოფნა კი ვფიქრობ, ცხოვრების მშვიდად გატარებას, საკუთარი თავის ქვეყნიური და ამაო საზრუნავებისგან გათავისუფლებას გულისხმობს, განმარტოებას იმ ადამიანთაგან, რომელთაც ვნებიანი ყოფა შეიყვარეს). ნეტარი იერონიმე: სძინავს მას არა უზრუნველობის, არამედ მწუხარების გამო, როგორც მოციქულთა შემთხვევაში, როდესაც გეთსიმანიის ბაღში მაცხოვრის ლოცვისას მისი პირისახიდან ოფლთან ერთად დაღვრილმა სისხლმა პეტრე, იაკობი და იოანე მოსალოდნელ განსაცდელში დაარწმუნა და სწორედ ამ საკითხზე ფიქრით დამაშვრალებს, გრძნობენ რა ისინი უდიდეს გადაღლას, ბუნებრივად ჩაეძინებათ). მხ. 6. ‘მივიდა მასთან ხომალდის უფროსი და უთხრა: რას დაგიძინია? ადექი, შენც შეჰღაღადე შენს ღმერთს, ვინძლო შეგვიწყალოს ღმერთმა და არ დავიღუპოთ" . მოცემულ შემთხვევაში ჩვეულებრივ მოვლენასთან გვაქვს საქმე. წარმართები საკუთარი ღვთაებების გარდა სხვა ღმერთების არსებობასაც აღიარებდნენ და სწორედ ამიტომ მიმართავენ წინასწარმეტყველს, იქნებ მის მიერ რწმენილმა უფალმა წყალობით მოხედოს სიკვდილისთვის განწირულებს. მხ. 7. 'თქვა ერთმანეთში ხალხმა: მოდით, წილი ვყაროთ და გავიგოთ, ვის გამო ჩავცვივდით ამ განსაცდელში. ყარეს წილი და შეხვდა წილი იონას" . გამოთქმულია მოსაზრება, რომ წილისყრისას შესაძლოა, დანიშნული ქვა გამოიყენეს. მიმდინარე განსაცდელში დამნაშავედ იონა გამოვლინდა. ძველ დროში ხალხი უბედურებას კონკრეტულად რომელიმე პიროვნებას და მის მიერ აღსრულებულ ცოდვას უკავშირებდა. მართალი იობის განსაცდელი ამის ნათელი დასტურია. ნეტარი იერონიმე: მეზღვაურები, რომელთაც ხომალდზე ყოფნის მრავალწლიანი გამოცდილება გააჩნდათ, ზედმიწევნით ზუსტად ცნობდნენ ზღვის ბუნებას. მათ ჩვეულებრივი ტალღები რომ ენახათ, როგორც უწინარესაც არაერთხელ მომხდარა, არ დაუწყებდნენ ძიებას დამნაშავეს. მაგრამ საქმე ისაა, რომ გაუგონარი ზღვის ღელვა იხილეს და მიხვდნენ, რომ ეს ვიღაცის ფრიად დიდი შეცოდების შედეგი იყო. ამიტომაც შეეცადნენ, წილისყრით გამოეკვლიათ დამნაშავე). მხ. 8-10. ‘ჰკითხეს: გვითხარი, ვის გამო ჩავცვივდით ამ განსაცდელში; რა ხელობის კაცი ხარ, საიდან მოდიხარ, სადაური ხარ, რა რჯულისა? მიუგო: ებრაელი ვარ, მოშიშარი უფლისა, ცათა ღმერთისა, რომელმაც ზღვა და ხმელეთი შექმნა. დიდად შეეშინდათ ამ კაცებს, უთხრეს: ეს რა ჩაგიდენიაო, როცა გაიგეს, რომ უფლის პირისგან იყო გაქცეული; რადგან თვითონვე გამოუტყდა" . მართალია, მეზღვაურებისთვის გაცემული იონას პასუხი ტექსტში საკმაოდ მოკლედაა წარმოდგენილი, მაგრამ, სავარაუდოდ, ის ყველაფრის შესახებ დეტალურად უყვება მსმენელს: თუ როგორ მოუწოდა უზენაესმა ნინევში გასამგზავრებლად და რა მოიმოქმედა მან ამის საპირისპიროდ. ნეტარი იერონიმე: მეზღვაურები ძლიერ შეშინდნენ, რადგან მიხვდნენ, რომ ხომალდზე მყოფი პიროვნება წმინდა ადამიანია წმინდა მოდგმიდან. დიდია ის, ვინც გარბის, მაგრამ უზომოდ აღმატებულია ის, ვინც გაქცეულს დასდევნებია). წმ. კირილე ალექსანდრიელი: ხომალდზე მყოფი ადამიანები დამნაშავის გამოვლენისას ძლიერ დაინტერესდნენ, თუ რაში მდგომარეობს ბრალდებულის შეცოდება. ისინი ითხოვენ, რომ იონამ საკუთარი წარმომავლმობა, საცხოვრებელი ქალაქი, ეროვნება გაამხილოს, რათა ამის მიხედვით გაიგონ, რომელი ღმერთი მრისხანებს ეგზომ ძლიერად. მეზღვაურებს ეგონათ, გამოიკვლევდნენ რა იონას ღმერთის ვინაობას, თაყვანს მიაგებდნენ და ამით მის რისხვას დააცხრობდნენ. რაჟამს იონამ საკუთარი თავი ზეცისა და ქვეყნის შემოქმედი ღმერთის მონად გამოაცხადა, მაშინვე გულისხმაჰყვეს, რომ მათ წინაშე მდგომი ადამიანი უზენაესს გაურბოდა. როგორ მიხვდნენ ამას? იმით, რომ იუდეველებს ეკრძლებოდათ საკუთარი სამშობლოს მიტოვება და წარმართებთან აღრევა). მხ. 11. ‘ჰკითხეს: რა უნდა გიყოთ, რომ ზღვა დაგვიწყნარდეს? რადგან ზღვა კვლავინდებურად ღელავდა" . მეზღვაურები ფიქრობენ, თუ რა მოუხერხონ წინასწარმეტყვრელს. ჩვეულებრივ შემთხვევაში ისინი ყოველგვარი გამოძიების გარეშე გაუსწორდებოდნენ ღვთის განმარისხებელს, მაგრამ ხედავენ, რომ მათ წინაშე უფლის რჩეული იმყოფება და ვერ ბედავენ, განაჩენი თავად გამოიტანონ. ნეტარი იერონიმე: ასეთია მეზღვაურების იონასადმი მიმართვა: ამბობ, რომ შენ გამო აღელვდა ზღვა, აღიძრა გრიგალი, ავადმყოფობის მიზეზს შენ ასახელებ?! მაშ, მისი კურნების გზაც თავად გვიჩვენე). მხ. 12. ‘მიუგო: ამიღეთ, გადამაგდეთ ზღვაში და ზღვა დაგიწყნარდებათ, რადგან ვიცი, ეს დიდი ქარიშხალი ჩემს გამო დაგატყდათ თავს" . იონა ღვთის წინაშე დანაშაულს განიცდის და საკუთარი თავისთვის ამ განცდის შესაბამისი სასჯელი გამოაქვს: წინასწარმეტყველი მზადაა, დათმოს ის, რაც ადამიანისთვის ყველაზე ძვირფასია სიცოცხლე. ამავდროულად ჩანს მისი მზრუნველობა გემზე მყოფი ადამიანების მიმართ. თუ იონა ხომალდზე დარჩება, მთელი შემადგენლობა დაღუპვისთვისაა განწირული. იგი თანახმაა, თავი გასწიროს სხვათა გადასარჩენად. მხ. 13-14. ‘მოუსვეს ნიჩბები, რომ ხმელეთს მისდგომოდნენ, მაგრამ ვერაფერს გახდნენ, რადგან ზღვა კიდევ უფრო აუბობოქრდათ. მაშინ შეჰღაღადეს უფალს და უთხრეს: ჰე, უფალო, ნუ დაგვღუპავ ამ კაცის გამო, მაგრამ ნურც მართალ სისხლს მოგვკითხავ. რადგან ისე მოაწყვე, უფალო, როგორც გინდოდა" მეზღვაურები ძალას არ იშურებდნენ, რომ იონა ნაპირზე გადაესვათ, მაგრამ რაჟამს ჩანაფიქრის განუხორციელებლობაში დარწმუნდნენ, უფალს თხოვნით მიმართეს, რათა მართალი კაცის მოკვდინებისთვის პასუხი არ მოჰკითხოდათ. ებრაული გადმოცემის თანახმად, ამ ადამიანებმა იუდაური რჯული მიიღეს და შემდგომში მათგან რწმენილი ღმერთი იქადაგეს. ნეტარი იერონიმე: ღვთის რჩეული ერი თავის დროზე იძახდა: 'ჯვარს აცვი, ჯვარს აცვი" , ხოლო მეზღვაურებს წინასწარმეტყველის მოკვდინება დაბრკოლების გარეშე ძალუძთ, ისინი კი საკუთარ სიცოცხლეს საფრთხის ქვეშ აგდებენ და მთელი ძალით ცდილობენ მის გადარჩენას). მხ. 15-16. 'აიღეს და ზღავაში გადააგდეს იონა და ზღვამ შეწყვიტა ღელვა. დიდად შეეშინდათ ამ კაცებს უფლისა; მსხვერპლი შესწირეს და აღთქმები დაუდეს" . ნეტარი იერონიმე: მსხვერპლი იგულისხმება არა პირადპირი მნიშვნელობით, არამედ ამით ნაუწყებია, რომ მეზღვაურებმა ღმერთს სული შემუსვრილი, გული შემუსვრილი და დამდაბლებული მიუძღვნეს). არსებობს უწყება, რომ ამ ადამიანებმა დადეს აღთქმა, იერუსალიმის ტაძარში იუდაური რჯულის შესაბამისად განედიდებინათ ღმერთი, რაც მოგვიანებით აღასრულეს. წმ. კირილე ალექსანდრიელი: ხომალდზე მყოფნი, ხედავენ რა ზღვის დამშვიდებას, თავიანთ ცდომილ რელიგიურ შეხედულებებს დაუტევებენ და ჭეშმარიტ ღმერთს აღიარებენ). თავი 2 მხ. 1. ‘მოავლინა უფალმა დიდი თევზი და შთაანთქმევინა იონა. სამი დღე და სამი ღამე დაჰყო იონამ თევზის სტომაქში" . ხმელთაშუა ზღვაზე გასულ ხომალდებს, როგორც წესი, დიდი ზომის თევზები - ვეშაპები და ზვიგენები გვერდიგვერდ მიჰყვებოდნენ, განსაკუთრებით მაშინ, როდესაც წყლის ბინადრები მოსალოდნელი საფრთხის მოახლოებას გრძნობდნენ. ასევე მოხდა ამ შემთხვევაშიც. ზღვაში გადაგდებისთანავე წინასწარმეტყველი ერთ-ერთმა თევზმა უმალვე შთანთქა. ბიბლიური თხრობისადმი კრიტიკულად განწყობილი მკვლევარნი იონას თევზის მუცელში ყოფნას არარეალურ მოვლენად მიიჩნევენ და ცდილობენ, წარმოდგენილი უწყება სიმბოლურ-ალეგოლიური მნიშვნელობით მიმოიხილონ, ნაწილმა კი ხსენებული ადგილი მითად გამოაცხადა. ებრაელი რაბინები და პროტესტანტი ეგზეგეტები თვლიან, რომ წიგნს ზღაპრული ელფერის მქონე ცნობები უნდა გამოეყოს და შედეგად რეალურ ისტორიას მივიღებთ. მათი თქმით, წინასწარმეტყველი ნამდვილად გაიგზავნა ნინევში საქადაგებლად, მაგრამ მან ურჩობა გამოიჩინა და თარშში გაიქცა. მგზავრობისას ძლიერი გრიგალი ამოვარდა, ხომალდი დაიმსხვრა, ზღვაში აღმოჩენილი იონა კი მეორე ხომალდის გემბანზე აიყვანეს, რომელსაც სახელად ‘ვეშაპი" ერქვა. სწორედ ამ ‘ვეშაპში" იმყოფებოდა წინასწარმეტყველი სამი დღის მანძილზე. გემიდან იონა ნაპირზე გადადის, მომხდარით შეძრწუნებული და ღვთის ურჩობის გამო სინანულით აღსავსე ასურეთის დედაქალაქისკენ მიემართება. არსებობს განსხვავებული მოსაზრებაც, რომ თითქოს იონა გემის დაღუპვის შემდეგ იქვე, ზღვაში მოცურავე მკვდარ ვეშაპს ჩაეჭიდა და ტალღებმა იგი ერთ-ერთ სანაპიროზე გარიყა. მორიგი განმარტების თანახმად, იონა თარშში მიცურავდა და გემის ქვედა ნაწილში განმარტოებულს ეძინა. სწორედ ამ დროს ამოვარდა ძლიერი ქარი. წინასწარმეტყველი, რეაგირებს რა ბუნებრივ მოვლენებზე, სიზმრადაც სტიქიის შემოტევას განიცდის. სიზმარშივე ხედავს იონა, როგორ მიმდინარეობს გემზე წილისყრა და უბედურების მიზეზად სწორედ ის სახელდება. შემდგომ მას ზღვაში გადაისვრიან და იქვე მოცურავე ვეშაპი შთანთქავს, თუმცა მისდა გასაკვირად, ვეშაპის მუცელშიც აგრძელებს სიცოცხლეს და თევზის წიაღიდან შეჰღაღადებს უზენაესს ხსნას. უფალი ისმენს ვედრებას და ვეშაპი იონას ერთ-ერთ ნაპირზე ამოსვამს. წინასწარმეტყველს ეღვიძება. იგი ხედავს, რომ რეალურად საფრთხე დიდია. სიზმარსა და ცხადში მიღებული შთაბეჭდილებებით შეძრწუნებული იონა ღვთის წინაშე აღიარებს საკუთარ შეცოდებას, უკან ბრუნდება და საუფლო მოწოდებას აღასრულებს… დეკან. იოანე სოლოვიოვი: იონას წიგნთან დაკავშირებულ საკუთარ ბოლო შრომაში: Aენიგმატე პრისცი ორბის Iონას ინ Iუცე ინ ჰისტორია Mანასსის ეტ Iოსიაე, გარდტი იონას წიგნის ავტორად იუდეის მეფე იოშიას თანამედროვე მღვდელმთავარ ხელკიას ასახელებს, რომელმაც მეფეების - მანასესა და იოშიას დროინდელი იუდეის სამეფოს მდგომარეობა თითქოსდა ალეგორიულად აღწერა და იონას წიგნს ორ ტოლ ნაწილად ყოფს. პირველ ნაწილში (თავები 1, 2), გარდტის აზრით, მანასეს ისტორიაა მოთხრობილი, ხოლო მეორეში (თავები 3, 4) – იოშიას შესახებ ამბები. ისტორიული მოვლენები, გარდტის თქმით, იონას წიგნში შემდეგნაირად გადმოიცემა: კერპმსახურებისკენ მიდრეკილი უკეთური მანასე საკუთარ სამეფოში კერპების სახელზე საკურთხეველთა აღმართვის ნებართვას იძლევა, რითიც უზომოდ განარისხებს უფალს. ასურელთაგან შეჭირვებული მეფე იაჰვეს ნების წინააღმდეგ მათთან დაპირისპირებას განიზრახავს, მიუხედავად იმისა, რომ წინასწარმეტყველთაგან არაერთგზის მოისმენს ასურეთის ძლიერების ზეგარდამო ზღვარდადებული აღსასრულის შესახებ. ღვთისაგან შემწეობის იმედის არმქონე მანასე კავშირს სარდეს ძლევამოსილ მეფესთან ამყარებს. ურჩობისა და ურწმუნოების გამო არ დააყოვნა იაჰვემ მისი დასჯა: როგორც კი ასურელმა იერარქმა განდგომის შესახებ გაიგო, მყისვე თავს დაატყდა იუდას. მიუხედავად ყველანაირი ძალისხმევისა, რომ თვიდმყოფადობა შეენარჩუნებინათ, რჩეული ერის სამეფოს არაფერმა უშველა. იერუსალიმიც გარემოიცვა მტერმა, ხოლო მანასე მიწისქვეშა საიდუმლო გვირაბებით განიზრახავდა ქალაქიდან გაქცევას. ასურელებმა იუდეველი მეფის ჩაბარება მოითხოვეს. იერუსალიმის მოსახლეობამ მომხდურის სურვილი აღასრულა და საკუთარი მეფე მტერს გადასცა, როგორც მიზეზი თავსდატეხილი განსაცდელისა. ბორკილდადებული მანასე მდინარე ორონტის სანაპიროზე მდებარე ქალაქ ლიბონში წაიყვანეს, სადაც გულმოდგინე ვედრებით მიმართა მან ღმერთს და შედეგად კვლავ სამშობლოში დააბრუნეს. იონას წიგნის მესამე და მეოთხე თავებში, გარდტის თქმით, ალეგორიული თხრობა ამჯერად მეფე იოშიას უკავშირდება: რაჟამს მიდიელი მეფე ფრაოტი ასურელთა დედაქალქს დაესხა თავს და ალყაში მოაქცია, იოშია ფიქრობდა, რომ ნინევი დაეცემოდა, ხოლო იუდეა დაუძინებელი მტრისგან ერთხელ და სამუდამოდ გათავისუფლდებოდა. მაგრამ ასურელებმა შეწყალების სურვილით ლოცვა აღუვლინეს ღმერთს. ფრაოტმა ქალაქის გარშემო არსებული ალყა მოხნა, ხოლო თავად ჯარის უდიდეს ნაწილთან ერთად დაიღუპა. ასურელთა დედაქალაქი გადარჩა. ძლიერ დამწუხრდა იოშია, რადგან მტრის უღლისგან საკუთარი სამშობლოს გათავისუფლების იმედი დაკარგა. როდესაც ფრაოტის ვაჟი ქსერქსე სკვითთა ურიცხვი ჯარით კვლავ ნინევს მიადგა, მამის გამო რომ შური ეძია, იოშიას ისევ იმედი მოეცა, თუმცა საკმაოდ ხანმოკლედ, რადგან სკვითების არმიამ, ისარგებლა რა ქსერქსეს არყოფნით, მიდიაში შეიჭრა და ნინევიური ლაშქრობის გეგმა ჩაშალა. მეხის ხმასავით ესმა იოშიას ახალი ამბავი, რადგან სკვითებმა არა მარტო ასურელთა დედაქალაქი გაათავისუფლეს, არამედ პალესტინამდეც მოაღწიეს. იუდეველი წინასწამრეტყველები უმძიმეს მდგომარეობაში აღმოჩენილ მეფეს ასურელთა დედაქალაქის მომავალი დაცემის გარდაუვალობით ამშვიდებდნენ. თითქოს ასეთია იონას წიგნის საფუძვლად გამოყენებული ნამდვილი ისტორია, სადაც იონა იუდეველი მეფეების სახეა, ხომალდი – იუდეის სამეფოსი, მეზღვაურები ამ სახელმწიფოს მკვიდრნი არიან, სარდე – თარშთანაა კავშირში, ნინევი – ნინევიასთან, ვეშაპი – ასურელების სიმბოლოა, აყირო – მიდიელების, დანარჩენი კი თავისთავად გასაგებია). უწყებას წინასწარმეტყველის საკუთრივ ვეშაპის მიერ შთანთქმის შესახებ შუასაუკუნეების დასასრულს მოღვაწე რიგი განმმარტებლებისა მცდარ ინფორმაციად მიიჩნევს, რადგან მათი თქმით, ვეშაპი არის არსება, რომელსაც ვიწრო საყლაპავი მილი გააჩნია, იგი მხოლოდ მცირე ზომის თევზებით იკვებება და, შესაბამისად, წარმოუდგენელია, მას ადამიანის გადაყლაპვა შესძლებოდა. ‘უნდა ითქვას, რომ აღნიშნული მოსაზრება ვეშაპებთან დაკავშირებით ვერანაირ კრიტიკას ვერ უძლებს, რადგანაც მეცნიერთაგან დადასტურებულია ვეშაპთა ისეთი სახეობების არსებობა, რომლებსაც საკმაოდ განიერი საყლაპავი გააჩნიათ და დაუბრკოლებლად ძალუძთ ადამიანის შთანთქმა" . ხმელთაშუა ზღვაში ბინადრობს ვეშაპის განსაკუთრებული სახეობა, რომელიც ერთი უცნაური თავისებურებით გამოირჩევა სხვათაგან. ესაა ეგრეთწოდებული რორკვალი, ანუ ‘ნაკეცებიანი ვეშაპი". მისი განსაკუთრებულობა იმაში მდგომარეობს, რომ აღნიშნულ სახეობას ქვედა ყბის ქვეშ უზარმაზარი ზომის ნაოჭებიანი ტომარა გააჩნია, სადაც თავისუფლადაა შესაძლებელი საკმაოდ მოზრდილი სხეულების განთავსება, ისე რომ გადამუშავებას ისინი არ ექვემდებარებიან. რორკვალები სიგრძეში ხშირად ოც მეტრს აღემატებიან და მათი ტომრის სიდიდე ოთხ მეტრამდე აღწევს, სადაც, ბუნებრივია, თავისუფლად განთავსდება ადამიანი მკვლევართა ნაწილის აზრით, თევზი, რომელმაც შთანთქა წინასწარმეტყველი, ზვიგენის გვარს განეკუთვნებოდა და ‘კაცისმჭამელი ზვიგენის" სახეობას წარმოადგენდა. ხსენებული სახეობა ხმელთაშუა ზღვაში მრავლად ბინადრობს. მათი სიდიდე ათ მეტრს აღემატება. საფრთხის მოახლოებისთანავე ისინი საკუთარ შვილებს ყლაპავენ და მოგვიანებით კვლავ უკან ამოანთხევენ. დეკან. იოანე სოლოვიოვი: წინასწარმეტყველის თავსგადამხდარი ისტორიის შესახებ მკვლევარი გოლხორდი ამგვარ მსჯელობას გვთავაზბს: ‘იონას წიგნში გვიან ჩაწერილ ხალხურ ლეგენდას ასეთი ფაქტი უდევს საფუძვლად. ერთ-ერთმა ასურელმა მეფემ, სავარაუდოდ ფულმა, ისრაელს ომი გამოუცხადა. ისრაელის მეფე იერობოამ II მასთან მოსალაპარაკებლად იონას აგზავნის, რომელმაც მოსალოდნელი საფრთხე უნდა დაძლიოს. მიემართებოდა რა ფულისკენ, უეცრად წინასწარმეტყველს, დავალების უკეთ წარმართვისთვის, აზრად მოუვიდა, რომ ასურელი მეფის წინაშე საკუთარი თავი წარედგინა არა როგორც პოლიტიკურ მოღვაწეს, არამედ იაჰვესგან წარგზავნილს. და მან გადაწყვიტა სწორედ ასე ემოქმედა. მაგრამ უეცრად შიში დაეუფლა, რადგან მოფიქრებული გეგმა, შესაძლოა, უშედეგო აღმოჩენილიყო. და აი, იოპეში გარბის იგი, იქიდან კი - თარსისში, საკუთარ თანამემამულეთა მზერას რომ მიემალოს. ზღვაზე გრიგალისას, წილისყრის მიერ განსაცდელში დამნაშავედ გამოვლენელი იონა, ნავზე გადასვეს. მოულოდნელად ნაპირსაც მიაღწია მან. იონამ მომხდარი შემთხვევა დაგეგმილი საქმის აღსასრულებელ მითითებად მიიღო, კვლავ ნინევისკენ გაემართა და ფულს ისეთი შემართებით ესაუბრა ყოვლისშემძლე იაჰვეს შესახებ, რომ ცრუმორწმუნე დესპოტი ძლიერ დაფრთხა და ღვთისადმი საყოველთაო მიმართვის თაობაზე მიიღო გადაწყვეტილება. რაჟამს იონა განმარტოებით მოელოდა საქმის დასასრულს, კვლავ მღელვარება დაეუფლა, ისევ გაგრილდა ჩაფიქრებული საქმისადმი იგი, მაგრამ აყიროს საამო ჩრდილთან დაკავშირებული მოვლენის გზით მინიჭებულმა სიამოვნებამ მას მწუხარება მალევე შეუმსუბუქა და შეჭირვებულ სულში კვლავაც მშვიდობამ დაისადგურა"). ნეტარი იერონიმე: ღმერთმა სიკვდილსა და ქვესკნელს იონას მიღება უბრძანა. რამდენადაც ხარობდა სიკვდილი წინასწარმეტყველის შთანთქმისას, იმდენადვე მწუხარებდა მისი განტევებისას. თევზის მუცელში სამდღიანი ყოფნის მნიშვნელობა თავად მაცხოვარმა განმარტა, ამიტომაც მასზე რაიმეს დამატება აღარაა საჭირო. აღნიშნული მოვლენა თითქოს, ერთი შეხედვით, ძნელად დასაჯერებელია, მაგრამ ჩვენ არაერთი მოწმობა გვაქვს წმინდა წერილში ამა თუ იმ მოვლენის შესახებ. გავიხსენოთ სამი ყრმა – ანანია, აზარია და მისაელი, რომლებიც გახურებულ ღუმელში ჩააგდეს და გადარჩნენ. ორად გაყოფილი მეწამული ზღვა, სადაც იუდეველნი ვითარცა ხმელეთზე გავიდნენ. მშიერი ლომები, რომელთაც ხაროში ჩაგდებულ დანიელს არაფერი ავნეს და პირიქით, შიშით უმზერდნენ. რაჟამს იონა მიხვდება, რომ თევზის მუცელში მყოფს სიცოცხლე შეუნარჩუნდა, მხნეობამოკრებილი უფალს სასოებს და ლოცვით მიმართავს მას). წმ. კირილე ალექსანდრიელი: ღმერთი თავისი ყოვლისშემძლე ძალით ვეშაპს ხომალდისკენ მიმართავს, რადგან საკმარისია, მხოლოდ რამ ინებოს მან, რომ ნანებები მყისვე აღესრულება. ჩვენ არ ვამბობთ, თითქოს ღმერთი ვეშაპს იმგვარად უხმობს, როგორც ადამიანებს ან ანგელოზებს, რადგან ამ უკანასკნელთ უზენაესი მათი გონიერების შესაბამისად ეურთიერთობება, ხოლო უსულო არსებებს, სტიქიებს განსხვავებულად იმორჩილებს. ვეშაპმა გადაყლაპა წინასწარმეტყველი და საკუთარი წიაღით სამი დღე-ღამე ატარა. მრავალი იკითხავს: როგორ შეიძლებოდა ადამიანი სამი დღის მანძილზე ასეთ ვითარებაში ცოცხალი დარჩენილყო? ასეთებს ამგვარად ვუპასუხებთ: ეს უდიდესი სასწაულია, რის არსშიც წვდომა და განჭვრეტა ადამიანის გონებისთვის შეუძლებელია, მაგრამ თუ ვიტყვით, რომ ეს ღმერთმა აღასრულა, განა ძალუძს მასში ვინმეს ეჭვის შეტანა? ყოვლისშემძლე არსს ბუნებათა თვისებების ცვალებადობა ხელეწიფება; მისი ნებით ხრწნადი უხრწნელებით იმოსება და პირუკუ, მყარი, უხრწნელი საპირისპირო მდგომარეობაში აღმოჩნდება, რადგან ყოველი ქმნილება იმგვარ ბუნებას ფლობს, როგორსაც ღმერთი ინებებს. ისიც უნდა აღვნიშნოთ, თუ როგორ ყვებიან ელინები თავიანთ მითებში, რომ ჰერაკლე, ზევსისა და ალკმენეს ძე, ვეშაპმა გადაყლაპა, მოგვიანებით კი მან თავი დაიხსნა, მაგრამ ვეშაპის კუჭში არსებული სიცხისგან მთლიანად დაკარგა თმები. ახალშობილიც დედის წიაღში ყოფნისას მოკლებულია სუნთქვის რამ ძალას, მაგრამ მიუხედავად ამისა არაფერი მოსდის, პირიქით, იზრდება და ვითარდება ღვთის სასწაულმოქმედებით დაცული. არავის გამოუთქვამს ეჭვი ამის შესახებ მიუხედავად იმისა, რომ ვერც ზემოხსენებულ მოვლენას სწვდება ადამიანის გონება. იონა ქრისტე მაცხოვარს განასახიერებდა. უნდა აღვნიშნოთ, რომ მთელი სამყარო საფრთხის წინაშე იყო, კაცობრიობა ცოდვის წყვდიადსა და უკეთურებას აბობოქრებული ტალღების მსგავსად დაენთქა. ვნებები ზღვაზე აზვირთებული ძლიერი ტალღების დარად ეკვეთებოდნენ ადამიანს და ძირფესვიანად ეუფლებოდნენ მას. ყოველივე ეს დემონისა და მისი ხელმწიფების ქვეშ მყოფი ადამიანის საქმეებია. ვიმყოფებოდით რა ამგვარ მდგომარეობაში, შემოქმედი ღმერთი და მამა მოწყალე გვექნა და თავისი კურთხეული ძე გარდამოგვივლინა, რომელმაც მიიღო ადამიანური ბუნება, მოვიდა ქვეყნად, საკუთარი ნებით იტვირთა სიკვდილი, რითიც მყუდროჰყო ტალღების მღელვარება, დააცხრო გრიგალი, რადგან მისი სიკვდილით ვართ დახსნილნი). დეკან. იოანე სოლოვიოვი: 1758 წლის ერთ ჩვეულებრივ დღეს მოვლენები ასე განვითარდა: ხმელთაშუა ზღვაში გასული ხომალდიდან ერთერთი მეზღვაური უეცრად გემბანის მიღმა აღმოჩნდა. მას მყისვე ზვიგენი მიუახლოვდა და ადამიანი უზარმაზარი ურჩხულის ხახაში გაუჩინარდა. ტრაგიკულად განვითარებული მოვლენების თვითმხილველმა მენავეთმოძღვარმა ბრძანა, ზვიგენისთვის ყუმბარა ესროლათ. გაშვებული ტყვია ზღვის ბინადარს ისეთი მოხერხებით მოხვდა, რომ მან მაშინვე უკან ამოანთხია ხახაში გაუჩინარებული მეზღვაური. იგი წყალში ჩაშვებულ ნავზე ცოცხალი ამოიყვანეს, მხოლოდ მცირეოდენი ჭრილობა და დაბეჟილობა ჰქონდა. რაც შეეხება მონადირებულ ზვიგენს, მისი სიგრძე 7 მეტრს აღწევდა, სიგანე – 3-ს და 380 კგ-მდე იწონიდა). დეკან. ალექსანდრე მენი: პირველი ქრისტიანები იონას თავსგადამხდარ მოვლენებს ხშირად გამოსახავდნენ კატაკომბების კედლებზე, ღვთისადმი ზღვის უფსკრულიდან აღმომხდარი წინასწარმეტყველის ვედრება კი ახალი აღთქმის ეკლესიაში საცისკრო საგალობლის მეექვსე კანონს დაედო საფუძვლად . საყოველთაოდ ცნობილი ფაქტები არსებობს, როდესაც ადამიანი ვეშაპის მუცელში ყოფნის მიუხედავად ცოცხალი გადარჩენილა. ერთ-ერთი ასეთი შემთხვევის შესახებ ცნობა ბრიტანული ადმირალიტეტის არქივებშია დაცული. საუბარია მეზღვაურ ჯეიმს ბარტლის გადარჩენის თაობაზე, რომელიც მსახურობდა ხომალდზე სახელწოდებით ‘აღმოსავლეთის ვარსკვლავი". 