ძიების შედეგები - ბრწყინვალე+გონება
- თემა: სიღრმის ფსიქოლოგია და მისი განვითარება
- ეობა უპირისპირდება ყველა იმ თეორიულ სისტემას, რომელიც ფსიქოლოგიის საგანს ცნობიერებით შემოფარგლავს. სიღრმის ფსიქოლოგიის უშუალო კვლევის საგანს არაცნობიერი ფსიქიკა შეადგენს. მაგრამ არაცნობიერი შეისწავლება ფართო კონტექსტში, პიროვნების ფუნქციონირებასთან დაკავშირებით. ამდენად, იგი პოროვნების კატეგორიასაც განიხილავს, ოღონდ იმ როლის თვალსაზრისით, რომელსაც მასში არაცნობიერი სფერო თამაშობს. სიღრმის ფსიქოლოგიაში არაცნობიერი ფსიქიკისა და პიროვნების პრობლემები ორგანულად არის დაკავშირებული ერთმანეთთან. ამ მიმდინარეობის ცენტრალური მოძღვრება ფროიდის ფსიქოანალიზია. მას მიკუთვნება აგრეთვე ადლერის ინდივიდუალური ფსიქოლოგია და იუნგის ანალიზური ფსიქოლოგია. ზიგმუნდ ფროიდი (1856-1939) დაიბადა ავსტრია-უნგრეთის პროვინცია მორავიაში, ქალაქ ფრაიბერგში, ხელმოკლე ებრაელი კომერსანტის მრავალშვილიან ოჯახში. 1873 წელს იგი შევიდა ვენის უნივერსიტეტის სამედიცინო ფაკულტეტზე. აქვე მიიღო მედიცინის დოქტორის ხარისხი (1881). უნივერსიტეტში სწავლის პარალელურად, ფროიდი მუშაობდა ვენის ფიზიოლოგიის ინსტიტუტში გამოჩენილ მეცნიერთან, ერნსტ ბრიუკესთან, რომელიც ფიზიოლოგიაში ე.წ. ფიზიკო-ქიმიური სკოლის ერთ-ერთ ფუძემდებელად ითვლება. მისგან ფროიდმა მკაცრი დეტერმინიზმის იდეა შეითვისა. უნივერსიტეტის დამთავრების შემდეგ ფროიდმა კერძო საექიმო პრაქტიკას მოჰკიდა ხელი. სწორედ ამ პრაქტიკამ მიიყვანა იგი თავის მეცნიერულ შეხედულებებამდე. ფსიქოანალიზს, როგორც თეორიულ სისტემას, კლინიკური მონაცემები უდევს საფუძვლად. გარდა ამისა, ფსიქოანალიზის სახელით არის ცნობილი ფროიდის მიერ შემუშავებული ფსიქოთერაპიულ მეთოდიც. მას ფსიქოანალიზის ავტორი მეცნიერული კვლევის მეთოდად განიხილავდა და მთელი სიცოცხლე აქტიურად იყენებდა. ფროიდის სამკურნალო პრაქტიკა უაღრესად ფართო იყო. აღიარების მოპოვების მერე მასთან მთელი მსოფლიოდან ჩამოდიოდნენ პაციენტები. 1938 წელს, ავსტრიის გერმანიასთან მიერთების შემდეგ, ფროიდის სიცოცხლეს საფრთხე შეექმნა. ფროიდს ძალიან არ სურდა დაეტოვებინა ვენა, მაგრამ მისი და ოჯახის უსაფრთხოების მიზნით იგი იძულებული გახდა ემიგრაციაში წასულიყო და, საბოლოოდ, საკმაოდ დიდი სირთულეების გადალახვის შემდეგ, ლონდონში დასახლდა. ფროიდი ერთ წელიწადში გარდაიცვალა პირის ღრუს კიბოთი, რომლის გავრცელების შესაჩერებლად, 1923 წლიდან მოყოლებული, 33 ოპერაცია გადაიტანა და რომელმაც მას განუზომელი ფიზიკური ტანჯვა მიაყენა. მეცხრამეტე საუკუნის ოთხმოციანი წლების მეორე ნახევარში ფროიდი ორჯერ ეწვია საფრანგეთს. იგი გადიოდა სტაჟირებას შარკოსთან პარიზის სალპეტრიელის კლინიკაში და შემდეგ ბერნჰეიმთან ნანსიში. აქ იგი დარწმუნდა, რომ არსებობს ე.წ. ფუნქცონალური დაავადებები (მაგ., ისტერია), რომელთათვისაც დამახასიათებელია მოძრაობის, აღქმის, მეტყველების, მეხსიერების ან სეკრეტორული სახის დარღვევები. ამ დარღვევებს არ გააჩნია რეალური ორგანული საფუძველი; ისინი ფსიქო-ტრავმატული სიტუაციებით გამოწვეული ფსიქოფიზიოლოგიური რეაქციები ან მათ ფრაგმენტებია. ტიპურ შემთხვევად შეიძლება ჩაითვალოს გამუდმებული მენსტრუალური ციკლის მქონე პაციენტი ქალის მაგალითი, რომელსაც ქმარი არ უყვარდა და მასთან გაყრის შემდეგ ეს სიმპტომი გაუქრა. აღმოჩნდა, რომ ფუნქციონალური დარღვევების სიმპტომების მოხსნა შესაძლებელია ფსიქოთერაპიის მეშვეობით. გამოჩენილი ფრანგი ნევროპათოლოგები მ. შარკო, ი. ბერნჰეიმი, ა. ლიებო, პ. ჟანე და ვენელი ექიმი ი. ბრეიერი, რომელსაც ფროიდი იმ ხანებში დაუახლოვდა, ამ შემთხვევებში იყენებდნენ ჰიპნოზის ტექნიკას. ავადმყოფს ჰიპნოტურ მდგომარეობაში ალაპარაკებდნენ იმ ვითარების შესახებ, რომელიც მისი დაავადების მიზეზი გახდა. როდესაც ამ მოგონებებს მწვავე ემოციური რეაქცია მოჰყვება, ხდება სიმპტომების მთლიანი ან ნაწილობრივი მოხსნა, ანუ კათარზისი. ფროიდის თქმით, “ისტერიულ ავადმყოფებს აწუხებთ მოგონებები. მათი ჩივილები წარმოადგენს გარკვეული ტრავმული განცდების შესახებ მოგონებების ნარჩენებს ან სიმპტომებს”. როგორც წესი, ავადმყოფებისთვის უცნობია პათოგენური გამოვლინებების რეალური მიზეზი და წყარო. ნორმალურ მდგომარეობაში, პათოგენური სცენები და მათი კავშირი სიმპტომებთან ავადმყოფის ცნობიერებიდან განდევნილია. ჰიპნოზური გახსენება ტრავმული განცდების ნარჩენების (სიმპტომების) მოხსნას იწვევს. ასეთ დასკვნამდე მივიდნენ ფროიდი და ბრეიერი 1895 წელს ერთობლივად გამოქვეყნებულ წიგნში ისტერიის შესახებ, რომელიც ფსიქოანალიზის საწყის პუნქტად არის მიჩნეული. ძალიან მალე ფროიდი წყვეტს ურთიერთობას ბრეიერთან. მათი პოზიციების დაშორება ფროიდის მიერ ნევროზის ბუნების სექსუალიზაციაში გამოიხატა. იდეა სექსუალური მომენტის შესაძლო მნიშვნელობის შესახებ ნევროზის ეტიოლოგიაში ფროდმა პირველად შარკოსაგან მოისმინა. ის ვარაუდის სახით იყო გამოთქმული, მაგრამ ფროიდმა ამ მომენტს უპირველესი მნიშვნელობა მიანიჭა. თვით ფროიდი თავისი მოძღვრების პანსექსუალიზმს ემპირიული ფაქტებით ამართლებდა; ფსიქოანალიტიკურ პრაქტიკაში, რომელიც ასოციაციების, სიზმრების, შემცდარი მოქმედებების და ა.შ. ანალიზს გულისხმობდა, იგი ნევროტული დაავადების ძირითადი მიზეზის როლში სექსუალურ სფეროსთან დაკავშირებულ მოვლენებს აწყდებოდა. ამგვარი ტრავმების სიხშირე აღნიშნული სფეროს განსაკუთრებულ მნიშვნელობაზე მიუთითებს. ხსენებულ ფსიქოანალიტიკურ მეთოდებს ფროიდმა მას მერე მიმართა, რაც დარწმუნდა ჰიპნოზის არეფექტურობაში. კათარზისი ღრმა ჰიპნოტურ მდგომარეობას გულისხმობს, რომლის მიღწევა ყოველთვის არ ხერხდება. მეტიც, ზოგიერთი პიროვნება სულაც არ ექვემდებარება ჰიპნოზს. ყველაზე რთულ შემთხვევებში ჰიპნოზი არ მუშაობდა, იგი ვერ სძლევდა პაციენტის წინააღმდეგობას. ფროიდის წინ მთელი სიმწვავით დადგა ერთი შეხედვით სრულიად გადაუჭრელი ამოცანა - არაჰიპნოტურ, ჩვეულებრივ მდგომარეობაში მყოფი პაციენტისაგან გაეგო ის, რაც თვით ავადმყოფმაც არ იცოდა. აშკარა იყო, რომ არსებობდა რაღაც ძალები, რომლებიც წინააღმდეგობას უწევდნენ მოგონებას. ამ წინააღმდეგობის იდეაზე ააგო ფროიდმა ფსიქოთერაპიის თავისი გაგება: პაციენტის გამოჯანმრთელებისთვის საჭიროა მოიხსნას ეს წინააღმდეგობა. განკურნების მექანიზმი, თავის მხრივ, მიგვანიშნებს დაავადების პროცესზე. დაავადებას სწორედ ის ძალები იწვევს, რომლებიც ახლა ეწინააღმდეგებიან ტრავმული შინაარსის მოგონებას; მათ განდევნეს ცნობიერებიდან შესაბამისი პათოგენური განცდები. ნევროზის ჩამოყალიბებაში უმთავრესი განდევნის მექანიზმია. ფროიდის ფსიქოთერაპიული ტექნიკა თანდათანობით იხვეწებოდა და, საბოლოოდ, ე.წ. თავისუფალი ასოციაციის მეთოდის სახე მიიღო. პაციენტს აწვენენ ტახტზე და სთხოვენ მიჰყვეს ასოციაციების დინებას, გულწრფელად ილაპარაკოს ყველაფერზე, რაც სპონტანურად მოუვა თავში, ყოველგვარი კონტროლისა და კრიტიკულობის გარეშე ვერბალიზებული შინაარსის მიმართ. მიღებულ მასალას ფროიდი ფსიქოანალიზის მადანს უწოდებდა. აუცილებელია მისი გადამუშავება, ინტერპრეტაცია, ვინაიდან წინააღმდეგობის გამო აზრი ან წარმოდგენა, რომელიც სიმპტომს გამოხატავს, მახინჯდება, მისი სხვა აზრით შენიღბვა ხდება. შენიღბული აზრი განდევნილი აზრის შემცვლელია. რაც მეტია წინააღმდეგობა, მით მეტია დამახინჯება. ამასთან, შენიღბულ აზრს ყოველთვის გააჩნია რაღაც მსგავსება საძიებელ პათოგენურ აზრთან, რაც შესაძლებელს ხდის ამ უკანასკნელის აღდგენას ანალიზის გზით. თავისუფალ ასოციაციებში ამოტივტივებული შემთხვევითი აზრი ან წარმოდგენა სინამდვილეში არ არის შემთხვევითი; იგი დაკავშირებულია განდევნილ შინაარსთან მინიშნების, გადაკრული სიტყვის წესით. ამ კავშირების ანალიზს, მათ გაშიფრვას ფროიდი მაშინ იწყებდა, როდესაც ასოციაციურ ექსპერიმენტში თავს იჩენდა სხვადასხვა სახის გართულება (პაციენტი იბნევა, ენა ებმის, იმეორებს ერთ და იმავე სიტყვას, ჩივის, რომ რაღაცას ვერ იხსენებს, ან სულაც უარს ამბობს სეანსის გაგრძელებაზე და ა.შ.). მას მიაჩნდა, რომ ამ შემთხვევაში ავადმყოფი გაუცნობიერებლად, თავისდაუნებურად ეწინააღმდეგება რაღაც საიდუმლო აზრებს ან სურვილებს. სწორედ აქ ეძებდა ფროიდი იმ ძაფის ბოლოს, რომელსაც შეეძლო მიეყვანა ცნობიერებიდან განდევნილ და აკრძალულ შინაარსებთან. უკვე ითქვა, რომ ასოციაციურ ექსპერიმენტში ესა თუ ის გამონათქვამი მიანიშნებს ნევროტულ, დაფარულ აზრზე. მინიშნების ეს მექანიზმი ნორმაშიც მოქმედებს და ყოველდღიური ცხოვრების ბევრ მოვლენაში იჩენს თავს, მაგალითად, ანეკდოტებში, ხუმრობებში და ა.შ. ამ საკითხის ფროიდისეული ანალიზის ილუსტრაციას შემდეგი მაგალითი იძლევა: ორი არცთუ კეთილსინდისიერი საქმოსანი საეჭვო გზებით დიდი ქონების მფლობელნი გახდნენ. მათ გაუჩნდათ სურვილი მაღალ საზოგადოებაში მოხვედრილიყვნენ. ამისთვის ცნობილ მხატვარს დაუკვეთეს თავისი პორტრეტები და მოაწყვეს დიდი წვეულება. სტუმრებს შორის იყო სახელგანთქმული კრიტიკოსი, რომელიც მიიყვანეს კედელთან, სადაც პორტრეტები ერთმანეთის გვერდით ეკიდა. კრიტიკოსმა დიდხანს უყურა მათ, მერე მიუთითა სივრცეზე პორტრეტებს შორის და იკითხა, მაცხოვარი სად არისო? კრიტიკოსს უნდოდა ეთქვა: თქვენ ორი ყაჩაღი ხართ იმათ მსგავსად, რომელთა შორისაც ჯვარცმული მაცხოვარი ეკიდა. მაგრამ ამის ნაცვლად კრიტიკოსი ისეთ ფრაზას წარმოთქვამს, რასაც ერთი შეხედვით კავშირი არა აქვს სიტუაციასთან, თუმცა ჩვენ მაშინვე ვხვდებით მის მინიშნებას. ეს მინიშნება ჭეშმარიტი აზრის “შემცვლელია”. აზრის შენიღბვის მოტივირება, მექანიზმი აქ ისეთივეა, როგორც თავისუფალი ასოციაციების დროს. რატომ არ ითქვა სათქმელი პირდაპირ? იმიტომ, რომ მოცემულ სიტუაციაში ეს არცთუ უსაფრთხო იყო. იგივე მექანიზმი მოქმედებს სიზმარშიც. ამიტომ სიზმრების ინტერპრეტაცია ფსიქოანალიზის ერთ-ერთი ძირითადი მეთოდია. ფროიდი განასხვავებს სიზმრის ღია ტექსტს ანუ მანიფესტურ სახეს, ფასადს და მის დაფარულ, შენიღბულ, ლატენტურ აზრს. ამ უკანასკნელს ის სურვილები და ტენდენციები შეადგენს, რომლებსაც ადამიანი საკუთარ თავსაც არ უმხელს, რომლებიც მისთვის აბსოლუტურად მიუღებელია. ასეთი აზრები, ჩვეულებრივ, ძლიერ წინააღმდეგობას აწყდებიან და ღვიძილში საერთოდ ვერ ამოდიან ცნობიერებაში. მაგრამ ძილში, როდესაც ცნობიერების კონტროლი შესუსტებულია, ანუ ნაკლები წინააღმდეგობის პირობებში, მათ საშუალება ეძლევა თავი იჩინონ სიზმრისეულ ცნობიერებაში, ოღონდ სახეშეცლილი, შენიღბული, სიმბოლური სახით, ვინაიდან გარკვეული კონტროლი და ცენზურა ძილშიც შენარჩუნეულია. ამიტომ საჭირო ხდება მათი გაშიფრვა, ინტერპრეტაცია, რასაც ფსიქოანალიტიკოსი აკეთებს მათი რეალური მნიშვნელობის გამოსავლენად. სიმბოლიზაციის აზრი, რასაც ფროიდი “სიზმრების სამუშაოს” უწოდებს, სიზმრის ნამდვილი შინაარსის შენიღბვაშია. ფსიქოანალიტიკურ ინტერპრეტაციას საწინააღმდეგო მიმართულება აქვს - მან ფარდა უნდა ახადოს საიდუმლო მნიშვნელობას. ფროიდის მიხედვით, სიმბოლოები, რითაც არაცნობიერი სარგებლობს, საკმაოდ ტიპურია, მდგრადია და მათი ცოდნა საშუალებას გვაძლევს, აღმოვაჩინოთ შენიღბული და განდევნილი ტენდენციები; მათ ძალიან ხშირად სექსუალური ხასიათი აქვთ. ფროიდის რწმენით, სიზმრისეული მასალა არაცნობიერის სექსუალიზაციას უეჭველად ადასტურებს. აქედან გამომდინარე, ამ სფეროსთან დაკავშირებული სიმბოლიკა განსაკუთრებით მდიდარი და მრავალფეროვანია. სიზმარს ხედავენ როგორც ავადმყოფური, ისე ჯანმრთელი ფსიქიკის მქონე ადამიანები. ორივე შემთხვევაში მათი აღმოცენებისა და მოქმედების პრინციპები ერთი და იგივეა - განდევნა, სახეცვლილება, კომპრომისული შინაარსის შექმნა და ა.შ., რაც არაცნობიერი და ცნობიერი სისტემების დაპირისპირების შედეგია. ყოველივე ეს, ფროიდის თქმით, იმაზე მეტყველებს, რომ ფსიქოანალიზი არა არის დამხმარე მეცნიერება ფსიქოთერაპიის სფეროში; ის საერთოდ ფსიქიკის შესახებ მოძღვრებაა. ამაზე მიუთითებს ისეთი სულიერი მოვლენების ანალიზიც, რომლებსაც, როგორც წესი, არ ანიჭებენ რაიმე მნიშვნელობას, მაგრამ რომელთა შესწავლა ფსიქოანალიტიკური კვლევის ერთ-ერთი შემადგენელი ნაწილია. ესაა ყოველგვარი სახის შეცდომითი მოქმედება, რომელიც მრავლად გვხვდება ყოველდღიურ ცხოვრებაში: წამოცდენები, წერითი ან კითხვითი შეცდომები, განზრახვის ან რაიმე კარგად ნაცნობის დავიწყება (მაგ., სიტყვების, სახელების), საგნების დაკარგვა, დამტვრევა და სხვა. ამას, ჩვეულებრივ, შემთხვევითობით, გულმავიწყობით, უყურადღებობით ხსნიან და გამორიცხავენ მათ ფსიქოლოგიურ დეტერმინაციას. ასევე, სრულებით არ ექცევა ყურადღება იმ ჟესტებს, მოძრაობებს, აქტებს, რომლებსაც მათი შემსრულებელი შეიძლება ვერც ამჩნევდეს: ხელში საგნების ტრიალი, რომელიმე მელოდიის გაუთავებელი ღიღინი ან ფრაზის აკვიატებული ჩურჩული და სხვა. სინამდვილეში ასეთი გამოვლინებები სრულიად კონკრეტული ფსიქოლოგიური მნიშვნელობის მტარებელია და ხშირად ისეთი იმპულსებისა და ზრახვების არსებობაზე მიუთითებს, რომლებიც ადამიანებმა საკუთარ ცნობიერებას უნდა დაუმალონ. მათი მეშვეობით ადამიანი ამჟღავნებს თავის საიდუმლოს, ხვაშიადს, სატკივარს, დაფარულ სურვილს. ამიტომ, ასოციაციებისა და სიზმრების მსაგავსად, საჭიროა მათი ინტერპრეტაცია. ამან, შესაძლოა, განდევნილ შინაარსთან, მისი ნამდვილი სახის ნათელყოფასთან მიგვიყვანოს და, რამდენადაც ეს საერთოდ შესაძლებელია, არაცნობიერში ჩაგვახედოს. ფსიქოანალიტიკური მკურნალობის კიდევ ერთი მნიშვნელოვანი შემადგენელია ე.წ. გადატანა (ტრანსფერი). ფსიქოანალიზის პროცესში ხელახლა აღმოცენდება პაციენტის გარკვეული განცდები, მაგრამ არა მოგონებების, არამედ ფსიქოანალიტიკოსისადმი აქტუალური ემოციური დამოკიდებულების სახით. ფსიქოანალიზის მსვლელობაში პაციენტში იღვიძებს წარსულის გრძნობები, ლტოლვები, ფანტაზიები, შიშები, რომლებიც ოდესღაც მისთვის მნიშვნელოვან ადამიანებს, უპირატესად მშობლებს უკავშირდებოდა. ხდება მათი გადატანა ფსიქოანალიტიკოსის პიროვნებაზე, რომლის მიმართ დადებითი ან უარყოფითი ემოციური დამოკიდებულების ინტენსივობა შეიძლება ვარირებდეს ვნებიანი შეყვარებულობიდან და აღტაცებიდან უკიდურეს მიუღებლობამდე და სიძულვილამდე. ხშირად ეს ემოცია ამბივალენტური ხასიათისაა. რბილ ფორმაში მიმდინარე გადატანამ შეიძლება გააძლიეროს ექიმის გავლენა და ხელი შეუწყოს ანალიტიკურ მუშაობას. მაგრამ, ძლიერ ფორმებში გამოხატული, იგი პაციენტის წინააღმდეგობის წყარო ხდება, აბრკოლებს ასოციაციების აღმოცენებას და ხელს უშლის მკურნალობას. გადატანის ფენომენის არსებობა ფროიდმა მისი ფსიქოთერაპიული პრაქტიკის დასაწყისშივე შეამჩნია. თავდაპირველად ტრანსფერი ცალსახად უარყოფით ფაქტორად განიხილებოდა. თანდათანაობით ამ მოვლენის გააზრება შეიცვალა და, საბოლოოდ, გადატანა მიჩნეულ იქნა ფსიქოანალიტიკური მკურნალობის აუცილებელ და უმნიშვნელოვანეს მდგენელად. ის, რისი გახსენებაც არ შეუძლია ავადმყოფს თავისი განვლილი გრძნობადი ცხოვრებიდან, თავიდან განიცდება ანალიტიკოსთან მიმართებაში და ნათელს ფენს მის დათრგუნულ მისწრაფებებს. ტრანსფერი გზას გვიხსნის პაციენტის არაცნობიერში დამალული გრძნობებისკენ, დღის სინათლეზე გამოაქვს პათოგენური მასალა; მოკლედ, აკეთებს არსებითად იგივეს, რასაც ასოციაციები და სიზმრები. დიაგნოსტიკური ფუნქციის გარდა, ტრანსფერი წმინდა თერაპიულ დატვირთვასაც იძენს. ფროიდის თანახმად, გადატანის დროს ანალიტიკოსს საქმე აქვს არა პაციენტის წინანდელ ავადმყოფობასთან, არამედ ახლადშექმნილ და გადასხვაფერებულ ნევროზთან, რომელმაც პირველი შეცვალა. ამ ხელოვნურად შექმნილი ნევროზის, ე.წ. “გადატანის ნევროზის” გადალახვა ნიშნავს თერაპიული ამოცანის შესრულებას, ანუ ავადმყოფობისაგან განთავისუფლებას, რომლის მკურნალობაც დაიწყო ფსიქოანალიტიკოსმა. ეს ასეა, ვინაიდან ადამიანი, რომელიც გარდაიქმნა ექიმთან მიმართებში და განთავისუფლდა განდევნილი ლტოლვების მოქმედებისაგან, შინაგანი არაცნობიერი ტვირთისაგან, ასეთად დარჩება ყოველდღიურ ცხოვრებაში, იმის მერეც, რაც ექიმი და პაციენტი ერთმანეთს დასცილდებიან. აქ მთავარია დროზე დადგინდეს გადატანის ნევროზი, ანუ მოხდეს პაციენტის დარწმუნება იმაში, რომ მისი გრძნობები ანალიტიკოსისადმი არის მისი ცხოვრების და ფსიქიკური ჯანმრთელობისთვის ხიფათის შემცველი ილუზია, წარსული განცდის არაწორად გადამისამართება. თავისუფალი ასოციაციების, სიზმრების, შეცდომითი მოქმედებების ანალიზი და ტრანსფერი ფსიქოანალიტიკური ტექნიკის მდგენელებია, რომლებიც ერთნაირად მიესადაგება ავადმყოფური და ნორმალური ფსიქიკის თავისებურებურებათა გამოვლენის ამოცანას. ამ განზოგადებამდე ფროიდი თანდათან მივიდა. პირველ ეტაპზე იგი ნევროზის მკურნალობით შემოიფარგლებოდა (1895-1905). ამ პერიოდში შექმნილ ნაშრომებს შორის აღსანიშნავია: “სიზმრების ახსნა” (1900), “ყოველდღიური ცხოვრების ფსიქოპათოლოგია” (1901), “გონებამახვილობა და მისი კავშირი არაცნობიერთან” (1905), “სამი ნარკვევი სექსუალობის თეორიაში” (1905). 1902 წელს ყალიბდება ფსიქოანალიზით დაინტერესებულ პირთა ჯგუფი, რომელშიც შედიან ექიმები, მწერლები, ხელოვნების მოღვაწენი. ფსიქოანალიზი თანდათან ძალას იკრებს. თეორიულ პლანში ფროიდი შემდეგი პრინციპებიდან ამოდის. ფსიქიკა არ ამოიწურება ცნობიერებით. უფრო მეტიც, ფსიქიკა აისბერგს წააგავს, რომლის მხოლოდ ზედა, მცირე ნაწილია ცნობიერება, ხოლო უმეტესი ნაწილი არაცნობიერის სიღრმეებშია ჩაძირული. ფსიქოანალიზს არაცნობიერი ფსიქიკის არსებობის შესახებ ფაქტობრივი და თეორიული არგუმენტები გააჩნია. პირველ ყოვლისა, ეს თვით ფსიქოანალიტიკური პრაქტიკაა. ვინაიდან ის წარმატებულია და არაცნობიერის დაშვებაზეა დაფუძნებული, მაშასადამე, არაცნობიერის არსებობა ეჭვს არ უნდა იწვევდეს. არაცნობიერი ფსიქიკური პროცესისთვის შინაარსისა და საზრისის მონახვა გარდაქმნის ცნობიერებას (კურნავს მას). შესაბამისად, აქ ჩართული მოვლენები და პროცესები (ჰიპნოზი, ასოციაცია, სიზმარი, შეცდომითი მოქმედებები) არაცნობიერზე პირდაპირ მიმანიშნებელ ფაქტებად განიხილება. არსებობს თეორიული არგუმენტებიც. პირველ რიგში ესაა თეზისი ფსიქიკის უწყვეტობის შესახებ, რაც არაცნობიერის არსებობის დასამტკიცებლად ჯერ კიდევ ლაიბნიცი მიუთითებდა: ცნობიერებაში არსებული ხარვეზები (ცნობიერების დროებითი გაქრობა) იმის მანიშნებელია, რომ ფსიქიკური ცხოვრება ასეთ შემთხვევაში არაცნობიერ ფორმაში მიმდინარეობს. მნიშვნელოვანია აგრეთვე თეზისი ფსიქიკურის ფსიქიკურით დეტერმინირებულობის თაობაზე; მასაც მივყავართ არაცნობიერის დაშვებამდე, ვინაიდან ცნობიერებამ ხშირად არ იცის იმის შესახებ, თუ რატომ ან როგორ წარმოიქმნება მისი შინაარსები. არაცნობიერი ფსიქიკური გასაგებს ხდის ცნობიერი პროცესების ურთიერთკავშირს და ცნობიერების შინაარსების ურთიერთგამომდინარეობას. დებულებები ადამიანის ფსიქიკური სამყაროს დიდი მოცულობისა და ცნობიერების ველის შეზღუდულობის შესახებ ასევე ემყარება არაცნობიერი ფსიქიკური რეალობის დაშვებას. საზოგადოდ, ფსიქიკურ სინამდვილეში სამი სფერო გამოიყოფა: 1. ცნობიერება, რომელიც განცდადობის ნიშნით ხასიათდება; 2. წინაცნობიერი ფსიქიკა, რომელიც ამჟამად არ იმყოფება ცნობიერებაში, მაგრამ მასთან ახლოს არის და ადვილად, სერიოზული წინააღმდეგობების გარეშე შეუძლია შეაღწიოს ცნობიერების ველში, ე.ი. მას აქვს ცნობიერად ქცევის უნარი; სხვაგვარად რომ ვთქვათ, ეს არის ლატენტური არაცნობიერი, ან პოტენციური ცნობიერი. წინაცნობიერი შეიცავს მთელ გამოცდილებას, რომელიც ამჟამად ცნობიერებაში არ იმყოფება 3. არაცნობიერი - ესაა ცნობიერებიდან განდევნილი ლტოლვები, წარმოდგენები, გრძნობები, რომლებიც ტკივილს აყენებენ და საფრთხეს უქმნიან ცნობიერებას; ამ მიზეზის გამო ისინი ვერასოდეს შეაღწევენ ცნობიერებაში თავისი ბუნებრივი სახით. ეს შეიძლება მოახერხოს მხოლოდ მათმა შენიღბულმა წარმომადგენელმა. როგორიც არ უნდა იყოს არაცნობიერში მოცემული შინაარსი და მისი იქ მოხვედრის ისტორია, მას აქვს ცნობიერებაში და ქცევაში გამოვლენის ტენდენცია. არაცნობიერი დინამიკური ბუნებისაა; ფსიქოანალიზს დინამიკურ ფსიქოლოგიასაც უწოდებენ. აქედან გამომდინარე, არ არის სწორი არაცნობიერის წარმოდგენა ერთგვარი ფსიქიკური საპყრობილეს სახით, რომელშიც ცნობიერების რეპრესირებული შინაარსებია გამომწყდეული. ასეთი ინტერპრეტაციისას (რაც, სხვათა შორის, არცთუ იშვიათია) იჩრდილება არაცნობიერის დინამიკური ხასიათი, რაც ფროიდის თეორიის ერთ-ერთი მთავარი მომენტია. დათრგუნვა დინამიკური მოქმედებაა და არა სამუდამო გამოკეტვა ფსიქიკის სიღრმეებში. დათრგუნული აზრები და ლტოლვები აქტიურად ცხოვრობენ და გარკვეული სახით ვლინდებიან ნევროტულ სიმპტომებში, სიზმრებში, ფსიქიკურ შეცდომებში თუ სუბლიმირებულ ქცევებში. ფსიქიკური სტრუქტურა დაფუძნებულია ტენდენციების კონფლიქტზე. ერთი მხრივ ეს არის მისწრაფებები, რომელთაც წინააღმდეგობას უწევს მეორე ძალა - ცენზურა. მისი გავლენით ხდება სურვილების განდევნა არაცნობიერში, რომელიც მათი ადგილსამყოფელია. ფსიქიკის ამ სტრუქტურული ფენიდან ისინი პერიოდულად გამოდიან ცნობიერებაში და ქცევაში, ოღონდ არა ნატურალური, არამედ სახეშეცლილი, სიმბოლური და სუბლიმირებული ფორმით. ამ უკანასკნელ შემთხვევაში ხდება ფსიქიკური ენერგიის განტვირთვა და მისი გადართვა პიროვნებისა და საზოგადოებისთვის მისაღებ ქცევებში, მაგალითად შემოქმედებაში, მეცნიერულ ან პოლიტიკურ მოღვაწეობაში. როგორც ვხედავთ, ფროიდი ახდენს ნევროზებისთვის შექმნილი შეხედულების განზოგადებას ადამიანის ყოველგვარ მოქმედებაზე, ე.ი. მას ზოგადფსიქოლოგიურ ხასიათს ანიჭებს. თავისი განვითარების მეორე ეტაპზე (1905-1920) ფსიქოანალიზი თანდათან ვრცელდება და საერთაშორისო აღიარებას აღწევს. 1907 წელს იქმნება ვენის ფსიქოანალიტიკური საზოგადოება, ხოლო 1910 წელს - ფსიქოანალიტიკოსთა საერთაშორისო ასოციაცია. 1909 წელს ს. ჰოლის მიწვევით ფროიდი მიემგზავრება შეერთებულ შტატებში ლექციების წასაკითხად; ამერიკა ეცნობა ფსიქოანალიზს. სულ მალე ამერიკაშიც და ევროპის სხვადასხვა ქვეყნაშიც იქმნება ფსიქოანალიზის საზოგადოებები. ამავე დროს იწყება ფროიდის შეხედულებების კრიტიკაც. მას განუდგნენ უახლოესი და ყველაზე გავლენიანი თანამზრახველები, ა. ადლერი და კ. იუნგი. მათ სიღრმის ფსიქოლოგიის საკუთარი, ერთმანეთთან დაპირისპირებული მიმართულებები შექმნეს. ფსიქოანალიზის პიონერთა შორის ასევე უნდა აღინიშნოს კარლ აბრაჰამი, ოტო რანკი, ერნსტ ჯონსი, შანდორ ფერენცი, ჰანს საქსი. განვითარების მესამე ეტაპზე (1920-1939) ფროიდის შეხედულებებმა სერიოზული ცვლილება განიცადეს. ეს აისახა ამ პერიოდის მრავალ შრომაში, რომელთა შორის შეიძლება გამოიყოს “ფსიქოანალიზის შესავალი ლექციები” (1920) და მისი გაგრძელება (1933), “სიამოვნების პრინციპის მიღმა” (1920), “მე და იგი” (1923), “ერთი ილუზიის მომავალი” (1927), “ცივილიზაცია და მის მიმართ უკმაყოფილება” (1930), “ფსიქოანალიზის ნარკვევი” (1939). ცვლილებები უმთავრესად შეეხო ფროიდის მოსაზრებებს ლტოლვაზე და პიროვნების სტრუქტურაზე; ამავე დროს მოძღვრება გავრცელდა სოციალურ და კულტურულ სფეროზე. რაც შეეხება პიროვნების სტრუქტურას, ის განიხილება როგორც სამი დონის წარმონაქმნის ერთიანობა - იდი (იგი), ეგო (“მე”) და სუპერ-ეგო (ზე-”მე”). იდში თავმოყრილია ჩვენი ლტოლვები, რომელთაც ბიოლოგიური ძირი აქვთ. იდი ყოველთვის არაცნობიერია; ესაა პრიმიტიული ინსტინქტებისა და ირაციონალური ძალების ქაოტური თარეშის სფერო. ერთადერთი პრინციპი, რომლითაც ეს პრიმიტიული ლტოლვები ხელმძღვანელობენ - სიამოვნების პრინციპია. იდის სამყაროსთვის უცხოა რაიმე ღირებულება, სიკეთე თუ ბოროტება, ყოველგვარი მორალი; მისთვის არ არსებობს აზროვნების ლოგიკური კანონები, იგი უგრძნობია შეუსაბამობებისა და წინააღმდეგობების მიმართ. იდი არის მომთხოვნი, იმპულსური, ბრმა, ირაციონალური, ასოციალური, ეგოისტური და უაღრესად ჰედონისტური. მის განკარგულებაშია ორი მექანიზმი, რომლითაც ხდება დაძაბულობის განტვირთვა. ესაა რეფლექტორული მოქმედება და პირველადი პროცესი. რეფლექტორული მოქმედება თანდაყოლილი ავტომატური რეაქციაა (ხველება, ცემინება, ცრემლდენა და სხვა), რომელიც მომენტალურ განტვირთვას იძლევა. თუ ეს არ ხდება, ჩაირთვება ე.