1891 წელს იგი მონაწილეობას ღებულობდა ვეშაპებზე გამართულ ნადირობაში. საარქივო მასალების თანახმად, უეცრად ჯეიმსი ხომალდიდან ღია ზღვაში გადავარდა და მოულოდნელად გამოჩენილმა დიდმა თევზმა გადაყლაპა, რომლის წიაღშიც მეზღვაურმა რამდენიმე საათი გაატარა. მას შემდეგ, რაც ეკიპაჟის დანარჩენმა წევრებმა აღნიშნული ზღვის ბინადარი მოაკვდინეს, დაკარგული მეგობარი ცოცხალი აღმოაჩინეს. ჯეიმსმა ამ ვითარებაში მხოლოდ მხედველობა დაკარგა. გარდაიცვალა იგი აღნიშნული შემთხვევიდან 15 წლის შემდეგ საკუთარ სამშობლოში, გლოჩესტერში). მხ. 2-3. ‘ლოცვა აღუვლინა იონამ უფალს, თავის ღმერთს, თევზის სტომაქიდან. თქვა: ჭირში მყოფმა შევღაღადე უფალს და მან ხმა გამცა. ქვესკნელის მუცლიდან შველა ვითხოვე და შენ ისმინე ჩემი ვედრება" . იონას ლოცა (მხ. 2-10) სამადლობელი ფსალმუნია, რომლის თითოეული სტრიქონი დავითის ფსალმუნის ამა თუ იმ შესაბამის ადგილს გვაგონებს . არაფერია გასაოცარი, თუკი წინასწარმეტყველმა თავსგადამხდარი საოცარი მოვლენების აღწერისას ნაცნობსა და, ამავდროულად, მისი სულისთვის მრავლისმთქმელ ფსალმუნებს მიმართა. თევზის მუცელში მყოფი იონა ღმერთს გარდაუვალი სიკვდილისგან გამოიხსნის მიზეზით მადლობს. წმ. კირილე ალექსანდრიელი: ვეშაპის წიაღში მყოფი იონა, ინარჩუნებს რა სრულ შემეცნებას, საღვთო მზრუნველობას გულისხმაჰყოფს. ის რწმუნდება, ღმერთი მოწყალეა. წინასწარმეტყველმა იცის, რომ ეს განსაცდელი მის მიერ საღვთო მსახურებაზე უარის თქმის შედეგია და ლოცვას მიმართავს, ლოცვას, რომელშიც უდიდეს მადლიერებას გამოხატავს და ამასთან სიკვდილისგან მხსნელ უზენაესს სადიდებელს აღუვლენს. გაოცებულია რა მისი ხელმწიფებით, საღვთო სიმდაბლეს აქებს. იონა ამბობს, რომ ვედრება შესმენილია. ვფიქრობ, რომ ვითარცა წინასწარმეტყველმა მან ეს მოვლენაც განჭვრიტა).მხ. 4-5. ‘როცა ღურღუმელში, ზღვის გულში ჩამაქანე, როცა მორევმა ჩამითრია, თავზე შენი ტალღა და ღვარი გადამდიოდა, ვთქვი: გაგდებული ვარ შენი პირისგან, ნუთუ ოდესმე მეღირსებამეთქი შენი წმიდა ტაძრის ხილვა?" წმ. კირილე ალექსანდრიელი: იონა გადმოგვცემს, რომ ზღვის უფსკრულამდე დამდაბლდა. იფიქრა, ღვთის მზერა მისგან სამუდამოდ გარემიიქცა და სასოწარკვეთამდე მივიდა, რადგან საშინელი და შემაძრწუნებელი საქმეა უფლის მზერის მიღმა დარჩენა. ამიტომაც ევედრებოდა დავითი: ‘ნუ გარე-მიიქცევ პირსა შენსა ჩემგან და ნუ მიიქცევი რისხვით მონისა შენისაგან" . უფლის სახის განდრეკას აუცილებლად საღვთო რისხვა ახლავს, უფრო სწორად კი, რისხვა უწინარეს ჩნდება და ღვთაებრივ მზერას გარემიაქცევს. იონამ იცის, რომ საღვთო მზრუნველობით ვეშაპის წიაღში მას სიცოცხლე მიენიჭა, მაგრამ წინასწარმეტყველი ეჭვობს, შეძლებს კი ოდესმე უფლის ტაძარში წარდგომას და ამგვარად ლოცვას). თეოდორიტე კვირელი: მე მეგონა, ამბობს იონა, ღმერთი მხოლოდ იერუსალიმში ეცხადებოდა ადამიანებს, ხოლო მოხდა ისე, რომ ვეშაპის მუცელში აღვლენილი ლოცვაც შესმენილია. „ჯოჯოხეთის მუცლად" მოიხსენია იონამ ვეშაპის წიაღი, რადგან განწირული იყო სიკვდილისთვის და მხოლოდ საღვთო მადლით ინარჩუნებდა სიცოცხლეს. ამასთანავე ეს მოვლენა მაცხოვრის სამდღიან დაფლვას განასახიერებს). მხ. 6-7. ‘სულამდე მიწია წყალმა, უფსკრულმა მომიცვა, თავზე ლელი შემომეწნა, მთების ფესვებამდე ჩავედი; მიწა სამუდამოდ ჩაირაზა ჩემს უკან, მაგრამ შენ ქვესკნელს გამოსტაცე ჩემი სიცოცხლე, უფალო, ღმერთო ჩემო! როცა სულს ვღაფავდი, ვახსენე უფალი და ჩემმა ვედრებამ შენამდე შეაღწია შენს წმინდა ტაძარში" . იონა გულისხმაჰყოფს, რომ დაღუპვისთვის განწირულ ადამიანს ღმერთმა ხელი აღუპყრა და მადლიერების გრძნობით სავსე სიტყვებს ზეცად აღავლენს. მხ. 9-10. ‘ამაოებათა მსახურნი ვერ ეღირსებიან წყალობას! მე კი მსხვერპლს შემოგწირავ სამადლობელი სიტყვით; შევასრულებ, რაც აღთქმული მაქვს. უფლისგან არის ხსნა!" წმ. კირილე ალექსანდრიელი: იონა წინასწარმეტყველი იესო ქრისტეს წინასახეა. მისი ლოცვა სიმბოლურად მაცხოვრის მიერ გეთსიმანიის ბაღში აღვლენილ ვედრებას განასახიერებს: ,,უფალო, უკეთუ შესაძლებელარს, თანაწარხედინ ჩემგან სასუმელი ესე" . მაცხოვრის ადამიანური ბუნება უდიდეს შიშსა და შეძრწუნებას მოეცვა, მაგრამ ჯოჯოხეთში ჩასვლისას გამოთქვა თუ არა მან რამ ადამიანური, ეს მხოლოდ თავად უწყის, რადგან საშიშია ამის შესახებ რაიმეს მტკიცება. ჩვენ ვხედავთ, რომ პეტრე მოციქული მაცხოვარს განუკუთვნებს ფსალმუნის სიტყვებს: ‘არა დაუტეო სული ჩემი ჯოჯოხეთს შინა, არცა სცე წმიდასა შენსა ხილვად განსახრწნელი" ). მხ. 11. ,,უბრძანა უფალმა თევზს და მან ხმელეთზე გადმოანთხია იონა" . იოსებ ფლავიოსის ცნობით ვეშაპმა იონა შავი ზღვის სანაპიროზე გამორიყა, ხოლო მეორე მოსაზრების თანახმად, წინასწარმეტყველი ხმელთაშუა ზღვის ნაპირზე, პალესტინის კუთვნილ მიწაზე უბრუნდება ხმელეთს. დეკან. იოანე სოლოვიოვი: იონას ვეშაპის მუცელში სამდღიანი ყოფნის შესახებ წარმოდგენილ უწყებას მრავალი კრიტიკოსი გამოუჩნდა. მათმა ნაწილმა მიიჩნია, რომ აღნიშნული ბიბლიური თხრობა სხვა არაფერია, თუარა ცნობილი ბერძნული მითის ინტერპრეტაცია: პოსეიდონმა და აპოლონმა ზეცის მბრძანებლის, ზევსის დავალებით მეფე ლაომედეს ქალაქი ტროა გარშემო მძლავრი კედლების აგების საშუალებით გაამაგრეს. როდესაც ისინი სამუშაოს დაასრულებენ, ლაომედე დაპირებულ გადასახადზე უარს განუცხადებს და პოსეიდონსა და აპოლონს საკუთარი სახელმწიფოდან გააძევებს. განრისხებულმა ღმერთებმა სამაგიეროს გადახდა გადაწყვიტეს: აპოლონმა მომაკვდინებელი წყლულებით შემუსრა ქალაქი, ხოლო პოსეიდონმა ზღვის სიღრმიდან ადამიანთა შთანმთქმელი საშინელი ცხოველი მოავლინა. ორაკულის რჩევის თანახმად ტროის მოსახლეობა მხოლოდ ერთი ხერხის გამოყენებით თუ დაიხსნიდა თავს: მეფე ლაომედეს ზღვის ურჩხულისთვის საკუთარი ქალიშვილი - გეზიონა უნდა გადაეცა. შეჭირვებულმა ქალაქის მოსახლეობამ საკუთარი მეფე აიძულა, რომ შვილი მხეცისთვის შესაჭმელად გაეწირა. და აი, გეზიონას ზღვის სანაპიროზე, ერთ-ერთ კლდეზე მიამაგრებენ. სადაცაა შიშის მომგვრელი ზღვის ბინადარიც უნდა გამოჩნდეს და მშვენიერი ასული გადაყლაპოს, რომ უეცრად ტროაში არგონავტების მიერ ამაზონკების წინააღმდეგ მოწყობილი ლაშქრობიდან ჰერაკლე ჩამოდის. როდესაც სახელგანთქმული გმირი მშვენიერ ასულს იხილავს და მისი მოსალოდნელი ბედის შესახებ მოისმენს, გეზიონას გადარჩენის პირობას იძლევა, თუმცა სამაგიეროდ ტროელ მეფეს ზევსის მიერ ნაჩუქარ ცხენს მოსთხოვს. ლაომედე შემოთავაზებას თანხმდება. მახვილით შეიარაღებული ჰერაკლე ზღვის ურჩხულს ხახაში ჩაუხტება და სამი დღის მანძილზე მის შიგნეულობას მუსრს ავლებს, რის შემდეგაც მოკლული ცხოველიდან გარეთ გამოდის. უშიშარ გმირს მხოლოდ ერთი ზიანი მიადგა: მას მხეცის წიაღში ყოფნისას თმები მთლიანად დასცვივდა და გამელოტდა… უწყება ჰერაკლეს მიერ ზღვის ურჩხულის წიაღში სამი დღისა და ღამის მანძილზე ყოფნის შესახებ პირველად იუსტინე ფილოსოფოსთან გვხვდება ნაშრომში ‘შეგონება ელინებისადმი" (თავი 14), რაც შემდეგ სხვებთანაც მეორდება. თუკი აღნიშნულ მოვლენას წარმართი მწერლები არ იცნობდნენ და იგი მხოლოდ ქრისტიან მოღვაწეებთან აისახა, საიდან უნდა აეღოთ ამ უკანასკნელთ მსგავსი თხრობა, თუარა ბიბლიური ისტორიიდან? მართალია, ეს ვარაუდია, მაგრამ სავსებით საფუძვლიანი. იუსტინე ჭეშმარიტების მაძიებელი ფილოსოფოსი იყო და როდესაც სინამდვილეს ქრისტიანობაში მიაკვლია, იგი ბუნებრივად დაუპირისპირდა წარმართობას და მისი უსუსურობის დადასტურებას შეეცადა. იუსტინეს ნაშრომებში ხაზგასმით ჩანს აზრი იმის შესახებ, რომ წარმართული ფილოსოფია ღვთაებრივი გამოცხადებიდანაა დასესხებული. შესაბამისად, იმავე ლოგიკით ბერძნული მითი ჰერაკლეს შესახებ იონას ისტორიის გადაკეთებული ვერსიაა. როდესაც იუსტინე აღნიშნულ ორ მოვლენას შორის პარალელს ავლებდა, შესაძლოა, ურჩხულის მუცელში სამდღიანი ყოფნის თაობაზე თხრობა ჰერაკლეს ისტორიას თავად ბუნებრივად შეჰმატა, რაც ადრეულ წყაროებში არსად ასახულა, ხოლო შემდეგ იგივცე ცნობა სხვათაგანაც იქნა გამეორებული… ზემოხსენებული მითის გამოკვლევისას დგინდება, რომ თავდაპირველ, ჰომეროსის დროინდელ შინაარსში ჰერაკლეს მიერ გეზეონას გათავისუფლების შესახებ თხრობა განსხვავებული სახით იყო წარმოდგენილი და არაფერი თქმულა უმამაცესი გმირის ურჩხულის წიაღში ყოფნის თაობაზე, პირიქით, ბრძოლა ჰერაკლესა და ზღვის მხეცს შორის ერთმანეთის პირისპირ მიმდინარეობდა). თავი 3 მხ. 1-3. ‘იყო მეორედ უფლის სიტყვა იონაზე: ადექი, წადი ნინევში, დიდ ქალაქში, და იქადაგე საქადაგებელი, რასაც მე გეტყვი. ადგა იონა და წავიდა ნინევში, როგორც უფალმა უბრძანა. დიდი ქალაქი იყო ღვთის წინაშე ნინევი, სამი დღის სავალი" . ამჯერად წინასწარმეტყველი საღვთო ნებას აღარ ეურჩება, რადგან თავსგადამხდარი განსაცდელები მას საუფლო ნების უზენაესობაში არწმუნებს. განმმარტებლები ვარაუდობენ, რომ სამი დღის სავალ გზაში იგულისხმება არა ქალაქის სიგანე, არამედ მისი გარშემოწერილობა. საშუალო გათვლით ეს მანძილი დაახლოებით 7590 კმ-ს შორის მერყეობს. თუ ძველ ისტორიულ წყაროებს დავეყრდნობით, რომლებიც ბიბლიურ მონაცემებთან ზედმიწევნით თანხმობაში არიან, ნინევის გარშემოწერილობა 80 კილომეტრი იყო, ხოლო დიამეტრი 30 კმ-ს აღწევდა. დეკან. იოანე სოლოვიოვი: ‘დიდი ქალაქი იყო ღვთის წინაშე ნინევი". აღნიშნული სიტყვები არა მარტო სხვა ქალაქებთან მიმართებით წარმოაჩენს ნინევის სიდიდეს, არამედ ღვთისადმი მის დამოკიდებულებას განსაზღვრავს. უზენაესის წინაშე დიდი იყო ის არა იმ მიზეზით, რომ სამი დღე სჭირდებოდა შემოვლას, არამედ აღნიშნულ სიტყვებში, ერთი მხრივ, ქალაქის მკვიდრთა სიამაყით განპირობებული დაპირისპირებაა ნაჩვენები შემოქმედისადმი, ხოლო მეორე მხრივ, დიდია იგი ღვთისაგან მისდამი გამოვლენილი წყალობის მიზეზით. ზემოციტირებულ ბიბლიურ წინადადებაში გამოყენებულია ზმნა, რომელიც წარსულ დროზე მიგვითითებს (‘იყო"), და მასზე დაყრდნობით მკვლევართა ნაწილმა იონას წიგნი გვიანდელ, ტყვეობის შემდგომ ეპოქას განუკუთვნა, რადგან, მათი თქმით, წიგნში გადმოცემული მოვლენების აღწერისას ასურეთის დედაქალაქი აღარ არსებობდა და, ბუნებრივია, მოძღვრების შემდგენელმა ქალაქის შესახებ საუბარში წარმოადგინა ზმნა ‘იყო". მაგრამ უსამართლოა ამგვარი მსჯელობა. საქმე ისაა, რომ მოცემულ შემთხვევაში გამოყენებულია შესაბამისი ფორმა პრატერიტუმ, ანუ აწმყო დაკავშირებული წარსულთან. აქ პრატერიტუმ ფორმით მოხმობილი ზმნა ‘იყო" გვიჩვენებს, რომ წინასწამრმეტყველი ისტორიას წარსულის სახით გვთავაზობს და საუბრობს იმის შესახებ, რაც თითქოს ოდესღაც მომხდარი ფაქტია, მაგრამ სინამდვილეში სწორედაც რომ აწმყოს გულისხმობს. ავტორმა უბრალოდ სხვა ზმნებთან შესაბამისობაში წარმოგვიდგინა ნინევის თაობაზე უწყება, რადგან იქვეა ნათქვამი: ‘ადგა" და ‘წავიდა" (შდრ. ‘ადგა იონა და წავიდა ნინევში, როგორც უფალმა უბრძანა. დიდი ქალაქი იყო ღვთის წინაშე ნინევი, სამი დღის სავალი"). ამრიგად, განხილული ზმნის წარსულ ფორმას სინქრონული იმპერფექტი ეწოდება და მისი გამოყენებით წიგნის ავტორი საკუთარ თავს აწმყოზე ყოველგვარი მითითებისგან ათავისუფლებს. წარმოდგენილი ბიბლიური ციტატის პერიფრაზი იქნება: დგება იონა და მიდის ნინევში, როგორც უფალმა უბრძანა. დიდი ქალაქია ღვთის წინაშე ნინევი, სამი დღის სავალი). წმ. ეფრემ ასური: ზღვაში შევიდა იონა და ააბობოქრა იგი, ხმელეთზე გადმოვიდა და უდიდესი მღელვარება დათესა. აღელვდა ზღვა, რაჟამს გარბოდა წინასწარმეტყველი, ხოლო შეძრწუნდა ხმელეთი, როდესაც იქადაგა მან. ზღვა ვედრებამ დაამშვიდა, ხმელეთი კი - სინანულმა. ლოცულობდა იონა ვეშაპის წიაღში, ლოცულობდნენ ნინეველნი დიდ ქალაქში. ლოცვამ გამოიხსნა იონა, ლოცვამ გადაარჩინა ნინეველნიც. ღმერთს გაურბოდა იონა, სიწმინდეს განდგომოდნენ ნინეველნი. დანაშაულის გამოისობით ორივენი მართლმსაჯულებამ დააკავშირა ურთიერთს. იონამაც და ნინეველებმაც სინანული მიიტანეს ღვთისა წინაშე და წყალობა მიიღეს. კეთილმა აღსარებამ წინასწარმეტყველი ზღვაზე დაიცვა, ნინეველნი კი ხმელეთზე. საკუთარ თავზე შეიმეცნა იონამ, რომ მონანული შეწყალებული იქნება. თავად მასზე გაცხადდა მაგალითი უაღმატებულესი ზეგარდამო სახიერებისა ცოდვილებისადმი, რითიც მიეთითა წინასწარმეტყველს, რომ ცოდვათა შინა დანთქმული ქალაქიც იქნებოდა შეწყალებული). დეკან. იოანე სოლოვიოვი: ნინევის აღმოჩენის მიზნით თავდაპირველად, 1842 წელს, არქეოლოგიური გათხრები ფრანგმა კონსულმა, ბოტიუმ ჩაატარა, შემდეგ, 1845 წელს - ინგლისელმა ლეიარდმა და რავლინსონმა და ბოლოს, 1853 წელს - პლასმა. გათხრების შედეგად ასეთი მონაცემები ჯამდება: ნინევიად იწოდებოდა არა მხოლოდ ერთი, კედელმოზღუდული, გამაგრებული ქალაქი, არამედ რამდენიმე მსგავსი საცხოვრისი, რომლებსაც საკმაოდ დიდი მოცულობის ფართობი ეკავა. აღნიშნული დასახლება სამი მხრიდან მდინარით იყო შემოსაზღვრული: ჩრდილოეთით - კოსრა, დასავლეთით – ტიგროსი, სამხრეთ-დასავლეთით - გაცრ-სუ და დიდი ცაბი, ხოლო მეოთხე მხრიდან, ჩრდილო-აღმოსავლეთით მთები ებჯინებოდა. მჭიდროდ იყო გამაგრებული იგი მდინარეების მხრიდან კაშხლებით, წყალგამტარებითა და არხებით, მთების მიმართულებით კი მიწაყრილებითა და ციხესიმაგრეებით, რაც ნანგრევების გროვიდანაც აშკარად ჩანს. და სწორედ ამ მიდამოში, არათანაბარკუთხა ოთკუთხედის, ან ტრაპეციის ფორმის სივრცის ირგვლივ იყო განლაგებული დიადი ქალაქის - ნინევის ოთხი დიდი უბანი, როგორც მათ ლეიარდი უწოდებს. ხსენებულ უბანთაგან პირველი იყო საკუთრივ ნინევი, მეორე - კალახი, მესამე – დღემდე შეუსწავლელი და გამუკვლეველი უბანი და მეოთხე – სარკინი. ყველა ხსენებულ უბანში განსაკუთრებული სამეფო სასახლეები მდებარეობდა. ისინი წლის შესაბამისი დროის მიხედვით სამეფო რეზიდენციის ფუნქციას ასრულებდნენ. ოთხივე საცხოვრისი მთლიანობაში კედლებითა და სიმაგრეებით იყო შემოზღუდული, ხოლო უბნებს შორის დარჩენილ სივრცეებში კერძო, სასოფლო-სამეურნეო დასახლებები მდებარეობდა…). მხ. 4. ‘იარა იონამ ერთი დღე ქალაქში, ქადაგებდა და ამბობდა: კიდევ ორმოცი დღე და დაიქცევა ნინევი" . წმინდა ეფრამ ასური გვაუწყებს, რომ იონას ქადაგების დაწყებისთანავე ნინევის თავზე შავი ღრუბელი ჩამოწვა. მხოლოდ ორმოცი დღის შემდეგ გაიფანტა სიბნელე და მზის ნათელმა კვლავ გაანათა ასურელთა დედაქალაქი. წინასწარმეტყველი ლოცულობს, სინანულისკენ მოუწოდებს ისრაელის სამეფოს დაუძინებელ მტერს, რითიც ძველ აღთქმაში სახეობრივად ვლინდება ახალაღთქმისეული მოძღვრება მტრის სიყვარულის შესახებ. დეკან. იოანე სოლოვიოვი: როგორც პავლე მოციქული ქრისტეს მოძღვრების საქადაგებლად ისეთი ადგილებისკენ მიიჩქაროდა, სადაც უამრავი ადამიანი იკრიბებოდა, მსაგვსადვე, იონასაც შესაბამისი გარემო უნდა შეერჩია, ხოლო ასეთი გარემო ნინევში ზემოხსენებული ოთხი უბანი იყო. სავრაუდოდ, წელიწადის სხვადასხვა დროს მეფე საცხოვრებლად განსხვავებულ ადგილებს ირჩევდა და მას თან ახლდა სახელმწიფოს უმაღლესი იერერქიაც. თითოეულ უბანს საკუთარი მოედანი გააჩნდა. შესაძლოა ვივარაუდოთ, რომ იმ ადგილიდან, საიდანაც იონა ქალაქში შევიდა, უბნამდე, რომელშიც წელიწადის მოცემული დროისთვის მეფე ცხოვრობდა, ფეხით მოსიარულე ადამიანი ერთ დღეში ჩააღწევდა. ლეიარდის მოსაზრებით, იონამ ქალაქში ჩრდილო-დასავლეთიდან, საკუთრივ ნინევად წოდებულ უბანში შეაბიჯა. ამასთანავე უნდა ვივარაუდოთ, რომ წინასწარმეტყველის ასურელთა დედაქალაქში აღმოჩენისას მეფე კალახად წოდებული უბნის რეზიდენციაში იმყოფებოდა და იგი სარდანაპალის ვაჟი უნდა ყოფილიყო (სარდანაპალი სწორედ ის ადამიანია, რომელმაც კალახში სამეფო სასახლე ააგო). ქალაქის უშუალოდ ეს ნაწილი ესაზღვრებოდა უდაბნოს, საიდანაც ცხელი ნიავი ქროდა, ხოლო ნინევიდან გასული წინასწარმეტყველის შესახებ მოთხრობილია, რომ ძლიერ შეაწუხა იგი მზის ცხუნვარებამ და მხურვალე ქარმა . შესაბამისად გამოდის, რომ იონას მთელი ნინევის გავლა მოუწია კალახამდე მისაღწევად, რისთვისაც ერთი დღე დასჭირდა. ხსენებულ უბნამდე მიმავალი წინასწარმეტყველი გზაში ქადაგებდა. ღვთისაგან მოვლენილი მოძღვრის სიტყვების მსმენელი მოსახლეობა, განურჩევლად ასაკისა, ძლიერ შეძრწუნებულიყო და ჯვალოშემოსილი უკან მიჰყვებოდა სტუმარს. ბუნებრივია, ადამიანების რაოდენობა მატულობდა და კალახში ჩასვლისას არნახული იყო საზოგადოების სიმრავლე, რამაც მეფის და მთელი კალახის ყურადღება მიიქცია… ‘კიდევ ორმოცი დღე და დაიქცევა ნინევი", - ასე მიმართავდა წინასწარმეტყველი ხალხს, მაგრამ, რა თქმა უნდა, იონა არ შემოფარგლულა მხოლოდ წარმოდგენილი სიტყვებით. ისინი გამოთქმული წინასწარმეტყველების თავში იყო მოქცეული და მის დასაწყის ნაწილს შეადგენდა. იონასთან დაკავშირებული ბიბლიური თხრობის კითხვისას უეცრად ნათლისმცემელი გაგონდება, რომელიც მწიგნობრებსა და ფარისევლებს იქედნეთა ნაშობებს უწოდებდა და მისი სიტყვები ჭექა-ქუხილის დარად ჟღერდა, რასაც ვერავინ ეწინააღმდეგებოდა. თუკი იონას სიტყვაში სინანულისკენ მოწოდება არ ყოფილა, განა საჭირო იყო მისი ნინევში მივლენა? სხვაგვარად წინასწარმეტყველის საქმიანობა ყოველგვარ აზრს იქნებოდა მოკლებული). უცნობია, თუ რა ენაზე მიმართავდა მსმენელს წინასწარმეტყველი. ასურული ენა, როგორც ძლევამოსილი დამპყრობელი ერის ენა, ფართოდ იყო გავრცელებული დასავლეთ აზიაში და შესაძლოა, იონაც ფლობდა მას. დავუშვათ, რომ წინასწარმეტყველის მხოლოდ ებრაულ ენაზე საუბარობდა, ამ შემთხვევაშიც ნინეველებისთვის სრულიად გასაგები იქნებოდა მოსმენილი მოძღვრება, რადგან ასურული სემიტურ ენათა ჯგუფს მიეკუთვნებოდა და დიდ სიახლოვეს ავლენდა ებრაულთან არა მარტო გრამატიკულად, არამედ სინტაქსის დონეზეც. ასე რომ, ასურული გრამატიკა, კომპეტენტური მკვლევარების აზრით, სხვა არაფერია, თუარა ებარულის კოპირებული ფორმა. აღმოჩენილია მთელი რიგი ასურული წერილობითი წყაროები, რომლებშიც არა მხოლოდ ცალკეული სიტყვები, არამედ წინადადებებიც კი სრულ იდენტურობას ინარჩუნებენ ებრაულთან მიმართებით . წმ. ეფრემ ასური: საშინელი მკურნალი მიევლინა სნეულ ქალაქს სასტიკი სამკურნალო ხერხებით, რომელმაც გააცხადა და ყველას აჩვენა მკურნალობის შემაძრწუნებელი ხელოვნება. განა იმიტომ წარგზავნა ღვთის სახიერებამ წინასწარმეტყველი, რომ ქალაქი დაღუპულიყო. არაფერს ამბობდა იგი სინანულის შესახებ, რითიც მიანიშნებდა, რომ ყოველმა სნეულმა საკუთარ უძლურებებზე თავად უნდა იზრუნოს. იონამ ნინეველთა წინაშე სინანულის კარი დახურა, რათა სახილველი გამხდარიყო, როგორი გულმოდგინებით დაეშურებოდნენ მის გაღებას ისინი). ნეტარი იერონიმე: ზოგიერთების აზრით, იონამ ქალაქის მესამედი მოიარა, ხოლო ნაქადაგები მთელს ქალაქში ელვის სისწაფით გავრცელდა. ვერ გამიგია, რატომ ითარგმნა ბერძნულად 40 დღე (შდრ. ‘კიდევ ორმოცი დღე და დაიქცევა ნინევი"), მაშინ როცა ებრაულ სიტყვებს სამსა (სალოს) და ორმოცს (არბაიმ) შორის მსგავსება არ არსებობს). თეოდორიტე კვირელი: აკვილა, სიმაქოსი და თეოდოტიანე სამის ნაცვლად 40 დღეს უთითებენ. მათ ეთანხმება სირიული თარგმანი და ებრაული ტექსტი. ამას სამი დღის სიმცირეც ადასტურებს, რადგან ესოდენ დიდი ქალაქის შემოვლა დროის მცირე მონაკვეთში შეუძლებელი იქნებოდა. სავარაუდოა, რომ 70-თა პირვანდელ თარგმანშიც 40 დღე იქნებოდა, მაგრამ არსებული განსხვავება მოგვიანებით გადამწერთა მიერ დაშვებული შეცდომის შედეგად მივიღეთ). სეპტანტაში ნაცვლად ორმოცისა სამი დღეა ნახსენები . მკვლევართა აზრით, ბერძნულ ტექსტში თავდაპირველად რიცხვი ორმოცი უნდა ყოფილიყო შესაბამისი ბგერითი აღნიშვნით მ (=40), ხოლო მოგვიანებით გადამწერის მიერ დაშვებული შეცდომის შედეგად ორმოცი დღე სამით შეიცვალა, რაც სხვა ხელნაწერებშიც მცდარად აისახა . მხ. 5-10. ‘იწამეს ნინეველებმა ღმერთი, გამოაცხადეს მარხვა და დიდიანპატარიანად ჯვალოთი შეიმოსნენ. შეიტყო ეს ამბავი ნინევის მეფემ, ტახტიდან ჩამოვიდა, შემოიძარცვა სამოსელი, ჯვალო ჩაიცვა და ნაცარზე დაჯდა. გამოაცხადებინა ნინევში მეფისა და მისი კარისკაცების ბრძანება: @არც კაცმა, არც პირუტყვმა, ძროხამ თუ ცხვარმა, არ ჭამოს, არ მოძოვოს, არც წყალი დალიოს. ჯვალო ატაროს კაცმაც და პირუტყვმაც, მთელი ძალით შეჰღაღადონ ღმერთს, დააგდონ ბოროტების გზა და ყველა ავი საქმე, რაშიც კი ხელი აქვთ გარეული. ვინ იცის, კიდევ შეინანოს ღმერთმა, დაუცხრეს რისხვა და აღარ დავიღუპოთ!^ შეხედა ღმერთმა მათ საქციელს, რომ დააგდეს ბოროტების გზა და შეინანა ღმერთმა, ბოროტის ყოფას რომ უპირებდა მათ და აღარ უყო" . წარმოდგენილი ადგილი გვაუწყებს, თუ როგორი გულშემუსვრილობით შეინანეს ნინეველებმა. მათზე ძლიერი გავლენა უნდა მოეხდინა წინასწარმეტყველის მიერ ზღვაზე გადახდენილი სასწაულებრივი მოვლენების თხრობას და სწორედ იონას უზაკველი, ჭეშმარიტი ქადაგება მათი გულებისკენ პოულობს გზას, რასაც შედეგად მარხვისა და გლოვის არნახული გამოვლინება მოჰყვა: ნინევის მეფის ბრძანებით, ქალაქის მკვიდრნი ცხოველებსაც ამარხულებენ. ისმის კითხვა: რამდენად გულწრფელია ნინეველთა სინანული? თუკი ჭეშმარიტად გულწრფელია, გაუგებარი ხდება, რატომ არ შეიცვალა სისასტიკისა და ძალადობისკენ მიდრეკილი ასურელების ბუნება, რომლებმაც გარკვეული დროის შემდეგ მიწასთან გაასწორეს იონას მშობლიური ისრაელის სამეფო. ისტორიული ცნობების გათვალისწინებით ვარაუდობენ, რომ წინასწარმეტყველის ნინევში ჩასვლამდე ქალაქის მოსახლეობამ ორგზის უმძესი შიმშილობა იწვნია, რასაც მზის სრული დაბნელებაც დაერთო. ერთი სიტყვით, ხალხმა გადატანილი განსაცდელები, ბუნებრივი კატაკლიზმები ღვთის რისხვის გამოვლინებად მიიჩნია და მომხდარი მოვლენებით ძლიერ შეშინებული, იონას ქადაგებას ერთგვარი ფსიქოლოგიური მზაობით შეეგება, რამაც საყოველთაო სინანული გამოიწვია. ეპისკოპოსი პალადი: იონას ნინევში ქადაგებისას, სავარაუდოდ, ასურეთში სარდანაპალი მეფობდა). წმ. კირილე ალექსანდრიელი: მიუხედავად იმისა, რომ ნინევი მრავალსახოვან წარმართულ უკეთურებებში შთანთქმულიყო, იონას ქადაგება ყველამ როგორც ერთმა ირწმუნა, დაწყებული მდიდარი და შეძლებული მაღალჩინოსნებიდან, ვიდრე უმდაბლესი სოციალური ფენის წარმომადგენლებით დასრულებული. ქადაგებამ მეფის ყურამდეც მიაღწია, საოცარი მოშურნეობა გამოავლინა უკანასკნელმა. მან ტახტი დაუტევა, სამეფო ომოფორი გაიხადა და, მსგავსად საკუთარი მოსახლეობისა, ძაძებში მოსილი ნაცარში ჩაჯდა. ამასთანავე გამოსცა ბრძანება და მარხვა და გლოვა საყოველთაო აუცილებლობად გამოაცხადა. გასაოცარია მათი გულისხმიერება, არა მარტო თავად იტვირთეს თავშეკავება, არამედ საკუთარ ქალაქში პირუტყვებიც ამარხულეს. ღმერთი არავისგან ითხოვს მსგავს ქმედებას და არც ნინეველები დაუვალდებულებია ამაში. ეს მოსახლეობის პიროვნული გადაწყვეტილება იყო, რითიც თვალნათლივ დადასტურდა მათი შინაგანი შემუსრვილობა. ვიცი ისეთნიც, რომლებიც ამბობენ, რომ პირუტყვებში ნინევში მცხოვრები პირუტყვული ვნებებით შეპყრობილი ადამიანები მოიაზრებიან). წმ. ბასილი დიდი: ბავშვებს მოზარდებთან ერთად გლოვა იმიტომ განეწესათ, რომ მათი მწუხარება ყველასთვის მაგალითი გამხდარიყო და გადამდები ძალა ჰქონოდა). ნეტარი იერონიმე: მსმენია, რომ ზოგიერთები ნინევის მეფეში, რომელმაც მოისმინა რა ქადაგება, ტახტიდან გადმოვიდა, განიმოსა სამეფო სამოსი, ჯვალო შეიმოსა და ნაცარში მჯდომი გლოვობდა, ამასთან, გამოსცა ბრძანება, რომლის მიხედვითაც ხალხს, პირუტყვს, ძროხასა თუ ცხვარსაც უნდა ემარხულა, დემონს მოიაზრებენ, დაცემულ სულს, რომელიც, მათი აზრით, ქვეყნიერების აღსასრულს დაუტევებს საკუთარ ქედმაღლობას, შეინანებს და ძველ მდგომარეობას დაუბრუნდება, რადგან არ შეიძლება ღვთის ქმნილი გონიერი არსება დაიღუპოს. წარმოდგენილი მოსაზრების დასადასტურებლად დანიელის წიგნის იმ ადგილსაც იშველიებენ, სადაც ნათქვამია, რომ ნაბუქუდუნოსორს შვიდწლიანი უძლურების შემდეგ კვლავ დაუბრუნდა ადამიანური გონი . წარმოდგენილი მსჯელობის საპირისპიროდ ჩვენ უნდა ვიცოდეთ, რომ სახარების თანახმად, მცოდველი და მოუნანიებელი ადამიანები 'ცეცხლსა მას საუკუნესა" იგზავნებიან, რომელიც 'გამზადებულია ეშმაკისა და მისი მსახურებისთვის" და სწორედ ამაზეა ნაუწყები: 'მატლი მათი არა დაესრულოს, და ცეცხლი მათი არა დაშრტეს" . თუ საყოველთაო გამართლების შესახებ მოსაზრება სწორია, რა განსხვავება იქნება უფლის დედასა და მეძავ ქალებს შორის (რისი თქმაც კი დანაშაულია. ნუ იყოფინ!)? ნუთუ ერთნი იქნებიან გაბრიელი და დემონი? არაფრით განირჩევიან ეშმაკი და მოციქულები? წინასწარმეტყველნი თუ ცრუწინასწარმეტყველნი? მოწამენი და მდევნელნი? თუკი ტანჯვის ჟამი დროშია მოქცეული და გარკვეულ ჟამს ყველანი ერთნაირ მდგომარეობას დაიმკვიდრებენ, არაფერს ჰქონია მნიშვნელობა, რადგან ჩვენ მივილტვით იქითკენ, თუ რანი ვიქნებით მარადიულად, ხოლო ამ მოსაზრებით მარადისობა ყველასთვის ერთნაირი ყოფილა. ხალხსა და პირუტყვს, მმარხველსა თუ ჯვალოთი მოსილს მე გონიერ და უგუნურ ადამიანთა შესახებ მითითებად მივიჩნევ. იონას ქადაგებით, მათ, ყველამ, როგორც ერთმა, შეინანეს). დეკან. იოანე სოლოვიოვი: ნინეველებმა რომ პირუტყვებიც ამარხულეს და ამაში არაფერია გასაკვირი, დასტურად არაერთი დღევანდელი უწყებაც გამოდგება. მაგალითად, გარდაცვლილის დაკრძალვისას შავებში არა მარტო ჭირისუფალნი, არამედ ცხენებიც იმოსებიან, რომლებიც ცხედარს მიასვენებენ. ამ ყოველივეს მიზანი ადამიანთა შორის მწუხარების გამძაფრებაა. როგორც ნეტარი თედორიტე აღნიშნავს: ნინეველებმა თავიანთ მწუხარებას პირუტყვები იმისათვის აზიარეს, რომ რაჟამს შიმშილისაგან შეჭირვებულნი, ისინი იღმუვლებდნენ, ადამიანები ცხარე ცრემლებს მეტად დაღვრიდნენ და ღვთისაგან შეწყალებას უფრო გულმოდგინედ გამოითხოვდნენ). წმ. ეფრემ ასური: როდესაც დასასრულს უახლოვდებოდა განსაზღვრული დღეები, ნინეველებმა ურთიერთს ხელი ჩაჰკიდეს და სიკვდილისთვის მზადება დაიწყეს. ბოლო, მეორმოცე დღეც გათენდა, დღე, როდესაც ღვთის საშინელი რისხვა საქმედ უნდა ქცეულიყო. დღეს ღამე მოჰყვა. ცრემლდადენილნი ბჭობენ ყველანი: რა დროზე დაიქცევა ქალაქი, ღამით თუ გამთენიისას? საშინელ ხმას როდის მოვისმენთ? ფიქრობენ, რომ საღამოს განადგურდება ნინევი, მაგრამ საღამო უკვე დამდგარა და ჯერაც არაფერია. ფიქრობენ, მოსახდენი ღამე მოხდება, თუმცა კვლავაც სიმშვიდეა. ზრახავენ, რომ შუაღამისას დადგება შესაბამისი ჟამი, მაგრამ დრო გადაცდა, კვლავაც სიმშვიდეა. ალბათ დილით დაეცემა ქალაქი, - ბჭობენ ისინი. ღამეც გათენდა, იმედი მოეცათ, რადგან სწორედ მაშინ, როდესაც საკუთარი თავი უეჭველი დაღუპვისთვის განწირულად მიიჩნიეს, უეცრად აღმოცისკრდა ხსნა. ძმა ძმას ხვდებოდა და ვერ კი ცნობდნენ ურთიერთს. მეგობარს ეგებებოდა მეგობარი, მაგრამ ერთურთს ვერ არჩევდნენ. სმენას არ ძალუძდა ერთი ხმა მეორისაგან განესხვავებინა, თვალსაც უუნარობა დაუფლებოდა, რომ სახეები გაერჩია ერთმანეთისგან, რადგან მწუხარებისა და გლოვის მიზეზით ფერმკრთალ აჩრდილებს დამსგავსებოდა ყველა, მღვიძარებისგან გალეულიყო მათი სხეული. გაუბრწყინდათ სახეები ნინეველებს. ყველას ეუწყა გადარჩენის შესახებ, რაჟამს ნინევის თავზე დღის სინათლე იხილეს. მუხლი მოიდრიკეს სალოცავად, ხელები ზეცად აღაპყრეს, ბაგეები მადლობდნენ და განადიდებდნენ იმას, ვინც საკუთარი რისხვით კვლავ სიცოცხლე მიჰმადლა მათ სინანულის გზით). ანდრია სმირნოვი: საინტერესო ფაქტია, ნინევში ჩასული სრულიად უცხო ადამიანი ადგილობრივი მოსახლეობის გულებს რომ იპყრობს და უდიდეს ნდობას იმსახურებს. რას უნდა განეპირობებინა ადგილობრივთა ესოდენი გულისხმიერება? არსებობს ერთი ლეგენდა, რომელიც შუამდინარეთში ცივილიზაციის წარმოშობის შესახებ გვაუწყებს. იონას დროინდელ ნინეველებს აღნიშნული მითი ღრმად სწამდათ და მის ჭეშმარიტებაში არავის ეპარებოდა ეჭვი. ასეთია აღნიშნული ისტორია: ოდესღაც, ათასწლეულებით ადრე, მესოპოტამიაში (და ზოგადად, მთელს სამყაროზე) განუვითარებელი, პირველყოფილი წესებით მცხოვრები ადამიანები ბინადრობდნენ. ერთ მშვენიერ დღეს სპარსეთის ყურიდან ღმერთის მიერ წარმოგზავნილი უცნაური გარეგნობის მქონე არსება ამოვიდა. მას თევზის სხეული და, ამავდრულად, ადამიანის გამოსახულება ჰქონდა. იგი შუამდინარეთში მიდის და ადგილობრივ მოსახლეობას ცივილიზაციას აზიარებს: განუმარტავს მათ სახელმწიფოს არსსა და დანიშნულებას, ურთიერთთან დამოკიდებულების ფორმებს, ასწავლის მიწათმოქმედებას, მშენებლობას… უცნაურ არსებას სახელად ოანესი ერქვა. იგი ღამით წყალში ჩადიოდა, ხოლო დღისით კვლავ უბრუნდებოდა ხმელეთს და ხალხის დამოძღვრას განაგრძობდა. ამ ყოველივეს შემდეგ, ძვ. წ. აღ-ის მე-9 საუკუნის მეორე ნახევარში ქალაქ ნინევში (შუამდინარეთში) გამოჩნდა უცხო ადამიანი, რომელიც ყვება ისტორიას იმის შესახებ, თუ როგორ გადაყლაპა იგი დიდი ზომის თევზმა და მესამე დღეს კვლავ ამოსვა ერთ-ერთ სანაპიროზე. ნინეველნი იმასაც გებულობენ, რომ ახლადმოსულ სტუმარს სახელად იონა ჰქვია. ყოველივე ამან ასურეთის დედაქალაქის მკვიდრებს ენითგამოუთქმელი რელიგიური ძრწოლა და შიში მოჰგვარა, რადგან იონას თავსგადამხდარი ისტორიისა და მისი სახელის მოსმენისას (მითიური ოანესი და იუდეველი წინასწარმეტყველი იონა - პირველი ზღვიდან ამოდის და მოსახლეობას მოძღვრავს, მეორე თევზის წიაღიდან უკუმოქცეული, საღვთო მსჯავრის შესახებ იუწყება) პირველი ასოციაცია სწორედაც რომ ძველ ლეგენდას დაუკავშირდა, რომელიც ცხოველი ძალით განაგრძობდა არსებობას წინასწარმეტყველის თანამედროვე შუამდინარელთა მოგონებებში, და მათ იუდეიდან ჩამოსული უცხოტომელი ღვთისაგან მოვლენილ მქადაგებლად მიიჩნიეს. ასე რომ, უზენაესმა განგებულებამ იონას თევზის მუცელში სამდღიანი ყოფნა, გარდა მაცხოვართან დაკავშირებული წინასწარმეტყველებისა, ნინეველთა გულშემუსვრილობისკენაც მიმართა. საღვთო სიბრძნეს წარმართთა ჩვეულებანი, ტრადიციები ჭეშმარიტი სწავლების გასაცხადებლად მრავალგზის გამოუყენებია. მაგალითისთვის საპყრობილეში აღმოჩენილი იოსების შემთხვევა შეგვიძლია გავიხსენოთ და მის თანამესენაკეთათვის გაცხადებული წინასწარმეტყველებითი სიზმრები, რომელთა ახსნითაც შემდგომში თავად იოსები განადიდა ღმერთმა. მსგავსი რამ მოხდა რამდენიმეგზის ნაბუქოდონოსორის შემთხვევაშიც: ქალდეველთა ღრმა რწმენის თანახმად სიზმრებით ადამიანებთან ღმერთი შედიოდა ურთიერთობაში. ბიბლიაში მრავალგზის გვხვდება უწყება, როდესაც უზენაესი სიბრძნე სწორედ ამგვარ შესაძლებლობებს იყენებს, რომ ღვთაებრივი განგებულება აღესრულოს). თავი 4 მხ. 1-4. ‘ძალზე განაწყენდა და გამწარდა იონა. ილოცა უფლის მიმართ და უთხრა: ჰე, უფალო, განა ამას არ ვამბობდი, როცა ჯერ კიდევ ჩემს მიწაზე ვიყავი? თავიდანაც იმიტომ გავრბოდი თარშიშში, რომ ვიცოდი, მონანიე და ლმობიერი ღმერთი ხარ, რისხვაგვიანი და მრავალმოწყალე; ნანობ ხოლმე ბოროტისყოფას. ახლა ბარემ ამომხადე სული, რადგან ამ სიცოცხლეს სიკვდილი მირჩევნია. უთხრა უფალმა: მაგრად გამწარდი?" ორმოცი დღის გასვლის შემდეგ ქალაქი ნინევი დაუსჯელი რჩება, რამაც იონა ძლიერ გაანაწყენა. წინასწარმეტყველი ისე შეწუხდა, რომ უფალს სულის ამოხდა სთხოვა. საინტერესოა, რატომ არ სურს ძველი აღთქმის მართალს სხვათა გადარჩენა. ზოგიერთი მიიჩნევს, რომ იონამ ვერ ირწმუნა ნინეველთა სინანულის გულწრფელობა, მან ქალაქის მკვიდრთა ზემოხსენებული ქმედებანი მხოლოდ გარეგნულ გამოვლინებად მიიჩნია და სწორედ ამან შეაწუხა. იონა ერთგვარად ელიას ემსგავსება, ადამიანს, რომელიც ფიქრობდა, რომ ისრაელის მთელი მოსახლეობა ბაალს ეთაყვანებოდა. თუმცა უფალი მას სხვაგვარ ჭეშმარიტებას უცხადებს: ისრაელში 7000 ადამიანია, რომლებიც ჭეშმარიტ ღმერთს სასოებენ და არა კერპებს. წმ. კირილე ალექსანდრიელი: მას შემდეგ, რაც განვლო იონას მიერ ნახსენებმა დრომ, მაგრამ ქალაქს არაფერი შეემთხვა, წინასწარმეტყველი გამწარდა, თუმცა გულისტკივილი მოსახლეობისა და ქალაქის გადარჩენით როდი იყო განპირობებული, რადგან ასეთი რამ მხოლოდ გულარძნილ და უკეთურ ადამიანს ახასიათებს, იონა იმან დაამწუხრა, რომ ის მატყუარად და ამაომეტყველად წარმოჩნდებოდა ხალხის წინაშე, რადგან ფუჭად შეაშფოთა ქალაქის მკვიდრნი და არათუ საღვთო ნებას განაცხადებდა, არამედ საკუთარი ზმანებებით ხელმძღვანელობდა. ზოგიერთი მიიჩნევს, რომ იონა სრულიად სხვა რამემ, ბიბლიაში მიუთითებელმა ცნობებმა ააფორიაქა. კერძოდ, მან შეიტყო ისრაელის სამეფოში დიდი რაოდენობით კერპმსახურთა ჩასვლის შესახებ. წინასწარმეტყველმა საბოლოოდ დაკარგა იმედი იმისა, რომ მისი თანატომელები ჭეშმარიტ ღმერთს შეიმეცნებდნენ და ვითარცა მიცვალებულნი დაიტირა ისინი). ნეტარი იერონიმე: იონა უზომოდ შეწუხდა, მაგრამ ეს მწუხარება, როგორც მრავალს ჰგონია, არა წარმართების მოქცევამ განაპირობა, არამედ იმან, რომ წინასწარმეტყველი საკუთარი ხალხის დაღუპვას გლოვობდა. სწორედ ამ მიზეზით დასტიროდა მაცხოვარი იერუსალიმს; არ სურდა პურის მიღება შვილთაგან და დაგება ძაღლთათვის; მოციქულებიც პირველად ისრაელის წარწყმედილ ცხვრებთან საქადაგებლად იგზავნებოდნენ…). ეპისკოპოსი პალადი: ნინევის გადარჩენის მხილველი იონა დამწუხრდა, მაგრამ სხვისი შეწყალების მიზეზით მხოლოდ უკეთური ადამიანი თუ დანაღვლიანდება. სინამდვილეში წინასწარმეტყველის გულისტკივილი ერთი რამით იყო განპირობებული: ნინეველნი მას ცრუ მოძღვრად მიიჩნევდნენ, ხოლო ღმერთი, ვისი სახელითაც იონამ იქადაგა, შესაძლოა, ასევე უძლურ არსებად ჩაეთვალათ. დიდმა წუხილმა მას დროებით გონება დაუბინდა და სწორედ ამ მდგომარეობაში წარმოთქვა ლოცვა: ‘ჰე, უფალო, განა ამას არ ვამბობდი, როცა ჯერ კიდევ ჩემს მიწაზე ვიყავი…". იონა ფიქრობს, რადგან მის მიერ ნაქადაგები სიტყვა არ აღსრულდა, გარკვეული დროის შემდეგ ნინევის მკვიდრნი და ქალაქის გარეთ მცხოვრებნი წინასწარმეტყველის მომავლინებელ ღმერთს არაფრად ჩათვლიან და, შესაბამისად, აღნიშნული მოვლენა წარმართების უზენაესთან მიახლებას მეტად დააბრკოლებს). მხ. 5. ‘გავიდა ქალაქიდან იონა და ქალაქის აღმოსავლეთით გაჩერდა; იქ ერთი ჩარდახი გაიკეთა, დაჯდა მის ქვეშ, ჩრდილში, და დაელოდა, რა მოუვიდოდა ქალაქს" . წმ. კირილე ალექსანდრიელი: იონა ამგვარად ზრახავდა: მართალია, ღვთის რისხვა მოწყალებით შეიცვალა, მაგრამ ეს მოწყალება მხოლოდ იმ ნინევილებს განეკუთვნებათ, რომელთაც მთელი გულით შეინანეს. მართალია, დათქმული ვადა გავიდა, მაგრამ გარკვეული დროის შემდეგ საღვთო უწყება მაინც აღესრულება. სწორედ ამიტომ გადის იგი ქალაქიდან და ბანაკდება უდაბნოში, რომ იქიდან ადევნოს თვალყური ნინევს. იონა ელოდა, რომ ქალაქი ან მიწისძვრით განადგურდებოდა, ან, მსგავსად სოდომისა, ცეცხლით დაიწვებოდა). არქიეპისკ. იოანე სმირნოვი: მას შემდეგ, რაც ორმოცი დღე გავიდა და ნინევი გადარჩა, წინასწარმეტყველმა მოიწყინა. უფლისგან მოსმენილმა სიტყვებმა - ‘მაგრად გამწარდი?" იონაში ასურელთა დედაქალაქის მახლობლად დარჩენის სურვილი აღძრა, რადგან ზეგარდამო გაჟღერებული კითხვა კვლავაც ტოვებდა საღვთო მსჯავრის აღსრულების შესაძლებლობას. ამიტომაც, იგი ნინევის აღმოსავლეთით, მთიან მიდამოში გავიდა და კარვის ქვეშ დაბანაკდა). თეოდორიტე კვირელი: იონას ქალაქიდან გასვლა და კარვის შექმნა უფრო ადრე ხდება, მაგრამ წიგნში ასეთი ქრონოლოგიით განთავსდა). მხ. 6. 'მოავლინა უფალმა ღმერთმა აყირო და იგი იონას თავსზემოთ აიზარდა, რომ დაეჩრდილებინა მისთვის და წყენა გაექარვებინა. დიდად გაახარა ამ აყირომ იონა " . წიგნის ბოლო ნაწილში გადმოცემულია უწყება, თუ როგორ განსწავლის უფალი იონას, რათა ეს უკანასკნელი საკუთარი შეხედულებების სიმცდარეში დარწმუნდეს. სწორედ ამ მიზნით ქალაქგარეთ, უდაბურ ადგილას გასულ წინასწარმეტყველთან ახლოს, აღმოცენდება მცენარე აყირო , რომელიც მალევე გახმება. ტექსტის თანახმად, აღმოცენებაც და გახმობაც თითო ღამეში ხდება, თუმცა, შესაძლოა, მითითებული დროის ხანგრძლივობა ბუკვალურად არ გვესმოდეს და ერთ ღამეში გაცილებით მეტი რაოდენობა იგულისხმებოდეს, რადგან წიგნში წარმოდგენილი ცნობებით არ ირკვევა, თუ რა ჟამის მანძილზე იმყოფებოდა წინასწარმეტყველი ქალაქგარეთ. აყირო აღწერილი აქვთ ჰეროდოტეს, პლინიუსს, ნეტარ იერონიმეს. მათი ცნობებით, აღნიშნული მცენარე სამ მეტრამდე აღწევს, საკმაოდ სწრაფად იზრდება და მალევე ხმება, გააჩნია დიდი, მაჩრდილებელი ფოთლები. ბოტანიკოსები მას Pალმა კრისტი-ს უწოდებენ. ნეტარი იერონიმე: ამ ადგილის გამო ვინმე კანტერიოსი უძველესი საგვარეულოს კორნელიელთა მოდგმიდან ბრალს მდებდა სიწმინდეთმკრეხელობაში, რადგან მე გოგრის წილ სუროდ ვთარგმნე მითითებული მცენარე. ნაცვლად გოგრისა თუ სუროსი ებრაულ ტექსტში გვხვდება ტერმინი ციცეიონ. იგი მცირე ზომის ხეა, ვაზის მსგავსი განიერი ფოთლებით. მცენარის ეს სახეობა მრავლად იზრდებოდა პალესტინაში, ძირითადად უდაბნოში. თუკი მის თესლს მიწაში ჩავაგდებთ, სითბოს ზემოქმედების შედეგად საოცარი სისწრაფით აღმოცენდება. რამდენიმე დღეში, ბალახის სახით ნანახი მცენარე, მცირე ზომის ხეს ემსგავსება. წინასწარმეტყველთა წიგნების თარგმნისას განვიზრახე, მითითებული მცენარის ებრაული სახელი დამეტოვებინა, რადგან ლათინურში მისი შესატყვისი არ გაგვაჩნია, მაგრამ შემეშინდა, რომ გრამატიკოსები, თუკი განმარტების სრული თავისუფლება მიენიჭებოდათ, აღნიშულ ებრაულ ტერმინს ან ინდოეთში მობინადრე ცხოველებად, ან ბიოტიის მთებად, ანთუ განსხვავებული რამ სახით აღიქვამდნენ და ტექსტის შინაარსს სრულად დასცილდებოდნენ. სწორედ ამ მიზეზით ძველ მთარგმნელებს მივბაძე, რომელთაც ასევე სუროდ ეთარგმნათ ხსენებული ებრაული ტერმინი, რაც ბერძნულად გადმოიცემა სიტყვით კისსო`ჯ). ფრიდრიხ რუჟემონტი: ხსენებულ მცენარეს საკმაოდ მსხვილი ტანი და მრავალი ტოტი გააჩნია, საიდანაც განიერი ფოთლები იზრდება და სასიამოვნოდ აჩრდილებს. ტოტებსა და ფოთლებს შორის ყვითელი ყვავილები აღმოცენდება, რომლის თესლიც სისიხლის გამწმენდ ზეთს შეიცავს. საკმარისია ტოტებს მოწყდეს ყვავილი და ფოთოლი, რომ რამდენიმე წუთში ჭკნებიან ისინი, როგორც ყველა სწრაფად მზარდ მცენარეს ემართება). მხ. 7. ‘მოავლინა ღმერთმა მეორე დღეს, განთიადისას, მატლი, გამოაჭმევინა აყირო და გახმა იგი" . ნეტარი იერონიმე: მცირე ზომის ხე ციცეიონ, რომელიც მალე იზრდება და მალევე ხმება, შეგვიძლია ისრაელს შევადაროთ, რომელმაც უმნიშვნელო ფესვი გაიდგა სულიერ ნიადაგში და მიუხედავად იმისა, რომ სიმაღლეზე ასვლა იზრახა, ვერ მიემსგავსა საღვთო კედარსა და ნაძვს. სანამ მზე ამობრწყინდებოდა, ის, რაც იონას აჩრდილებდა, სიმწვანით იყო აღსავსე, და აყირო, სიმბოლო იუდეველი ერისა, არ გამხმარა, მაგრამ რაჟამს სიმართლის მზე აღმოცისკრდა, ანუ ქრისტე ღმერთი წუთისოფელს მოევლინა, მისი ბრწყინვალებისა და სხივების ქვეშ ნინევიური სიბნელე, ძველი აღთქმის სულიერი წყვდიადი, განქარდა, ხოლო იონას მაჩრდილებელი მცენარე, იუდეველი ერი, გახმა. მატლსა და ხორშაკ ქარში რომაელ მხედართმთავრებსა და ჯარს მოიზრებენ, რომელთაც ქრისტეს აღდგომის შემდეგ პირწმინდად გაანადგურეს ისრაელი). მხ. 8-11. ‘მზე რომ ამოვიდა, მოავლინა ღმერთმა აღმოსავლეთის ცხელი ქარი; მზემ ისე დააცხუნა თავზე იონას, რომ მან, ღონემიხდილმა, სიკვდილი ინატრა, თქვა: ამ სიცოცხლეს სიკვდილი მირჩევნია^. უთხრა ღმერთმა იონას: მაგრად გამწარდი ამ აყიროს გამო?