წ. პირველადი პროცესი. ამ შემთხვევაში იქმნება მოთხოვნილების დაკმაყოფილებასთან ასოცირებული ობიექტის წარმოდგენა და სურვილი კმაყოფილდება ფანტაზიაში. ნორმალურ ადამიანთან პირველადი პროცესის მაგალითია სიზმარი, ფსიქოზით დაავადებულთან - ჰალუცინაცია. იდი ორგანიზმში ენერგეტიკის ერთადერთი წყაროა. პიროვნების ყველა სტრუქტურა, ასე თუ ისე, მისი ენერგიით საზრდოობს და მას უკავშირდება. ეს პირველ რიგში ეხება ეგოს. ეგოს ფუნქცია მდგომარეობს იდის სურვილების დაკმაყოფილებაში რეალობის გათვალისწინებით და რეალობასთან მიმართებაში. ეგო რეალობის პრინციპით ხემძღვანელობს. ამ პრინციპის შესაბამისად, ეგო, საჭიროებისამებრ, აბრკოლებს იდის ენერგიის განტვირთვას, მიმართავს მას სხვა არხში ან აწესრიგებს მის თანდათანობით ხარჯვას. ყველაფერი დამოკიდებულია იმაზე, თუ რის საშუალებას იძლევა რეალური ვითარება, რამდენად ხელმისაწვდომია ლტოლვის საგანი. აქედან გამომდინარე, ეგო ასახავს სინამდვილეს, აანალიზებს მას და ახორციელებს ქცევის რეგულაციას. მის განკარგულებაშია მოტორული აპარატი და პერცეპტურ-კოგნიტური ფუნქციები, რომელთაც ფროიდი მეორად პროცესს უწოდებს. ამ სტრუქტურის მეშვეობით, სინამდვილის მონაცემებისა და იდის მოთხოვნების გათვალისწინებით იგეგმება და სრულდება ქცევა. ეგო სწორედ იდის სასარგებლოდ იღებს ამ ფუნქციას; წინააღმდეგ შემთხვევაში იდი, რომელიც მხოლოდ და მხოლოდ სიამოვნების მიღების წყურვილით არის შეპყრობილი, რეალობასთან შეჯახებისას აუცილებლად განადგურდებოდა. ამასთან, იდი მუდამ ცდილობს დაიმორჩილოს ეგო. პიროვნების ამ ორი სტრუქტურული ფენის ურთიერთმიმართებას ფროიდი ადარებს ცხენისა და მხედრის ურთიერთობას. მოძრაობის ენერგია ცხენიდან მომდინარეობს (იდი), მხედრის ფუნქცია მისი მართვაა (ეგო). მაგრამ ზოგჯერ მათ ურთიერთობაში ნაკლებ იდილიური სურათი იხატება, როცა მხედარი იძულებული ხდება ცხენი იქით გააჭენოს, საითაც მას მოესურვება. სუპერ-ეგო მორალის პრინციპებით ხელმძღვანელობს. ესაა საზოგადოებრივი ნორმების, წესების, აკრძალვების სისტემა, რომელიც გაშინაგნებული, ინტერიორიზირებულია პიროვნების მიერ და მოქმედებს როგორც კრიტიკოსი, ცენზორი. ამით სუპერ-ეგო მოზრდილ ადამიანში იმ როლის შესრულებას განაგრძობს, რომელსაც ასრულებდნენ მშობლები თუ აღმზრდელები მისი სიცოცხლის ადრეულ პერიოდში. გარდა იმისა, რომ სუპერეგო პიროვნებაში, ასე ვთქვათ, სინდისის ადგილსამყოფელია, ის მე-იდეალის მატარებელიცაა, რომელთან მიმართებაში ეგო აფასებს და სრულყოფს თავის თავს. ფროიდი აღნიშნავს, რომ სუპერ-ეგოში მოცემულია მუდმივი სწრაფვა სრულყოფისკენ. ის განასახიერებს ყველა იმ წარმოდგენას ადამიანის საუკეთესო და ამაღლებული მხარეების შესახებ, რაც ფსიქოლოგიურად პიროვნებაში შეიძლება იყოს მოცემული. სუპერ-ეგო, ამავე დროს, მკაცრი ზნეობრივი მსაჯულია. პიროვნების სტრუქტურის ამ სამ წარმონაქმნს თუ კომპონენტს თავისი საკუთარი ინტერესი ამოძრავებს. ვისაც მეტი ძალა აღმოაჩნდება, ის იმარჯვებს. ადვილი დასანახია, რომ იდისა და სუპერ-ეგოს ინტერესები ერთმანეთის საწინააღმდეგოდ არის მიმართული, მათ შორის შეურიგებელი დაპირისპირება და მუდმივი კონფლიქტია. ორივე მათგანი ეგოს ურთიერთგამომრიცხავ მოთხოვნებს უყენებს და სჯის მას ერთი მხრივ დაუკმაყოფილებელი სურვილების მძაფრი განცდით (იდი) და, მეორე მხრივ, სინდისის ქეჯნისა და არასრულყოფილების მტკივნეული გრძნობით (სუპერეგო). საერთოდ ეგო სამი სახის მუქარის წინაშე დგას და, შესაბამისად, სამი სახის შიში ან შფოთვა ახასიათებს: რეალისტური, ნევროტული და მორალური. რეალისტური შფოთვა პასუხია რეალური სამყაროს რეალურ საფრთხეებზე. ნევროტული შფოთვა ემოციური პასუხია იმ მოსალოდნელ საფრთხეებზე, რომელსაც ეგოს უქმნის იდის უკონტროლო სურვილები. მორალური შფოთვა დაკავშირებულია სუპერ-ეგოს სინდისთან და ვლინდება, ქეჯნის, სირცხვილისა და დანაშაულის გრძნობებში. შფოთვის აღკვეთას ან შემცირებას ეგო სპეციალური დაცვითი მექანიზმებით ცდილობს. ისინი არაცნობიერად მოქმედებენ და მიმართული არიან აღქმული რეალობის უარყოფაზე ან დამახინჯებაზე. მთავარი დაცვითი მექანიზმი არის განდევნა, რაც გულისხმობს შემაწუხებელი აზრებისა და იმპულსების გატანას ცნობიერების ფარგლებს გარეთ. განდევნა ენერგიის დიდ ხარჯვას მოითხოვს და საგრძნობლად ზღუდავს მის რეალიზაციას განვითარებასა და შემოქმედებაზე მიმართულ ქცევებში. ძლიერი ფსიქიკური თავდაცვა ძვირად უჯდება ადამიანს. სრული და საბოლოო განდევნის მიღწევა საკმაოდ რთულია, ამიტომ მიუღებელი ტენდენციები ცნობიერებას პერიოდულად ახსენებს თავს სიზმრებისა და სხვადასხვა შეცდომითი მოქმედებების სახით. როდესაც განდევნა გართულებულია ან არაეფექტური, საქმეში ერთვება სხვა დაცვითი მექანიზმები. ერთ-ერთი ასეთი მექანიზმია პროექცია, რომელიც იმაში მდგომარეობს, რომ ინდივიდი თავის არასასურველ აზრებს, სურვილებსა თუ ქცევებს სხვას მიაწერს (გამოცდაზე ჩაჭრილი სტუდენტი თავის წარუმატებლობას იმას აბრალებს, რომ პროფესორმა ეს თემა ლექციაზე არ ახსნა, ან არაობიექტურად ჩაატარა გამოკითხვა). დაცვის შემდეგი მექანიზმებია: ჩანაცვლება - იდის იმპულსების მიმართვა უფრო მისაწვდომ, ან ნაკლებ სახიფათო ობიექტებზე (ბავშვი, რომელიც მშობლებმა გააბრაზეს, ჯავრს იყრის თავის დაზე, ძაღლზე ან სათამაშოზე); უარყოფა - სახიფათო ან ტრავმული რეალობის აღიარებაზე უარის თქმა, მისი უგულვებელყოფა (განწირული ავადმყოფი უბრალოდ თვალს ხუჭავს სინამდვილეზე, არ უშვებს სწრაფი აღსასრულის შესაძლებლობას); რეგრესია - ფსიქიკური ცხოვრების უფრო ადრეული, უსაფრთხო და სასიამოვნო ფორმებისკენ მიბრუნება (მოზრდილ ადამიანში ისეთი ქცევების გაჩენა, რომლებიც ბედნიერ ბავშვობასთაა ასოცირებული); რაციონალიზაცია - წარუმატებელი ან მიუღებელი ქცევის გამართლება მოგონილი მოსაზრებებით ან მისი სოციალურად მისაღები ინტერპრეტაცია (სამსახური, საიდანაც გაგვაგდეს, არ ვარგოდა). ზემოთ უკვე ვახსენეთ ე.წ. სუბლიმაცია, რომელიც აგრეთვე დაცვით მექანიზმს წარმოადგენს. ეს მექანიზმი განსაკუთრებულია თავისი სოციალური მნიშვნელობით და არსებითად განსხვავდება დანარჩენებისაგან იმით, რომ არ გულისხმობს პირდაპირი წინააღმდეგობის გაწევას იდის ინსტინქტური იმპულსებისადმი. ამ იმპულსებიდან წამოსული ენერგია სხვა, სოციალურად მისაღებ და სასარგებლო არხებში მიიმართება. ქირურგის, ყასბის ან მოკრივის საქმიანობა შეიძლება სადისტური (აგრესიული) იმპულსების სუბლიმაციას ნიშნავდეს, მასტურბაციასთან დაკავშირებული შფოთი შეიძლება მოიხსნას სათანადო ენერგიის სპორტულ ქცევაში სუბლიმირების გზით და ა.შ. ფროიდის შეხედულება მოტივაციაზე აშკარად ბიოლოგისტურია. იგი არც განასხვავებს ინსტინქტისა და ლტოლვის ცნებებს. ცხოვრებაში ორი რამ არის მთავარი: მე-ს და სახეობის შენარჩუნება. მათ შეესაბამება მე-ს ლტოლვები (შიმშილი, წყურვილი და სხვა) და სექსუალური ლტოლვები. თავისი კონცეფციის განვითარების ბოლო პერიოდში ფროიდმა შეცვალა კლასიფიკაცია და გამოყო სიცოცხლისა (ეროსი) და სიკვდილის (თანატოსი) ინსტინქტები. ეს უკანასკნელი აგრესიული, დესტრუქციული ქმედების საფუძველია და ემყარება არაცოცხალ მდგომარეობაში დაბრუნების ჰიპოთეტურ ტენდენციას. ფროიდის აზრით, ორგანული სამყაროსათვის დამახასიათებელია არა მხოლოდ ზრდისა და ცვალებადობის ტენდენცია, არამედ გამეორების, აღდგენის, სტატუს-კვოს შენარჩუნების ტენდენციაც. აქედან გამომდინარე, ყველა ლტოლვა წინანდელი გაწონასწორებული მდგომარეობის აღდგენისკენ მიისწრაფის; მაშასადამე, ნებისმიერი ცოცხალი არსება, საბოლოო ანგარიშით, ცდილობს დაუბრუნდეს თავის საწყის ე.ი. არაორგანულ მდგომარეობას. ეს ინდივიდის მოტივაციურ ბუნებაშია ჩაწერილი სათანადო ტენდენციის - სიკვდილის ინსტინქტის სახით. წამება, ნგრევა, ომები აქედან იღებენ სათავეს. ეროსსა და თანატოსს შორის უპირატესობა მაინც ეროსს ენიჭება. ესაა არსებითად სქესობრივი ლტოლვა, ანუ ფროიდის ტერმინოლოგიით, ლიბიდოს ენერგია. ლიბიდო სათავეს სხვადასხვა ორგანული წყაროებიდან მომდინარე ენერგეტიკული ნაკადულებიდან იღებს და მოგვიანებით სინთეზირდება ერთიან, მძლავრ ენერგეტიკულ ნაკადად. აქ ლაპარაკია სხვადასხვა სახის სიამოვნებაზე, რასაც ორგანიზმი სხეულის ამა თუ იმ ნაწილიდან იღებს; მათ ეროგენული ზონები ეწოდება. ეროსის ძირითადი მიზანი ორგანული სიამოვნების მიღებაა. ამრიგად, სხეულის სხვადასხვა ნაწილებისთვის დამახასიათებელი ტენდენციები წარმოქმნიან და აკუმულირებას უკეთებენ ენერგიას, რომლის განტვირთვა სიამოვნებას იწვევს. ფროიდის მოტივაციური თეორია ლტოლვის რედუქციის თეორიაა. ის ჰომეოსტატურია და ჰედონისტური. ამავე დროს, ის, უდავოდ, პანსექსუალურია, ვინაიდან სიამოვნება, რომელზეც ფროიდი ლაპარაკობს ფართო მნიშვნელობით, სექსუალური ხასიათისაა. პირველადი და ძირეული ლტოლვა სექსუალურია. ამ ლტოლვის გენეზისზე, ანუ იმაზე, თუ რა სახით ჩამოყალიბდება იგი ბავშვობის ასაკში, დამოკიდებულია ადამიანის ფსიქიკის არსებითი ნიშნები: ხასიათის ტიპი, სექსუალური მიდრეკილებები, გადახრები, ნევროზები და ა.შ. როგორც აღინიშნა, თავდაპირველად ლიბიდო ან სექსუალური ლტოლვა რთული შემადგენლობისაა და მოიცავს სხვადასხვა ეროგენული ზონიდან მომდინარე სიამოვნებას. ამასთან, ფსიქოსექსუალური განვითარების პირველ პერიოდში, რომელიც დაახლოებით ექვს წლამდე გრძელდება, გამოიყოფა რამდენიმე ფაზა; ისინი განსხვავებული ეროგენული ზონის დომინირებით ხასიათდებიან. ეს ზონებია ორალური, ანალური და ფალოსური. ორალურ სტადიაზე (1,5 წლამდე) ლიბიდოს დაკმაყოფილება პირის ღრუსთან დაკავშირებული კონტაქტებით ხდება - წოვა, კბენა, ღეჭვა. ანალურ სტადიაზე (1,5 - 3წ.) ლიბიდონალური სიამოვნების ძირითად წყაროდ ანალური ზონა იქცევა და ფეკალური მასის განდევნა-შეკავების პროცესებს უკავშირდება. ფალოსურ სტადიაზე (3 - 6წ.) ბავშვის ინტერესები ცენტრირდება სასქესო ორგანოებით მანიპულირებაზე. თანდათანობით იწყება გენიტალიური ზონის გაბატონების პროცესი. იგი სრულდება ონტოგენეტური განვითარების მეორე პერიოდში ანუ გარდამავალ ასაკში. ცალკეული სექსუალური ინსტინქტი დაექვემდებარება გენიტალიურ ზონას, რის შედეგადაც მთელი ლიბიდონალური ენერგია მიიმართება გამრავლების ფუნქციისკენ. ამაში მდგომარეობს ფსიქოსექსუალური განვითარების პირველი ხაზი. ვინაიდან ეროსის განვითარების პირველ ეტაპზე დაკმაყოფილება საკუთარი სხეულის სხვადასხვა ზონების გაღიზიანებით მიიღწევა, მას აუტოეროტიზმის ეტაპი ეწოდება. ფსიქოსექსუალური განვითარების მეორე ხაზი აუტოეროტიზმის დაძლევასა და ადეკვატური ობიექტის არჩევაში მდგომარეობს. ნორმალური ცხოვრებისას ეროსი სხვა ადამიანებზე უნდა იყოს მიმართული. ლიბიდოს ტრანსფორმაციას ამ კუთხით განსაკუთრებული მნიშვნელობა აქვს. ლიბიდოს პირველი ობიექტი შეიძლება მხოლოდ მშობელი იყოს. ბიჭისთვის ეს დედაა. შესაბამისად, მასში ყალიბდება მამისადმი ეჭვიანი და მტრული დამოკიდებულება. გოგონასთან ყველაფერი პირიქითაა. ამ დრამატულ სიტუაციას, რომელიც ონტოგენეტური განვითარების ფალოსურ სტადიზე ვითარდება, ფროიდი ოიდიპოსის და ელექტრას კომპლექსს უწოდებს. მორალური წნეხის ქვეშ ეს კომპლექსი აუცილებლად განიდევნება ცნობიერებიდან, მაგრამ არაცნობიერისა და, მთლიანად, პიროვნების ფორმირების თვალსაზრისით, მისი მოქმედება ძალზე მნიშვნელოვანი და ხანგრძლივია. ფროიდი ფიქრობს, რომ ეს კომპლექსი და მისი დაძლევის რაგვარობა უპირატეს როლს ასრულებს ნევროზის ჩამოყალიბებაში. გარდა ამისა, აქ ხდება პიროვნების ძირითადი ღერძის, მისი სუპერ-ეგოს ფორმირება. ამას განაპირობებს იდენტიფიკაციის მექანიზმი. ბავშვი თავს აიგივებს მეტოქე მშობელთან (ბიჭი მამასთან, გოგო დედასთან) და ითვისებს მშობლების ღირებულებების სისტემას. იდენტიფიკაციის პროცესი განსაზღვრავს აგრეთვე გენდერულ იდენტურობას - მამაკაცებისადმი ან ქალებისადმი მიკუთვნებულობის განცდას. ამ კომპლექსის გადალახვის შემდეგ დგება ლატენტური ფაზა, ხოლო ფსიქოსექსუალური განვითარების მეორე პერიოდში ლიბიდოს ენერგია საბოლოოდ პოულობს შესატყვის და მისაღებ გარე ობიექტს. პიროვნების ხასიათობრივი ნიშნები და ნევროტული გამოვლინებები ძირითადად იმაზეა დამოკიდებული, თუ როგორ გაიარა მან ფსიქოსექსუალური განვითარების გზა. ხასიათიც და ნევროზიც განიხილება, როგორც ამა თუ იმ სტადიისთვის დამახასიათებელი რეაქციების გადმონაშთი. ფროიდის თანახმად, განვითარების ყოველი ახალი ეტაპი იწვევს ფრუსტრაციას (წინარე სურვილებისა და მოქმედებების ბლოკირება), რასაც შეიძლება ხანგრძლივი და სერიოზული შედეგები მოჰყვეს. ამ შემთხვევაში ხდება ფიქსაცია ერთ-ერთ სტადიაზე, რაც მისთვის დამახასიათებელი ქცევებისა და განცდების გაბატონებაში გამოიხატება. მაგალითად, ორალურ სტადიაზე ფიქსაცია საფუძველს უქმნის ისეთ ჩვევებს, როგორიცაა ფრჩხილების კვნეტა ან მოწევა, აჩენს მიდრეკილებას ბევრი ჭამისკენ, სმისკენ, ლაპარაკისკენ. იმის მიხედვით, თუ ამ სტადიის რომელ ფაზაზე ხდება ფიქსაცია (კბილების ამოსვლამდე, ე.