^ მიუგო: @მაგრად გავმწარდი, ლამის მოვკვდე. უთრა უფალმა: შენ ერთი აყირო დაგენანა, თუმცა შენ არ დაგირგავს და არც გაგიზრდია. ერთი ღამის შვილი იყო და ერთ ღამეში გახმა. აბა, მე როგორ არ დამენანოს დიდი ქალაქი ნინევი, სადაც ასოცი ათასზე მეტი კაცია, ერთმანეთისგან რომ ვერ გაურჩევია მარჯვენა და მარცხენა, და სადაც უთვალავი პირუტყვია?^" . ეპისკოპოსი პალადი: აყიროს გახმობის შემდეგ ღმერთმა აღმოსავლეთის ცხელი ქარი მოავლინა. ანატოლიის ქვეყნებში ქარის აღნიშნული სახეობა უმძიმეს შედეგებს იწვევს, მას თავშესაფრის გარეშე დარჩენილი ადამიანის მოკვდინება ხელეწიფება). ტექსტში მითითებული 120 000-ის შესახებ განსხვავებული მოსაზრება გამოითქვა. ზოგიერთი თვლიდა, რომ ამ ადამიანებში ყრმა ასაკის ბავშვები მოიაზრებიან. შესაბამისად, საშუალო გათვლებით ნინევისა და მისი შემოგარენის მოსახლეობა 600 000-ს აღწევდა. სხვათა ვარაუდით, აღნიშნულ რიცხვში ზრდასრული ადამიანები იგულისხმებიან, რომლებსაც არ გააჩნიათ ცოდნა ცოდვა-მადლის შესახებ. ამ შემთხვევაში ადამიანების რაოდენობა, დაახლოებით, 300 000-მდე უნდა ყოფილიყო. ნეტარი იერონიმე: ნინევი, უმშვენიერესი და ულამაზესი ქალაქი, ქრისტეს ეკლესიის წინასახეა, სადაც ადამიანებს გადარჩენის შესაძლებლობა ეძლევათ. რაც შეეხება 120 000 ადამიანს, ვისაც მარჯვენა მარცხენისგან ვერ გაურჩევია, მათში მცირეწლოვანი ბავშვები უნდა მოვიაზროთ, თუმცა შესაძლოა, ესაა ხალხი, რომლებსაც იონას ქადაგებამდე ბოროტებასა და სიკეთეს, კარგსა თუ ცუდს შორის სხვაობა ვერ შეემეცნებინათ). საკუთრივ ნინევის შესახებ მხოლოდ ორი წინასწარმეტყველი, იონა და ნაუმი, საუბრობს, და ორივე მათგანი თხრობას დასმული კითხვით ასრულებს . იონას წიგნის ბოლო ნაწილი მკითხველში თითქოს ერთგვარ გაურკვევლობას ბადებს, რადგან ვერ გებულობს, უპასუხა თუ არა წინასწარმეტყველმა კითხვას და თუნდაც ეპასუხა, წიგნში ეს არ ასახულა. როგორ უნდა გვესმოდეს იონას დუმილი? აქ შესაძლოა ვივარაუდოთ, რომ წინასწარმეტყველმა მთელი არსებით აღიქვა ის, რისი გაცხადებაც სურდა მისთვის შემოქმედს, წინააღმდეგ შემთხვევაში არც ეს წიგნი დაიწერებოდა, და გააცნობიერა რა საკუთარი დანაშაული უზენაესის წინაშე, იონამ ისტორიულ-ბიოგრაფიულ-წინასწარმეტყველებითი უწყება დასამოძღვრად შემდგომ თაობებს შემოუნახა. წმ. ეფრემ ასური: იონა ქალაქგარეთ იმყოფებოდა. მთელი ნინევის მოსახლეობა გავიდა მასთან და ყველას ესმოდა, რომ წინასარმეტყველი ვიღაცას რაღაცას ეკითხებოდა და, ამასთანავე, თავადაც პასუხობდა შემკითხველს… ხალხმა სიყვარულით ხელში აიტაცა იგი ვითარცა მეფე და ქალაქში შეიყვანა. დიდი თუ პატარა ცდილობდა პატივი მიეგო მისთვის. როდესაც იონამ სამშობლოში წასვლა გადაწყვიტა, ნინევილებმა მისი გაცილება განიზრახეს. მიუხედავად იმისა, რომ წინასწარმეტყველს არ სურდა მათი თანხლება, ასურელები მაინც გაჰყვნენ. რაჟამს აღთქმულ მიწას მიაღწიეს, იონამ თანამგზავრთა განტევება განიზრახა და მშვიდობიანი მგზავრობა უსურვა, რადგან ეშინოდა, ისრაელში არსებული კერპმსახურების ენითგამოუთქმელი სიმრავლე არ ენახათ და სინანულის გზით განწმენდილი ადამიანები კვლავ უკეთურებას არ ზიარებოდნენ. შიშობდა წინასწარმეტყველი, რომ ნინევილთა ახლადშეხორცებული სულიერი წყლული კვლავაც არ გახსნილიყო. საზიანოა უკეთური მაგალითი მდაბალი ადამიანისა, მაგრამ რაოდენ დამღუპველია მაგალითი იმისა, ვისაც განვითარების მაღალი საფეხურისთვის მიუღწევია და მერე დაცემულა. უსურცხვილო ცოდვილი თითქოსდა შეგნებულად საკუთარ საფუარს სხვის ცომს თანაშეურთავს და თავისი სიახლოვითა თუ თანაზიარებით სხვებსაც თავხედობამდე მიიყვანს… როგორ უნდა დაემალა იონას თანატომელთა უკეთურება? იგივე ხერხი, რაც ზღვაზე გამოეყენებინა, ამჯერად ხმელეთზეც აამოქმედა. როდესაც გარბოდა, მეზღვაურები დაარწმუნა, ხომალდზე გამგზავრების უფლება მიეცათ მისთვის. ახლაც დააჯერა ნინეველნი, რომ განშორებოდნენ, რადგან ამგვარად მიმართა: ‘დიდი დღესასწაულია ჩვენს მიწაზე, სადაც შეუძლებელია წარმართების ყოფნა. ჩემი ერის ძეებს ზეიმი აქვთ, რომელშიც არც ერთი უცხოტომელი არ უნდა მონაწილეობდეს. დიდ ლხინს გადაიხდიან წინადაცვეთილები, ხოლო ეკრძალებათ მიახლება მათთან წინადაუცვეთელებს. თქვენ, მართალია, მონანულნი ხართ, მაგრამ არა წინადაცვეთილნი. ამიტომაც შეირყვნება წმინდა დღესასწაული წინადაუცეთელთა მონაწილეობით. წადით მშვიდობით, დაუბრუნდით თქვენს სამშობლოს და რაჟამს დღესასწაული დასრულდება, მაშინ მობრძანდით. მიიღეთ რჩევა და არ უარყოთ ჩემი ვედრება". ნინევილებმა ირწმუნეს იონას სიტყვა, თაყვანი სცეს მას, კურთხევაც გამოითხოვეს და განშორდნენ. მწუხარებდა მთელი საკრებულო, დამშვიდობებისას ყველა ტიროდა, რადგან დღესასწაული აღმოჩნდა ხელისშემშლელი აღთქმული მიწის მოსახილავად. იონა ტყუილის თქმაზე მეტად იმას უფრთხოდა, რომ ასურელებს შესაძლოა მისი სიტყვა არ დაეჯერებინათ. შორს წასულიყო წინასწარმეტყველი, ისინი კი კვლავაც საზღვართან რჩებოდნენ. უეცრად მოპირდაპირე მხარეს დიდი მთა შენიშნეს და გადაწყვიტეს, უმალ ასულიყვნენ მასზე, რომ თუნდაც მცირედი ნაწილი ენახათ იმ მიწისა, სადაც დიდი გულმოდგინებით მიემართებოდნენ. და მთაზე ზეაღსვლა დაიწყეს. აი, მწვერვალსაც მიაღწიეს. მართალია, ეკრძალებათ ნინევილებს შესვლა აღთქმულ მიწაზე, მაგრამ თვალით მაინც მოიხილავენ მცირედს. მაღლიდან მზერა მთელს პალესტინას მოატარეს. უეცრად შეძრწუნდა ხალხი და ძლიერ შეშინდა, საშინელმა სულიერმა ტკივილებმა განმსჭვალა ისინი, რადგან აი, მთებზე საკურთხევლებია აღმართული, სიმაღლეებზე – წარმართული კერპები, ჭალებში გაუკუღმართებული მსახურებები აღესრულება, ტყეებში მრუშობას მისცემია საზოგადოება. ურიცხვია შეცოდებანი, დაუთვლელია უკეთურებანი. თვალწინ გადაშლილმა სანახაობამ ძრწოლა მოჰგვარა ნინევილბს და ასე მიმართავენ ერთმანეთს: ‘ნუთუ სიზმარია? აღთქმული მიწაა თუ სოდომია? ჩვენ წინაშე აბრაამის ძენი არიან თუ დემონები? მართლა ადამაინებს ვხედავთ? იქნებ სულები არიან, კაცთა გამოსახულებით? ნუთუ აქ გადმოინაცვლა ჩვენ მიერ ჩვენივე ქვეყნიდან განდევნილმა უკეთურებამ? ისეთ ურჯულოებას ვხედავთ, როგორიც ჩვენს სამშობლობშიც არ გვენახა! ისეთი ცოდვები აღესრულება, რასაც ჩვენში ვერასოდეს გაიგებ! არასოდეს შეგვიწირავს ბავშვები დემონებისთვის, აქ კი ვხედავთ, რომ ჩვილები დაიკვლიან! ჩვენში მსხვერპლად პირუტყი იწირება, ამათთან საკუთარ ასულებს აღავლენს ხალხი!" ურთიერთში ამგვარად ბჭობდნენ მონანული ნინევილენი და როგორი მძაფრი გულისთქმითაც სურდათ აქამდე აღთქმული ქვეყნის მოხილვა, ნანახით შეძრწუნებულებმა ზუსტად ისეთივე გულმოდგინებით მოიძულეს იგი, სირბილით უკუიქცნენ და ამბობდნენ: ‘მარადის იყოს ჩვენს ქვეყანაში ნეტარი წინასწარმეტყველის ხსოვნა, რადგან ისაა მიზეზი ჩვენი გადარჩენისა და სწორედ მისგან მივიღეთ ყოველივე სასარგებლო"). დეკან. იოანე სოლოვიოვი: ფსევდოეპიფანესა და ფსევდოდოროთეს ცნობებით, სამშობლოში დაბრუნებულ იონას თანატომელები ნინევიის დაქცევასთან დაკავშირებული უწყების შეუსრულებლობის მიზეზით ისე დასცინოდნენ, კიცხავდნენ და შეაჭირვებდნენ, რომ წინასწარმეტყველმა იუდეა დატოვა და საკუთარ დედასთან ერთად ფინიკიის ტვიროსში გაიხიზნა, სადაც გარდაიცვალა. ასევე გავრცელებულია სხვა ცნობებიც. ერთ-ერთი ასეთი გადმოცემის თანახმად, ღვთის ნების აღმსრულებელი იონა ნინევში დარჩა და იქვე აღესრულა. მეორე ცნობის მიხედვით, იგი გეთხოფერში დაბრუნდა და ვიდრე გარდაცვალებამდე მშობლიურ ქალაქში ცხოვრობდა. ძნელია საბოლოო გადაწყვეტილების მიღება, თუ რომელი უწყებაა ჭეშმარიტი, რადგან 1842 წელს ქალაქ მოზულში აღმოჩენილ ნინევის ნანგრევებსა და სოფელ ელ-მეშახში (გადმოცემის თანახმად სწორედ აქ მდებარეობდა გეთხოფერი), ორივეგან იონას საფლავების არსებობაზე მიუთითებენ). …
- დაამატა Kakha to წმინდა წერილი at 1:31pm on იანვარი 28, 2014
- თემა: ამინეს შორეული მოგზაურობა
- უნდოვანი და ზედმეტი, რომელიც არც არაფერს ერთვის და არც განსაზღვრული ადგილი გააჩნია. ბენგალელი ამინე გრძელი შავი თმით, ქათქათა თეთრი კბილებითა და უაზრო მზერით, იდუმალი ოცნებით გამოწვეული ნეტარებისაგან დამძიმებული ქუთუთოებით, სამხრეთ ბანგლადეშიდან გახლდათ და ინდური ფილმების თვალმიბნედილ მსახიობს მოგაგონებდათ. ჯანსაღი და ბუნებრივი ღიმილი ჰქონდა, მისი ზანტი და ნამძინარევი სხეული სინაზითა და მორცხვი ქალური კეკლუცობით იყო აღსავსე. იცოდა, მრავალი თვალი ედევნებოდა უკან, მრავალ მზერას იტაცებდა მისი ტკბილი ბაგეები და თბილი უზადო სხეული, მით უფრო, რომ მეწამულ-მწვანე აბრეშუმისგან შეკერილი ჭრელა-ჭრულა კაბები ეცვა, წვრილი ოქროსფერი ყვავილებით დაჩითული და ბრჭყვიალა ქობაშემოვლებული. ორი წლის წინ ჩამოსული სპარსულად უკვე თავისუფლად ლაპარაკობდა. ბედნიერი და უდარდელი ვინმე გახლდათ, სულერთი იყო მისთვის, სად იმყოფებოდა. მისჩვეოდა უცხო ქალაქებში მუშაობას. ეს ჩვენ ვუყურებდით მას ეჭვითა და გაკვირვებით, ჩვენი უნდო და ფრთხილი გულების სიღრმეში უცხო ელემენტის არსებობა (თუმცაღა ამას არ ვიმჩნევდით) არ მოგვწონდა და უხერხულობას გვიქმნიდა. ჩვენსა და მრავალ სხვათა ცხოვრებაში უცხოური მოვლენა შემოჭრილიყო და ეს მცირედი ცვლილება, ეს უბრალო შემთხვევა ჯერ არნახული ამბების უხმაურო მოახლოებას მოასწავებდა. თითქოს უჩინარ ხელს ქალაქის კარიბჭე გაეღო და თემის რაციონალურ წესრიგს უცხო რეალობის იერიში ემუქრებოდა. ამინეს საკუთარი სამყარო ჰქონდა, მისი ფიქრები და სურვილები გულისთქმასა და თითზე ჩამოსათვლელი მოგონებების საზღვრებს არ სცილდებოდა. ჰყავდა ოცდაათი წლით უფროსი ქმარი, სახელად აყარაჯა ("მისტერ რაჯა"), ცოლშვილიანი - პირველი ცოლითა და უფროსი ვაჟებით. ამინეს თქმით, მას რვაოთახიანი სახლი ჰქონდა. ყველა ოთახში ხალიჩა ეფინა, ხალიჩები პირველი ცოლისა იყო. ჭურჭელი, ფარდები, ხავერდის ბალიშები და, მათთან ერთად, გალეული, შავტუხა მისტერ რაჯაც, გაქონილი თმითა და ლურჯი ტუჩებით, პირველი ცოლის საკუთრება გახლდათ. ქალიშვილის სურათი მაჩვენა - ექვსი-შვიდიოდე წლის გოგონა იქნებოდა, შავ-შავი, გამხდარი, თითქოს პირში სული ძლივს უდგასო, სიფრიფანა კისერი და გაბურძგნილი თმა ჰქონდა, ფართო პირი და განცვიფრებული თვალები. დიდი ადამიანის ნაღვლიანი თვალები. ყველა ინდოელი მათხოვარი ბავშვივით ფეხშიშველა და მშიერი, სახელად შალიმე. ძილისგუდა ბრძანდებოდა ამინე, ათსაათიან ღრმა ძილს გამოაცხობდა ხოლმე, გეგონება, ლეთარგიამ დარია ხელიო. საიქიოდან მობრუნებულივით გაოგნებული და გამოთაყვანებული დილაობით გულდაწყვეტით და უხალისოდ დგებოდა, დარეტიანებულ და გაბრუებულ სხეულს ოთახიდან ოთახში ბარბაცით მიათრევდა. სხვაგან იყო მისი სული და მრავალი საათი გადიოდა, სანამ დაფანტულ ფიქრებს თავს მოუყრიდა. იმისათვის, რომ რეალურ დროსა და ადგილას ეგრძნო თავი, გაეცნობიერებინა, ვინ იყო და სად იმყოფებოდა, მისი ხელებისთვის რაიმე ხელშესახები საქმე უნდა მიგვეჩინა - გარეცხილი სარეცხის თოკზე გადაფენა ან მტვრიანი ხალიჩის დაგვა. ინდოელი მსახიობებისა და მომღერლების ფოტოებით აჭრელებული რამდენიმე კინოჟურნალი ჰქონდა. დაჯდებოდა ბაღში, ხის ჩეროში და მოჯადოებული არსების გატაცებით ჩააცივდებოდა ამ ფოტოებს. დაძახება არ ესმოდა, ადამიანების მოძრაობას ვერ ამჩნევდა. სადღაც სხვაგან იყო, სადღაც - ყოველდღიურ მოსაწყენ რეალობათა მიღმა, იქ, სადაც აყარაჯა, მათხოვარი შალიმე და ჩვენ ვერ მივწვდებოდით. დამჯდარა მეოცნებე ამინე მდელოზე, ტირიფის ჩრდილქვეშ, ფეხშიშველი, მოშვებული და მოდუნებული, ჭკუა თითქმის არ ეკითხება. ცხვირის ნესტოში უელავს მწვანე თვალი, თითქოს გამჭვირვალე ხალიაო. ნორჩ ხელებზე ბავშვური ფერადი შუშის რგოლები აუსხამს. სადილის ჭურჭელი არ გაურეცხავს, თოკიდან სარეცხი არ ჩამოუხსნია. მუშაობის ხალისი არა აქვს, დაჰყურებს ჟურნალის ფოტოებს, მიშტერებია წარმოსახვით სასიყვარულო ფილმს, გულის ამაჩუყებელი სცენებითა და დიდაქტიკური ამბებით სავსეს. თავის თავს ხედავს: ფეხზე ეჟვნებშებმული ფერდობზე დარბის და გულსაკლავად მღერის. უხმობენ. არ ესმის. სხვაგან ქრის მისი გონება. არ ახსოვს, რომ თეფშები დასარეცხია, ოთახები დასაგველია, ბავშვები - დასაძინებელი. არ ახსოვს, რომ უცხოელი მოახლეა, რომ ყოველი თვის დასაწყისში ჯამაგირი ქმარს - აყარაჯას უნდა გაუგზავნოს. წამით დავიწყებია შალიმეც, სიგამხდრისაგან სული პირში ძლივს რომ უდგას, წარსულისათვის არა სცხელა. იქ - ოცნების სამყაროში, მსახიობია ამინე. მისი ფოტოები ჟურნალებშია დაბეჭდილი. აყარაჯასთვის, შავტუხა შალიმესა და მათხოვარი მამისათვის ზურგი შეუქცევია და ხანმოკლე ბედნიერების წამიერ ნეტარებაში ჩაძირულა. აი, უმიზეზოდ მხიარული ამინე, მიწას მოწყვეტილი ჰანგებით, განუხორციელებელი სურვილებით. რა ვუყო, რით დავეხმარო? ვინ იცის, რომ არა ქმარი (ქმარი, რომელმაც მოატყუა, ახლა კი იყენებს მას), რომ არა შავტუხა გოგონა, რომელსაც სიგამხდრისგან ლამისაა სული გასძვრეს (უთქმელი და მომთმენი შალიმე, რომელიც არც თავის პატარ-პატარა სათქმელს ამხელს და არც დიდ-დიდ სადარდელს), რომ არა მათხოვარი მამა (ოფიციალური მათხოვარი, - მათხოვრის ნამდვილი მოწმობით) და რომ არა კიდევ ასობით ასეთი "რომ არ", იქნებ უცხო ქვეყნებში მოახლეობის ნაცვლად გულის ხმას აჰყოლოდა და კინოში ამოეყო თავი. ვინ იცის!.. როცა არ უნდა შევუღო ოთახის კარი, ვხედავ: დგას სარკის წინ და საკუთარ თავს ებაასება. იპრანჭება, ინაზება და კისკისებს ან იატაკზე ზის და თმაში ქოქოსის ზეთს იზელს, ხელ-ფეხის პაწაწინა ფრჩხილებზე ლაქს ისვამს. მეზობელს ავღანელი მსახური ჰყავს, რომელიც ერთ ინდოელ ქალს იცნობს. როცა ამინეს უქმე აქვს, ჩვენთან მოდიან და ამინეს პატარა ოთახში შეიყრებიან ხოლმე. უკრავენ, მღერიან, ამინე კი მათთვის ცეკვავს. მაგრამ მას თავს დასტრიალებს ჩია აყარაჯას უხილავი ლანდი ვეება ჩრდილით და ეს უცილობელი რეალობაა. - ამინე, ფულს შენთვის რატომ არ ინახავ-მეთქი, ვკითხე. "რატომ" იმ უაზრო და უცნობ სიტყვათაგანი იყო, რომელსაც ამინეს უტყვსა და მორჩილ სამყაროში ადგილი არ მოეძებნებოდა. აყარაჯა განსაზღვრავდა თითოეულ "რატომს" და პასუხსაც თავად იძლეოდა. - ქალბატონო, ქმარმა მომატყუა. (ისე მითხრა, თითქოს ჩვეულებრივი ამბავი ყოფილიყო - ქმარი იმისაა, ცოლი მოატყუოს. მის ხმაში არც ბრაზი იგრძნობოდა, არც გაკვირვება, არც სინანული). პასპორტი გამოუცვლია. ცოლ-შვილი ჰყოლია - ორი მოზრდილი ვაჟიშვილი. რა ვიცოდი, არც გამიკითხავს. მუსლიმი ვარო, ასე მითხრა. მუსლიმ კაცს კი ენა და გული სუფთა აქვს. ტყუილს არ იტყვის. და თუ თქვა, გულკეთილობით მოუვა. მე ინდუსი ვიყავი. მითხრა, მუსლიმი უნდა გახდეო. დავთანხმდი. როცა მივხვდი, რომ ცოლი ჰყავდა, გვიანღა იყო. მცემა. ასე მითხრა, ქალმა ყველაფერი კი არ უნდა იცოდესო. არც უნდა თქვასო. კარგი ქალი თვალებს დაიბრმავებს და ყურებს დაიხშობსო. პირველი ცოლი მსუქანი და ზარმაცი ქალი იყო. ზედა სართულის ოთახებში ცხოვრობდა. მე კი - ეზოს ბოლოს ერთ ოთახში. პირველი ცოლი განაგებდა ყველაფერს. ნამდვილი ქალბატონი იყო. მიბრძანებდა და თან თმებით მითრევდა. ქმარმა მითხრა, უნდა იმუშაო და ჯამაგირი მე ჩამაბაროო. მე ბატონი ვარ, მე ვარ ყველაფერიო. ჯიდაში გამგზავნა. ორი წელი იქ ვიმუშავე. არაბი ბატონი ჩემს ჯამაგირს ქმარს უგზავნიდა. შალიმე მაშინ ორი თვისა იყო. არაბ ბატონს ჩემი შერთვა უნდოდა. ქმარს შეუთვალა, გაეყარეო. ქმარი არ დათანხმდა. ასე უთხრა: ამინემ უნდა იმუშაოს და ჯამაგირი მე გამომიგზავნოსო. არაბმა ბატონმა ქოში უკუღმა ჰყარა. ექვსი თვე ჯამაგირს არ მაძლევდა. თავად ოთხი ცოლი ჰყავდა. ცოლები ბებრები იყვნენ და დასანახად არ ვეჩვენებოდი. ჩემი მოწამვლა განუზრახავთ. ყოველდღე საჭმელში საწამლავს მიყრიდნენ ან ლოგინში მორიელსა და ფალანგას მისვამდნენ. არაბი ბატონი სადმე რომ გაემგზავრებოდა, სარდაფში მამწყვდევდნენ და ხმელა პურს მაძლევდნენ. ბატონი რომ მიხვდა, გული მოულბა. შეეშინდა, მის ეჭვიან ცოლებს არ მოვეკალი. ბანგლადეშში გამომისტუმრა. ოქროს რგოლი და ორიოდე ხელი კაბა მომცა. კარგი კაცი იყო. პირველმა ცოლმა ყველაფერი წამართვა. პირველი ცოლი ფულიანი იყო. კარ-მიდამო ჰქონდა. მაგრამ ძუნწი იყო, მისტერ რაჯას ერთ რუპიასაც არ აძლევდა. ჭამდა, ეძინა და დედ-მამის სიშორეს განიცდიდა. დაჯდებოდა ხოლმე აივანზე და დაკარგული ბავშვივით აზლუქუნდებოდა. მისტერ რაჯა არ უყვარდა. მისი ვაჟები ყომარბაზები და ნარკომანები იყვნენ. დედას სცემდნენ და სამკაულებს ჰპარავდნენ. პირველი ცოლი მთელი დღე - დილიდან, როგორც კი თვალს გაახელდა, დაღამებამდე - სანამ არ დაიძინებდა, ჭამდა და ჭამდა: კარის ხორეშთს, ბატკნის ხორცს, პურს, ბრინჯს - ფიალას ფიალაზე ცლიდა. ჭამდა, ვიდრე მუცელი არ გაებერებოდა და მერე ტკივილისგან კრუსუნებდა. დღითიდღე უფრო და უფრო სუქდებოდა. დაჯდებოდა ხოლმე სარკის წინ, თვალებზე სურმას წაითხიპნიდა, წარბებს შავად იღებავდა. ხალს დაისვამდა. თმას დაიხვევდა. ხედავდა, რომ გასივდა, დაბერდა და ღმუოდა. საკუთარ სხეულს ურტყამდა. სახეს იხოკდა. სარკეს კედელს ახეთქებდა და ლეწავდა. ხედავდა, ახალგაზრდა და გამხდარი რომ ვიყავი და გულს ეყრებოდა. შიშობდა, ჩემზე და მისტერ რაჯაზე უწინ არ მომკვდარიყო და ვიშვიშებდა. თვეში ერთხელ მამამისი მოდიოდა სანახავად. მამის მუხლებზე თავს ჩამოდებდა ხოლმე და ბავშვივით აქვითინდებოდა. შალიმესავით. . ." ამინემ იცის, რომ აყარაჯამ მოატყუა და ოინი უყო. იცის, რომ იყენებს მას და ფულს სძალავს. იცის, რომ ქმარი ცუდი კაცია, შალიმეს სცემს ხოლმე. მაგრამ ეს ცოდნა მასში არანაირ რეაქციას არ იწვევს. მისტერ რაჯა ერთპიროვნული ბატონ-პატრონია და მისი არსებობის ფაქტი, რაოდენ ცუდიც არ უნდა იყოს ეს, ბუნებრივი მოვლენაა, ისეთივე, როგორც მუსონური წვიმები და მოვარდნილი წყალდიდობა, რომელმაც დედამისი და ძმები თან გაიყოლა, როგორც ცხოვრება, რომელიც კვლავინდებურად გრძელდება. - ქალბატონო, ჩემს ქმარს გაგონილი ჰქონდა, ირანელები ფულიანები არიანო. ერთი ინდოელი ქალი ჩამოდიოდა ბანგლადეშში. მსახურებს აგროვებდა, ირანში მოჰყავდა. აყარაჯამ საქმე მოაგვარა და ჩემი თავი იმ ქალს ჩააბარა. შალიმე მამაჩემს დავუტოვე. მამას გაეხარდა. ასე მითხრა, მათხოვარს თუ თან ბავშვი ახლავს, უფრო მეტ ფულს შოულობსო. პირველ ცოლს, თუმცა არაფერი უჭირდა, მაინც ჩემი შურდა. შენ თავისუფალი ხარო, მეუბნებოდა, მე კი დატყვევებულიო. ზედა სართულის ოთახებიდან გაქცევა უნდოდა. როგორც კი აყარაჯას სუნი ეცემოდა, გულს აზიდებდა. მეცოდებოდა. ქმარმა მითხრა: "ამინე! თეირანელი კაცები გარყვნილები არიან. ნამაზს არ ასრულებენ. თუ გავიგე, რომ ცუდი თვალით შემოგხედეს, იცოდე, ტყავს გაგაძრობო!" ჩემი დაშინება უნდოდა. მატყუებდა. აქ თავისუფლად ვარ. როგორ მინდა, შალიმეც აქ მყავდეს! შავტუხა დამშეული შალიმე შიგადაშიგ დედას ორსიტყვიან ბარათებს სწერდა. დაუწერდა თავის სახელს და - პაპამისისას. ამინემ მითხრა: - ქალბატონო, მამაჩემი უბრალო და უღირსი მათხოვარი არ გეგონოთ, მათხოვრობა მისი ხელობაა. მათხოვრის მოწმობა აქვს. როცა მოკვდება, მოწმობა მე დამრჩება ან - შალიმეს. მამაჩემს სამუშაო უბანი აქვს: ერთი მოედანი და სამი