ი. ორალურ-პასიური და კბილების ამოსვლის მერე, ე.ი. ორალურ-აგრესიული) ფორმირდება სხვადასხვა ორალური ხასიათი. პირველ შემთხვევაში - კეთილმოსურნე, პასიური, მიმნდობი, დამოკიდებული; მეორეში - აგრესიული, ცინიკური, დომინირებული. ანალურ სტადიაზე კონფლიქტი და ფიქსაცია დაკავშირებულია ტუალეტთან მიჩვევის აუცილებლობსთან, რასაც ბავშვის მხრიდან შეიძლება მოჰყვეს სათანადო აქტივობის გაძლიერბა ან შეკავება. შესაბამისად, ამ სტადიაზე ფიქსაცია ორი ტიპის ანალურ ხასიათს იძლევა: ანალურ-გამოდევნითს - ჯიუტი, შფოთიანი, ექსტრავაგანტური, ფეთხუმი, ან ანალურ-შეკავებითს - სისუფთავის მოყვარული, ორგანიზებული, პუნქტუალური, ძუნწი. ფალოსურ და შემდგომ გენიტალიურ სტადიაზე ფიქსაციის შედეგია მოზრდილი ინდივიდის სექსზე ცენტირებულობა, სექსუალური გადახრები და, საზოგადოდ, ამ სფეროსთან დაკავშირებული ფსიქიკური და ქცევითი პრობლემები. ფროიდი თვლის, რომ ონტოგენეტური განვითარების აღწერილი ფაზები ფსიქიკის ფილოგენეტური განვითარების პარალელურია. ყოველი ინდივიდუალური ბავშვი, ასე თუ ისე, მოკლედ იმეორებს ადამიანთა მოდგმის განვითარების ისტორიას. ძუძუმწოვარა ბავშვი მხოლოდ იდია. ეგო და სუპერეგო მერე ჩნდება. ასეთივე ვითარებაა პირველყოფილ ჯოგში. სოციალური ორგანიზაციის ამ სტადიაზე ინდივიდს არა აქვს შინაგანი კონფლიქტები, მაგრამ არსებობს გარეგანი კონფლიქტი - ინდივიდებს შორის. აქ დამკვიდრებულია მკაცრი მამის მამაკაცური სურვილების აბსოლუტური ტირანია, გამეფებულია მამის შიში. როდესაც კონფლიქტი აპოგეას აღწევს, შვილები ერთიანდებიან და კლავენ მამას. ამავე დროს მათ ესმით, რომ მომავალში იგივე საშიშროება ელოდებათ თავიანთი შვილებისაგან, ამიტომ კრძალავენ ურთიერთმკვლელობას და ინცესტს (სისხლის აღრევას). ასე წარმოიქმნება ტაბუები (აკრძალვები) და მორალური წესები. ამასთან ერთად ჩნდება მამის მკვლელობასთან დაკავშირებული მასობრივი დანაშაულის გრძნობა, რომელიც რელიგიის განვითარების ბიძგს წარმოადგენს; მამა - ღმერთის პროტოტიპია, ხოლო მამის მკვლელობის დანაშაული - პირველი ცოდვა. მაშასადამე, “ოიდიპოსის კომპლექსში მოცემულია დასაწყისი რელიგიისა, ზნეობისა, საზოგადოებისა და ხელოვნებისა”. საზოგადოება ეფუძნება დანაშაულში თანამონაწილეობას, რელიგია - დანაშაულის ცნობიერებას და მონანიებას, ზნეობა იმავეს, რასაც რელიგია და, გარდა ამისა, საზოგადოების მოთხოვნილებებს. საზოგადოების განვითარების კვალდაკვალ მატულობს აკრძალვები, რაც ლიბიდონალური ლტოლვების განდევნას იწვევს. ამით არაცნობიერი იდის სფერო ენერგიით ივსება. იდის ნაწილი გარდაიქმნება ეგოდ და წარმოიქმნება სუპერ-ეგო, რომელშიც საზოგადოებრივი ნორმებია გაშინაგნებული და რომელიც შემდგომი სოციალური და ფსიქოლოგიური განვითარების მნიშვნელოვან მამოძრავებელ ძალად იქცევა. ცივილიზაციის ეტაპზე ინდივიდის მდგომარეობა უფრო რთულდება. პოლიგამიის ინსტიტუტის არსებობისას, თავისუფალი სქესობრივი მოქმედების პირობებში, პირველყოფილი ადამიანი ლიბიდონალური ენერგიის განტვირთვის მხრივ ძლიერ შეზღუდული არ იყო. მას არ სჭირდებოდა თავისი სექსუალური ენერგიის არასექსუალურ მოქმედებაზე გადატანა. ცივილიზაცია, რომელსაც ახასიათებს მონოგამია, სუპერ-ეგოს გაძლიერება და ა.შ., აიძულებს ინდივიდს მოძებნოს სხვა არხები ლიბიდონალური ენერგიის განტვირთვისათვის. იწყება ძლიერი სუბლიმაცია. ფროიდის თქმით, სუბლიმაცია კულტურის განვითარების თვისებაა. ამიტომ თამაშობს ესოდენ დიდ როლს კულტურულ ცხოვრებაში ადამიანის მოღვაწეობის ისეთი ფორმები, როგორიცაა მეცნიერება, ხელოვნება, იდეოლოგია და სხვა. შეზღუდვები სულ უფრო იზრდება და სუბლიმაციის შესაძლებლობაც თანდათან კლებულობს. სრულფასოვანი, სწორი სუბლიმაციის შეუძლებლობის შემთხევევაში ადამიანი ნევროტული ხდება; ლიბიდო თავის გამოსავალს ნევროტულ სიმპტომებში პოულობს. ცივილიზაციის პროგრესი ეროსთან ერთად თანატოსსაც განდევნის. აგრესიულობა, მკვლელობა ბუნებრივია პირველყოფილი მდგომარეობისთვის. ომი სიკვდილის ინსტიქტის გამოვლენის საუკეთესო საშუალებას იძლევა. მაშასადამე, ომი ბიოლოგიურად არის დეტერმინირებული. ძალადობის ყოველგვარი გამოვლინება, განსაკუთრებით კი მისი მასობრივი ფორმები, არის ამ ინსტინქტის ამბოხი სუპერ-ეგოსა და ცივილიზებული საზოგადოების შემაკავებელი ზემოქმედების წინააღმდეგ. ამრიგად, კულტურისა და პიროვნების მიმართება ფსიქოანალიზში ორმხრივადაა დანახული. ერთი მხრივ, ცივილიზაცია და მისი შემადგენელი კულტურა თრგუნავს ინდივიდის ბუნებას, იწვევს მის ნევროტიზაციას. მეორე მხრივ, სუბლიმაციის გზით იგი სტიმულირებას უკეთებს პოზიტიურ, შემოქმედებით საქმიანობას. ადამიანისთვის შინაგნად დამახასიათებელი აგრესიულობისა და დესტრუქციულობის შეკავებისა და რეგულაციის თვალსაზრისით ცივილიზაციის საშუალებები საკმაოდ შეზღუდულია. ფროიდის სისტემა ფსიქოლოგიის ისტორიაში ყველაზე ინტენსიური განხილვის საგანი გახდა. ფსიქოანალიზის განსხვავებულ შეფასებათა შინაარსი და სიმძაფრე ბევრად არის დამოკიდებული იმაზე, თუ ფსიქოლოგიის რომელ მიმდინარეობას მიეკუთვნება ინტერპრეტატორი. ჰუმანიტარული ტიპის ფსიქოლოგიის ამა თუ იმ მიმართულების მკვლევართათვის საზოგადოდ მიუღებელია ფროიდის სისტემის მკვეთრად გამოხატული მექანიცისტური, ბიოლოგისტური, რედუქციონისტული, ჰედონისტური ხასიათი. ძლიერ პროტესტს იწვევს ფროიდის მიერ ადამიანის ბუნების შავბნელ ტონებში წარმოდგენა, რომ ადამიანი ეგოისტური, მხოლოდ სიამოვნებაზე მიმართული, აგრესიული, კონფლიქტური არსებაა. ცხადია, ასეთ დახასიათებას ვერ მიიღებენ ისინი, ვინც ფიქრობენ, რომ ადამიანის ბუნება პრინციპულად დადებითია ან, უკიდურეს შემთხვევაში, ნეიტრალური. ფროიდის მიხედვით, ადამიანი ირაციონალური არსებაა, იგი წარიმართება არაკონტროლირებადი, არაცნობიერი ძალებით. ისეთ შეხედულებებში, სადაც ადამიანი წარმოდგენილია რაციონალურ, გონიერ არსებად, რომელსაც ხელში უჭირავს ქცევის სადავეები, ნებისმიერად და ცნობიერად წარმართავს თავის ცხოვრებას, თვითონ ძერწავს საკუთარ თავს, ფროიდის კონცეფცია მკაცრ კრიტიკას იმსახურებს. ფროიდი ამოდის ავადმყოფობიდან და აქ დადასტურებულ მოვლენებს ნორმაზე ავრცელებს. მკვლევართა ნაწილისათვის, ვისი ინტერესიც კონცენტრირებულია ადამიანის სრულყოფილ, ჯამრთელ და შემოქმედებით ფუნქციონირებაზე, ასეთი მიდგომა ან სრულიად მიუღებელი ან არასაკმარისია. ფროიდი თვლის, რომ პიროვნების ძირითადი სტრუქტურა ადრეულ ბავშვობაში ყალიბდება და უცვლელად რჩება ცხოვრების განმავლობაში. იმ კონცეფციებში, სადაც ხაზი ესმება პიროვნების განუწყვეტელი ცვალებადობისა და განვითარების პრინციპს, ასეთი შეხედულება ნამდვილად ვერ იქნება შეწყნარებული. ფროიდის მიხედვით, ადამიანში გადამწყვეტ როლს მისი წარსული თამაშობს. ჰუმანიტარული პარადიგმით გაერთიანებული თეორიებში განსაკუთრებული მნიშვნელობა ადამიანის აწმყოსა და მომავალს მიეწერება. ფროიდის მოტივაციის თეორია ჰომეოსტატურია, ჰედონისტური და, ძირითადად, სექსუალურ მოთხოვნილებებზე დაფუძნებული, რაც, ცხადია, ვერ ამოწურავს ადამიანის მოთხოვნილებათა ფართო სპექტრს. ეს შეხედულება მძაფრ წინააღმდეგობას აწყდება იმათი მხრიდან, ვინც არასაკმარისად მიიჩნევს ადამიანის მოტივაციის დაყვანას დაძაბულობის მოხსნის, წონასწორობის აღდგენის ან სიამოვნების მიღების პრინციპებზე და ვინც ყურადღებას ამახვილებს პიროვნული ზრდის, თვითრეალიზაციისა და თვითაქტუალიზაციის ტენდენციებზე. იგივე ითქმის იმ მკვლევარებზე, ვინც მოტივთა მრავლიანობის იდეიდან ამოდის და დაუშვებლად მიიჩნევს მოტივაციური სფეროს შეზღუდვას ერთი, მით უფრო სექსუალური მოთხოვნილებით. ყველა ეს მოსაზრება სერიოზულია და საფუძვლიანი. ამავე დროს გასათვალისწინებელია, რომ ფროიდის შეხედულებები უმთავრესად იმიტომ არის მიუღებელი, რომ ფსიქოანალიზში მათი აბსოლუტიზაცია ხდება; ისინი უკიდურესი პოზიციის სახითაა ფორმულირებული. ეს არ ნიშნავს, რომ ამ შეხედულებებში გამოთქმული იდეები მთლიანად და ხელაღებით უარსაყოფია. არც საწინააღმდეგო თვალსაზრისის აბსოლუტიზაცია მოიტანს სიკეთეს, რადგან ეს მეორე უკიდურესობა იქნება. ასეა, მაგალითად, მაშინ, როდესაც ადამიანის შინაგანი ბუნება აღიწერება, როგორც ცალსახად დადებითი და კეთილი. ფროიდისეული სიკვდილის ინსტინქტი იქნებ ფანტაზიის სფეროსაც მიეკუთვნება, მაგრამ იმ მოსაზრების სასარგებლოდ, რომ აგრესიულობა ადამიანის თანდაყოლილი ბუნების ნაწილია და მას გარკვეული ბიოლოგიური ფესვები აქვს, სერიოზული თეორიული და ემპირიული არგუმენტები არსებობს. იგივე ითქმის სხვა პოზიციების შესახებაც. ადამიანის, როგორც მომავალზე ორიენტირებული არსების ხატი, სავსებით მისაღებია; ისიც ნათელია, რომ არც წარსულის მნიშვნელობის უარყოფა შეიძლება, რაზეც ფროიდი ამახვილებს ყურადღებას. ადამიანი, შესაძლოა, მთელი ცხოვრების განმავლობაში ვითარდება, მაგრამ ბევრი ძირეული სტრუქტურა მართლაც ბავშვობის პერიოდში ფიქსირდება. ანალოგიურად, ადამიანში ცნობიერი და რაციონალური მომენტის ხაზგასმა მართებულია, მაგრამ ამის გამო არაცნობიერი და, თუნდაც, ირაციონალური მომენტის უგულვებელყოფა საბედისწერო შეცდომა იქნება. გამართულ თეორიაში ფსიქიკური ცხოვრების არც ერთი ასპექტის ჰიპერტროფირება არ უნდა ხდებოდეს. იქაც, სადაც ფროიდის მიმართ ყველაზე სერიოზული და სამართლიანი კრიტიკაა გამოთქმული (მხედველობაში გვაქვს მისი მოძღვრების პანსექსუალიზმი), არსებითად იგივე ლოგიკა მოქმედებს. ადამიანის ყოვლისმომცველი სექსუალიზაცია, ცხადია, მიუღებელია. მაგრამ სამართლიანი არ იქნება ფროიდის ღვაწლის შეუფასებლობა სექსუალური მომენტის გათვალისწინებაში, რომელიც მანამდე სრულიად იგნორირებული ან მიჩუმათებული იყო. გამოთქმულია ძალიან ბევრი შენიშვნა ფსიქოანალიზის მეცნიერულ სტატუსთან დაკავშირებით. ფროიდი საერთოდ არ თვლიდა საჭიროდ თავისი თეორიის დებულებების შემოწმებას ობიექტური მეცნიერული პროცედურებით და ამტკიცებდა, რომ კლინიკური დაკვირვებები სრულიად საკმარისია, რადგან ისინი მთლიანად და უეჭველად ადასტურებენ ამ დებულებათა ჭეშმარიტებას. ფსიქოანალიზის ფარგლებში წარმოებული დაკვირვებების ხარისხი და მეცნიერული სანდოობა საფუძვლიან ეჭვს იწვევს. ცნობილია, რომ ფროიდი საკმაოდ ხშირად ამახინჯებდა დაკვირვებებს და იყენებდა შთამაგონებელ პროცედურებს. პაციენტები ფსიქოანალიტიკოსზე მიჯაჭვულები ხდებოდნენ და შეგნებულად თუ შეუგნებლად “აწვდიდნენ” მას “საჭირო” ინფორმაციას. ფროიდის არასდროს აკეთებდა ზუსტ ჩანაწერებს სეანსის მსვლელობაში; ეს მოგვიანებით ხდებოდა, მეხსიერებაზე დაყრდნობით, ხშირად საკმაოდ დიდი დროითი ინტერვალის მერე. ასეთი მონაცემების სანდოობა ძალიან სათუოა, მითუმეტეს თუ გავითვალისწინებთ თვით ფსიქოანალიზის შეხედულებას დამახსოვრებისა და დავიწყების შესახებ, რომლის თანახმად ადამიანი მისთვის სასურველს იმახსოვრებს და იმას ივიწყებს, რაც მის სურვილებს ეწინააღმდეგება. ფროიდს მტკიცედ სწამდა, რომ ფსიქოანალიზის უეჭველ დადასტურებას მისი თერაპიული წარმატებულობა წარმოადგენს. იგი ამბობდა, რომ მხოლოდ და მხოლოდ ფსიქოანალიზს შეუძლია ნევროზის რეალური მოხსნა, რადგან მხოლოდ ის აღმოაჩენს ფსიქიკის სიღრმეში არსებულ სურვილებსა და აზრებს, რომლებიც ნევროზის სიმპტომებს შეესაბამება. არაცნობიერი ტენდენციების გამოვლენის კვალდაკვალ სიმპტომები ქრება და ბოლოს ნევროზიც იკურნება. სხვა ფსიქოთერაპევტები, ფროიდის აზრით, აღწევენ მხოლოდ ნაწილობრივ და დროებით ეფექტს, ვინაიდან ვერ სწვდებიან ნევროზის ნამდვილ მიზეზს და მხოლოდ შთაგონების გზით აღწევენ მდგომარეობის უმნიშვნელო გაუმჯობესებას. აქ უნდა ითქვას, რომ პაციენტის მდგომარეობის გაუმჯობესება თერაპიის შემდეგ უთუოდ თეორიის სისწორეზე კი არ მიუთითებს, არამედ მხოლოდ იმაზე, რომ პაციენტისა და თერაპევტის ურთიერთობაში, მათ საუბრებში რაღაცა ეფექტური აღმოჩნდა. ზოგადად თუ ვიმსჯელებთ, შეიძლება კითხვის ნიშნის ქვეშ დადგეს, რამდენად მართებულია თეორიის ჭეშმარიტების მტკიცება პრაქტიკის წარმატებაზე დაყრდნობით? აბსოლუტურ პრინციპად და კრიტერიუმად ეს, ცხადია, ვერ გამოდგება. ეფექტური მოქმედება შეიძლება მცდარ თეორიას ეფუძნებოდეს. ბოლოს და ბოლოს, ძველი მეზღვაურები წარმატებით მოგზაურობდნენ პტოლემეოსის ასტრონომიულ სისტემაზე დაყრდნობით. მაგრამ, თუ მაინც დავუშვებთ, რომ გამოჯანმრთელება ერთმნიშვნელოვნად დამოკიდებულია ქვემდებარე თეორიის დასაბუთებულობაზე (იგულისხმება, რომ თერაპიის სხვა სისტემები დაუსაბუთებულია და, მაშასადამე, არაეფექტური), ფსიქოანალიზის წარმატების პროცენტი მეტი უნდა იყოს, ვიდრე სხვა სახის ფსიქოთერაპიისა, რაც სრულებით არ შეეფერება სინამდვილეს. აკადემიურმა ფსიქოლოგიამ არ ირწმუნა ფროიდის არგუმენტები და შეეცადა ფსიქოანალიზის სერიოზული ვერიფიკაცია მოეხდინა. ამ სისტემის პრაქტიკულად ყველა მნიშვნელოვანი დებულება ემპირიული, ექსპერიმენტული შემოწმების საგანი გახდა. ამ მიმართულებით ასეულობით გამოკვლევაა შესრულებული. მიუხედავად ამისა, სურათი ბოლომდე ნათელი არ არის. სპეციალისტების ნაწილი თვლის, რომ ზოგიერთმა პოსტულატმა შემოწმებას გაუძლო. მაგრამ ექსპერტების უმრავლესობას მიაჩნია, რომ ფსიქოანალიზმა ვერ მოიპოვა ემპირიული დასაბუთება. ეს ეხება თეორიის საყრდენ ცნებებს და კონსტრუქტებს (განდევნა, ოიდიპოსის კომპლექსი, სიკვდილის ინსტინქტი, ხასიათის ტიპოლოგია, სიზმრების კონცეფცია და სხვა). თუ ფსიქოანალიზის პოსტულატებიდან ზოგი რამ დასტურდება კიდეც, მათ ნამდვილად ვერ ვუწოდებთ უნივერსალურ და ზოგად კანონებს, როგორც ფროიდი ფიქრობს. ფროიდი სრულიად გაუმართლებელ განზოგადოებებს მიმართავდა. იგი ამოდიოდა კერძო, უნიკალური ფსიქოანალიტიკური გამოცდილებიდან და მას ადამიანის მთელი ბუნების მომცველი ზოგადი კანონზომიერების სახით წარმოაჩენდა. მაგალითად, მას შემდეგ, რაც მოახდინა თავისი ბავშვობისდროინდელი მოგონებების ფაბრიკაცია დედის მიმართ სექსუალური სწრაფვისა და მამის მიმართ ეჭვიანობისა და სიძულვილის თაობაზე, ფროიდმა დაასკვნა, რომ საქმე აქვს უნივერსალურ გამოცდილებასთან - ოიდიპოსის კომპლექსთან. ოიდიპოსის კომპლექსის უნივერსალობის წინააღმდეგ, სხვებთან ერთად, თუნდაც ანთროპოლოგების მონაცემები მეტყველებს. აღმოჩნდა, რომ ბევრ კულტურაში, სადაც არ არსებობს ძლიერი პატრიარქალური ავტორიტეტი, სხვაგვარია ურთიერთობები ოჯახში, ვიდრე ფროიდის დროინდელ ვენაში, არაფერი დასტურდება იმის მსგავსი, რასაც ოიდიპოსის კომპლექსის რომანტიკული სამკუთხედი გულისხმობს. ფროიდი კი ფიქრობდა, რომ ოიდიპოსის კომპლექსი აუცილებლად არსებობს ოჯახის ნებისმიერ მოდელში. ამდენად, იდეა ამ კომპლექსის ბიოლოგიური, მემკვიდრული და, მაშასადამე, უნივერსალური ბუნების შესახებ, არ დასტურდება. იგივე ითქმის განდევნის კონცეფციის შესახებ, რომელიც უმნიშვნელოვანესია ფსიქოანალიზისთვის. იგი, არსებითად, დაფუძნებულია იდეაზე, რომ ადამიანისთვის მძიმე, მიუღებელი შინაარსები ითრგუნება და განიდევნება ცნობიერებიდან არაცნობიერში. მრავალი გამოკვლევა, რომელიც ამ კონცეფციის შესამოწმებლად ჩატარდა, საერთო ჯამში უარყოფითი შედეგით დამთავრდა. განდევნის კონცეპტის ემპირიული ვერიფიკაციის კრახი ნიშანდობლივია იმიტომ, რომ ის ფროიდის სისტემის ერთ-ერთი ქვაკუთხედია; ეს არის საფუძველი, რომლის გამოცლაც მთელი შენობის დანგრევას გამოიწვევს. გარდა ამისა, აღსანიშნავია ისიც, რომ კრიტიკოსებისთვის პასუხის გაცემისას ფროიდი სწორედ განდევნის მექანიზმზე მიუთითებდა. როცა სხვა არგუმენტი აღარ გააჩნდა, იგი საყვედურობდა კრიტიკოსებს, რომ მათი დაცვითი მექანიზმები არ აძლევს საშუალებას აღიარონ და შეიწყნარონ ისეთი ფაქტები და შეხედულებები, როგორიცაა ინფანტილური სექსუალობა, ოიდიპოსის კომპლექსი, სიკვდილის ინსტინქტი და სხვა. რაც შეეხება სიკვდილის ინსტინქტს, თითქმის ყველა აღიარებს, რომ ეს ფროიდის ყველაზე გაუგებარი და დაუსაბუთებელი პოსტულატია. იგი იმდენადაა გახვეული მეტაფიზიკურ ბურუსში, რომ პრაქტიკულად შეუძლებელი ხდება მისი ფორმულირება ემპირიულად შემოწმებადი დებულებების ფორმაში. ყოველივე ამის მიუხედავად, ფსიქოანალიზში უთუოდ ბევრი რამაა საინტერესო და მიმზიდველი. კარგი ენა ფროიდის ნაწარმოებებს სასიამოვნო საკითხავად აქცევენ არა მხოლოდ სპეციალისტებისათვის. ამასთან ერთად, მათში საუბარია ისეთ საკითხებზე, რომლებიც მუდამ იზიდავენ ფართო მკითხველის ყურადღებას - სექსი, აგრესიულობა, დესტრუქტულობა, სიზმარი, სულიერი ტრამვები და დაავადებები. ეს თავისთავადაც მაცდური თემებია, მით უფრო, თუ მათი განხილვისას არაორდინალური და საკმაოდ სენსაციური მოსაზრებები გამოითქმის. ფსიქოანალიზის შემთხვევაში ყველაფერი სახეზეა, მაგრამ მხოლოდ ეს ნამდვილად ვერ ახსნის ფსიქოანალიზის მართლაც გრანდიოზულ პოპულარობას და იმ გავლენას, რომელიც მან გასული საუკუნის მთელ დასავლურ კულტურაზე მოახდინა. პირველი და გადამწყვეტი მნიშვნელობის გარემოება ამ შემთხვევაში ის უნდა იყოს, რომ ფსიქოანალიზის მეშვეობით კაცობრიობამ არსებითად პირველად შეძლო კარის შეღება არაცნობიერის სინამდვილეში, რომელიც მანამდე ცხრაკლიტურში იყო მოქცეული. ფროიდმა ჩაგვახედა ბნელეთით მოცულ, ცნობიერების მიღმა მდებარე ფსიქიკურ სამყაროში. რამდენად მართებულად დაახასიათა მან იქაურობა, სხვა საკითხია. ფროიდს არ აღმოუჩენია არაცნობიერი, მაგრამ მან აჩვენა მისი უზარმაზარი როლი, რაც, თავისთავად, უკვე იწვევს მსოფლმხედველობრივი მასშტაბის ცვლილებებს ჩვენს წარმოდგენებში ადამიანის ქცევის შესახებ. ფსიქოანალიზის ყველაზე დიდ წარმატებას და მნიშვნელობას თვითონ ფროიდიც ამაში ხედავდა და, უნდა ითქვას, რომ ამ მხრივ მისი თვითშეფსება პრეტენზიის უმაღლეს დონეზეა. ცნობილია მისი მოსაზრება იმის შესახებ, რომ კაცობრიობის თავმოყვარეობამ მეცნიერული აღმოჩენების მხრიდან სამი უმძიმესი შეურაცხყოფა განიცადა. პირველი იყო კოპერნიკი, რომელმაც დაამსხვრია რწმენა, რომ დედამიწა სამყაროს ცენტრია (კოსმოლოგიური შეურაცხყოფა). მეორე დარვინი იყო, რომელმაც გააქარწყლა ადამიანთა ქედმაღლური შეხედულება თავისი განსაკუთრებულობის შესახებ (ბიოლოგიური შეურაცხყოფა). მესამე თვითონ ფროიდია, რომელმაც კაცობრიობას ყველაზე მძიმე, ფსიქოლოგიური შეურაცხყოფა მიაყენა; მან აჩვენა, რომ ადამიანი საკუთარ სულიერ სამყაროშიც არ არის ბატონპატრონი, რომ ცნობიერება არაცნობიერი ძალების მუდმივი ზეგავლენის ქვეშ იმყოფება. შესაძლებელია ეს მსჯელობა ზედმეტი თავმდაბლობით არ გამოირჩევა, მაგრამ ფსიქოანალიზის კოლოსალური გავლენა კაცობრიობის კულტურაზე უეჭველია. გარდა ზემოხსენებული მომენტებისა, ფსიქოანალიზის პოპულარობა კიდევ ერთმა თავისებურებამ განაპირობა - იგი ერთ-ერთი ყველაზე ფართოა ზოგადფსიქოლოგიურ სისტემებს შორის. ფსიქოანალიზი სულიერი და ქცევითი სფეროს უამრავ გამოვლინებას მოიცავს: ცნობიერება და არაცნობიერი, მოტივაციური და ემოციური სფერო, ფსიქიკური აშლილობები და ქცევითი გადახრები, ხასიათის ტიპები და პიროვნების განვითარება, სიზმარი, თამაში, შემცდარი მოქმედებები, აგრესია, კონფლიქტი, ოჯახი, ინცესტი, რწმენა, შემოქმედება და ა.შ. მოვლენების ფართო მომცველობა ერთხმად არის აღიარებული ფსიქოანალიზის ძლიერ მხარედ, რადგან თეორიის ეს ფორმალური ნიშანი ძალიან დიდი ღირებულების მატარებელია ფსიქოლოგიური კონცეფციების შემფასებლებს შორის. რადგან თეორიის შეფასების ფორმალურ კრიტერიუმებზე ვსაუბრობთ, აუცილებელია აღინიშნოს კიდევ ერთი - ესაა თეორიის ევრისტიკულობა; თეორიის ღირებულება იმის მიხედვითაც ფასდება, თუ რამდენად ახდენს იგი შემდგომი კვლევებისთვის საჭირო ახალი იდეების სტიმულირებას. ამ მხრივ ფსიქოანალიზი ფრიად მაღალ შეფასებას იმსახურებს, ვინაიდან მან საფუძველი ჩაუყარა არაერთ ახალ მიდგომასა და გამოკვლევას. სხვა საკითხია, შეძლო თუ არა ამ გამოკვლევებმა თვით თეორიის გაღრმავება და განვითარება, ან მისი დებულებებისა და ჰიპოთეზების დადასტურება. ფსიქოანალიზის, როგორც თეორიული სისტემის მთავარი პრობლემა იმაში მდგომარეობს, რომ მისი ცნებები და ცნებათა შორის ნაგულისხმები მიმართებები არ არის ცხადი, ნათლად ფორმულირებული; ამან უაღრესად გაართულა, რიგ შემთხვევებში კი უბრალოდ შეუძლებელი გახადა, თეორიის ემპირიული შემოწმება. სპეციალისტების დასკვნით, ფსიქოანალიტიკურ კონცეფციასთან დაკავშირებით საკითხი ასე დაისმის: “ან იგი შეძლებს განვითარდეს შემოწმებადი თეორიის დონემდე, ან, არც თუ შორეულ მომავალში, მას შეცვლის სხვა თეორია, რომელიც არც მომცველობის თვალსაზრისით და არც ცნებითი აპარატის ეკონომიურობით მას არ ჩამოუვარდება და, ამავე დროს, იქნება უფრო მისაწვდომი და ღია ექსპერიმენტული გამოკვლევისთვის” (ლ. პერვინი, ო. ჯონი) ეს პროცესი, როგორც ჩანს, დაწყებულია, ვინაიდან ფსიქოლოგიის ისტორიკოსები უკვე მიუთითებენ ფსიქოანალიზის პოპულარობის შემცირების ტენდენციაზე. კარლ გუსტავ იუნგი (1875-1961) კლასიკური სიღრმის ფსიქოლოგიის ერთერთი მიმართულების, ანალიზური ფსიქოლოგიის ფუძემდებელია. იუნგი დაიბადა ბაზელის სიახლოვეს, კესვილის დასახლებაში (კომუნაში), კლასიკურ ენებში განსწავლული პროტესატანტული ეკლესიის პასტორის ოჯახში. ბაზელის უნივერსიტეტის სამედიცინო ფაკულტეტის დამთავრების შემდეგ (1900) იუნგმა დაიწყო მუშაობა ციურიხში, ფსიქიატრიულ კლინიკაში, რომელსაც გამოჩენილი ფსიქიატრი ე. ბლეილერი ხელმძღვანელობდა. აქ იგი იწყებს ე.წ. კონტროლირებადი ასოციაციის მეთოდის გამოყენებას კომპლექსის გამოსავლენად. ეს მეთოდი ასოციაციური ექსპერიმენტის სახეობაა და განსხვავდება ფროიდის თავისუფალი ასოციაციების მეთოდისაგან იმით, რომ აქ პაციენტმა რაც შეიძლება სწრაფად უნდა უპასუხოს მიწოდებულ სიტყვას თავში პირველად მოსული სიტყვით; მისაწოდებელ სიტყვათა რიგი წინასწარაა შედგენილი და შედგება კომპლექსთან სავარაუდოდ დაკავშირებული სიტყვა-სტიმულებისაგან და ნეიტრალური სიტყვებისაგან. პაციეტში კომპლექსის არსებობაზე შემდეგი გარემოებები მიუთითებს: სიტყვა-სტიმულებზე ასოციაციური რეაქციის ხანიერების გაგრძელება, სიტყვა-სტიმულის გაუგებრობა, მისი მექანკური გამეორება, თარგმნა სხვა ენაზე, “მაგარი” სიტყვების ხმარება, არამოტივირებული სიცილი და სხვა. პარალელურად იზომება გარკვეული ფიზიოლოგიური მაჩვენებლები: პულსი, სუნთქვის სიხშირე, ფსიქოგალვანური რეაქცია და სხვა. ყოველივე ეს განიხილება, როგორც კომპლექსის ინდიკატორი, ანუ მითითება ისეთ ემოციურად დატვირთულ შინაარსზე, რომლის შესახებ სუბიექტს არ სურს და ხშირად არც შეუძლია ლაპარაკი. ამიტომ, მის გამოვლენას ფსიქოთერაპიის კუთხით დიდი მნიშვნელობა ენიჭება. კომპლექსის იუნგისეული გაგება განსხვავდება ფროიდის თვალსაზრისისაგან. იუნგის მიხედვით, კომპლექსი მეტწილად არაცნობიერია, მაგრამ არ არის აუცილებლად ფსიქიკის პათოგენური გამოვლენა; იგი არა მხოლოდ არღვევს სულიერ სიმშვიდეს, არამედ განსაზღვრავს ჩვენს ინტერესებს და რეალობასთან ურთიერთობას. კომპლექსი ეწოდება ფსიქიკური მოვლენების კომბინაციას, გაერთიანებას ემოციონალური შინაარსის გარშემო. იგი არ ემორჩილება ცნობიერებას, გააჩნია საკუთარი ენერგეტიკული მუხტი, ტენდენცია. იუნგის თქმით, კომპლექსი ფსიქიკური ცხოვრების ყველაზე ცხელი წერტილია. კომპლექსის სტრუქტურა რთულია, მასში გამოიყოფა გული ანუ ცენტრი (ემოციონალური შინაარსი) და მეორადი კონსტელაციური ასოციაციები (აზრები, მოგონებები). კომპლექსები აღმოცენდება ძლიერ მატრავმირებელ ვითარებებში, აგრეთვე “უმნიშვნელო” მუდმივმოქმედი განცდების შედეგად, რომლებიც სულიერ ჭრილობებს გვაყენებენ. ასოციაციური მეთოდი საშუალებას იძლევა დავინახოთ პაციენტის აქტუალური პრობლემები, მათი ურთიერთკავშირი და ნაწილობრივ, მათი წარმოქმნის ისტორია. 