ქუჩა. ინჟინრის ოფისივით. თავში ტილები ჰყავს. ტილები თუ გაწყდებიან, შალიმე სხვა მათხოვრებისგან ისესხებს და მამაჩემს თავში ჩაუსხამს. მათხოვარი ტილების გარეშე იგივეა, რაც მეფე - უგვირგვინოდ. მე მოახლე ვარ. მოახლე მათხოვარზე უარესია - სხვის სახლში ცხოვრობს." მამაშენს სახლი თუ აქვს-მეთქი, - ვკითხე. კიო, მუყაოს სახლიო. მუყაოსა და თუნუქისააო. მათხოვრებს ასეთი სახლები აქვთო. ხო, მაგრამ, რაც არ უნდა იყოს, საკუთარი სახლიაო. ამინეს ბავშვობის სახლი ალიზითა და თიხითაა ნაგები, ნამდვილი აივნით, კიბეებითა და ოთახებით, ჭერში ჩამოკიდებული ძველი ვენტილატორით, ფეხქვეშ დაფენილი დაძენძილი ხალიჩით, მძაფრი სანელებლებისა და უდის სურნელით, მკვეთრი სუნამოებით, თამბურის ხმებითა და ცისკრის ლოცვებით, კეთილი ჩასკვნილი მეზობლებითა და ბავშვებით სავსე ეზოებით. სოფელში ცხოვრობენ. კიტრისა და გოგრის ნათესები აქვთ. ერთი ძროხა და რამდენიმე თხაც ჰყავთ. დედა პურს აცხობს, ძმები კი ტვირთს ეზიდებიან. ღამით თავს მოიყრიან ხოლმე და მუცელი მაძღარი აქვთ. სავსე სტომაქით და ბედნიერი გაქონილი თითებით გვერდიგვერდ იძინებენ. მოსიყვარულე დედა ჰყავს - ძილის წინ თავის პაწაწინა ამინეს ჰკოცნის, მისთვის ლოცულობს. ძმები დილაობით ვირზე შესვამენ ხოლმე და სკოლაში დაჰყავთ. ლამაზია ამინე, დედა თმაში ფერად ლენტებსა და წითელ ყვავილებს უწნავს. მამა ამბობს, ამინე რომ გაიზრდება, ვინმე მაჰარაჯას გაჰყვება ცოლადო. ამინესაც დიდი სასახლეები ესიზმრება და ეშინია. ამასობაში წვიმების სეზონიც იწყება, წვიმებს ბოლო აღარ უჩანს. გზები იხერგება. ძმები შინ რჩებიან. ნათესები იტბორება. დედა ღელავს, მამა კი სულ უფრო დიდხანს ლოცულობს. გადაუღებლად წვიმს, დილიდან ღამემდე - ყოველდღე. ყოველ დღე. ყოველ დღე. წყალმა ნახევარი სოფელი დაფარა. ბრინჯის მარაგი გამოილია, აღარაფერი დარჩა შესაჭმელი. მამას სადღაც მკვახე საზამთრო უშოვნია - ერთადერთი, რისი პოვნაც შეძლო, - და მთელ ოჯახს უნაწილებს. შიათ. ძმები ძირხვენებსა და ხის ფოთლებს ჭამენ. დედა თავის წილ საზამთროს ამინეს უთმობს. თავის წილ ბრინჯს, მკვახე ხილსა და პურის ნარჩენებსაც ამინეს აძლევს. ღამით ნიაღვარი მოვარდება. დედას და ძმებს წყალი წაიღებს. ამინეს ოთხი ძმა ჰყავს და ოთხივე წყალს მიაქვს. მამა მას გულში იხუტებს და ხეს ეჭიდება. ამინეს თავი წყალში აქვს. სუნთქვა შეჰკვრია, პირი შლამითა და ტალახით ამოვსებია. თევზთეთრა, პატარა თევზი, შორეული ოკეანეებიდან, სამყაროს მრუმე დასალიერიდან მოსული, ქუთუთოებსა და ტუჩებს ულოკავს. ნაწლავებსა და ხელ-ფეხში წყალი ჩასვლია, თვალებშიც, თავშიც. იცის ამინემ, რომ მკვდარია და არ ეშინია. სიკვდილი ერთგვარი დაძინებაა, ამინეს კი ძილი უყვარს. სხეული დამზრალი აქვს, გონება უკვე აღარ მუშაობს. მუცელში პატარა თევზი ჰყავს. მდინარის გადაღმა ის და მამამისი წყლიდან ამოჰყავთ. განადგურდა თიხის სახლი ნამდვილი ოთახებით, ნეტარების აღმძვრელი სურნელით, მასთან ერთად - ძროხები და თხები. დედა, ძმებიც - ყველანი დაიღუპნენ. ამინე ჯერ კიდევ წყალშია და მოსწონს წყალქვეშ ყოფნა. ახსოვს, როგორ მშვიდად და ჩუმად დაშორდა დედამისი. ხედავს, როგორ უხმაუროდ, წინააღმდეგობისა და შიშის გარეშე მიჰყვება ტალღებს. არც იძირება, არც ლოდს ეხლება, არც - ქარაფს, არც ტალღის ქვეშ ექცევა და არც ხელ-ფეხს იქნევს. წყლიდან თვალები უჩანს. შესცქერის მას იმ ადამიანის უშფოთველი მზერით, ბედნიერ მოგზაურობაში რომ მიემგზავრება, ნაცნობ მხარეში. გაყინულ წყალში ამინე დედის მზერაზე ფიქრობს და თავის გახევებულ სხეულს ზღვის კანონს ანდობს. ხელ-ფეხს არ ანძრევს. ძილს ეძლევა, უცხო არ არის მისთვის სიკვდილის მდუმარება. - ამინე, ფული შენთვის დაიტოვე. შენი ქალიშვილისთვის გადადე-მეთქი, ვუთხარი. შემომხედა დედამისის ჩუმი მზერით, მორჩილი თვალებით. ვერ გაიგო. ვერ დაიჯერა. შეუძლებლად ეჩვენა. მხრები აიჩეჩა და თავის შიშველ ფეხებს დააშტერდა. - ქალბატონო, მისტერ რაჯა ჩემს ფულს ბანკში დებს. ინახავს. ოქროებს მიყიდის. ამინე ჯერ კიდევ წყალქვეშ იმყოფება, სიზმარს ხედავს - წყალწყალა სიზმრებს. გასაქცევად ერთი გზა აქვს: ჟურნალში მსახიობების ფოტოებს მიშტერება, სარკის წინ ცეკვა და მოგონილ ფილმებში თამაში. ვერ შეეკამათები. მუცელში სიკვდილის თევზი ჰყავს და წყალმა თავზე გადაუარა. ქმარი ბატონია, მამა - მათხოვარი. დედა წყალმა წაიღო, შალიმეს კი არავინ აბადია. ეგ არის და ეგ. მისჯილი აქვს სხვის სახლში მუშაობა, იატაკის ხეხვა, სარეცხისა და ჭურჭლის რეცხვა. მთელი ცხოვრება ქალაქიდან ქალაქში უნდა იწანწალოს და ფული ქმარს ჩაუთვალოს. სხვა გზა არ დარჩენია. კიდევ ასჯერ რომ მოვიდეს ამქვეყნად, არაფერი შეიცვლება. მაგრამ ეგებ შალიმეს მაინც ეშველოს რამე, ეგებ! - ქალბატონო, დამეხმარე, წავალ, შალიმეს ჩამოვიყვან. თქვენ არ შეგაწუხებთ, სკოლაში მივაბარებ. საჭმელ-სასმელი და ჩაცმა-დახურვა ჩემზე იყოს. ჩემს ოთახში დაიძინებს. ამოდენა სახლში ხელს არავის შეუშლის. აყარაჯა უნდა დაგვეყოლიებინა. ამინემ მისწერა და ქმარმა პასუხად შემოუთვალა, მათხოვარი შალიმე აქ დარჩებაო. ისევ გავუშანშალეთ წერილები, უფრო გრძელ-გრძელი. ვუთხარით, რომ ამინეს ხელფასს გავუზრდიდით და ბატონსაც მეტი ფული ერგებოდა, გაცილებით მეტი, ვიდრე ციცქნა შალიმე მათხოვრობით შოულობს. კიდევ მრავალი ტკბილი და დაშაქრული სიტყვა მივწერეთ, სანამ ბოლოს ინდოელი კაცუნა არ დაგვთანხმდა. ცხადია, გვაგრძნობინა, რომ გადაწყვეტილებას ერთპიროვნულად იღებს, ყოველ წამს შეუძლია გადაიფიქროს და სხვა გადაწყვეტილება მიიღოს. ამინეს ვერ დაეჯერებინა. იტირა. კინოჟურნალები აჩქარებით ამოდო ლეიბქვეშ. მცირეოდენი მოგროვილი ფულით შალიმეს ფეხსაცმელი და ტანსაცმელი უყიდა. შეკრა ჩემოდანი და ფაცხაფუცხით წავიდა. რევოლუცია ახალი დაწყებული იყო. სამი თვე გავიდა. ქალაქი არეულობას მოეცვა. რეპრესიები. სამხედრო მმართველობა. მეფე წავიდა. მოვიდა იმამი. გამოცხადდა, უცხოელებმა ქვეყანა უნდა დატოვონო. ფილიპინელი, ავღანელი და ინდოელი მსახურები სასწრაფოდ წავიდნენ. წავიდნენ ადგილობრივი მოსამსახურეებიც. გაჩნდა ბენზინის დეფიციტი. ხორცი გაძვირდა. ასეთ ვითარებაში, ისტორიის ჩარხის ბრუნვასა და ყოველდღიური მოვლენების ორომტრიალში, ამინე და შალიმე ჩვენი მეხსიერების ფურცლიდან გაქრნენ. რა ბედი ეწია ამინეს? მათხოვარ შალიმეს რა დაემართა? არც წერილი. არც ტელეფონის ზარი. არაფერი. არაფერი ვიცოდით. ჩვენც ჩვენი გაგვჭირვებოდა. ამინე უცხოელი მსახური იყო. ალბათ უფრო დალაგებულ ქვეყანაში უკეთესი სამუშაო იშოვა - აყარაჯას საკბილო. სამი წელი გავიდა და ამ სამი წლის მანძილზე მრავალი ადამიანი დაიხოცა. ბევრი წავიდა. მრავალი სახტად დარჩა და ამ მდგომარეობიდან აღარც გამოსულა. მრავალმა ტაში დაუკრა და სიხარულით ქუდი ჭერსა ჰკრა, მე კი პარიზში ამოვყავი თავი. მარტოდმარტომ, ორი ონავარი ბავშვით ხელში, რომლებიც ყირაზე გადადიოდნენ და პატარა უცოდველ ოცნებაში დედის მკერდს დაეძებდნენ, რომელიც ბუამ წაიღო. ფრანგი მსახურის მოყვანა რთული საქმე გახლდათ. ძვირი ჯდებოდა. შეუძლებელი იყო. ვინც არ მოვიყვანე, ყველა ინაზებოდა, თავს იფასებდა და მე - ირანელს, მესამე სამყაროს წარმომადგენელს, ადამიანად არ მთვლიდა. პორტუგალიელი მსახური უხიაგი ადამიანი გამოდგა, ბავშვებს სცემდა. მესამე - პოლონელი იყო. ლოთობდა და ჩემი შინ არყოფნისას უცხო მამაკაცები მოჰყავდა. ჩემს თავს ვუთხარი: "არ გეყოლება მოახლე - მორჩა და გათავდა!" არავინაც არ მჭირდება. ა - რა - ვინ! ყველა მახსოვდა, ამინეს გარდა. თურმე აყარაჯას არ დავვიწყებივარ. ჩემი მისამართი გაეგო, დაშაქრულ-დათაფლული, კარისა და ინდური სუნამოს სუნით გაჟღენთილი, წყალწყალა ქათინაურებით, სიყვარულის ტყუილი ფიცითა და ყალბი კეთილგანწყობით აღსავსე წერილი მომწერა. დამტვრეული ინგლისურით სამი ფურცელი ორივე მხარეს გაევსო. ერთი სიტყვით, მისი სულზე უტკბესი ამინე უმუშევარია. მე და ჩემი საყვარელი შვილები მოვენატრეთ და პარიზში ჩამოსვლას ლამობს. უნდა მტლედ დამედოს მე, დედაჩემს - დიდ ქალბატონს, განსვენებულ მამაჩემს, მამიდაჩემს, ბიძაჩემსა და ჩემს შვილებს, ჩემს მარცხენა თუ მარჯვენა მეზობლებს, ბატონ მიტერანს, სხვათა და სხვათა. ამინე პარიზში?! თავისი კოხტაპრუწობით და კეკლუცობით, სიფრიფანა ინდური კაბებით? - არასოდეს! არა-მეთქი, - ვუპასუხე. მეორე წერილი მივიღე. ისევ ის სიტყვები, თხოვნა-მუდარა. მეო, როგორც თავგადაკლული ქმარი, ამინეს წასვლა-წამოსვლის ბილეთების საფასურს თავადვე გადავიხდიო. სულითა და გულითაც გადავიხდიო. ხმასაც არ ამოვიღებ, ისეო. არ არსებობს საქმე, აყარაჯა თეირანელი ქალბატონისთვის რომ არ გააკეთებსო. ამაზე იოლი და უკეთესი რაღა იქნებაო? ვთქვათ, უკმაყოფილო იყოთ, - რასაკვირველია, არ იქნებით, - ჩასვამთ ამინეს თვითმფრინავში და უკან გამოუშვებთო. კიდევ ორი ფურცელი იმის შესახებ, რომ ამინე ნახევრად უცხოელია, ნახევრად-ევროპელი, სპარსული იცის, მიცნობს, სანდო, კეთილი, კარგი ბუნების ადამიანია, ათას ერთი ღირსება აქვს და ა.შ. და მისთ. არ ვუპასუხე. მაგრამ ბუზღუნი დავიწყე. ვჭოჭმანობდი. თავს დავეთათბირე. ნაწილობრივ დავთანხმდი. მესამე წერილი თავად ამინესგან იყო, ინგლისურ ენაზე, გასაგები და გამართული ინგლისურით. ვიღაცისთვის მიეცა დასაწერად, მაგრამ სიტყვები მისი იყო: ტკბილი, უბრალო და ახლობელი. წინადადებებიდან იფრქვეოდა მისი ნამძინარევი მზერა, ხავერდოვანი ხმა (ხის ძირას რომ მღეროდა ხოლმე) და ქოქოსის ზეთის სურნელი, თმაზე რომ უდიოდა. თვალწინ დამიდგა მისი თბილი სხეული და თეირანის მზე მომენატრა. გავბრიყვდი. ვიცოდი, აყარაჯას გამორჩენის სურვილი ამოძრავებდა, ამინე კი მისთვის ფულის შოვნის საშუალება იყო. მცირე ხელფასი შევთავაზე. აყარაჯამ ვაჭრობა დაიწყო. სამი ფურცელი ააჭრელა ამინეს ღირსებების ჩამოთვლით: მზარეულობა, ჭრა-კერვა, სახლის მოვლა, ხალიჩების ქსოვა, დართვა. ამინეს ყოველი თითიდან ხომ თითო ღირსება იღვრება. ... და კიდევ ათასი სხვა რამ. ერთმანეთზე უფრო ქლესური. ვიცნობდი ამინეს, მახსოვდა, რომ ზარმაცი და უმაქნისია. ამინეს ერთადერთი ღირსება მიამიტობა და გულკეთილობა, სილამაზე და ტკბილი ღიმილი იყო. ვიცოდი, რომ კარგი ხასიათი აქვს, ბავშვებს არ დამიჩაგრავს. ოღონდ აყარაჯასთან ჩემი ურთიერთობა თავიდანვე უნდა განმესაზღვრა. გარეწარ და პირისმტეხელ კაცთან მქონდა საქმე. ჩემთვის გავიფიქრე: ამინეს ბანკში ანგარიშს გავუხსნი და ნებას არ დავრთავ, საკუთარი ფულიდან თუნდაც ერთი ფრანკი ან დოლარი "მისტერ რაჯას" გაუგზავნოს-მეთქი. აყარაჯა თვეში ოთხას დოლარს ითხოვდა, თანაც, - ერთიანად. - ორასი დოლარი-მეთქი, მივწერე. სამას ორმოცდაათ დოლარს დამთანხმდა. მივწერე: "ორასი დოლარი და გავათავოთ". არ მეშვებოდა, სამასი დოლარიო, მთხოვდა და მევედრებოდა. - ორასი დოლარი და ხმა გაიწყვიტე-მეთქი. ვთქვი და გავათავე. გაიბუტა. მოჰყვა წუწუნს. მომწერა, ამინე განძიაო. ათას დოლარზე მეტი ღირსო. არ გამოვაგზავნიო. აქვე დარჩებაო. სულ კარგად ბრძანდებოდეთო. ნუ გამოგზავნი! ჯანდაბამდე გზა გქონია! ისევ წერილი. დავიდარაბა. ბოლოს დანებდა. გავაფორმეთ ხელშეკრულება და ამინეს ჩამოსვლას დავყაბულდი. ისე, რომ არც დავფიქრებულვარ, თუ რა თავსატკივარს გავიჩენდი. არ ვიცოდი, წინ რა მელოდა. გაირკვა ამინეს პარიზში ჩამოსვლის თვე და რიცხვი: ჩვიდმეტი დეკემბერი. დღის ორი საათი. ეარ ფრანსის რეისი. ბავშვებს უხაროდათ. სხვა ვიღაც, ჩემს გარდა, შემოდიოდა ჩვენს სახლში, ვიღაც, ვინც მათთან იცხოვრებდა და მათ ფეხთით დაიძინებდა. დღეში ათჯერ მეკითხებოდნენ, შენ რომ მოკვდე, ჩვენ ვინ მოგვხედავსო. ახლა შემეძლო მეთქვა, რომ როცა არ ვიქნები (სამუდამოდ წავალ), შავთვალა, მომხიბვლელი ამინე ხანუმი, გრძელი მაჯისსიმსხო თმით, ჭრელა-ჭრულა კაბებით, კინომსახიობი, შავტუხა შალიმეს დედა, ბანგლადეშში წაგიყვანთ და მათხოვრის მოწმობებს აგიღებთ-მეთქი. ჩვიდმეტ დეკემბერს ციოდა. წვიმდა და ქარი ქროდა. ყველა მგზავრს, ამინეს გარდა, პიჯაკი და პალტო ეცვა, ყელზე კაშნე ეკეთა და ქოლგა მოემარჯვებინა. შიშველ-ტიტველ ამინეს მოკლე, უსახელო, მოტკეცილი ბლუზა ეცვა, უწინდო ფეხზე კი - სანდლები. მკერდს ქვემოთ მუცლამდე სხეული მოეტიტვლებინა, ტანზე ლიმონისფერი ძველი სარი შემოეხვია. პატარა ხელჩანთა გულზე მიეხუტებინა, აკანკალებული და დაბნეული ცივი, გამოცარიელებული თვალებით დამეძებდა. ის ამინე აღარ იყო. მოტეხილი და გაქუცული მეჩვენა, ახალგაზრდული სიხალისე დაჰკარგვოდა. უმწეო, აკანკალებულ ფეხებს მიათრევდა და ირგვლივ ადამიანებს შიშნარევი დამორცხვებით უცქერდა. უცხო იყო. გული დამიმძიმდა, რაღაც ბუნდოვანი გრძნობა თუ ინტუიცია მკარნახობდა, რომ წყალში ისე გადავეშვი, ფონი არ მიკითხავს. შევეცადე, გულში ცუდი არ გამევლო. ხელი დავუქნიე. ვერ დაინახა. სხვაგან იყო მისი ფიქრები. როგორც ყოველთვის, ჭკუა არ ეკითხებოდა, თავგზააბნეული, სხვა დროსა და სივრცეს შერწყმოდა. მოფრატუნებდა და უმიზნოდ მოსდევდა ხალხს. მის მზერაში ღრმა ძილს დაებუდებინა, გარშემო არსებული რეალობისა არა გაეგებოდა რა. თითქოს დაუქოქავთო და ახლა ეს დროებითი ინერცია ელეოდა. მივხვდი, ამინე პარიზში სულ სხვა ადამიანია. ბრწყინვალება და პეწი აღარა აქვს. მესამესამყაროელია. იაფფასიანი ფილმის მესამეხარისხოვანი მსახიობია. მისნაირები მრავლად არიან, მაგრამ მუშტარი არა ჰყავთ. თეირანში ამინეს მიდი-მოდი ჰქონდა. სხვებს თვალს სჭრიდა. კოლორიტული არსება იყო. მისი უცხოელობა პრივილეგიად ითვლებოდა და ავტორიტეტს მატებდა. იცის ბენგალელმა მსახურმა - ფეხშიშველამ და შავთმიანმა, თავზე ქოქოსის ზეთის სუნი რომ უდის, მოგონებები ქაფურისა და უდის სურნელით აქვს გაჟღენთილი - პარიზი მისი შესაფერი ადგილი არ არის. ეშინია, ოქროსფერთმიან გამხდარ ქალებსა და ტანწერწეტ ფერმკრთალ მამაკაცებს გაკვირვებითა და ძრწოლით შესცქერის. ეტყობა, მთელი ღამე თვალი არ მოუხუჭავს, შალიმესთან განშორებას დარდობდა. სახე ჩამოსტირის. - ამინე, ძვირფასო, აქ ინდოეთი ან არაბეთი არ გეგონოს. ყინვა იცის-მეთქი, ვუთხარი და მხრებზე ჩემი პიჯაკი მოვახურე. ჩემოდანი არ ჰქონდა. თან მხოლოდ ერთი ძველი ხელჩანთა ჩამოეტანა, რომელიც წითელი წიწაკითა და ცხარე თავბრუდამხვევი სუნელებით გაევსო. ტაქსის ერთ კუთხეში მიიყუჟა და ობოლი ბავშვივით მანქანის კედელს აეკრო. დავინახე, თვალები ცრემლით ჰქონდა სავსე, ცხვირის ნესტოები უთრთოდა. ხელში ავიღე მისი ხელი, დაღლილი და უმწეო. ვუთხარი: "მოითმინე, სანამ შინ მივიდოდეთ. ბავშვები გელიან. დაუფიქრდი! პარიზში ჩამოხვედი! ცოტას თუ ეძლევა ასეთი შანსი." არ მიპასუხა. შალიმე მოვიკითხე. თავი ასწია. ყურები ცქვიტა. თვალებში შალიმე ეჯდა. მითხრა: - შალიმეს წამოყვანა მინდოდა თან. მისტერ რაჯამ არ დამანება. ორი წლის ბიჭიც მყავს. მოჰშენი ჰქვია. გაიცინა. სახე გაებადრა. თვალებში ნაპერწკალი გაუკრთა. უწინდელ ამინეს დაემსგავსა. - მოჰშენი უბედურის ერთია. ღორმუცელაა. ტიკჭორა, - და ლოყები დაბერა. თავი გადააქნ-გადმოაქნია. სიცილისგან კინაღამ გაიგუდა. ენა ახალი ადგმული აქვსო და მის ლაპარაკს გამოაჯავრა. დაავიწყდა, სად იმყოფებოდა. მიმოიხედა. დაორთქლილი მინა ხელის ზურგით გაწმინდა. დადუმდა. ამინეს საკუთარი შვილები უნდოდა. მისი გული მოჰშენთან და შალიმესთან იყო. ერთი დღეც არ მადროვა. ჩემი შვილები რომ დაინახა, გადმოყარა ცრემლები. ვაი, შენს დღეს! დაჯდა სამზარეულოში იატაკზე და მორთო ვაი-უშველებელი. თავი მუხლებში ჩარგო და მოჰყვა სლუკუნს. ვაი - მე! - გული დამელია, ისე მომენატრა მოჰშენი. რა ვქნა? როგორ შევცდი! გამაცურა ინდოელი კაცუნას დათაფლულ-დაშაქრულმა სიტყვებმა. რა გულუბრყვილო ყეყეჩი ვარ! სულსწრაფობამ დამღუპა. ბავშვები გაოგნებულები და შეწუხებულები შეჰყურებდნენ. ჩემი გოგონა ხელში აიყვანა. სახე დაუკოცნა. შალიმეს სახეს კოცნიდა. - შალიმე უფრო მაღალია. მაგრამ ისეთი გამხდარია, ჩონჩხი გეგონება. მოჰშენი ღორმუცელაა და ბუთხუზა. ორივე მამაჩემთანაა. ერთად მათხოვრობენ. რომ მიგეშვა, დილამდე საკუთარ შვილებზე ილაპარაკებდა. გაუთავებლად: შალიმე, მოჰშენ. მოჰშენ, შალიმე. ვიცოდი, წინდაუხედავად მოვიქეცი. შევცდი. პარიზი ამინეს შესაფერი ადგილი არ არის. დარდს გადაჰყვება. გავიფიქრე: "კიდევ კარგი, უკან დასაბრუნებელი ბილეთი აქვს. ახლავე უნდა ავუკრა გუდა-ნაბადი. თავის ატკივებად არ ღირს. ხვალვე ჩავსვამ თვითმფრინავში და უკან გავუშვებ." ამინეს დაბრუნება აზრადაც არ მოსვლია. თავში სხვა გეგმები უტრიალებდა. მითხრა: "ქალბატონო, დამეხმარე! შენც ხომ შვილები გყავს. გამიგებ. მოჰშენი ორი წლისაა. ვერ ვუყურებ ჩემს ცარიელ ხელებს. ღამით ჩემს მკლავებზე იძინებდა. ჯერ კიდევ ჩემს ძუძუს ჭამს. რაიმე მომიხერხე, რომ მოჰშენი და შალიმეც აქ, ჩემთან ჩამოვიყვანო." მოჰშენი - შალიმე - ეს აჯაფსანდალი პარიზში?! ესღა მაკლდა! - პირველი ცოლი ჩემი შვილების მტერია. რომ გაიგო, აყარაჯა პარიზში გაგზავნას მიპირებდა, გადაირია. აკივლდა. მიწაზე დავარდა. მტვერში გაგორდა. შენ მოახლე ხარ, მაგრამ თავისუფალიო, მითხრა. მე გალიაში ვარ დამწყვდეულიო. ტუსაღი ვარო. მცემა. შალიმესაც სცემა. ბოლთას სცემდა და მამამისს ეძახდა. ზემო სართულის ოთახები მისია. ყველა ხალიჩაც მისია, მაგრამ სულ მოთქვამს. დაჯდება ან დაწვება სიბნელეში და სახეზე საბანს აიფარებს ხოლმე. არ უნდა, ვინმემ ნაოჭები დაუნახოს. სახეზე ადუღებული ზეთის გადასხმას მიპირებდა. სულ იმის შიშში ვარ, ჩემს შვილებს რამე არ აუტეხოს. - ამინე, ჩემი ცხოვრება შეიცვალა. აქ თეირანი ნუ გგონია. მე ვარ, ორი ბავშვი და ერთი პატარა ბინა. შენთვისაც კი არ არის ადგილი. სასტუმრო ოთახში უნდა დაიძინო და შვილების ჩამოყვანას აპირებ? გონიერი ქალი იყო. მოფიქრებული ჰქონდა უკვე. პასუხები - გამზადებული. - ოთახს ვიქირავებ. მოჰშენს ბაგა-ბაღში მივიყვან. შალიმე ათი წლისაა. დიდია. სკოლაში ივლის. დღისით თქვენს საქმეებს გავაკეთებ. აი, ასე მარტივად გაარიგა ყველაფერი. - რომელ ოთახს? სად? აქ ბანგლადეში ხომ არ გგონია? იქნებ გინდა, ქუჩის კუთხეში მუყაოს სახლი დადგა? - ვიმუშავებ და ბინის ქირას გადავიხდი. - ჯერ აქ ყოფნის უფლება უნდა მიიღო. ვინმემ რეკომენდაცია უნდა გაგიწიოს. ორი თვის ბინის ქირა წინასწარ უნდა გადაიხადო. იქნებ გგონია, აქ განუკითხაობაა და წეს-კანონი არ არსებობს? თავისი დაეჩემებინა: "შალიმე - მოჰშენი - მოჰშენი - შალიმე" და ფეხს არ იცვლიდა. არა-მეთქი, დავუღრიალე. გადავშალე მისი ბილეთი. გავიფიქრე, ამ დედაკაცს პირველივე რეისით უკან გავუშვებ-მეთქი. ამის ადგილი ევროპაში არ არის. მისტერ რაჯამ სხვა რამ უნდა მოიფიქროს საკუთარი ცოლებისთვის. - ჰა! ამინეს ბილეთი ერთი გზობისა იყო - ბანგლადეშიდან პარიზამდე. უკან დასაბრუნებელი არ აუღიათ. მაგრად მაჭამეს! ბილეთი ამინეს ცხვირთან მივუტანე. ბრაზისა და რისხვისაგან ვცახცახებდი: - განა შენმა ქმარმა არა თქვა, რომ ორი გზობის ბილეთს ვუყიდიო? - დიახ. ასე თქვა. - მერე, სად არის? თავი გაიქნია. იატაკს ჩააშტერდა. - შენმა ქმარმა სიტყვა მომცა. მომწერა. მაშ, რა მოხდა? სცენარის მეორე ნაწილი დაზუთხული ჰქონდა, მაგრამ დამაჯერებლობა აკლდა. ცუდად თამაშობდა. პირველი ნაწილი სიმართლე იყო. ფაქტი. მართლაც უნდოდა ბავშვები თან ჰყოლოდა და არა ცრუობდა. მეორე ნაწილი ხელოვნური იყო, აბდაუბდა და უთავბოლო. მისტერ რაჯას სიტყვებს ამბობდა: ამინეს წამოსვლამდე ორი დღით ადრე დიდი ხანძარი იფეთქებს. ქალაქის ნახევარი დაიწვება (რომელი ქალაქის, - გაურკვეველია). სხვა სახლებთან ერთად მისტერ რაჯას სახლიც ნადგურდება და იგი თავის ავლა-დიდებას კარგავს. პირველი ცოლი და უფროსი ვაჟები იმ დღიდან მოყოლებული მაწანწალებად იქცნენ. ბედნიერი მისტერ რაჯა იმ ღამეს გაუბედურდა. (ჯანდაბამდის გზა ჰქონია!) თეირანელი ქალბატონი, ძვირფასი ქალბატონი, ხომ გულკეთილი, ხელგაშლილი ანგელოზია (გმადლობთ!). დაეხმარება მათ. გაკოტრებულმა მისტერ რაჯამ, რომელსაც სახლი დაეწვა, ავლა-დიდება კი ქარმა წაიღო, ნასესხები ფულითა