1902 წელს იუნგმა დაიცვა სადოქტორო დისერტაცია “ე.წ. ოკულტური ფენომენების ფსიქოლოგიასა და პათოლოგიაში”. მას საფუძვლად დაედო დაკვირვებები მის ნათესავ ქალიშვილ-მედიუმზე სპირიტუალისტური სეანსების დროს, რომელთაც იუნგი უნივერსისტეტში სწავლისას ესწრებოდა. 1907 წლიდან იწყება იუნგისა და ფროიდის დაახლოება და თანამშრომლობა. იუნგი ახლდა ფროიდს ამერიკაში, სადაც ლექციები წაიკითხა. იუნგი თანდათან წამყვანი ფიგურა ხდება ფსიქოანალიტიკურ მოძრაობაში; იგი ფსიქოანალიტიკოსთა საერთაშორისო საზოგადობის პირველი პრეზიდენტი და ფსიქოანალიტიკური ჟურნალის პირველი რედაქტორია. ფროიდი მას თავის მემკვიდრედაც მიიჩნევდა. მაგრამ მალე თავი იჩინა სერიოზულმა განსვლამ იუნგისა და ფროიდის თეორიულ პოზიციებს შორის. წიგნში “არაცნობიერის ფსიქოლოგია” (1912) იუნგი გამოთქვამს ფრიოიდისაგან განსხვავებულ შეხედულებებს და არ ერიდება მის გაკრიტიკებას, რაზეც ეს უკანასკნელი, როგორც სჩვევია, მწვავე რეაქციით პასუხობს. ურთიერთობა მათ შორის თანდათან იძაბება. 1914 წელს იუნგი გამოდის ფსიქოანალიტიკოსთა საზოგადოებიდან. მას მერე იგი ფროიდს არ შეხვედრია. იუნგი, როგორც პრაქტიკოსი ფსიქოთერაპევტი, უდიდესი პოპულარობით სარგებლობდა. ამავე დროს, მან ჩამოაყალიბა თავისი თეორიული შეხედულებების სისტემა, რომელიც ფართოდ გავრცელდა არა მხოლოდ სპეციალისტებში, არამედ კულტურისა და ხელოვნების მოღვაწეებს შორისაც. 1934 წელს იუნგი ხდება ახლად ორგანიზებული ფსიქოთერაპევტთა საერთაშორისო საზოგადოების პრეზიდენტი. 1948 წელს ციურიხში იხსნება იუნგის ინსტიტუტი, სადაც ანალიზური ფსიქოლოგიის სწავლება მიმდინარეობს. იუნგი იყო ჰარვარდის, იელის, ოქსფორდის, ჟენევის, კალკუტის და სხვა უნივერსიტეტების საპატიო დოქტორი, ციურიხისა და ბაზელის უნივერსისტეტების პროფესორი, შვეიცარიის მეცნიერებათა აკადემიის საპატიო წევრი. 1921 წელს გამოდის იუნგის წიგნი “ფსიქოლოგიური ტიპები”, რომელიც მის ძირითად ნაშრომად ითვლება. აქ მოცემულია არა მარტო მოძღვრება პიროვნების ტიპებზე, არამედ იუნგის შეხედულება არაცნობიერზე. თავისი თეორიის ჩამოყალიბებისას მან მდიდარი მასალა გამოიყენა, რომელიც სხვადასხვა კულტურების ფოლკლორის, მითების, რელიგიური შეხედულებების ანალიზის პროცესში მოიპოვა. ამ მასალის შესაგროვებლად იუნგმა სხვადასხვა დროს ბევრი იმოგზაურა. იყო აფრიკაში - ალჟირში, ტუნისში, კენიაში, ეგვიპტეში, საჰარას რეგიონში; ასევე მექსიკაში, სადაც ინდიელთა კულტურას გაეცნო; ინდუიზმის და ბუდიზმის შესასწავლად ინდოეთსა და ცეილონში იმოგზაურა. ფროიდთან უთანხმოების ძირითადი საგანი გახდა მის მიერ ფსიქიკური ცხოვრების გადაჭარბებული სექსუალიზაცია. ცოტა ხნით ადრე, ამავე მიზეზით, ფროიდს ჩამოშორდა სიღრმის ფსიქოლოგიის კიდევ ერთი კლასიკოსი ადლერი, რომელმაც ფსიქიკური ცხოვრების ძირეულ მოტივაციურ საწყისად ძალაუფლებისკენ სწრაფვა აღიარა. იუნგის აზრით, ფროიდისა და ადლერის საერთო შეცდომა იმაში მდგომარეობს, რომ მათ მთელი ფსიქიკური ცხოვრების დეტერმინანტად ერთი, თუმცა განსხვავებული ინსტინქტი ან ლტოლვა იგულისხმეს. სინამდვილეში, იუნგის მიხედვით, ადგილი აქვს ინსტინქტების მონაცვლეობას და ცხოვრების სხვადასხვა პერიოდში განსხვავებული მოტივაციური ძალების დომინირებას. იუნგი ლტოლვათა სიმრავლის თეზისს იცავდა, ხოლო თვით ტერმინი, “ლიბიდო”, მისთვის ზოგადად ფსიქიკურ ენერგიას აღნიშნავდა, რომელიც სასიცოცხლო პროცესებში ვლინდება, სუბიექტურად კი ლტოლვისა და სურვილის სახით განიცდება. იუნგი არ ეთანხმებოდა იმ გადაჭარბებულ როლსაც, რომელსაც ფროიდი ფსიქიკური სტრუქტურების ჩამოყალიბებაში ოიდიპოსის კომპლექსს მიაწერდა. მიუხედავად ამისა, იუნგი ბოლომდე მაღალ შეფასებას აძლევდა ფროიდის მოძღვრებას, თუმცა მას მხოლოდ “სანახევროდ მართებულად” თვლიდა. იუნგის თქმით, ფროიდამდე არაცნობიერს საერთოდ უარყოფდნენ, ფროიდის გავლენით კი იგი ყოველივე უარყოფითის და მიუღებლის გადასაყრელ ადგილად იქცა. სინამდვილეში, იუნგის აზრით, არაცნობიერი, როგორც ბუნებრივი მოვლენა, ნეიტრალურია და “შეიცავს ადამიანური ბუნების ყველა ასპექტს - ნათელსა და ბნელს, სილამაზეს და სიმახინჯეს, სიკეთეს და ბოროტებას, სიბრძნეს და სისულელეს”. როგორც სიღრმის ფსიქოლოგიის წარმომადგენელი, იუნგი გამოყოფს ცნობიერ და არაცნობიერ ფსიქიკას. ცნობიერება ფსიქიკის მცირე ნაწილს შეადგენს; იგი პატარა კუნძულს წააგავს, რომელიც გარშემორტყმულია ფართო და ღრმა არაცნობიერი ზღვით. ადამიანს იმის განცდა აქვს, რომ იგი ცნობიერად ცხოვრობს; სინამდვილეში ასე არ არის. “ცნობიერება უცნაური რამაა. ის წყვეტილი ფენომენია. ადამიანის ცხოვრების მეხუთედი თუ მესამედი ან, იქნებ, ნახევარიც კი არაცნობიერ მდგომარეობაში მიმდინარეობს. ჩვენი ბავშვობის პირველი ხანა არაცნობიერად გადის, ყოველ ღამით არაცნობიერში ვიძირებით, და მხოლოდ, განსაზღვრულ შუალედებში სიფხიზლესა და ძილს შორის ვფლობთ მეტ-ნაკლებად ნათელ ცნობიერებას. კაცმა რომ თქვას, ისიც საკითხავია, რამდენად ნათელია ეს ცნობიერება”. სწორედ არაცნობიერი შეადგენს იუნგის ინტერესის ძირითად საგანს. არაცნობიერში, მისი აზრით, ორი დონე ან ორი სისტემა გამოიყოფა: პირადი და კოლექტიური. პირადი არაცნობიერი დაუშორებელია ცნობიერებისაგან. ესაა არაცნობიერის ზედა ფენა, რომელიც შედგება ცნობიერებიდან შესული შინაარსებისაგან - დავიწყებული აზრები, ზღურბლსქვედა, სუსტი ენერგიის მქონე პერცეფციები, განდევნილი ტენდენციები და სურვილები, ტრავმატული შინაარსები. ადამიანს არ შეუძლია ყოველთვის ამაღლებულად, სწორად და გაუყალბებლად იფიქროს, შენიშნავს ავტორი. ცდილობს რა შეინარჩუნოს და განამტკიცოს “იდეალური განწყობა”, იგი ავტომატურად განდევნის ცნობიერებიდან ყველაფერს, რაც მას ეწინააღმდეგება. ზემოთ აღნიშნული კომპლექსები პირად არაცნობიერში იმყოფებიან. პირადი არაცნობიერის შინაარსები ინდივიდუალური გამოცდილების შედეგია და ამდენად მე-ს, სუბიექტის კუთვნილება, მისი ორგანულ ნაწილია. მათი გასვლა ცნობიერებიდან განიცდება, როგორც დანაკარგი, შემოსვლა კი, როგორც საკუთარის სასურველი დაბრუნება, რაც არც თუ იშვიათად განკურნების, შემსუბუქების ეფექტს იძლევა. კოლექტიური არაცნობიერის მიმართ ეს ეფექტი შებრუნებულია. იგი მე-ს მიმართ გარეგანი და უცხოა, ზოგჯერ უსიამოვნო და სახიფათოც კი. ასეთი შინაარსი განიცდება, როგორც რაღაც ზებუნებრივი, რაც გაოცებას, მოწიწებას, რიდს და, შესაძლოა, შიშსაც იწვევს. ამ მხრივ იგი ძალიან წააგავს იმ განცდებს, რასაც ადამიანში მითოლოგიურ-რელიგიური ცრურწმენები იწვევეს. საზოგადოდ, კოლექტიური არაცნობიერის შინაარსები მითოლოგიურრელიგიური ცნობიერების ანალოგიურია, ვინაიდან ორივე კაცობრიობის წარსულისა და მეხსიერების გამოვლინებას წარმოადგენს. კოლექტიური არაცნობიერი ფსიქიკის სიღრმისეული ფენაა. ის არ არის დაკავშირებული ინდივიდუალურ ცხოვრებასთან და თანდაყოლილია. კოლექტიური არაცნობიერი იდენტურია ყველა ადამიანთან და თითოეული ინდივიდის სულიერი ცხოვრების საყოველთაო საფუძველს წარმოქმნის. გარკვეული დონეები კოლექტიურ არაცნობიერშიც გამოიყოფა - იგი შედგება ნაციონალური, რასობრივი და ზოგადადამიანური მემკვიდრეობისაგან. ყველაზე ღრმა შრე შეიცავს იმ კვალს, რომელიც ფსიქიკაში ცხოველურმა გამოცდილებამ დატოვა. კოლექტიური არაცნობიერი შედგება არქეტიპებისაგან. არქეტიპი იუნგის სისტემის ერთ-ერთი ყველაზე რთული ცნებაა. არქეტიპი “ესაა ჩვენი წინაპრების გონება, ხერხი, რომლითაც ისინი ფიქრობდნენ და გრძნობდნენ, საშუალება, რომლითაც ისინი სწვდებოდნენ ცხოვრებასა და სამყაროს, ღმერთებსა და ადამიანებს”. არქეტიპი ბერძნულად “პირველად წარმოდგენას” ნიშნავს. მაგრამ სინამდვილეში იგი არ არის საკუთრივ წარმოდგენა, ფსიქიკური შინაარსი. ესაა ფორმა შინაარსის გარეშე, რომელიც ორგანიზებას უკეთებს და წარმართავს ფსიქიკურ პროცესებს. არქეტიპი შეიძლება შევადაროთ მშრალ კალაპოტს, რომელიც განსაზღვრავს მდინარის კონფიგურაციას, მაგრამ მდინარედ გადაიქცევა მხოლოდ მაშინ, როცა მასში წყალი იდინებს. არქეტიპის დანიშნულება სწორედ ისაა, რომ წყალი (ფსიქიკური პროცესი ან ენერგია) გარკვეულ კალაპოტში წარიმართოს. ერთი სიტყვით, ევოლუციური და ისტორიული ფსიქიკური გამოცდილება თანდაყოლილი იდეის, წარმოდგენის ან განცდის სახით არ არის მოცემული. ჩვენს ფსიქიკურ მემკვიდრეობაში ჩანერგილია შესაძლებლობა, მიდრეკილება გარკვეული განცდებისა და რეაქციებისადმი. მაგალითად, იმ მიზეზის გამო, რომ ადამიანებს ყოველთვის ჰყავდათ დედები, ყველა ახალშობილს თან დაყვება დედის აღქმისა და მასზე რეაგირების გარკვეული მიდრეკილება. არქეტიპი, როგორც წესი, სიმბოლურადაა მოცემული მითოლოგიური ფიგურის სახით და წარმოადგენს წინაპართა უამრავი თაობის გამოცდილების ფორმულირებას, ერთი და იგივე ტიპის უამრავი განცდის ფსიქიკურ დანალექს. მაგალითად, მრავალი თაობა აკვირდებოდა მზის მოძრაობას ზეცაში. განცდების ეს სიმრავლე, საბოლოო ჯამში, დაფიქსირდა კოლექტიურ - არაცნობიერში მზის ღვთაების, გაბრწყინებული ციური სხეულის სახით, რომელსაც ადამიანები თაყვანს სცემდნენ. ასევეა დედის არქეტიპიც. იგი გამოიხატება დადებითი და უარყოფითი მნიშვნელობის კრებითი სიმბოლური წარმოდგენის სახით (ვენერა, ღვთისმშობელი, ალი, ალქაჯი და სხვა); მამის არქეტიპი განასახიერებს კაცებისადმი საერთო დამოკიდებულებას (ღმერთი, ბრძენი, გმირი, დესპოტი და სხვა). არქეტიპული სიმბოლოები შეიძლება მოცემული იყვნენ ადამიანების, დემონების, ცხოველების, ბუნების მოვლენების ან საგნების სახით. ამ წარმოდგენების უნივერსალურობა ამჟამინდელ და წარსულ კულტურებში იუნგისთვის იმის დამადასტურებელია, რომ ისინი - კოლექტიურ არაცნობიერს მიეკუთვნება. არქეტიპები ძალიან ბევრია. იუნგი გამოყოფს რამდენიმეს, რომლებსაც, მისი აზრით, უმთავრესი მნიშვნელობა აქვთ პიროვნების ფორმირებისა და ფუნქციონირების თვალსაზრისით. ესენია პერსონა, ჩრდილი, ანიმა, ანიმუსი და თვითონი. პერსონა ნიღაბია, რომელსაც ყველა ადამიანი ატარებს სხვებთან ურთიერთობისას. მისი საშუალებით ადამიანი თავს ისეთად და ისე წარმოაჩენს, როგორი სახითაც სურს, რომ საზოგადოებამ შეაფასოს იგი. ეს ნიღაბი შეიძლება ადამიანის რეალურ ბუნებას ფარავდეს. პერსონა იძერწება სოციალური მოთხოვნების, დადგენილი წესებისა და მისაღები პიროვნული თვისებების ზემოქმედებით. იგი მოიცავს ამ პიროვნებისთვის ტიპურ როლებს, ქცევის სტილს, ურთიერთობების მანერას და ა.შ. თუ პერსონა, ასე თუ ისე, სოციალურ ადაპტაციასთანაა დაკავშირებული, ჩრდილის არქეტიპი, პირიქით, სოციალურად მიუღებელ აზრებს, გრძნობებს და მოქმედებებს წარმოაჩენს. ჩრდილი შეიცავს ადამიანში მოცემულ ცხოველურ, ინსინქტურ წარსულს. ამ არქეტიპის სიმბოლიზაცია პირველი ცოდვის, ეშმაკის ან მტრის ხატებით ხორციელდება. ამავე დროს, ჩრდილს დადებითი ასპექტიც გააჩნია - იგი ინსტინქტური სასიცოცხლო ძალის შემცველია; გარკვეულ ჩარჩოებში მოქცევისა და სათანადო არხში მიმართვის შემთხვევაში ის შეიძლება სპონტანურობის, შემოქმედებითი აღტკინების, ემოციური და გონებრივი გასხივოსნების წყარო გახდეს. ანიმასა და ანიმუსის არქეტიპებში ვლინდება იუნგის მიერ მითითებული გარემოება, რომ ყოველ ადამიანში მოცემულია საწინააღმდეგო სქესის გარკვეული თავისებურებები. ანიმა განასახიერებს ქალურ (ფემინურ) ნიშნებს მამაკაცის ფსიქიკაში, ხოლო ანიმუსი მამაკაცურს (მასკულინურს) - ქალში. ეს არქეტიპები ნაწილობრივ ემყარება ორგანიზმში ორივე სქესის ჰორმონების არსებობის ბიოლოგიურ ფაქტს. ისტორიული განვითარების კუთხით, მათში დაფიქსირებულია საწინააღმდეგო სქესთან ურთიერთობის გამოცდილებასთან დაკავშირებული განცდები. ყველაზე მნიშვნელოვანი არქეტიპი თვითობაა. ეს ცნება ალბათ ყველაზე ძნელად გასაგებია იუნგის სისტემაში. თვითობის ფუნქცია ფსიქიკური ცხოვრების ყველა ასპექტისა და ნაწილის გაერთიანება-მოწესრიგებაა. თვითობა აკავშირებს ცნობიერებასა და არაცნობიერს. უფრო მეტიც, თვითობა პიროვნების მთლიანობას, მისი ყველა მხარის ინტეგრირებასა და ჰარმონიზაციას განაპირობებს. თვითობა შეიცავს “მე”-ს თვითრეალიზაციის ტენდენციას და, ამიტომ, პიროვნული განვითარების მექანიზმის ქვაკუთხედს წარმოადგენს. განვითარება, იუნგის მიხედვით, შიგნიდან დეტერმინირებული პროცესია, რომელიც მიმართულია არაცნობიერში იმთავითვე მოცემული პიროვნების შინაგანი ბირთვის - თვითობის გახსნასა და ჩამოყალიბებაზე. აქ იუნგს შემოაქვს ინდივიდუაციის ცნება. ინდივიდუალიზაცია მთელის წარმოქმნის, საკუთარ თვითობად გახდომის პროცესი და მისწრაფებაა. იგი ხელს უწყობს თვითობას გადაიქცეს პიროვნების ცენტრად, რაც, თავის მხრივ, ინდივიდის თვითრეალიზაციას განაპირობებს. განხორციელებული თვითრეალიზაცია ნიშნავს პიროვნების მიერ ყველა თავისი ინდივიდუალური თავისებურების აქტუალიზაციას. ინდივიდუალიზაციის ამ ბოლო წერტილს მხოლოდ განსაკუთრებული თვისებებითა და შესაძლებლობებით დაჯილდოებული ინდივიდები აღწევენ. მაგრამ, პიროვნების სხვადასხვა ძალების ინტეგრირებას ერთ მთლიანში დამიანთა უმრავლესობა დაახლოებით 35-40 წლის ასაკში აღწევს. იუნგის მიხედვით, ეს არის პიროვნული განვითარების კრიტიკული პერიოდი (ე.