და რის ვაი-ვაგლახით, ამინესათვის მხოლოდ ერთი გზობის ბილეთის ყიდვა მოახერხა, რათა თეირანელ ქალბატონთან პირშავად არ ყოფილიყო. კეთილი მისტერ რაჯა, რა მდგომარეობაშიც არ უნდა იყოს, ძილში თუ ცხადში, თეირანელ ქალბატონზე და მის შვილებზე ფიქრობს. მიუხედავად თავს დატეხილი ამდენი უბედურებისა, სიტყვა არ გატეხა. თეირანელი ქალბატონი, გულუხვი ქალბატონი, ამინეს ბილეთის საფასურს გადაიხდის და ყველანი ერთად ას წელიწადს ტკბილად და ბედნიერად იცხოვრებენ. აი, ასე მარტივად და იოლად. ამინემ იცოდა, რომ მის ხმას გრძნობა და დამაჯერებლობა აკლდა. წინადადებები დაეზეპირებინა და თუთიყუშივით იმეორებდა. ცუდი მსახიობი იყო. თავს ძალას ატანდა, ცრემლი რომ გადმოეგდო და ვერ მოეხერხებინა. გულისყური შვილებთან ჰქონდა. მაგრამ მისტერ რაჯას დაჰპირებოდა, რომ თეირანელ ქალბატონს დაიყოლიებდა და იძულებული იყო, მოგონილი ამბავი თავიდან ბოლომდე, მძინარესავით, ნაწყვეტ-ნაწყვეტ ემეორებინა: ხანძარი გაჩნდა. მთელი ქალაქი დაიწვა. მისტერ რაჯა და პირველი ცოლი დაიწვნენ (ვფიქრობ, ეს ნაწილი ამინემ თავად დაამატა, რადგან ერთადერთი წინადადება იყო, რომელსაც გულით ამბობდა). თეირანელი ქალბატონი ანგელოზია. დაგვეხმარება. თეირანელი ქალბატონი ანგელოზი არ არის. მგელია. ამასაც ნახავთ! ისევ გაიმეორა: "თეირანელი ქალბატონი გამიგებს." ეს რა ყულფში გავყავი თავი! ამინე ბილეთის ფულს ითხოვდა, მაგრამ ცივი და გულგრილი ტონი ჰქონდა. ხასიათზე ვერ იყო. მისი ნაღვლიანი ხელები მოჰშენს დაეძებდნენ და არ თვალთმაქცობდა. არც თამაშობდა, ბავშვების მონატრება არც მოჩვენებითი იყო, არც რაიმე ხრიკი. - ჯერჯერობით წადი, დაიძინე, ხვალ კი ვნახოთ. ღმერთი მოწყალეა-მეთქი, ვუთხარი და თავს ფიქრის საშუალება მივეცი. ის, რომ ამინე უკან უნდა დაბრუნებულიყო და თანაც, რაც შეიძლება მალე, ეჭვს არ იწვევდა. მაგრამ ბილეთის ფულს ვინ გადაიხდიდა? ათას დოლარს! არც მას ჰქონდა, არც მე და არც იმ გაიძვერა სახლკარდაქცეულ მისტერ რაჯას. როგორც კი გათენდა, გამოთაყვანებული და ნამძინარევი ამინე, რომელმაც ხეირიანად არც იცოდა, სად იმყოფებოდა, სკამზე დავსვი. თავად წინ დავუჯექი და პირდაპირ, მიკიბვ-მოკიბვის გარეშე ვუთხარი, რომ მისი შვილების პარიზში ჩამოყვანა შეუძლებელია. ჩემს სახლში ადგილი არ არის. თუ ჩემგან წასვლა უნდა, სხვა საქმეა. გზებიც დამილოცნია. თვითონ იცის და აყარაჯამ. ახლა ბილეთის ამბავიც ვიკითხოთ. პირდაპირ და დაუფარავად მივახალე, რომ ერთი სიტყვაც არ მჯერა მისი მონაყოლიდან. ხანძრის ამბავი მოგონილია. სასაცილოა. თავიდან ბოლომდე მტკნარი სიცრუეა. ამინე გაწითლდა და მერე გადაიხარხარა. ვუთხარი: "თუ დაბრუნება გინდა, დაბრუნდი, მაგრამ შენი ბილეთის ფული არა მაქვს. მისტერ რაჯას უთხარი, გამოგიგზავნოს". ჩემი სიტყვები მტკიცედ ჟღერდა და ამინე გაჩუმდა. თავისი როლი უკვე ნათამაშევი ჰქონდა. უმალ აღიარა, რომ მისტერ რაჯა, საღ-სალამათი და უვნებელი, პირველი ცოლის გვერდით მოკალათებულიყო და ეს ტყუილი და ზღაპარი სულ მისი ბრძანებით ითქვა. ვკითხე: "ახლა რას აპირებ?" დაფიქრდა. დავრჩებიო, მითხრა. - შვილების გარეშე! არ მიპასუხა. დარჩა ამინე. თვეში სამას დოლარს ვუხდიდი. ვუთხარი, რომ ამ თანხიდან ას დოლარს გადავუნახავ. უფლებას არ ვაძლევ, მთელი ფული უკლებლივ ქმარს გაუგზავნოს. - ვაიმე, ქალბატონო! რომ გამიგოს, მომკლავს. შალიმესაც მოკლავს. - დედიმისისას მიირთმევს. მისწერე, თეირანელი ქალბატონი ორას დოლარზე მეტს არ მიხდის-თქო. თუ ბიჭია, ჩამოვიდეს აქ და ჩემთან დაიჭიროს საქმე. ეშინოდა ამინეს. აყარაჯა საშიში კაცი გახლდათ. შეიძლებოდა ჩამოსულიყო პარიზში, მე და ამინე მოვეკალით. მისი შვილებისთვის ტყავი გაეძრო. მამამისის მათხოვრის მოწმობა ცეცხლში დაეწვა. ქალაქი გადაექოთებინა. აყარაჯას ხელი ყველგან მიუწვდება. . . კიდევ გააგრძელებდა, მაგრამ გავაჩერე. დრრრ! ვის? სად? ეგ არ მოხდება. არაფერი შეეშალოს! როგორმე ამინესათვის უნდა შემეგნებინებინა, რომ მისტერ რაჯა ყოვლისშემძლე არ არის, ამ აზრის ამინეს ხის თავში ჩადება კი ძნელი საქმე იყო. - ამინე, ყურები კარგად გამოიბერტყე. დაიხსომე პირველი გაკვეთილი: შენ შრომობ და ფულიც შენია. "შენია" ახალი სიტყვა გახლდათ და ამინეს ყურისთვის უცხოდ ჟღერდა. შემომხედა. გაოგნებული და უნდო გამომეტყველება ჰქონდა. ამ მზერის მიღმა ბუნდოვანი, პირველყოფილი შიში ბობოქრობდა. ვინ იყო ეს "შენ"? კვლავ გაიმეორა: "მომკლავს!" ვუთხარი: "ძალიანაც მიჰქარავს. თუ შენზე ხელი აღმართა, პოლიციას დაურეკავ. უჩივლებ. მოუვლიან და დაუყოვნებლივ გააძევებენ." უჩივლებო? რაო? ამინე უჩივლებს მისტერ რაჯასო?! მოახლე ამინე დიდ ბატონს უჩივლებსო! ჭკუიდან შემცდარა თეირანელი ქალბატონი. სისულელეებს როშავს. პირველი გაკვეთილი ძნელი და რთული აღმოჩნდა, გაუგებარი, და ამინეც ზარმაცი მოსწავლე გახლდათ. გაკვეთილებს არ სწავლობდა. მიუხედავად ამისა, ჩემი უცნაური სიტყვების მოსმენა, ვერ ვიტყვი, არ მოეწონაო. თვალებში ბავშვური ნაპერწკალი გაუკრთა, ტკბილი შიშის ნაპერწკალი და მომაჩერდა. თითქოს წინ აღმართულ კედელს შესცქეროდა (ღმერთმა უწყის, თავში რა უტრიალებდა), ფრთხილი და გაუბედავი კმაყოფილებით ჩაიცინა. შიში აცინებდა. ჯერ კიდევ ღიმილი სახიდან არ მოეშორებინა, რომ ხელახლა მოეძალა ტკბილი მოგონებები და შვილები მოენატრა - ეს იყო ერთგვარი მარადი, ჩუმი, უსიტყვო მონატრება, საყვედურისა და ჩივილის გარეშე, მაგრამ საგრძნობი და მტანჯველი, როგორც უხილავი დრო, დღის წამებად დანაწევრებული. ამინეს სევდიან გამოხედვასთან ერთად ჩვენს ცხოვრებაში უხმაუროდ შემოვიდნენ შალიმე და მოჰშენი და რეალურად არსებული ფიზიკური სხეულების სიცხადით ადამიანებსა და საგნებს შორის მყარი, მუდმივი ადგილი დაიმკვიდრეს. თითქოს ჩვენთან იყვნენ და ერთად ვცხოვრობდით. ყოველთვის, როცა ამინე ბავშვს დაინახავდა, როცა თვალი გაუშტერდებოდა ან ცრემლით აევსებოდა, როცა ქუჩაში პატარა ბავშვის ხმის გაგონებაზე ადგილიდან წამოფრინდებოდა, როცა მამის წერილს მიიღებდა, როცა მოიკუნტებოდა, ან საწოლში კედლისკენ პირს იბრუნებდა, ან თავისთვის ბუტბუტებდა, ყოველთვის, როცა სარკის წინ დაჯდებოდა და გულსაკლავ მელოდიას ღიღინებდა, მოდიოდნენ ხოლმე შალიმე და მოჰშენი, ჩამოსხდებოდნენ ჩვენთან ტელევიზორის წინ, საწოლთან დაგებულ ხალიჩაზე, ან პარკში მერხზე და ჩვენს საქმიანობასა და ყოველდღიურ რიტუალებში მონაწილეობდნენ. მათ ხშირად ვამჩნევდით სიტყვებს შორის ჩამოვარდნილ პაუზაში, ჩვენს სიზმრებში, ქუჩის კუთხეში საბრალო მათხოვარი ბავშვისკენ გაქცეულ მზერაში, ომის, წყალდიდობისა და მიწისძვრის შესახებ ინფორმაციაში, ამინეს მომზადებული ცხარე კერძების სურნელში, ინდური სეითარის საამო ჰანგების მოსმენაში. ზოგჯერ, როცა განცხრომაში ვიყავით და თავს ბედნიერად ვგრძნობდით, სიბნელის სიღრმიდან გამოანათებდნენ შალიმესა და მოჰშენის სევდიანი თვალები და საკუთარი არსებობით თავს გვახვევდნენ ცოდვის დროებით და ხანმოკლე განცდას. ვხედავდი, როგორ მათხოვრობს მთელი დღე კნაჭა, შავტუხა შალიმე ქუჩა-ქუჩა გაოგნებული დიდი თვალებით, ფეხშიშველი, პაპისთვის მოზრდილ ტილებს დაეძებს. იატაკის მორეცხვა, სახლის დაგვა-დასუფთავება, პატარა ძმის მოვლა მისთვის მიუნდვიათ. ვიცოდი, როგორ ენატრება დედა, როგორი ეული და დაღლილია. ვიცოდი, რომ ღამ-ღამობით მოჰშენი ქვეშ ისველებს, ძილში ყვირის, ღორმუცელა და გაუმაძღარია, პირველ ცოლს ბანანებს ჰპარავს. ბევრჯერ დაისაჯა, მათრახი იწვნია, დაამწყვდიეს, ენაზე და ქუთუთოებზე პილპილი მოაყარეს, მაგრამ არ იქნა მისი გამოსწორება. ამინეს მუნჯურ ფორიაქსა და უხმო ღელვაში ვხედავდი, რომ მოჰშენი ავად გამხდარა, გაციებულია, სიცხე აქვს და ახველებს. ამინეს მსუბუქ და მშვიდ მიხრა-მოხრაში მისი ვაჟის კარგად თუ ავად ყოფნას ვარაუდით ვხვდებოდი. როცა სარკეში საკუთარ თავს ათვალიერებდა და თმის ვარცხნისას ღიღინებდა, ვიცოდი, რომ საფრთხემ გადაიარა და პატარა მოჰშენი გამოჯანმრთელდა. ამინე შინიდან გარეთ არ გადიოდა. ეშინოდა და სციოდა. ან ძილი ერეოდა. რომ მიგვეშვა, მთელ დღეს იძინებდა. როცა ეღვიძა, მაშინაც ჭკუა არ ეკითხებოდა. ტანში გამჯდარი ჰქონდა ერთგვარი აპათია და თანდაყოლილი სიზანტე, რომელიც არც გუშინდელი იყო და არც გუშინწინდელი. არც დედის სიკვდილს უკავშირდებოდა, არც წყალდიდობასა და არც წყალქვეშა სიბნელეს. ფესვები ძველ ტრადიციაში, მისტიკურ უგონობასა და ერთგვარ მამა-პაპურ მორჩილებასა და მოთმინებაში ჰქონდა გადგმული. უნდა ხელი გეკრა, შეგენჯღრია, თმები მოგეწია, რათა აზრზე მოსულიყო, განძრეულიყო. პატარა სარკე და კინოჟურნალი ბალიშის ქვეშ ამოედო, ამდგარიყო, შვილების ტკბილი ხილვა მცირე ხნით ქუთუთოებს მიღმა ან გონების სიღრმეში გადაემალა, მტვრის გადასაწმენდად და სახლის დასალაგებლად წალასლასებულიყო. ბოლოს და ბოლოს, ძალითა და მუქარით სახლიდან გარეთ გავაგდე. სკოლის გზა ვუჩვენე და დილაობით შვილებთან ერთად ამ ქუჩას გავუყენებდი ხოლმე. პირველ დღეს წასული არ იყო, რომ მობრუნდა. მეორე დღეს თავი მოიავადმყოფა და ადგილიდან არ დაძრულა. მესამე დღეს განაცხადა, არ წავალო, ხვეწნა-მუდარა და ტირილი დაიწყო. მეხუთე დღეს კი კამათი მოგვივიდა და ვიჩხუბეთ. მეექვსე დღეს, რა გაეწყობოდა, დათანხმდა და წავიდა. მომდევნო დღეებშიც წავიდა და გარეთ გასასვლელი გზა ისწავლა. მალე აითვისა, ზედმეტადაც. თავდაპირველად იქვე, ახლომახლოს დადიოდა. მთავარი ქუჩის ბოლომდე მივიდოდა და დაკარგვის შიშით უკან ბრუნდებოდა. თანდათანობით მიმდებარე ორი ქუჩაც გაიცნო, პარკის გადაღმა მოედანი და ადგილობრივი კინოთეატრიც აღმოაჩინა. იაფი მაღაზიებიც. მიხვდა, რომ #87 ავტობუსი ეიფელის კოშკამდე მიდის და უკან ბრუნდება და - დაიღუპა. ჩვენც დავიღუპეთ. - ამინე! - ამინე-მეთქი! - ამინე ხანუმ! არა და არ ჩანდა. როგორც კი თავს მივატრიალებდი, ამინე დროს იხელთებდა და ფეხაკრეფით, კითხვისა თუ განმარტების გარეშე, სახლიდან გაიძურწებოდა. შიში გაუქრა, შინ მისი დაკავება ისევე ძნელი იყო, როგორც კატისა, რომელმაც გარეთ გასასვლელი გზა ისწავლა. ჩაჯდებოდა ავტობუსში და ღმერთმა უწყის, თავს სად ამოყოფდა. გაუცნია რამდენიმე მოახლე - ტუნისელი და მაროკოელი. მისი ტოლი ქალები გახლდნენ, მაგრამ დღის მოვლენების კურსში იყვნენ, ნახევრად აღმოსავლური, ნახევრად - დასავლური აზროვნებით, მორჩილი, მაგრამ ჭკვიანი და კრიტიკული გონებით, ქალი - დიასახლისი, ქალი - მუშა, რომელმაც იცის საკუთარი უფლებები და მათი საზღვრები. ამინეს ახალი მასწავლებლები. კვირაობით ამინე ისვენებდა. პირველ ხანებში შინ რჩებოდა, მაგრამ არ მუშაობდა. ეძინა. ჟურნალებს კითხულობდა. წერილებს წერდა და სიზმრებში შვილებს ნახულობდა. სიმარტოვის შეგრძნება რომ გაუმძაფრდებოდა ან იძულებული ხდებოდა, უბნის ეკლესიაში დადიოდა. ამ მისვლა-მოსვლაში ტუნისელი კონსიერჟი ჯამილა გაიცნო. ორი ღერი ფრანგულისა და ერთი მუჭა არაბულის მეშვეობით სათქმელის თქმას ახერხებდა. ჩაგვივლიდა ხოლმე ამინე დღითიდღე უფრო გამოფხიზლებული და ხარბი - ნახვასა და გაცნობას დახარბებული, მზერა წინ უსწრებდა. ჯამილა მისი მასწავლებელი იყო, ახლომდებარე ქუჩებსა და შუკა-ბანდებში დაატარებდა და ევროპული ცხოვრების ანაბანას ასწავლიდა. თანდათან ღელვა დავიწყეთ. უნდა მოგვეთოკა. აყარაჯამ, ვგონებ, ეჭვი აიღო და უნდოდა, სცოდნოდა, სად არის ამინე, რასა იქმს და რატომ აქვს ასე მცირე ჯამაგირი. თითქოს იყნოსა, რომ ამინე რაღაცას ეშმაკობს და დოლარების ნაწილს თავისთვის ინახავს. დამტვრეული, ჩიქორთული ინგლისურით წერილი მომწერა და ამინეს ამბავი მკითხა. დაიმუქრა კიდეც: თუ გავიგე, რომ ამინემ მომატყუა, ტყავს გავაძრობო. არ ვუპასუხე. სანამ ერთ დღეს შეშინებულმა და აფორიაქებულმა, მაგრამ აღტაცებულმა ამინემ ამბავი არ მოიტანა, რომ მის ძვირფას ქმარს მონატრებია და პარიზში ჩამოსვლა სწადია. პირველი შემთხვევა იყო, როცა აყარაჯა მის მიმართ სიყვარულს ამჟღავნებდა და ამინე, წყალქვეშ უგონოდ მყოფი ამინე, მუცელში ძილის პატარა თევზით, მიწითა და შლამით ამოვსებული პირით, ალერსს იყო მოწყურებული. მყისვე გონებაში გამოთვალა, რომ აყარაჯამ თავი დაანება თავის პირველ ცოლს - სქელ უჟმურ დედაკაცს და გააცნობიერა ამინეს სილამაზე და სინორჩე. ჩამოვა, შალიმესა და მოჰშენსაც თან ჩამოიყვანს. პატარა ოთახს იქირავებენ - ნამდვილ ოთახს. ყველანი ერთად. ვინ იცის, იქნებ მათხოვარი მამაც შეუერთდეს მათ და შეძლოს საფრანგეთის მთავრობისაგან მათხოვრის ოფიციალური მოწმობის მიღება და კიდევ ათასი "იქნებ" და "ნეტავ" - მომავალ ბედნიერ დღეებთან და უკეთეს ცხოვრებასთან დაკავშირებული. რა არ ვუთხარი, ჯამილაც რამდენს არ ელაპარაკა - უშედეგოდ. ამინე ჯერ არ გამოფხიზლებულიყო, აყარაჯას ჯადო ჩვენს ლოგიკურ ვარაუდებზე უფრო ძლიერი აღმოჩნდა. ინდოელი კაცუნას ფანდები იმთავითვე ცხადი იყო, მაგრამ ამინე ვერ ხედავდა, ან არ უნდოდა, დაენახა. აყარაჯა უეცრად (ყოველგვარი განსაკუთრებული მიზეზის გარეშე) თავის ახალგაზრდა ცოლზე გამიჯნურებულიყო და მასთან განშორებით იტანჯებოდა! რატომ და როგორ? - ღმერთმა უწყის! ასეთი რამ ხდება ხოლმე. სიყვარული დაუკითხავად მოგადგება. მოვა და უბეში ჩაგიძვრება. ამინეს სასწაულის სჯეროდა, პატრონის მიერ სიყვარულის გამოცხადება კი ამ სასწაულის დასტური გახლდათ. წერილი წერილს მოსდევდა. ტყუილი - ტყუილს. ერთი სიტყვით, მოულოდნელად სიყვარულით ანთებულ უეცრად გამიჯნურებულ ქმარს ოფიციალური მოწვევა სჭირდებოდა და მეტისმეტი მოკრძალებით ამინეს უმორჩილესად სთხოვდა მოწვევის გაგზავნასა და ბილეთის ფულის გაღებას. ის კი, ამ სიკეთის სანაცვლოდ, თავის ტურფა და მოსიყვარულე ცოლს ოქროს სამაჯურსა და იაგუნდისთვლიან საყურეს ჩამოუტანს კალათა სიყვარულთან, ზარდახშა ალერსთან და ქვეყანა კეთილ განზრახვასთან ერთად. - ამინე, არ გაბრიყვდე-მეთქი, ვუყვირე. - ქალბატონო, ქმარი უფროსია. ბატონია. სიტყვა მომცა. ტყუილს არ იტყვის. მეგონა, მომესმა. ვკითხე: "ტყუილს არ იტყვის?!" თავი დაეხარა. არ უნდოდა, ჩემთვის თვალებში შემოეხედა. მითხრა: "მოჰშენს ჩამოიყვანს. ოქროს სამაჯური არ მინდა. დამპირდა, მოჰშენს ჩამოვიყვანო." - ჯანდაბამდე გზა გქონია! ვინც რისი ღირსია, იმას მიიღებს. მივეცი გადანახული ფული. მისი ფული იყო. ათას ოცდახუთი დოლარი. ქარის უსწრაფესად გავარდა, ბილეთი იყიდა და ბატონს გაუგზავნა. მოწვევა ჯამილას გამოართვა. ორ თვეში ჩამოვიდა აყარაჯა. ხელცარიელი, ოქროს სამაჯურის, კალათა სიყვარულისა და, რა თქმა უნდა, შვილების გარეშე. უმოჰშენოდ. უშალიმეოდ. პირველად ვხედავდი. იმაზე უფრო ჩაჩანაკი და გაზინთული აღმოჩნდა, ვიდრე წარმომედგინა. გაყვითლებული, ტანმორჩილი და ჩია, სლიკინა ტუჩებით, დაჭიანებული კბილებით და ურცხვი, თავხედური გამოხედვით. ინგლისურად ლაპარაკობდა, თავს აქნევდა და ლურჯ ტუჩებს წარამარა ილოკავდა. შემოსვლისთანავე სცადა, ნათელი მოეფინა, თუ რომელ საზოგადოებრივ ფენას ეკუთვნოდა და რა ადგილი ეკავა, რომ ვინიცობაა, არ მეფიქრა, ამინეს ქმარი მასავით მათხოვარიაო. დაიწყო ბღენძა. - თეირანელო ქალბატონო, ფულიანი კაცი გახლავართ. დიდი სახლი მაქვს. რვა ოთახი გავაქირავე. მინდოდა უხეშად მეპასუხა, მაგრამ ენას კბილი დავაჭირე. ამინემ ლანგრით ჩაი მიუტანა. სახე არეოდა. იცოდა, რომ მოატყუეს, მაგრამ არ იმჩნევდა. ვუთხარი: "ფულიანი თუ ხარ, შენი ცოლი მოახლედ რატომ მუშაობს? ბილეთის ფული თავად რატომ არ გადაიხადე?" გაიცინა. ვითომ ვერ გაიგო. ფეხი ფეხზე გადადებული სიგარეტს ეწეოდა და თითზე ოქროს ბეჭედს ატრიალებდა. მერე უეცრად მოაგონდა, რომ სახლ-კარი ცეცხლში დაებუგა, მისი ავლა-დიდება ქარმა წაიღო და მყისვე ნაღვლიანი, მართალი კაცის სახე მიიღო. ის იყო, კვნესა-ოხვრას უნდა მოჰყოლოდა, რომ გავაჩერე. ამინე დაბნეული და განერვიულებული იყო. ღელავდა. ამინე თვეში რამდენს იღებსო, მკითხა. - ორას დოლარს. ვიცრუე. ამინეს ფულის მისთვის მიმცემი არ ვიყავი. თვალები დაუწვრილდა. ცოლს გადახედა, ამინემ სახე მიაბრუნა. მიხვდა, რომ ოქროს რგოლებისა და პირველ ცოლთან გაყრის ამბავი, სიყვარულის გამოცხადება, როგორც ყოველთვის, ტყუილი გამოდგა. მის გონებაში ბუნდოვანი ამბოხი მომწიფებულიყო. განადგურებული, დარცხვენილი თვალებით მიწას ჩასჩერებოდა. დაევსოს თვალი. გამაღიზიანა ამ ქალის სიბრიყვემ და მისი დასჯის წინააღმდეგი არ ვიყავი. მე ვერაფერს გავაწყობდი. ამინეს შეცვლას დრო სჭირდება. შესაძლოა, უფრო მეტი დრო, ვიდრე ჩემი ან მისი სიცოცხლე გასტანს. აყარაჯას ჩამოსვლამ ამინესა და ჩემი ცხოვრების განაწესი არივ-დარია. სრულუფლებიანმა ქმარმა, მაშინვე, პარიზის არაბებით დასახლებულ უბანში ოთახი იქირავა. გადაწყდა, რომ ამინე ღამით ქმართან დარჩებოდა, დღისით იმუშავებდა და მთელ ფულს უკლებლივ მას ჩააბარებდა. ღამით ბავშვებთან ვინმეს დარჩენა ჩემთვის მნიშვნელოვანი იყო. ამინეს წასვლა შეთანხმებას ეწინააღმდეგებოდა. ხელშეკრულებაში ეწერა, რომ ამინე დღე და ღამე ჩემს განკარგულებაში იქნებოდა. ამინეს ქმრის ფარატინა ხელშეკრულება ვუჩვენე და ვუთხარი, რომ მისი წასვლა კანონიერ პირობას ეწინააღმდეგებოდა. თავი ჩაქინდრა და დადუმდა. ვერაფერს იზამდა. მისი სიცოცხლე ქმრის ხელში იყო. ხელშეკრულებებსა და კანონებს ის განსაზღვრავდა. ვიფიქრე, "პატრონი" ცოტა ხნით გასასეირნებლად ჩამოვიდა და მალე წავა-მეთქი, მაგრამ, ნურას უკაცრავად, დასარჩენად, დროის გასატარებლად, ამინეს საცემრად ჩამოსულიყო და უკან დაბრუნებაზე არც ფიქრობდა. ამინეს ფულსა და ოქროს სამაჯურზე ხელი ჰქონდა ჩაქნეული. საკუთარი ხელფასის დაკარგვასაც შესჩვეოდა. ერთადერთი, რისი დავიწყებაც ვერ შეძლო, ბავშვების მონატრება იყო. დარწმუნებული გახლდათ (ბრიყვული რწმენა!), რომ აყარაჯა შალიმესა და მოჰშენთან ერთად ჩამოვიდოდა. დოლარები შვილების ნახვის ეშხით დაკარგა და ამჯერად აყარაჯას ხრიკი ის ძნელად მოსანელებელი ლუკმა გამოდგა, ყელში რომ არ გადადიოდა. მითხრა: "ქალბატონო, თავად წავალ და შვილებს ჩამოვიყვან." მისი ხმა მტკიცედ ჟღერდა. შევხედე. შევცბი. ვერ ვიჯერებდი. უცნობი ქალი მელაპარაკებოდა, გამძვინვარებული ქალი, პირველყოფილი ინსტინქტებით აღსავსე, რომელიც ველურ კატასავით მზად არის თავისი შვილების დასაცავად. - არ დავუშვებ შალიმეს გამათხოვრებას. არ დავუშვებ, რომ მოჰშენმა ქუჩაში დაიძინოს. წავალ და შვილებს ჩამოვიყვან! - რანაირად? რომელი ფულით? - ისევე, როგორც თავად ჩამოვედი. გამოვნახავ გზას. პირველმა ცოლმა ფულები მომპარა. გამოვართმევ. ჩემი ვალი აქვს. ვუჩივლებ. მის სახლს ცეცხლს წავუკიდებ. ხალიჩებს მოვპარავ! - აყარაჯას ნებართვის გარეშე? ჭკუაზე არ იყო. თვითონ არ იცოდა, რას ამბობდა. თავში რაღაც გადაუტრიალდა. გაშტერებული იყურებოდა. ვღელავდი ამინეს გამო, ინდოელი კაცუნას რეაქციის მეშინოდა. ჩემი ვარაუდი გამართლდა: აყარაჯა გაიგებს, რომ ამინე წასვლასა და შვილების ჩამოყვანას აპირებს, თანაც მისი ნებართვის გარეშე, და მგლის ფერი დაედება. მშიერ-მწყურვალს ოთახში დაამწყვდევს და დაემუქრება, ტყავს გაგაძრობო. ამინე უპრეცედენტო გამბედაობით იმეორებს, წავალო, და განზრახვაზე ხელს არ იღებს. გვარიანად იბეგვება. იმ დღეს, როცა ამინეს დალურჯებული სახე დავინახე, ჩემი ხმა ცას მისწვდა. ტუჩი დასიებული ჰქონდა და ხელს იტკიებდა. - ქალბატონო, ქმარმა მითხრა: რაო, ვითომ, დედა გყავს მიტერანი, მამა გყავს მიტერანი და ახლა ჩემთვის "მადამ ამინე" გახდიო? თვალები ცრემლით ჰქონდა სავსე, მაგრამ გონებაჩამორჩენილი ბავშვივით ახარხარდა. - ქმარი მეუბნება: ყოველ დილით ფული მაგიდაზე უნდა დამიდო. თეირანელ ქალბატონს მეტი გასამრჯელო უნდა მოსთხოვო. თუ არ მოგცა, სხვაგან წახვალ, ფრანგ ქალბატონთან იმსახურებო. ვკითხე: "შენ თვითონ რა გინდა, ამინე?" თვალი თვალში გამიყარა. ისევ ის მარადიული დაბნეული და არეული გამოხედვა. "შენ" არარსებული ადრესატი გახლდათ, ვიღაც წარმოსახვითი, ფილმში, სიზმარში ნანახი. მთავარი იყო, აყარაჯა რას იტყოდა. მას რა სურდა. გადაწყვეტილებას ხომ "ის", "თქვენ", "ისინი" იღებდნენ. მითხრა: "ქალბატონო, ქმარია. უარის თქმა არ შეიძლება." მაგრამ ამ უკანასკნელი წინადადების "უარის თქმა არ შეიძლებას" მიღმა ყრუ ამბოხი დუღდა. ჭოჭმანობდა. მისი სულის ნახევარი ტოკავდა, განსჯიდა და ამ მეამბოხე ნახევარს საკუთარი შვილებისთვის უკეთესი ცხოვრება სურდა. მითხრა: "წავალ, შვილებს ჩამოვიყვან. იქ თუ დარჩნენ, გამათხოვრდებიან. ორივე მათხოვრად იქცევა. მინდა, რომ შალიმემ ისწავლოს. თქვენი შვილებივით." ამ იმედით და ფიქრით შეპყრობილი ამინე ჩემგან წავიდა. სამი თვე არაფერი ვიცოდი მის შესახებ, სანამ ისევ არ გამომეცხადა - ავადმყოფი, გამხდარი და დათრგუნული. ფერი დაჰკარგვოდა, თვალის უპეებზე სიშავე გადაჰკრავდა. ლაპარაკის სურვილი არ ჰქონდა. დაჯდა. მისი დუმილი დარდზე უფრო მძიმე იყო. ვიფიქრე, შალიმეს ხომ არაფერი შეემთხვა-მეთქი. თავი გადააქნია. რაღაც სტკიოდა. მობუზულიყო. ბოლოს ენა ამოიდგა. მიამბო, რა უბედურებაც გადახდომოდა თავს: ამ ხნის მანძილზე პარიზში ყოფილა და უმუშავია. ერიდებოდა ჩემთან მოსვლა. მერე დაფეხმძიმებულა. აყარაჯას ბავშვი არ უნდოდა და მუცელში წიხლი ჩაუზელია. სამი დღეა სისხლისდენა აქვს, ტკივილი ძვლებს უხრავს. მითხრა: - ქალბატონო, ვიცი, მუცელში ბავშვი მომიკვდა. ვუთხარი: "ექიმს უნდა მიაკითხო. წამო, წავიდეთ საავადმყოფოში." ფეხებში ჩამივარდა. ეშინოდა. აყარაჯა ნებას არ დართავდა. უთქვამს, ექიმს თუ შეატყობინე, მოგკლავო. ვიცოდი, რომ აყარაჯას ვიზას ვადა გაუვიდა და თუ გაუგებდნენ, გააძევებდნენ. ვუთხარი: "პოლიციას უნდა შეატყობინო." თავი გაიქნია. - ამინე, კანონი დაგიცავს. სიმართლე შენს მხარეზეა. ამინეს უფლებისა და კანონისა არაფერი გაეგებოდა. რა უფლება, რის უფლება? სამყარო ასეა მოწყობილი. ასეთია ბუნების წესი. ამინე ძალისძალად წავიყვანე საავადმყოფოში, ორი დღის მერე მუცელი მოსწყდა. ექიმს ვუამბე, რაც მოხდა. ოხვრა აღმოხდა. მაშინვე მუნიციპალიტეტში დარეკა და ამინეს საზოგადოებრივ დამცველთან შეხვედრა დაუნიშნა. ამინე ჩემთან დავიტოვე. დამფრთხალი და ქლესა აყარაჯა კარზე მომადგა. ამინეს წაყვანა უნდოდა. არ შემოვუშვი. ამინეს ოთახის კარი ჩავკეტე. დამემუქრა. პოლიციას გამოვუძახე. გრიგალივით წამოიჭრა და აორთქლდა. მთელი კვირა ვუჩიჩინებდით მე, ჯამილა და საზოგადოებრივი დამცველი ამინეს. თითქოს მორჯულდა, მაგრამ მისი ნდობა არ შეიძლებოდა. ერთ წუთს რომ გადაწყვეტილებას მიიღებდა, მეორე წუთს ყოყმანობდა. თავს ძალას ატანდა, ფართხალებდა და ცეცხლს ჰყრიდა. ბრაზის არსებობა აღმოაჩინა. წყლიდან თავი ამოყო. თვალი აეხილა. აყარაჯა არ ეშვებოდა. იცოდა, პოლიციის ხელში თუ მოხვდებოდა, კარგი დღე არ დაადგებოდა. გამოსავალს ეძებდა. თეირანელი ქალბატონი საშიში იყო. ამინეს გზას აცდენდა. კვირის ბოლოს ისევ მოვიდა ამინეს სანახავად, მორჩილი და დარცხვენილი, ერთი წყვილი ტყავის ფეხსაცმლითა და ერთი ხელი საკაბე ქსოვილით ხელდამშვენებული, ფართო ღიმილით, ცრემლიანი თვალებითა და ყვითელი კბილებით. ბანგლადეშში მინდა დაბრუნებაო. ცხადია, ამინესთან ერთადო. არ მინდა, ამინემ რომ იმუშაოსო. ამიერიდან მასაც და მის მათხოვარ მამასაც თავად შევინახავო. ცოლის ადგილი ქმრის გვერდითააო და ამინეს შეხედა. ამინეს მოსწონდა ტყუილი, დათაფლული, მარტივი, სიყვარულით გაჯერებული ტყუილი. პატრონმა იცოდა ამინეს სუსტი წერტილი. აღუთქვა, რომ ზედა სართულის ერთ-ერთ ოთახს დაუთმობდა. პირველ ცოლად გაიხდიდა და შალიმეს სკოლაში მიაბარებდა. გაიფურჩქნა ამინე. მის გაბრიყვებას რა უნდოდა! შვილებზე რომ ჩამოვარდებოდა სიტყვა, დნებოდა ხოლმე. ქრებოდა ჭკუისა და ლოგიკის ის ერთი მარცვალიც, ტვინში რომ ჩავუტენეთ. მითხრა: "ქალბატონო, გული გადამეწურა შვილების უნახაობით. უნდა დავბრუნდე. შალიმეს ხელის შემშველებელი არავინა ჰყავს. მოჰშენი ტირის. აღარ შემიძლია მათთან განშორების ატანა." ისევ ერთი და იგივე! ამინეს წასვლის დღეს წვიმდა. ზუსტად ცხრა თვის ჩამოსული იყო. ერთწლიანი ვიზა მქონდა მისთვის აღებული. - ამინე! კიდევ სამი თვე შენი ვიზა ძალაშია. შეგიძლია, დაბრუნდე. მე, ფრანგი ქალბატონი (ამინე ფრანგ ქალთან მსახურობდა) და საზოგადოებრივი დამცველი - ყველანი დაგეხმარებით. მითხრა: "თუ ოდესმე დავბრუნდი, შვილებსაც თან ჩამოვიყვან. ბავშვებს არ დავშორდები." წავიდა ამინე და დავრჩი მარტოდმარტო. საკუთარ თავს სიტყვა მივეცი, რომ აღარავის მოვიყვანდი, მიხაროდა, აყარაჯას სიფათის დანახვისაგან რომ გავთავისუფლდი. ჯამილას შიგადაშიგ მოსდიოდა ამინეს ამბები და მეც მაცნობებდა ხოლმე. პირველ ცოლს გამოუგდია. ოთახი ბაღის ბოლოში გაუქირავებიათ. შალიმესა და მოჰშენთან ერთად მათხოვარი მამის სახლში ცხოვრობდა - მუყაოს სახლში, გადაუღებელი წვიმების ქვეშ. წყალში. ამის შემდეგ მისი კვალი დავკარგე. ამინეს დაკარგვა ძნელი საქმე არ გახლდათ. იოლად გაუჩინარდებოდა, მერე კი უმიზეზოდ და მოულოდნელად გამოცხადდებოდა ხოლმე. ამინე მრუმე წყლებშია გაუჩინარებული, მაშინდელივით - პატარა რომ იყო, წყალი რომ ადიდდა და ძმები დაიკარგნენ, - ოთხივე ძმა. სამი ფარსანგის მოშორებით მისი გაბერილი სხეული ამოაქვთ წყლიდან. არავინ ფიქრობს, რომ ეს გალურჯებული, გაყინული გოგონა ცოცხალია. მაგრამ ასეა. სუნთქავს, შეუმჩნევლად სუნთქავს. ზემოდან თეთრ ქსოვილს აფარებენ. მაგრამ სახე მოუჩანს. ვიღაც მის თავთით ლოცულობს. ამინე ხედავს. ამინეს ყველაფერი ახსოვს - ყოველი წამი წვიმის დაწყების პირველი დღიდან, - ღამე, როდესაც წყალდიდობა დაიწყო და ბაღში ხე მოთხარა, ძროხები და თხები გაიტაცა, - ყველაფერი ახსოვს. დედას აივანზე ეძინა. მამა უკანა ოთახში ლოცულობდა. ლანგარი ვახშმით კართან იდო. უკანასკნელი ვახშამი - ერთი ფიალა მოხარშული ბრინჯი მთელი ოჯახისათვის. ამინეს ყველაფერი ზუსტად ახსოვს, ის დროც კი, წყალში რომ დაჰყო, დრო, როდესაც მკვდარი იყო, - თავიდან ბოლომდე - ყოველი წუთი. გავიდა ორი წელი. მშრომელთა საერთაშორისო დღე იყო. ბავშვები პარკში მიმყავდა სასეირნოდ, როცა ზარი დაირეკა. არავის ველოდი. კარი გავაღე, დავინახე ამინე, შავტუხა გოგონა და ბუთხუზა ბიჭი. ამინე მოსულიყო შალიმესა და მოჰშენთან ერთად. თვალებს არ ვუჯერებდი. გადაიხარხარა. თვალებში ნაპერწკლები უკრთოდა. გასუქებული მეჩვენა. დამენანა. მაგრამ ზომიერი და მოხდენილი სიმსუქნე იყო, ბედნიერი დედებისთვის დამახასიათებელი. შალიმე მორცხვი და მორიდებული გოგონა აღმოჩნდა. სწორედ ისეთი, როგორიც წარმომედგინა. მოჰშენი - ტიკივით და ღორმუცელა. აქეთ-იქით იყურებოდა და შავ თვალებს აკვესებდა. შემოვიდა თუ არა, ბანანს დასტაცა ხელი და ჩაკბიჩა. გატკბილული ხელები დედას შეაწმინდა კალთაზე, გამოტენილი პირით გაიცინა და მეორე ბანანს დასწვდა. შალიმემ თავი გააქნია და არაფერი ისურვა. ამინეს ბედნიერებისაგან თვალები უბრწყინავდა. ლაპარაკი უნდოდა ოდესღაც ნასწავლი ტკბილი და გამართული სპარსულით, რომელიც კარგად ახსოვდა. არ იცოდა, საიდან დაეწყო. ამბავს თავიდან მოჰყვა: როგორც კი დაბრუნდნენ, ქმარმა სიტყვა გატეხა და მასზე ჯავრი იყარა. პირველი ცოლი ავად გამხდარა. იქექებოდა, ტანს ფეხქვეშ დაფენილ ნოხსა და ეზოს აგურებს უხახუნებდა, კედლებს თავს ურტყამდა. ღამით ხელ-ფეხს უკრავდნენ და ბნელ ოთახში ამწყვდევდნენ. აყარაჯა ღვინის სმას იყო გადაყოლილი და შინ ცუდი ყოფაქცევის ქალები მოჰყავდა. უფროსი ვაჟები არ მუშაობდნენ. სულ ფულს თხოვდნენ აყარაჯას და სახლიდან ნივთებს ყიდდნენ. აყარაჯამ ისევ სამუშაოდ გააგზავნა. ამჯერად - იორდანიაში. ინგლისელი დიპლომატის ბინაზე. დიპლომატმა ხელშეკრულების ვადის გასვლის შემდეგ ვიზა აუღო და ლონდონში თან წაიყვანა. მერე დაეხმარა და შვილებიც - შალიმე და მოჰშენი - ეს აჯაფსანდალი თავისთან ჩაიყვანა. სხაპასხუპით ლაპარაკობდა და შვილებს გადახედავდა ხოლმე. გულმკერდი აუდ-ჩაუდიოდა. მკერდი სიდიდით ფეხმძიმე ქალის მკერდს მიუგავდა, ქალისას, დედობრივი ინსტინქტებით მინიჭებული ნეტარებით რომ არის დამძიმებული. მითხრა: "წარმოგიდგენიათ, ქალბატონო, ბოლოს და ბოლოს, ჩამოვიყვანე ჩემი შვილები!" ბოლოს და ბოლოს. - ინგლისელი ქალბატონი კარგი ქალი იყო, მაგრამ ბავშვების თავი არა ჰქონდა. მართალიც იყო, ქალბატონო. თავად ხომ შვილი არა ჰყავდა. აწყობილი ჰქონდათ ცხოვრება. შალიმე არ ცელქობდა, მაგრამ მოჰშენი სულ მაცივარში მიძვრებოდა. ვერ მორჯულდა. ინგლისელი ქალბატონი დღეში სამ ბანანს აძლევდა, მაგრამ ამ ღორმუცელა ბავშვს თვალი სულ კანფეტების კოლოფისკენ გაურბოდა. სადაც არ უნდა დაემალათ კოლოფი, ყველგან პოულობდა. შოკოლადს ერთიანად მუსრს ავლებდა. დაიღალა ინგლისელი ქალბატონი. ვაჟიშვილს გადახედა. გაიცინა. ნაწლავების სიღრმიდან, მისი უბედნიერესი გულის პარკუჭიდან ამოხეთქილი სიცილი იყო. - ქმარმა წერილი მომწერა: ინგლისელ ბატონს მოსთხოვე, მეც გამომიგზავნოს ვიზაო, მეც თქვენთან ჩამოვიდეო. ისევ ჩემი მოტყუება უნდოდა. ბანგლადეშის საელჩოს წერილი მისწერა - ცოლმა შვილები მომპარაო. ათასი ტყუილი მოჩმახა. - მაშ, მისტერ რაჯას ტყუილის თქმაც სცოდნია! ამინე გაწითლდა. შალიმეს ლოყაზე მიუალერსა. იატაკზე დაჯდა და შვილები გვერდით მოისვა. მითხრა: - ინგლისელი ქალბატონი ხელგაშლილი და გულღია ადამიანი იყო. სამი თვის ჯამაგირი მომცა. მკითხა, გინდა, პარიზში თეირანელ ქალბატონთან წახვიდეო? ეს ის მორჩილი, უნიათო ამინე აღარ არის. ბავშვების ბედ-იღბალი მის ხელთაა და მათთვისაა, რომ იბრძვის. იცის, გაუძნელდება შვილების ევროპაში აღზრდა, მაგრამ გადაწყვეტილება მიღებული აქვს. თვალი აეხილა და ყური გამოიბერტყა. მის გონებაში ყალიბდება აზრები - საკუთარი აზრები. ნამდვილია გრძნობები, მისი ტვინის დახშული საკუჭნაოებიდან გარეთ რომ მოიზლაზნებიან. ჯერ კიდევ სიზმარშია და კვლავინდებურად წარმოსახვით ფილმებში თამაშობს, მაგრამ ფილმისთვის სცენარს თვითონ წერს, რეჟისორიც თავადვეა. ერთი კვირა ჩემთან სტუმრობდა, მერე კი ოთახი იქირავა. დღისით მუშაობდა, მალულად, მუშაობის ოფიციალური ნებართვის გარეშე. მისი შემოსავალი ხარჯებს ჰყოფნიდა. შალიმე დაწყებით სკოლაში, ხოლო მოჰშენი უბნის საბავშვო ბაღში მიაბარა - მადმუაზელ შალიმე და მუსიე მოჰშენი. ღამით ბავშვებს აქეთ-იქით მოიწვენდა ხოლმე და იცოდა, რომ მომაკვდინებელი მუსონური წვიმების სეზონი დასრულდა. კვირაობით ისვენებდა და საღამოხანს შვილებთან ერთად მომინახულებდა ხოლმე. შალიმემ, სიგამხდრისაგან სული პირში ძლივს რომ ედგა, ცოტა მოიკეთა და შეივსო. გარემოსა და ადამიანებს ათვალიერებდა, სალამსა და მარტივ კითხვებს პასუხობდა. მთელი ამ ხნის მანძილზე აყარაჯა აჩრდილივით ამინეს კვალს იყო ადევნებული, თავს არ ანებებდა. ამინე მისი შემოსავლის წყარო იყო, პირველი ცოლი კი ფულს არ აძლევდა. ვუთხარი: "ამინე, ფრთხილად იყავი. ვშიშობ, პატრონს უწინდელივით შენი სიყვარულის გუდა არ გაუსკდეს და ტვინი არ გადაუბრუნდეს". მითხრა: - ქალბატონო, ვერ დავუშვებ შალიმეს გამათხოვრებას. მინდა, თქვენი შვილებივით ისწავლოს. ექიმი გახდეს. მინდა, მოჰშენმა იმუშაოს. უნივერსიტეტში იაროს. საელჩოში მივალ, დახმარებას ვითხოვ. ყველაფერს გავაკეთებ, რასაც შევძლებ. ეს იყო ცხელებიანი, აღგზნებული და მეამბოხე ადამიანის სიტყვები. თავი წყლიდან ამოეყო და ჰაერს ღიად ჩაისუნთქავდა. არასოდეს მინახავს ამინე ასეთი მტკიცე და თავდაჯერებული, ასეთი ფხიზელი და მზრუნველი. ვხედავდი, რომ ფეხებს აღარ მიაფრატუნებდა, აღარ დაბარბაცებდა, რომ თვალები სავსე ჰქონდა კითხვებითა და პროტესტით, სმენა - გაფაციცებული. აყარაჯა ჩემი მეშვეობით ცდილობდა ამინეს პოვნას, მე კი მის წერილებს წაუკითხავად გადავუძახებდი ხოლმე სანაგვეში და არ ვიცოდი, რომ თურმე ბარგი-ბარხანა შეუკრავს და საცაა გამოგვეცხადება. ამინემაც არაფერი იცოდა. მუშაობითა და ახალი ცხოვრებით იყო გართული. შალიმე, უმწეო სხეულითა და მორიდებული მზერით, ხელ-ფეხს იქნევდა და დასავლეთში ცხოვრების სიძნელეებს ერკინებოდა. საწუთროს სიტკბო და სიმწარე ნაგემი ჰქონდა, იცოდა, როგორ ეწია მარტოს ჭაპანი. პატარა ძმა საბავშვო ბაღში დაჰყავდა და დედის არყოფნისას მის საქმეს აკეთებდა. უშფოთველად მიედინებოდა ცხოვრება. შიში წარსულს ჩაბარდა. შინ ვიყავი, როცა კარზე დააკაკუნეს. ბრახ, ბრახ, ბრახ! - მერე გაბმული ზარი. კარი გავაღე და სუნთქვა შემეკრა. არ ველოდი ინდოელ სტუმარს, მით უფრო ასეთი სიფათისა და აღნაგობის მქონეს. დერეფანში მძაფრი სუნამოს თავბრუდამხვევი სუნი ტრიალებდა, აყარაჯას ხშირი სუნთქვა სანელებლების ქოთნის ძირიდან ამოდიოდა. მოჩვენებითი თავაზიანობით მომესალმა, შევამჩნიე, კბილები უფრო გაჰყვითლებოდა, ენა კი რაღაც წითელი ნივთიერებით ჰქონდა მოთხვრილი. ჰალსტუხი ეკეთა, ტანთ შავი კოსტიუმი, ფეხზე კი ახალი ბოტასები ეცვა, რომელიც, ეჭვი არ არის, ქუჩის თავში რომ ფეხსაცმლის მაღაზიაა, იქ შეეძინა იმ დღეს. ატყდება ახლა დავიდარაბა. დასწყევლოს ღმერთმა. მომესალმა, მომიკითხა და ამინე იკითხა. არ შევიმჩნიე. არ ვიცი-მეთქი, ვუთხარი და გავაგდე. არ მომეშვა. ხელმეორედ დააკაკუნა: ბრახ, ბრახ, ბრახ! ზარიდან ხელს არ იღებდა. კარს უკნიდან ვუთხარი, რომ თავს მაბეზრებდა და პოლიციას შევატყობინებდი. ინდოელ კაცუნას პოლიციის ხსენებაზე პანიკური შიში ეუფლებოდა, როგორც კი "პ"-სა და "ც"-ს მოჰკრავდა ყურს, დაფრთხებოდა ხოლმე. ამჯერადაც, სასწრაფოდ კუდი ამოიძუა და წავიდა. თურმე, ნუ იტყვით, ქუჩის თავში დგას დადარაჯებული! ეს მის ყოველდღიურ საქმიანობად ქცეულიყო. კვირა დღეც დადგა. ამინეს მოსვლას ველოდი, რომ მისთვის ქმრის ჩამოსვლის ამბავი მეცნობებინა. საღამო ხანი იყო, მოვიდა მხიარული და გალაღებული, შვილების თანხლებით - შალიმესა და მოჰშენთან ერთად. არაფრის აზრზე არ იყო. ამაყად, ნაზად და ძველებური სიკეკლუცით იყურებოდა ირგვლივ და უნდოდა, სხვებსაც ეცქირათ მისთვის. საკუთარი თავი ეპოვნა, კმაყოფილ და გონიერ სხეულს ისე დაატარებდა, თითქოს პატივცემული გვამი ყოფილიყო. ვხედავდი, დედად ქცეულიყო, სახეზე მსუბუქი ღარები გასჩენოდა. ნიკაპქვეშ საყვარელი ღაბაბი დასდებოდა და მბზინვარე თმაში რამდენიმე თეთრი ღერი უჩანდა. თვალის გუგების ფსკერზე ნეპერწკალი უელავდა - უაზრო აღტაცებისა და გაურკვეველი მუდარის ნაპერწკალი. რისხვა ახალი გრძნობა იყო, რომელიც ძალას მატებდა და აღანთებდა. მისი სხეული ერთ ადგილას ვერ ისვენებდა. მოძრაობდა, იკლაკნებოდა, ხვითქი გადასდიოდა, შინაგან სიმხურვალეს უჩიოდა. ერთ წუთს რომ კარგ გუნებაზე და საკუთარ თავში დარწმუნებული იყო, მეორე წუთს - აღელდებოდა, ბორგავდა. ჩამოეკიდებოდა ხოლმე დაუსრულებელ ფიქრებსა და ჩუმ ოცნებებს, ნაირ-ნაირ გეგმებს აწყობდა. ათასი რამე ეწადა და ეხარბებოდა. ათასი რამ იყო, რაც არ სურდა, რასაც უფრთხოდა. - რა გულხელი დაგიკრეფია, ამინე! შენი ქმარი ჩამოვიდა-მეთქი, ვუთხარი. გაშრა. შალიმეს ხელი დაავლო და შეშფოთებული მოჰშენს მიაჩერდა. ნაცნობი შიში შეუძვრა სხეულში. ძველი შიში. ცივ წყალში სიკვდილის თეთრი თევზის შიში. ადგა. გაქცევა დააპირა. ცახცახებდა. დაბნეული და დამფრთხალი მზერა წყლის გაშლილ ნუჟრებს მიუგავდა, მის სხეულს უწინდელი სიმყარე აღარ ეტყობოდა. - ახლავე ქალბატონ დამცველს მოვძებნი. ერთ ვექილსაც ვიცნობ. შვილების წასართმევად ჩამოვიდა. რაღა ვქნა? შალიმე ხმას არ იღებდა. ჩვენი საუბრიდან ერთი სიტყვაც არ ესმოდა, მაგრამ ხედავდა, რომ დედამისი აფორიაქდა და დარწმუნებული იყო, დედის უეცარი აღელვება მისტერ რაჯას უკავშირდებოდა. მოჰშენმაც კი იყნოსა, რომ მას და დედამისს რაღაც ფარული საფრთხე ემუქრებოდა და მესამე ბანანის უკანასკნელი ლუკმა ლოყაში დარჩა გაჩრილი. გამოსავალს ვეძებდით, როცა ზარი გაისმა. თავად ბრძანდებოდა - "პატრონი" რაჯა. შალიმე და მოჰშენი დედას მიეკვრნენ, ამინე კი ჩემს ზურგს ამოეფარა. მისი გულის ბაგაბუგი მესმოდა. მოჰშენი გაბღუსულიყო, შალიმე კი იატაკს ჩასჩერებოდა. მომღიმარმა აყარაჯამ, ყვითელი კბილებითა და სელის თეთრი ფეხსაცმელებით კარებში შემოაბიჯა, სიგარეტის ნამწვი კართან ყვავილის ქოთანში მოისროლა, რამდენჯერმე ჩაახველა და ნახველი ჭუჭყიანი ცხვირსახოცით მოიწმინდა. ერთი ყუთი ტკბილეული მომიტანა. ჯიბიდან ორი ნატეხი შაქარყინული ამოიღო და მოჰშენს მისცა. ამინე წინ გამოხტა და ქმარს მიაჩერდა. აყარაჯას ამინესათვის ერთი ოქროს რგოლიც ჩამოეტანა - აი ის, პირველმა ცოლმა რომ წაართვა. ამინემ იცნო რგოლი და ხმა ამოიდგა: ჯერ წყნარად, მერე - სულ უფრო და უფრო ხმამაღლა. ღმერთმა იცის, რას ამბობდა. მისი ენა არ მესმოდა, მაგრამ ხელისა და თავის მოძრაობიდან სიტყვების შინაარსი ნათელი იყო. მოჰშენი ატირდა, შალიმემ დაჰკრა ფეხი, სამზარეულოსკენ მოკურცხლა და ჩაიკეტა. ჩემი ჩარევის დროც დადგა. ამინე დავაშოშმინე და აყარაჯას ვუთხარი, ხელი აეღო ამინეს მუქარასა და წვალებაზე. მოჰყვა "ქალბატონო, ქალბატონოს" ძახილს. გაღიზიანება და ბრაზი გადაყლაპა. თავგადაკლული მამისა და ქმრის სახე მიიღო და ამინეს შესციცინა. თავი მოისაწყლა, მოჰშენს ლოყაზე აკოცა. თავი ჩაღუნა, გულის სიღრმიდან გმინვა ამოუშვა, დაგვემშვიდობა და თითქოს წავიდა. არც მე დავიჯერე და არც ამინემ. ვუთხარი: "ამინე! ღმერთმა არა ქნას, მის ანკესზე წამოეგო!" შვილებისათვის ხელი ჩაევლო. ტვინი ამღვრეოდა და ასე არეული წავიდა ჩემგან. გავიდა ერთი თვე. ამინესაგან არაფერი ისმოდა. დარწმუნებული ვიყავი, რომ ქმარს ჩაუვარდა ხელში, არ ვიცოდი, რა უბედურებას გადაეყარა, სანამ ქუჩაში ჯამილა არ შემხვდა. სცოდნია ამინეს ამბავი. მითხრა, კვლავინდებურად მუშაობს და ფულს, როგორც ყოველთვის, ბატონს უდებს თაროზეო. აყარაჯას ერთ ინდურ რესტორანში სამუშაო უშოვია, ოთახი უქირავებია, ტელევიზორი უყიდია და მშვენივრად გრძნობს თავსო. ვკითხე: "განა აქვს მუშაობის უფლება?" არა. მუშაობის უფლება არ ჰქონია. მადლობა ღმერთს! თუ უკანონოდ მუშაობს, დაღუპულია მისი საქმე-მეთქი, გავიფიქრე. შეიძლება ქეჩოში ხელის ჩავლება და ჭიტლაყის ამოკვრა. ოღონდ, გააჩნია, ამინე რა გადაწყვეტილებას მიიღებდა. ამინე, მიუხედავად მისი აზრებისა, რისხვისა თუ გადაწყვეტილებებისა, მიუხედავად შვილებისა, ქმრის ძალისა და ბრძანების წინაშე ჯერ კიდევ უძლური იყო და დარწმუნებული არ გახლდით, რომ მისთვის წინააღმდეგობის გაწევის უნარი შესწევდა. ჯამილას სჯეროდა, რომ ამინე საკუთარ თავს იჭამდა და გველივით იკლაკნებოდა. მინავლებული ცეცხლივით იყო, დღე-დღეზე აალდებოდა. ასეც მოხდა და ჩამქრალმა ვულკანმა ნავარაუდევზე ადრე დაიწყო თუხთუხი და ბუყბუყი. ამინე აფორიაქებულია, განადგურებული. ღამით ვერ იძინებს. ავადაა, სიცხე აქვს. გული გამალებით უცემს, ტანზე ცეცხლი ეკიდება. უკმაყოფილოა. არ არის თანახმა. არ სურს, საკუთარი ფული ბატონს შემოუდოს თაროზე. მიხვდა, რომ ეს მისი ფულია. შალიმეს და მოჰშენის ფულია. გული ერევა. უნდა, იყვიროს, მაგრამ ხმა არ ამოსდის. კერძი დაეწვა და გაილახა. ტუჩთან კანი გახეთქილი აქვს, წელში ამტვრევს. უნდა, კედლებს მუშტები ურტყას. უნდა, რამე დალეწოს და დაამტვრიოს. იცდის და ტანჯავს ეს მოლოდინი. იცის, რომ მოვლენებისა და მისი ცხოვრების მართვის სადავეები მისტერ რაჯამ ხელიდან გაუშვა. ეს თავისუფლება და წესის მოშლა აფრთხობს. აყარაჯა შუაღამით ბრუნდება მთვრალი და გალეშილი. ოთახი მანსარდაში აქვთ, მეექვსე სართულზე. მიზოზინებს. მიიზლაზნება. კიბის ყოველ საფეხურზე ჩამოჯდება და თვლემა წასძლევს. ამინე კართან ელოდება. გული გამალებით უცემს. აყარაჯა მთვრალია და მხიარული. მაძღრისად ჭამა და სვა, სიხარულით ფეხზე ვეღარ დგას. ღიღინებს. ადგომას არც ფიქრობს. რომელიღაც მეზობელი ბინის კარებს აღებს და უყვირის. მისტერ რაჯა გაილურსება. მისი ფეხის ხმა ამინეს ყურამდე აღწევს. ფეხსაცმელზე ნალები აქვს დაკრული და პაკიპუკი გააქვს. მერე ფეხსაცმელს გაიძრობს. მისი ხვნეშა მესამე სართულიდან ისმის. ამინეს ოთახის კარი შეღებულია. დერეფანში ნათურა გადამწვარია. მისტერ რაჯა მობარბაცებს. ხელის ცეცებით შემოდის. ბატონი შიშველ ფეხს გზად ჩემოდანს წამოსდებს და მალაყს გადადის. შალიმეს დაეცემა. შალიმე კივის, ქურდი