წ. შუა ხნის კრიზისი), რომელიც ხშირად საკმაოდ რთულად მიმდინარეობს, მაგრამ, საბოლოოდ, სასიკეთო ტრანსფორმაციით მთავრდება. როგორც ითქვა, არქეტიპებს ზეპიროვნული, აუცილებელი და საყოველთაო ხასიათი აქვთ. ამ კონტექსტში იუნგი განიხილავს კოლექტიური არაცნობიერის ტვინთან კავშირის საკითხს. მას მიაჩნია, რომ კოლექტიური არაცნობიერი ტვინის სტრუქტურის ნაწილია და მასთან ერთად მემკვიდრეობით გადაეცემა ინდივიდს. არქეტიპების თანდაყოლილობა და საყოველთაობა მათი ტვინთან კავშირით არის გაპირობებული. ეს არ ნიშნავს, რომ არაცნობიერი და, საზოგადოდ, ფსიქიკური ერთმნიშვნელოვნად არის დეტერმინირებული ტვინის სტრუქტურით. ასე რომ ყოფილიყო, ფსიქოლოგია ფიზიოლოგიაზე იქნებოდა დაყვანილი. იუნგი კატეგორიული წინააღმდეგია ფსიქიკურის სხვა ბუნების მოვლენებით ახსნისა. იუნგის მიხედვით, ფსიქიკური, საზოგადოდ, ფსიქიკურითვეა დეტერმინირებული. თუმცა დეტერმინიზმი არ ნიშნავს აუცილებლად მიზეზობრივ კავშირს ფსიქიკურ მოვლენებს შორის. იუნგის აზრით, კაუზალობის ცნება იმ სახით, როგორც საერთოდ იხმარება მეცნიერებაში, არ არის საკმარისი. ფსიქოლოგია, თავისი არსით, მხოლოდ კაუზალობით ვერ ამოიწურება, ვინაიდან ფსიქიკა მიზანმიმართულიცაა. ამიტომ, კაუზალობის პრინციპთან ერთად, რომელიც ნიშნავს მოვლენის გამოწვევას წინა მოვლენის მიერ, საჭიროა ტელეოლოგიური პრინციპიც, რომელიც აწმყო მოვლენის მომავლით ახსნას ითვალისწინებს. ამდენად, იუნგის პოზიცია ფსიქიკურის ფსიქიკურით დეტერმინირებულობის შესახებ, სრულებითაც არ გულისხმობს ფსიქიკური მოვლენების განხილვის რაციონალურ-პოზიტივისტურ წესს. “ირაციონალური ფაქტი, რასაც ფსიქიკაც წარმოადგენს, ბევრად უკეთ აღიწერება ხატოვან ფორმაში”. ამიტომაცაა რომ არქეტიპული შინაარსების მანიფესტაცია, გამოვლინება მითოლოგიური და რელიგიური თემების, დოგმატური და ირაციონალური წარმოდგენების სახით ხდება. აქედანვე გამომდინარეობს იუნგის ინტერესი ისეთი ირაციონალური სფეროების მიმართ, როგორიცაა ალქიმია და ასტროლოგია. არქეტიპული სიმბოლოკის განმარტებისას იგი უხვად იყენებს ამ სფეროებში არსებულ მასალას. გვიანდელ შრომებში იუნგმა შემოიტანა ე.წ. სინქრონქრონულობის პრინციპი. იგი ნიშნავს გარკვეული ფსიქიკური მდგომარეობისა და ერთი ან რამდენიმე გარე მოვლენის ერთდროულ მიმდინარეობას რომელთა მნიშვნელობა (აზრი) ემთხვევა ერთმანეთს. სინქრონულობას სხვადასხვა ფორმა აქვს: ზოგი ერთმანეთთან აკავშირებს ადამიანებს და მოვლენებს დაშორებულს მანძილით, ზოგი - დროით; მთავარი ისაა, რომ ეს კავშირი შემთხვევითი არ არის. ის კანონზომიერია, მაგრამ არა მიზეზობრივი ან ფიზიკური, არამედ “ფსიქოიდური” ხასიათის. სინქრონულობის გამოვლინებაა მიმართება რაიმე აზრსა და ობიექტურ მოვლენას შორის (რაიმეს გაიფიქრებ, ან დაგესიზმრება და აგიხდება). ასეთი აკაუზალური კავშირის დაშვებით იუნგი ცდილობდა გაეხსნა არქეტიპის გაუგებარი, მიუწვდომელი ბუნება და დაეკავშირებინა ის სულიერი ცხოვრების აქამდე აუხსნელ გამოვლინებებთან. ყველა ადამიანის კოლექტიურ არაცნობიერში მოთავსებულია წარმოდგენების ერთობლიობა, რომელიც არ არის დამოკიდებული დროსა და სივრცეზე. კოლექტიური არაცნობიერის არქეტიპები არიან პირველწყარო ისეთი ფენომენებისა, როგორებიცაა სიზმრის ახდენა, ტელეპატია, ტელეკინეზი, ნათელმხილველობა, მაგიური პრაქტიკები, კლინიკური სიკვდილის განცდები და სხვა პარანორმალური და ექსტრასენსორული მოვლენები. იუნგს სჯეროდა, რომ ჩვენი სიღრმისეული არაცნობიერი წარმოდგენები და აზრები მიმდინარე თუ დაშორებულ გარე მოვლენებთან რეზონანსში, გარკვეულ შესაბამისობაში იმყოფებიან. კოლექტიური არაცნობიერის წვდომის ერთ-ერთ უმთავრეს წყაროს სიზმრების ანალიზი წარმოადგენს. იუნგი აღნიშნავს, რომ სწორედ სიზმრების შესწავლამ მიმართა ფსიქოლოგია ცნობიერი ფსიქიკური მოვლენების არაცნობიერი ასპექტებისკენ. იგი ძალიან სერიოზულად უდგებოდა სიზმრების ანალიზისა და ახსნის საკითხს. ადასტურებდა რა ტიპური სიზმრებისა და სიმბოლოების არსებობას, იუნგს მაინც შეუძლებლად მიაჩნდა იმაზე ოცნებაც კი, რომ შეიქმნება “სიზმრების განმარტებითი ლექსიკონი”, რომელშიც ჩვენთვის საინტერესო ყველა სიმბოლოს მნიშვნელობას მოვძებნით. სიზმრების სიმბოლიკის გაშიფვრა ინდივიდუალურ მიდგომას მოითხოვს. არ არსებობს არც ერთი სიზმრის ერთმნიშვნელოვანი და უნივერსალური ინტერპრეტაცია; სიზმრის არც ერთი სიმბოლო არ შეიძლება განვიხილოთ იმ ადამიანისაგან განყენებულად, ვინც ეს სიზმარი ნახა. სიზმრების ფუნქცია, იუნგის მიხედვით, ცნობიერების შევსებასა და კომპენსაციაში მდგომარეობს. იუნგი შემდეგნაირად ახასიათებს კომპენსაციის მეანიზმს: “ფსიქიკა თვითრეგულირებადი სისტემაა, რომელიც წონასწორობას ზუსტად ისევე ინარჩუნებს, როგორც სხეული. ყოველ მეტისმეტად შორს მიმავალ პროცესს დაუყოვნებლივ და უეჭველად მოჰყვება კომპენსაცია. ერთ მხარეზე არსებული დანაკლისი მეორე მხარის სიჭარბით კომპენსირდება. ცნობიერსა და არაცნობიერს შორის მიმართება კომპენსატორულია. ეს სიზმრის ინტერპრეტაციის მრავალნაცადი ხერხია. ყოველთვის, როდესაც სიზმრის ახსნას შევუდგებით, კარგი იქნება ვიკითხოთ, თუ რომელი ცნობიერი ატიტუდის კომპენსაცია ხდება”. ატიტუდი ამ შემთხვევაში ექსტრავერსია-ინტრავერსიის თვისებას გულისხმობს. ექსტრავერტული პიროვნება თავის არაცნობიერში, ანუ სიზმარში, ინტრავერტულია და პირიქით. კომპენსაციის მექანიზმი ეხება ფსიქიკისა და პიროვნების ყოველგვარ თვისებას თუ პროცესს. მაგალითად, ადამიანი, რომლის ცნობიერებაში მთავარ როლს აზროვნების პროცესი თამაშობს არაცნობიერში და, კერძოდ, სიზმარში ინტუიციაზე იქნება ორიენტირებული; შეგრძნების დომინირებული პროცესი გრძნობით კომპენსირდება და ა.შ. მაგრამ ადამიანები ძალიან განსხვავდებიან ერთმანეთისგან იმ გზების არჩევაში, რის მეშვეობითაც მათი არაცნობიერი (სახელდობრ სიზმარი), კომპენსაციის ფუნქციას ასრულებს. ამდენად, სიზმრებისა და მათი სიმბოლიკის მეტნეკლებად დამაკმაყოფილებელი კლასიფიკაცია ძნელი წარმოსადგენია. ცნობილია იუნგის შეხედულება პიროვნების ტიპოლოგიის შესახებ. აქ გამოყენებული ცნებები უკვე ვახსენეთ კომპენსაციის მექანიზმზე საუბრისას. პირველ ყოვლისა მხედველობაში გვაქვს ექსტრავერსია და ინტრავერსია, რომლებმაც მნიშვნელოვანი ადგილი დაიმკვიდრეს ფსიქოლოგიის ცნებით აპარტში. ტიპოლოგიის საფუძვლად აღებულია ადამიანის ორი სახის მიმართულობა (ატიტუდი): გარეთ - ექსტრავერსია და შიგნით - ინტრავერსია. აქვე უნდა აღინიშნოს, რომ ყოველ ადამიანს პრინციპში, ორივე ატიტუდი აქვს. ამიტომ ლაპარაკი შეიძლება მხოლოდ ერთ-ერთის დომინირებაზე. მაშასადამე, ტიპი გამოყოფილი თვისების შედარებით სიჭარბეს ნიშნავს. ექსრტავერსიაინტრავერსიის პარამეტრი არ ამოწურავს ინდივიდუალობათა ყველა შესაძლო გამოვლინებას. იუნგს დამატებით შემოაქვს ისეთი დისკრიმინაციული ნიშანი, როგორიცაა ფსიქიკური ფუნქცია. იგი ოთხ ძირითად ფუნქციას გამოყოფს: აზროვნება, ემოცია, შეგრძნება და ინტუიცია. ამ ფუნქციების საშუალებით ადამიანი ორიენტაციას ახდენს გარე და შიგა სამყაროში, ასახავს და შეისწავლის მას. აზროვნება მოვლენების არსისა და მნიშვნელობის გაგებას ემსახურება; გრძნობის (ემოციის) საშუალებით ხდება მოვლენების სუბიექტური შეფასება; შეგრძნების (პერცეფციის) ფუნქცია რეალობის უშუალო და ცნობიერი ასახვაა; ინტუიციის შემთხვევაში ინფორმაციის მოპოვება არაცნობიერ დონეზე მიმდინარეობს. ინტუიციისთვის დამახასიათებელია წინათგრძნობა, მიხვედრა, გაბრწყინება. ერთ-ერთი ფუნქციის დომინირების მიხედვით გამოიყოფა ინტელექტუალური, სენტიმენტალური, სენზიტიური და ინტუიციური ტიპი. ექსტრავერსია-ინტრავერსიისა და ფუნქციური პარამეტრების გათვალისწინებით ვღებულობთ პიროვნების რვა ტიპს (მაგ., ექსტრავერტული-ინტელექტუალური ან ინტრავერტული-ინტუიციური ტიპი). დიფერენციალურ ფსიქოლოგიაში ეს ერთ-ერთი გავრცელებული ტიპოლოგიაა. მის საფუძველზე შეიქმნა პიროვნების კვლევის ტესტი (მაიერს-ბრიქსის ტიპის ინდიკატორი). როგორც ითქვა, იუნგი სახელგანთქმული ფსიქოთერაპევტი იყო. ფსიქოთერაპიის ძირითად ამოცანას იგი პიროვნების ცნობიერ და არაცნობიერ სფეროებს შორის ნორმალური კავშირისა და ურთიერთობის დამყარებაში ხედავდა. პაციენტი მთლიანობაში უნდა განიხილებოდეს. თერაპია ანალიტიკოსისა და პაციენტის ძალისხმევათა გაერთიანებაა. მკურნალობის პროცესი ორ სტადიად იყოფა, ესაა ანალიზური და სინთეტური სტადიები. ანალიზური სტადია, თავის მხრივ, ორ ეტაპს გაივლის. პირველ ეტაპზე (ე.წ. აღსარება) ხდება მასალის შეგროვება. ანალიტიკოსის დახმარებით პაციენტი საუბრობს თავის ცხოვრებაზე, პრობლემებზე, განცდებზე, სიზმრებზე და ა.შ. ამ დროისთვის პაციენტი უკვე თერაპევტზე დამოკიდებული ხდება. მეორე ეტაპზე (ე.წ. განმარტება) მიმდინარეობს აღსარების მასალის ინტერპრეტაცია. აქ იუნგის ყურადღების ძირითადი ობიექტია სიზმრები და სიმბოლოები. პაციენტს საკუთარი თავისა და გარესამყაროს ახლებური გაგება უყალიბდება და, ამავე დროს, კიდევ უფრო დამოკიდებული ხდება თერაპევტზე. მკურნალობის სინთეტურ სტადიაზე აგრეთვე ორი ეტაპი გამოიყოფა: დასწავლა და ტრანსფორმაცია. ანალიზურ სტადიაზე მიღწეული გაგება და განმარტება საკმარისი არ არის. შემდგომი, საკმაოდ რთული და მნიშვნელოვანი ამოცანა დასწავლაა. ამ ეტაპზე პაციენტს ახალი ჩვევები, ქცევისა და რეაგირების ახალი სტერეოტიპები უყალიბდება. მკურნალობის ბოლო ეტაპი ეძღვნება პაციენტის ანალიტიკოსზე დამოკიდებულების მაქსიმალურ შესუსტებას, ტრანსფორმაციას. აქცენტი გადადის თვით პაციენტზე, მის თვითგანათლებაზე, თვითსრულყოფაზე; ამის შედეგად იგი სულ უფრო პასუხისმგებელი ხდება საკუთარ განვითარებაზე. იუნგის შეხედულებებმა სერიოზული გამოძახილი ჰპოვა კულტურის სხვადასხვა სფეროში (თეოლოგია, ისტორია, ხელოვნება და ა.შ.), მაგრამ იუნგის ალქიმიური, ასტროლოგიური, სპირიტუალისტური და პარაფსიქოლოგიური ჩაღრმავებები ყოველთვის იწვევდა აკადემიური მეცნიერების ბუნებრივ პროტესტს; თუმცა, ასევე ბუნებრივი იყო მისი სისტემით აღფრთოვანება იმათი მხრიდან, ვინც მისტიკურ ცნობიერებას ყველაფერზე მეტად აფასებს. თვით იუნგის სულიერებაში მეცნიერება და მისტიკა უცნაურად თანაარსებობდა. საზოგადოდ, ყველა პრეტენზია, რომელიც ფსიქოანალიზის დებულებების დასაბუთებულობასა და ვერიფიცირებადობას ეხება, სრულად მიეყენება ანალიტიკურ ფსიქოლოგიასაც. კლასიკური სიღრმის ფსიქოლოგიის კიდევ ერთ სერიოზულ მიმართულებას ადლერის ინდივიდუალური ფსიქოლოგია წარმოადგენს. ალფრედ ადლერი (1870-1937) იზრდებოდა ვენაში, საშუალო შეძლების ებრაელი ვაჭრის მრავალშვილიან ოჯახში. დაბადებიდან ძალზე სუსტი და ავადმყოფური, ადლერი გამუდმებით ებრძოდა თავის ფიზიკურ არასრულყოფილებას. ვენის უნივერსისტეტის დამთავრების შემდეგ იგი იწყებს საექიმო პრაქტიკას, რომელმაც მალე მიიყვანა ნევროლოგიამდე და ფსიქიატრიამდე. ადლერი გაეცნო ფროიდის შრომებს, დაუახლოვდა მას და შევიდა 1902 წელს დაარსებულ “ფსიქოანალიტიკურ წრეში”. შემდგომში მას ისეთი ფიგურები შეუერთდნენ, როგორიცაა იუნგი და ბლეილერი. მალე ადლერი ფროიდის ერთ-ერთი უახლოესი თანამოაზრე გახდა, რომელზეც ეს უკანასკნელი განსაკუთრებულ იმედს ამყარებდა. 