ჰგონია და ადგილიდან წამოფრინდება. თავთან თუნგს დასწვდება და აყარაჯას მაგრად ჩასცხებს. ამინე ქალიშვილის საშველად გამოენთება. ცოლ-ქმარი ერთმანეთს დაეძგერება. აყარაჯა თმაში სწვდება ამინეს და დაითრევს. მოჰშენი მამას ფეხზე კბენს. ამინე კივის, წივის და მეზობლებს საშველად უხმობს. კარს გამოაღებს, ფეხშიშველი დერეფანში გავარდება და კიბეზე ჩარბის. აყარაჯა დაედევნება. ბავშვები ცოცხითა და ქაფქირით მისდევენ აყარაჯას. მეზობლები გარეთ გამოცვივდებიან. ამინე შვილების დასაცავად ქმარს სახეში ჩააფრინდება. აყარაჯაც შალიმეს ხელიდან ქაფქირს გამოსტაცებს და ბასრი პირით ამინეს ცხვირ-პირში უთავაზებს. ამინეს შუბლი გაუსკდება, თავზე ნაპრალი გაუჩნდება. დასისხლიანებული და ცოცხალმკვდარი კიბეზე უგონოდ ჩაიკეცება. მეზობლები პრეფექტურას ატყობინებენ. აყარაჯა პოლიციის გამოჩენამდე გაუჩინარდება. ამინემ შვილები წამოასხა და ჩვენთან მოვიდა. მითხრა: - ქალბატონო, მინდა, ვუჩივლო. მასწავლე. ვის დავურეკო და სად? ვუთხარი: "პოლიციას, ძვირფასო, პოლიციას" და შვებით ამოვისუნთქე. თითქოს მხრებიდან მძიმე ტვირთი ჩამომხსნესო. რამდენიმე ნაბიჯი გადავდგით წინ - დიდი, სასიცოცხლო მნიშვნელობის ნაბიჯები. ამინემ მითხრა: "ამ კაცმა მე და ჩემი შვილები დაგვიბრიყვა. მინდა, გავეყარო. გაყრის თაობაზეც პოლიციას უნდა ვუთხრა?" ამინემ პირველად გაიგო კანონის, პოლიციისა და ჩივილის გემო, იგრძნო, რომ ამქვეყნად მარტო არ არის. ვუთხარი: - მოიცა. ჯერ უნდა უჩივლო. გაყრის დროც დადგება. ვერ ითმენდა. გაყრა სწყუროდა, იმ დღესვე, იმწამსვე. ჯამილა იცნობდა უცხოელებისათვის გათვალისწინებულ სოციალურ დახმარებასა და კანონებს. ამინე უბნის მუნიციპალურ განყოფილებაში მიიყვანა და უფასო ვექილი აუყვანა. მე, ჯამილამ და ფრანგმა ქალბატონმა, რომელთანაც ამინე მსახურობდა, ერთობლივად ამინეს ანგარიშზე თანხა შევიტანეთ. ვინაიდან სათავეში მემარცხენეები იყვნენ და კანონები ვიზისა და ემიგრაციის თაობაზე უფრო ლიბერალური იყო, ამინეს ქვეყანაში ყოფნის უფლება ხუთი წლის ვადით გაუგრძელეს. აყარაჯა ერთხანს იმალებოდა. სამსახურში არ ცხადდებოდა. ელოდა, როდის გადაივლიდა საფრთხე და ამინე ვირიდან ჩამოვიდოდა. ამინეს გონებაშეზღუდულობისა და გულმავიწყობის იმედით არხეინად ბრძანდებოდა. დარწმუნებული გახლდათ, რომ ორიოდე მაცდური სიტყვითა და ფერად-ფერადი დაპირებებით მისი მიამიტი გულის მოგებას შეძლებდა. ამინესათვის წერილი მიეწერა - ბავშვებთან განშორებით, მარტოობით, მონატრებითა და ნოსტალგიით გამოწვეული ოხვრითა და კვნესით სავსე. ამინემ ეს წერილი მომიტანა. მითხრა, ამ კაცის დაპირებები სულ ტყუილია და სანამ არ გავეყრები, ვერ მოვისვენებო. სიფრთხილისათვის ბინაც გამოიცვალა. ახალი მისამართი არავისთვის გაუმხელია. აყარაჯა ამინეს დუმილს თანხმობის ნიშნად მიიჩნევს და ამინეს ფულების - ორი თვის ხელფასის მიღების იმედით ბავშვებს სკოლაში მიაკითხავს. შალიმე მას შორიდან დაინახავს. მოსწავლეებს შეერევა, მამის მთვრალ, მიბნედილ თვალებს დაემალება და დაითესება. მოჰშენი კი მახეში გაებმება - ერთი მუჭა შაქარყინული და ბანანი აცდუნებს. აყარაჯასთან ხელიხელჩაკიდებული სახლის კარს მიადგება. ინდოელი კაცუნა კვლავ ჩაუსახლდება ამინეს. ამინე ხელსაყრელ შემთხვევას ელის. დაურეკავს ჯამილას, ჯამილა კი მუნიციპალიტეტის ვექილს შეატყობინებს. ამინე ღმერთს ევედრება, რომ აყარაჯამ სცემოს. მეზობლებმა იციან ამ გეგმის შესახებ. მიეშველებიან. ერთ ღამეს მისტერ რაჯა შეზარხოშებული სიცილით კიბეს მიუყვება. ამინე კარს გაუღებს. თავს დაღუნავს და ხმას არ იღებს. აყარაჯა კმაყოფილია ცოლის წესიერებითა და თვინიერებით. თავს დააქნევს და შეაბიჯებს თუ არა, საჭმელ-სასმელს ითხოვს. ამინე ადგილიდან არ იძვრის, ინდოელი კაცუნა უფრო ხმამაღლა იმეორებს ნათქვამს. ამინე აინუნშიც არ აგდებს. მისტერ რაჯა გადარეულია. ვერ გაუგია. ჩვეული არ არის ამგვარ საქციელს. ცხვირის ნესტოები ებერება და მაგიდას მუშტს დაჰკრავს. ამინე კვლავინდებურად არაფერს იმჩნევს და ძაღლადაც არ აგდებს მას. მისტერ რაჯა ადგილიდან წამოფრინდება, ნაწნავში სწვდება და დაითრევს. ბავშვები ყვირილით გარბიან დერეფანში, მშველელს უხმობენ. ამინეს ოთახის კარზე აბრახუნებენ. მისტერ რაჯას ვერაფერი გაუგია. საჭმელ-სასმელი უნდა. შია. მოთმენა არ შეუძლია. კარებს აღებს. კარს უკან ორი კაცი დგას. "მადამ ამინეს" კითხულობენ. შინ შემოდიან. მისტერ რაჯა საფრთხეს გრძნობს. წამოდგება და ისაა წასვლას დააპირებს, რომ წინ გადაუდგებიან. პასპორტს, ვიზასა და მუშაობის ნებართვას თხოვენ. არ გააჩნია. ცუდადაა მისი საქმე, უფრო ცუდად, ვიდრე თავად წარმოუდგენია. ჩავარდა, გასაქცევი გზა მოჭრილი აქვს. ერთი კვირის ვადა მისცეს საფრანგეთის ტერიტორიის დასატოვებლად. დანარჩენ საქმეებს ამინე მარტო აგვარებს. თავის ვექილთან ერთად დაუყოვნებლივ გაემართება ბანგლადეშის საელჩოში და განქორწინებას ითხოვს. მეზობლები მის სასარგებლოდ ჩვენებას აძლევენ. საელჩო ამინეს მხარეს იჭერს. აყარაჯა, დამარცხებული და მოვიშვიშე, წასვლის წინ ჩემს სანახავად მოვიდა. თავს იკატუნებდა, ძალად ტიროდა. იქნებ გულითაც. მითხრა, რომ ამინემ თავი მოსჭრა, საყვარელი გაიჩინა და ორსულადაა. მას, როგორც მუსლიმს, შეუძლია გარყვნილ ცოლს თავი მოაჭრას. მისი სისხლის დაღვრისათვის არ მოეკითხება, ალალია, მაგრამ, ვინაიდან გულკეთილი და სულგრძელი ადამიანი გახლავთ, მზადაა, აპატიოს ამინეს იმ პირობით, თუ მორჩილი იქნება, მოინანიებს და მასთან ერთად ბანგლადეშში დაბრუნდება. გავჩუმდი. არ ვიცი რატომ, მაგრამ უცბად შემებრალა. შემრცხვა, არ მინდოდა, თავისი სულმდაბლობა გამოევლინა. მითხრა: - პირველი ცოლი საავადმყოფოში წაიყვანეს. ამბობენ, ცოფიანმა ძაღლმა უკბინაო. ვერ მორჩებაო. გაგიჟებულა. ამინეც გაგიჟდა. გაცოფდა. ღმერთი შემომწყრა. ცხოვრებაში რაც ცოლი მყოლია, ყველა გაცოფდა. თეირანელო ქალბატონო, აბა, ახლა როგორ მოვიქცე? იჯდა და წასვლას არ აპირებდა. დაბნეული იყო, მის ბებერ გონებას ახალი მოვლენების ახსნის უნარი არ შესწევდა. მითხრა: - ქალბატონო, მამაჩემს სამი ცოლი ჰყავდა. ცოლებს სცემდა. არც ერთი არ გაცოფებულა. ოჯახში წესი იყო ასეთი. აღიარებდნენ, რომ კაცი პატრონია. ბუნების კანონია. ქალი რომ საკუთარი ქმრისთვის პოლიციას გამოიძახებს, ქალი არ არის. ევროპამ გააუბედურა ამინე. ჩემი ბრალია, აქ რომ გამოვგზავნე. როცა ირანში იყო, კარგი გოგო იყო. კეთილშობილი. არაბეთშიც რომ წავიდა, მორჩილ ცოლად დარჩა. არ გაცოფებულა. ევროპამ გამოცვალა. გააუბედურა. პირველი ცოლი სარდაფში დაამწყვდიეს, უფროსმა ვაჟებმა მამის ბინა და მონაგარი გაანიავეს. მისტერ რაჯას შეთხზული ზღაპარი (ქალაქისა და სახლის დაწვის შესახებ) სინამდვილედ იქცა და, გინდაც მოინდომოს ამინეს ბილეთის ფულის გადახდა, ჯიბეში ერთი დინარიც კი არ მოეძევება, სულს იქით არაფერი აბადია. ვერ მიმხვდარა, ასეთი რა დიდი ცოდვა ჩაიდინა, მოვლენათა არსში ვერ გარკვეულა. პირველი ცოლი შეძლებული ოჯახიდანაა. მამამისი ფართლეულით ვაჭრობს. მაშასადამე, ზედა სართულის ოთახები მისია. უნდა იყოს კიდეც. ეკუთვნის. ამინე ინდუსია. მამამისი მათხოვარია. გულით მუსლიმი არ არის. მაშასადამე, ამინეს ადგილი ქვედა სართულის ოთახშია. ბუნებრივია. ყველაფერი კანონისა და ძველი სიბრძნის თანახმად მოხდა. ოღონდ ამინე აჯანყდა და ფეხი საბანზე მეტად გაჭიმა. უნდა გაილახოს. უნდა მორჯულდეს. ლაგამი უნდა ამოსდო და ხელ-ფეხი შეუკრა. აყარაჯა თავისი ტომის კანონის შესაბამისად მოიქცა, მამა-პაპათა წესისამებრ. საკუთარი თავის დასადანაშაულებლად მიზეზი ვერ უპოვია და საფრანგეთის პოლიციას ემართლება. მაგრამ ვერ მოერევა. ნეტავ, ამინე ევროპაში არ გაეგზავნა. ნეტავ! ამინემ მიიღო განქორწინება. მოხიბლული და განცვიფრებული ათვალიერებს ადამიანებს და გარემოს. თავის ახალ "მეს" არ იცნობს და აშინებს ის შიშველი თავისუფლება, გარს რომ ახვევია. მის წინ გადაშლილია უთვალავი გზა და შესაძლებლობა. რომელი ერთი აირჩიოს? ამიერიდან საკუთარ საქმეებზე თავად აგებს პასუხს, საკუთარი შვილების ბედს თავად განაგებს. აყარაჯა აღარ არის, რომ ძალა დაატანოს, მისი ცხოვრება განსაზღვროს. დარბის. ბზრიალებს. ეცემა და კედლებს ეხლება. დამფრთხალია. მარტოა. და მაინც, ფეხქვეშ სიმყარეს გრძნობს. ეს მიწა ფეხქვეშ შვილების ბედია და მომავალი. ამ მიწის შუაგულში სახლს საძირკველი ჩაუყარა და ადგილი დაიმკვიდრა. აი, სწორედ აქედან უნდა დაიწყოს, ამ ქვაკუთხედიდან, სწორედ ახლა. შალიმე ექიმი უნდა გამოვიდეს. მოჰშენმა უნდა იმუშაოს და თავისი ბანანების ფული იშოვოს. ამინეს ნამდვილი სახლი უნდა ჰქონდეს, ქვითა და ცემენტით ნაგები, წყალდიდობასა და ქარიშხალს რომ გაუძლებს. ჩემთან მოდის, აქოშინებულია. მეუბნება: "ქალბატონო, ბევრი საქმე მაქვს. მუშაობის უფლება უნდა მივიღო. ფული უნდა ვიშოვო. შვილები უნდა გავზარდო. ვიზაზე უნდა ვიფიქრო და ჩემს მომავალზეც!" "მომავალი!" ეს სიტყვა უცხოა ჩემთვის. მე და ამინე მუდამ წარსულზე ვსაუბრობდით, თეირანზე და ჩვენს სახლში გატარებულ დღეებზე. ეს იყო ერთადერთი რეალური სამყარო, რომელსაც ვიცნობდით. ახლა კი ამინემ ერთი ნახტომით გადამასწრო, ახალი დრო აღმოაჩინა - მერმისი. წინდაწინ საკუთარ თავსა და შვილებს უკეთეს დღეებში წარმოიდგენს და იმ დღეებთან შესახვედრად მიისწრაფის. ჩემთვისაც ხელი ჩაუვლია და მეწევა. წავიდა ამინე და, როგორც ყოველთვის, გაუჩინარდა. სულ ვიგონებდი. მაგრამ არ მიღელვია. ვიცოდი, რომ სადმე მუშაობს და შვილებზე ზრუნვითაა დაკავებული. ქუჩაში ჯამილა შემხვდა. ბოლო ინფორმაცია ამინეს შესახებ ერთი წლის წინანდელი იყო. იცოდა, რომ ამინე პარიზიდან წავიდა და სხვა ქალაქში ცხოვრობს. ბოლოს თავადაც დარეკა. ორი წელი იყო გასული. საფრანგეთის სამხრეთის რომელიღაც ქალაქიდან რეკავდა. ახლობელი და გულითადი იყო. მოცინარ-მოკისკისე, კარგ გუნებაზე. თითქოს, გუშინდელი წასულია ჩვენგანო. ვერ ხვდებოდა, რომ ორი წელი გავიდა (ორი ხანგრძლივი წელიწადი) და ამ ხნის მანძილზე ათასი რამ მოხდა. ორი წელი ხომ იმათ ცხოვრებაში, ვინც დღეებს ვითვლიდით და პატარ-პატარა ბედნიერებებს მისხალ-მისხალ ვწონიდით, ხანგრძლივობით ნოეს სიცოცხლეს უტოლდებოდა. ამინე სხვაგვარი ლოგიკით ქოქავდა საათს: მისი დამოკიდებულება დროის მიმართ ძველი ცოდნიდან, მითოლოგიური ღმერთების რამდენიმემილიონწლიანი ძილიდან საზრდოობდა. - ამინე! ამდენი ხანი სად იყავი? - რამდენი ხანი? - ორი წელი - მთელი ცხოვრება. მე დავბერდი უკვე! გაიცინა და სიცილი მასვე ჰგავდა, იმდროინდელ ამინეს, თეირანში ჩვენი ბაღის ხეებქვეშ რომ დაბორიალობდა და ოქროსფერ სიზმრებს ხედავდა. მითხრა: "ქალბატონო, ქმარი მყავს. ჩემი ქმარი ახალგაზრდა კაცია. პარკის დარაჯია. ჩვენც პარკში ვცხოვრობთ. დარაჯის ოფისის უკან ორი თვალი სახლი გვაქვს. ჩვენი ბაღი გეგონება. ნეტავ თქვენც ჩამოსულიყავით აქ, ჩვენთან. ღმერთმა მსოფლიოში ყველაზე დიდი ბაღი მე მარგუნა. თქვენთვისა და თქვენი შვილებისთვისაც მოიძებნება ადგილი. ქალბატონო, კიდევ ორი შვილი მყავს - ტყუპები. შალიმე სკოლაში დადის. ფრანგულად ლაპარაკობს. "მადმუაზელ შალიმე". საბრალო რაჯა გამათხოვრებულა. პირველი ცოლი მამასთან დაბრუნებულა. მამაჩემს სიკვდილის წინ თავისი მათხოვრობის მოწმობა მისტერ რაჯასთვის მიუცია. სამუშაო უბანი - მოედანი და ქუჩებიც მისთვის გადაულოცავს. რაც არ უნდა იყოს, მისტერ რაჯა მისი სიძე იყო. შალიმეს მამაა. მეც მინდა ერთხელ ჩავიდე და უკან დავბრუნდე. ჩემი გულის ნახევარი იქაა. ნახევარზე მეტი..." ტელეფონი გაითიშა. დაველოდე. ვიფიქრე, ხელმეორედ დარეკავს-მეთქი, მაგრამ არ დარეკა. შევეჩვიე ამინეს წასვლა-წამოსვლას. ვიცოდი, რომ ისევ გამოჩნდებოდა. ათი წელი გავიდა მას შემდეგ, რაც ამინე უკანასკნელად ვნახე. კარებზე აკაკუნებენ. არ ჰგავს ჩემი შვილების გაბმულ და მოუთმენელ ზარს. ვიღაც უცხო და ფრთხილი ადამიანის ზარია. ადამიანისა, რომელიც ფიქრობს, რომ მისამართი შეეშალა ან უდროოდ მოვიდა. - ვინ არის? დუმილი. კართან ვდგები. უწინ ვინმეს რომ დაეკაკუნებინა, ჩვენი წესისამებრ ("სტუმარი ღვთისაა"), კარს გავაღებდით, გამოკითხვისა და ძრწოლის, უცნობი ადამიანების შიშის გარეშე. დიდი ხანი დაგვჭირდა, სანამ შევეჩვეოდით გამოკითხვასა და სიფრთხილეს, კარის შიგნიდან გადარაზვას და საჭვრეტიდან გახედვას. კითხვას ვიმეორებ: "ვინ არის?" უცნობი ხმა მპასუხობს: "მე". ვინც არ უნდა იყოს ეს "მე", ნაზი და მორიდებული ხმა აქვს. ალბათ მისამართი შეეშალა. კარს ვაღებ. ჩემს წინ შავტუხა გოგონა დგას, დიდი მორცხვი თვალები, გრძელი დაწნული თმა აქვს, ფეხზე სანდლები აცვია, ტანთ - ინდური კაბა, სალათისფერი სარი. დახვეწილი ფრანგულით მესალმება, აქცენტის გარეშე. შალიმე ჰქვია. თავი დაუხრია. ჭოჭმანობს. რომ გადავეხვევი, ცხვირში დედამისის სურნელი მეცემა. მაგრამ მასავით ლამაზი არ არის. მეუბნება, რომ უნივერსიტეტის ბოლო კურსზეა, სამედიცინო ფაკულტეტზე, პედიატრი უნდა გამოვიდეს. იცინის. დედამისივით ქათქათა კბილები აქვს. ამბობს, მოჰშენი სკოლაში დადისო. მის ფოტოს მაჩვენებს. ფეხზე ბოტასი აცვია და კვლავინდებურად მსუქანია. ორივეს ფრანგული პასპორტი აქვს, თერთმეტი წლის და-ძმაც ჰყავთ. მამინაცვალი კარგი კაცია. ბავშვებს არჩენს. შალიმე სტიპენდიით სწავლობს და კვირაში სამი დღე ინგლისური წიგნის მაღაზიაში მუშაობს. მინდა, ამინეს შესახებ მიამბოს, მის ცხოვრებაზე, დიდ ბაღსა და სამომავლო გეგმებზე. გაჩუმდება. იატაკს დააცქერდება და სახეზე ნაზი სევდა აღებეჭდება. ჭკვიანი და მორწმუნე გოგონას სევდა. ბენგალელი გოგონასი. გული ჩამწყდება. არ მინდა, ვიცოდე. გავიფიქრებ: "უმჯობესია, აქვე, ამავე წამს დავშორდეთ ერთმანეთს. მინდა, წარმოვიდგინო ამინე თავის მწვანე ბაღში და ასეთად დამრჩეს სამუდამოდ მეხსიერებაში". შალიმეს დუმილს თან რიდი და კმაყოფილება ახლავს. ჩანთას ხსნის და გაყვითლებულ კონვერტს იღებს. მეუბნება: "დედას უნდოდა, ეს სურათი თქვენთვის მომეცა. თქვენი მადლიერი იყო. ექვსი თვის წინ გარდაიცვალა. ორჯერ გაახილა თვალი და თქვენზე მელაპარაკა. თქვენი სახელი ახსენა. წელს სწავლას ვამთავრებ. ბანგლადეშში დავბრუნდები. ისევ წყალდიდობა მოხდა. ბევრი დაიღუპა. ექიმები აკლიათ. მამაჩემიც ავადაა. თვალის ჩინი დაკარგა. უნდა მოვუარო." დედის სიკვდილზე ისე მშვიდად და შეგუებით ლაპარაკობს, რომ მეც ამ დაუჯერებელ ამბავს იოლად ვიღებ. მეტი არაფერი მითხრა. რატომ და როგორ მოხდა? - რა მნიშვნელობა აქვს. სიკვდილი ხომ სიცოცხლის გაგრძელებაა. ერთგვარი მოგზაურობაა. ამინეს ხანგრძლივ გაუჩინარებებს მიჩვეული ვარ და ვფიქრობ, რომ ერთ დღეს ისევ გამოჩნდება. ჩემთვის ნაამბობი ჰქონდა, როგორ მშვიდად და ნელა შორდებოდა დედამისი, მღვრიე ტალღებს მიჰყვებოდა, თვალებში არც შიში ედგა, არც სინანული. კონვერტიდან ამინეს გამოგზავნილ ფოტოს ვიღებ. ფერადი ფოტოა. ამინე ქმარსა და ოთხ შვილს შორის დგას, იღიმის და ბედნიერია. მისი მზერის მიღმა კმაყოფილი ადამიანის სევდა დგაფუნობს. იცის, რომ უკურნებელი სენი სჭირს და მალე მოკვდება, მაგრამ არ ღელავს. თმა გასჭაღარავებია, თვალის უპეები სასიამოვნო ნაოჭებს დაუფარავს. ტანთ თეთრი აბრეშუმის კაბა აცვია, რომელიც უცნაურად გამხდარ ტანზე თხელი ნართივით აქვს შემოხვეული. ეს ცვლილება ლაზათს მატებს. იმ ჩიტის ლაზათს, რომელმაც ბარტყები დააფრთიანა და მზად არის უფრო შორეულ ქვეყნებში გასაფრენად. ტყუპები მამას ჰგვანან - ქერა და ცისფერთვალებანი არიან, მაგრამ დედის ანცი გამოხედვა და ღიმილი გამოჰყოლიათ. ბენგალელ-ევროპელი ბავშვები. მადამ ამინეს შვილები. ვეკითხები: "მოჰშენი რას აპირებს? - რჩება თუ ისიც ბრუნდება?" შალიმე ორაზროვნად მპასუხობს. შესაძლოა. არ იცის. მეუბნება: "ეს ბიჭი დედაჩემს დაემსგავსა. ერთ ადგილას ვერ დააბამ. მუშაობა უნდა. სწავლისთვის ნებისყოფა არ ჰყოფნის. თავში სულ მოგზაურობაზე ფიქრი უტრიალებს. რომ დაბრუნდეს კიდეც, არ დარჩება. რაც უნდა, ის ქნას. არ მედარდება. ვიცი, დედაჩემის სული იზრუნებს მასზე." ქალბატონი შალიმე, პედიატრი, ხელს მართმევს, მემშვიდობება და მიდის. სიარული დედის სასიამოვნო გოგმანს მიუგავს, იმდროინდელი დედამისისა, როცა წარმოსახვით სამყაროში სასიყვარულო სევდიან ფილმში თამაშობდა, როცა სიმღერას ღიღინებდა და სარკის წინ ცეკვავდა. გრძელი, დაწნული თმა კეფიდან წელამდე სცემს. ბზინვარე შავი თმა, ქოქოსის ზეთით გაჟღენთილი. თვალწინ მიდევს ამინეს სურათი, როგორც საინტერესო წიგნის უკანასკნელი თავი. ფოტოზე მისი სახე ცოცხალია და მოძრავი, ყოველ წამს იცვლება. თითქოს ამინეს მთელი ცხოვრება, წინა ცხოვრებები და მის წინაპართა ცხოვრება, ყველა ერთად, როგორც ერთმანეთზე დაყრილი ასობით ფოტო, ამ უკანასკნელი სურათის წიაღში ჩამალულაო. ვხედავ ამინეს, რომელიც მღვრიე ტალღებში ფართხალებს და ქუთუთოებზე ძილის თევზი აზის. წყალდიდობას წაუღია მათი სახლი და ნათესები, დედა, ძმებიც. ოთხივე ძმა. ამინე წყლიდან ამოჰყავთ. სუნთქავს. ცოცხალია. მისი ქალიშვილის ბედისწერა მის მუცელშია დამარხული და ამინეს ქალური სულის სიღრმეში ოდინდელი დედა მის შვილებზე ღელავს. არა აქვს დასასრული ამინეს შორეულ მოგზაურობას. მისი გული უცნობი ჰორიზონტების მიღმა შვილიშვილებისათვის ძგერს. გოლი თარაყი …
- დაამატა Kakha to ლიტერატურა at 11:02am on ივნისი 1, 2015
Welcome to
Qwelly
ღონისძიებები
ბლოგ პოსტები
ოსკარის 2026 წლის დაჯილდოება - გამარჯვებულები და ნომინირებულები
გამოაქვეყნა ლაშა_მ.
თარიღი: მარტი 16, 2026.
საათი: 11:30pm
0 კომენტარი
1 Like
ოსკარი 2026 სრული სია
ისევ დამიგვიანდა! ეტყობა, მართლა დავბერდი და უკვე აღარც კი…
2026 Guide to the Best AI Voice Generation for Creators and Businesses
გამოაქვეყნა supprity_მ.
თარიღი: მარტი 13, 2026.
საათი: 6:30pm
0 კომენტარი
0 მოწონება
As we step further into 2026, the landscape of content creation is being transformed by AI-powered technologies. Among these innovations, voice generation stands out as one of the most impactful tools for creators, businesses, and educators.…
გაგრძელებაGallium Market to Reach $860 million by 2033
გამოაქვეყნა Heden Brock_მ.
თარიღი: მარტი 9, 2026.
საათი: 10:00am
0 კომენტარი
0 მოწონება
According to our latest research, the Global Gallium market size was valued at $430 million in 2024 and is projected to reach $860 million by 2033, expanding at…
გაგრძელებაHow Minidumperfactory Electric Garden Loader Manufacturer Adapts to Energy Trends
გამოაქვეყნა Minidumperfactory00_მ.
თარიღი: მარტი 2, 2026.
საათი: 6:30am
0 კომენტარი
0 მოწონება
Electric Garden Loader Manufacturerstrategies are increasingly centered on advanced battery systems as demand grows for efficient and low-emission landscaping equipment. Energy storage technology now plays a defining role in how electric compact…
გაგრძელებაHow Can A Ball Valve Factory Enhance Long Term System Comfort And Stability
გამოაქვეყნა Naishi Valve_მ.
თარიღი: თებერვალი 9, 2026.
საათი: 9:30am
0 კომენტარი
0 მოწონება
Choosing a reliable partner often begins with understanding how a shapes ideas into practical solutions. Behind every smooth operation, there is a place where attention, patience, and process quietly work together. Valves may seem ordinary at…
გაგრძელებაThe Final Barrier Between the World and Ruin
გამოაქვეყნა Karmasaylor_მ.
თარიღი: იანვარი 22, 2026.
საათი: 10:30am
0 კომენტარი
1 Like
ARC Raiders Items takes place in a retro-futuristic science-fiction world where humanity has been pushed to the brink by an unrelenting mechanical force known as the ARC. These machines descend from orbit, tear apart settlements, and hunt…
გაგრძელებაQwelly World
© 2026 George.
•