1907 წლიდან იწყება თეორიული უთანხმოება ადლერსა და ფროიდს შორის, რაც ძირითადად ამ უკანასკნელის შეხედულების პანსექსუალური ხასიათით იყო გამოწვეული. მიუხედავად ამისა, 1910 წელს ადლერს ვენის ფსიქოანალიტიკური საზოგადოების პრეზიდენტად ირჩევენ. 1911 წელს ფროიდი და ადლერი საბოლოოდ წყვეტენ ურთიერთობას. ადლერი იწყებს ორიგინალური კონცეფციის შექმნას და აყალიბებს ფსიქოანალიტიკოსთა ახალ ჯგუფს, რომელიც შემდგომაში ინდივიდუალური ფსიქოლოგიის ასოციაციად გარდაიქმნება. პირველი მსოფლიო ომის დროს ადლერი ხელმძღანელობდა სამხედრო ჰოსპიტალს. ომის შემდეგ იგი დაინტერესდა ბავშვების აღზრდის პრობლემებით და ვენაში დააარსა ბავშვებისა და მშობლების საკონსულტაციო ცენტრების ქსელი. ადლერის პოპულარობა სულ უფრო იზრდება; ინდივიდუალური ფსიქოლოგია საერთაშორისოდ აღიარებული ხდება, ტარდება კონგრესები, გამოდის ჟურნალები. 1935 წელს, ავსტრიის ნაცისტური მთავრობის მიერ ინდივიდუალური ფსიქოლოგიის აკრძალვის შემდეგ ადლერი ოჯახით აშშ-ში გადადის საცხოვრებლად და ნიუ-იორკის სამედიცინო კოლეჯში იკავებს პროფესორის თანამდებობას. იგი შოტლანდიაში გარდაიცვალა სალექციო ტურნეს მსვლელობაში. ადლერი თვლიდა, რომ პიროვნების განვითარებისა და ჩამოყალიბებისთვის პირველადი და ძირეულ სექსუალური მოტივაცია კი არ არის, არამედ არსრულყოფილების განცდა და მისი კომპენსაციის მექანიზმები. ადამიანი დაბადებიდან უსუსური და არასრულყოფილი არსებაა. იგი სრულიად უძლურია დამოუკიდებლად შეეგუოს გარემოს, ამიტომ მშობლების მუდმივი მზრუნველობის ქვეშ იმყოფება. ეს გამოცდილება ბავშვში იწვევს არასრულყოფილების ღრმა გრძნობას ოჯახის უფრო მოზრდილ და ძლიერ წევრებთან შედარებით. იყო ადამიანი, ნიშნავს გქონდეს არასრულყოფილების განცდა. ზოგიერთ ადამიანში ეს განცდა ზომაზე მეტად ძლიერდება და შეიძლება არასრულფასოვნების კომპლექსის სახე მიიღოს. ადლერი ამის სამ მიზეზს ასახელებს: ფიზიკური ნაკლი, მშობელთა გადაჭარბებული მეურვეობა და მშობელთა უყურადღებობა. საერთოდ კი არასრულყოფილების განცდა საყოველთაო, პირველადი და ნორმალური განცდაა. ეს არ არის პასიური მდგომარეობა; იგი პიროვნების განვითარების სტიმულია, ვინაიდან მასში თავის დაძლევის ტენდენციას აჩენს. ეს ამოსავალი ლტოლვა ვლინდება ისეთი კონკრეტული მოტივაციური ტენდენციების სახით, როგორიცაა უპირატესობის მიღწევა ან, უკიდურეს ვარიანტში, ძალაუფლებისკენ სწრაფვა. ადლერის თქმით, პიროვნების სოციალური სწრაფვების შესწავლა, არსებითად, უპირატესობის, ძალაუფლებისა და სხვებზე მბრძანებლობის განდევნილი სურვილების გაშიფვრას ნიშნავს. ადლერი, ფაქტობრივად, იმეორებს ფროიდის ცენტრალურ იდეას არაცნობიერი ინსტინქტების თანდაყოლილობის შესახებ. ბიოლოგიური ინსტინქტური ლტოლვების ნაცვლად, ადლერი არასრულყოფილების გრძნობიდან მომდინარე სოციალურ მისწრაფებებზე ლაპარაკობს, რომელთაც პირველადი და თანდაყოლილი ხასიათი აქვს. ისინი შეადგენენ პიროვნების მოტივაციურ ფუნდამენტს; მათზე აგებულია ე.წ. კონკრეტული კომპენსაციის მექანიზმები, რომელთა საშუალებითაც ხდება პირველადი არასრულყოფილების დაძლევა. ადამიანის მთელი ცხოვრება, მისი “ცხოვრების სტილი”, “ფსიქიკური კონსტიტუცია”, “მოძრაობის ხაზი” არის კომპენსატორული მექანიზმების რეალიზაცია კონკრეტულ ფორმებში. კომპენსაციის მექანიზმებს, კერძოდ ცხოვრების სტილს, ძირითადად, ადრეულ ბავშვობაში, 4-5 წლისთვის ეყრება საფუძველი. ცხოვრების სტილი, ერთი მხრივ, გამოხატავს ადამიანის უნიკალურობას, განუმეორებლობას; იგი ინდივიდუალურია. პირველადი, ამოსავალი მოტივაციის მსგავსების მიუხედავად, საბოლოო ჯამში, ყველა თავისებურად წყვეტს არასრულყოფილების დაძლევის ამოცანას. ამიტომ ეწოდება ამ თვალასაზრისს ინდივიდუალური ფსიქოლოგია. მეორე მხრივ, ფსიქიკური კონსტიტუცია ინდივიდუალობის მუდმივობას და, მაშასადამე, პიროვნების (ხასიათის) გარკვეულ ტიპს გულისხმობს. ადლერი პიროვნების ოთხ ორიენტაციაზე ან ტიპზე ლაპარაკობს. ესენია: მართველი ტიპი, მკვეთრად გამოხატული ინდივიდუალისტური ორიენტაციით, დომინირებისა და სხვებისადმი მტრული დამოკიდებულებით; ამღებლური ტიპი, რომელიც ორიენტირებულია მითვისებასა და მოპოვებაზე სხვების ინტერესების გაუთვალისწინებლად; განრიდების ტიპი, რომლისთვისაც მთავარია წარუმატებლობისაგან თავის არიდება და არა მიღწევისკენ სწრაფვა. ცხოვრების ეს სამივე სტილი, პრინციპში, არაადაპტურად და არაჯანსაღად უნდა ჩაითვალოს. ადაპტურს ადლერი მეოთხე, ე.წ. სოციალურსასარგებლო ტიპს უწოდებს. მასში მოცემულია ძლიერი სოციალური ორიენტირებულობა, სხვებთან ურთიერთობისა და მათზე ზრუნვის განწყობა. ასეთი პიროვნება სასიცოცხლო ამოცანებს თანამშრომლობისა და კონსტრუქციულობის ვითარებაში წყვეტს. ადლერის თანახმად, პიროვნების ამა თუ იმ სტრუქტურისა და ორიენტაციის ფორმირებაზე მნიშვნელოვან გავლენას ახდენს ბავშვის დაბადების რიგითობა, ანუ ის, თუ რიგით მერამდენეა ბავშვი, რა ადგილი უკავია ოჯახში და, აქედან გამომდინარე, რა სოციალური გამოცდილება აქვს მიღებული. პირველი შვილი ყურადღების ცენტრშია მანამ, სანამ არ გაჩნდება მეორე ბავშვი, რაც ბოლოს უღებს მის პრივილეგირებულ მდგომარეობას. ეს მძიმე განცდებს იწვევს, მათ შორის ისეთებს, როგორიცაა დაურწმუნებლობა და უსაფრთხოების დაკარგვა, ეჭვიანობა და მტრული დამოკიდებულება, წარსული მდგომარეობის დაბრუნების სურვილი. შედეგად, შეიძლება ჩამოყალიბდეს ავტორიტარულობა, კონსერვატულობა, ძალაუფლებისკენ სწრაფვა, ლიდერობისკენ მიდრეკილება. ისინი ხშირად გვევლინებიან მორალური ღირებულებებისა და ოჯახური ტრადიციების დამცველებად, ახასიათებთ მოწესრიგებულობა, სერიოზულობა, სიჯიუტე, პასუხისმგებლობა. პასუხისმგებლობის გრძნობა შეიძლება გაჭარბებულიც იყოს, რის გამოც უფროსი შვილი ზოგჯერ ძლიერ მშფოთვარე პიროვნებად ყალიბდება. თუ “ტახტის დაკარგვასთან” შეგუება ნორმალურად არ ჩაივლის, არსებობს დიდი ალბათობა, რომ მივიღოთ პრობლემური ბავშვი, ხოლო მოზრდილობაში - დამნაშავე, ნევროტიკი, ალკოჰოლიკი, გარყვნილი პიროვნება. თუმცა, როგორც სტატისტიკა აჩვენებს, უფრო ხშირად სწორედ პირველი ბავშვები აღწევენ ცხოვრებაში დიდ წარმატებებს. მეორე შვილი მუდამ “მდევნელის” როლშია, მისი ცხოვრების სტილი განისაზღვრება ამოცანით - აჯობოს თავის უფროს ძმას ან დას. ამიტომ იგი ხშირად ხდება ამბიციური, ეჭვიანი, მეტოქეობაზე და წარმატებაზე მიმართული, პატივმოყვარე ადამიანი. ბავშვობაში განვითარების ტემპით იგი, უფრო ხშირად, აღემატება უფროსს. ადლერის აზრით, ყველაზე კარგად ადაპტირებული სწორედ მეორე ბავშვია, ყველაზე პრობლემური კი უმცროსი. ერთი მხრივ, მას მშობლებიც ანებივრებენ და და-ძმებიც, მაგრამ, მათთან შედარებით უმცროს ბავშვს ნაკლები პრივილეგიები აქვს, რაც იწვევს არასრულყოფილების გრძნობის გაძლიერებას და დამოუკიდებლობის განცდის შესუსტებას. დედისერთას პრობლემა იმაშია, რომ იგი ოჯახის ცენტრია, ამიტომ, მუდმივი ყურადღებისა და კონტროლის ქვეშ იმყოფება. განებივრებულობის შედეგად შეიძლება დამოუკიდებლობას მოკლებული და ეგოცენტრული პიროვნება განვითარდეს. ადლერი საგანგებოდ იხილავს კომპენსაციის ერთ გამორჩეულ ფორმას, რომელიც გარკვეული ტიპის ცხოვრების სტილს ქმნის და მას ჰიპერკომპენსაციას ან ზეკომპენსაციას უწოდებს. ესაა თავისებური, არასრულყოფილებაზე განსაკუთრებით ძლიერი რეაქციის ტიპი. ამ შემთხვევაში პიროვნება საგანგებო ძალისხმევით, ნებისყოფის დიდი დაძაბვით, დაუღალავი ვარჯიშით ცდილობს განივითაროს ის ფუნქციები და თვისებები, რომლებიც მას თავიდან არასრულყოფილად აქვს მოცემული. უდიდესი შეუპოვრობისა და შემართების შედეგად იგი უნიკალურ, უდიდეს შედეგებს სწორედ იმ სფეროში აღწევს, სადაც დეფექტი გააჩნდა. ჰიპერკომპენსაციას ფსიქიკის სფეროში თავისი ანალოგები მოეპოვება ორგანულ პროცესებში. აცრისას ორგანიზმი ავადდება, მაგრამ, ამარცხებს რა დაავადებას, იგი უფრო ჯანმრთელი და ძლიერი ხდება, ვიდრე იყო. ეს პარადოქსული ორგანული პროცესი, რომელიც ავადმყოფობას ზეჯამრთელობად, სისუსტეს ძლიერებად, მოწამვლას იმუნიტეტად აქცევს, ჰიპერკომპენსაციის გამოვლინებაა. ეს იმით აიხსენება, რომ რაიმე დაზიანებისა თუ საფრთხის წარმოქმნისას ორგანიზმი, როგორც მთლიანი სისტემა, თავს უყრის იმაზე მეტ სასიცოცხლო ძალებსა თუ ორგანულ რესურსებს, ვიდრე ეს კონკრეტული დარღვევის აღმოფხვრისათვის არის საჭირო; ამით იგი დაცულობის უფრო მაღალ გარანტიებს ქმნის. ფსიქიკური აპარატიც აყალიბებს ერთგვარ “ფსიქიკურ ზედნაშენს” და განსაკუთრებულად ავითარებს ისეთ ფსიქიკურ პროცესებს, როგორიცაა მეხსიერება, ინტუიცია, ყურადღება, მგრძნობელობა, ინტერესი; ერთი სიტყვით, ქმნის ზესრულყოფილებას არასრულყოფილებიდან, გარდაქმნის დეფექტს ნიჭად, ტალანტად. ადლერს მრავლად მოაქვს ამგვარი მაგალითები: ბავშვობაში ენაბლუ დემოსთენე დიდი ორატორი გახდა, მანეს ასტიგმატიზმი ჭირდა, სმენადაქვეითებული ბეთჰოვენი საბოლოოდ დაყრუვდა, მაგრამ გენიალურ მუსიკას წერდა. ვილმა რუდოლფი, ბავშვობაში გადატანილი პოლიომიელიტის შედეგად პარალიზებული ფეხებით, სირბილში სამგზის ოლიმპიური ჩემპიონი გახდა. განსაკუთრებით ხშირად მიუთითებდა ადლერი ნაპოლეონზე, რომლის მხედარმთავრულ გენიას ნაწილობრივ მისი სიდაბლით, აგრეთვე, გარკვეული ფიზიკური დეფექტებით გამოწვეული არასრულყოფილების გრძნობით და, შესაბამისად, ამ გრძნობის დასაძლევად წარმართული ჰიპერკომპენსაციით ხსნიდა. ცხოვრების სტილისა და კომპენსაციის მექანიზმების დახასიათებასთან დაკავშირებით, ადლერს შემოაქვს სოციალური გრძნობის ცნება. ეს გრძნობა არ შეიძინება სოციალიზაციის პროცესში, იგი, ფაქტობრივად, თანდაყოლილია ისევე, როგორც არასრულყოფილების გრძნობა. ადამიანს არ შეუძლია მარტომ გადაწყვიტოს თავისი სასიცოცხლო (კომპენსატორული) ამოცანები, იგი იმთავითვე სოციალურია. ნორმალური განვითარებისთვის ინდივიდი აუცილებლად უნდა ჩაერთოს სოციალურ კონტექსტში, დაიმკვიდროს თავისი ადგილი ჯგუფში, საზოგადოებაში. “თავის სისუსტეში ადამიანს მხოლოდ საზოგადოებაზე დაყრდნობა შეუძლია. შეიძლება ითქვას, რომ მას არ ძალუძს იარსებოს მარტო; არსებობის უნარს იგი მხოლოდ საზოგადოების დახმარებით იძენს. ამიტომ, ჩვენ შეგვიძლია განვიხილოთ საზოგადოება იმ ფაქტორის სახით, რომელიც ინდივიდუუმის სისუსტის კომპენსირებას ახდენს”. უპირატესობისკენ, დომინირებისკენ, ძალაუფლებისკენ სწრაფვა, როგორც ძირეული მოტივაციური ტენდენცია, თავისთავად გულისხმობს სხვას - სოციუმს. ასევე ენა, გონება, ზნეობა, ესთეტიკური გრძნობა თავისი ფორმირებისა და რეალიზაციისთვის მოითხოვს ბავშვის კავშირს ახლობელ ადამიანთან. სხვა ადამიანებთან ურთიერთობა, მათი შემეცნება, ადამიანის საზოგადოებაში ცხოვრების აუცილებელ წინაპირობას წარმოადგენს. სოციალური გრძნობა ძირითადად სამ სფეროში ვლინდება: პროფესიული საქმიანობა, სხვა ადამიანებთან სოციალური კონტაქტი და სიყვარული. პიროვნება, რომლის სოციალური გრძნობა შესუსტებულია, ან რომელიც სოციალურ ურთიერთობებში შეფერხებებს აწყდება, ვერ აღწევს სრულყოფილ რეალიზაციას ამ სფეროებში, რაც ავტომატურად გამორიცხავს ნორმალურ კომპენსაციას. ამის პირდაპირი შედეგია პიროვნების ავადმყოფური გამოვლინებები ან გადახრები, დევიანტური ქცევები და ა.შ. “ყველა ადამიანის წარუმატებლობაში, ალკოჰოლიზმში, მორფინიზმში, კოკაინიზმში, სქესობრივ დამახინჯებებში, არსებითად ყველა ნერვულ გამოვლინებაში ჩვენ, ფაქტობრივად, შეგვიძლია აღმოვაჩინოთ სოციალური გრძნობის არასაკმარისი დონე”. ამრიგად, ნევროზი (ფსიქოანალიტიკური პრაქტიკის ძირითადი ობიექტი), ადლერის მიხედვით, წარმოადგენს არასრულფასოვანი, წარუმატებელი კომპენსაციის შედეგს ან გამოვლინებას. კულტურის თვალსაზრისით, “ნებისმიერი ნევროზი შეიძლება განისაზღვროს, როგორც არასრულყოფილების გრძნობისაგან თავის დაღწევის არასწორი მცდელობა უპირატესობის გრძნობის მოსაპოვებლად”. კომპენსაციის “ნორმალური” საშუალებების ძიების ნაცვლად, ადამიანი “მირბის ავადმყოფობაში”, “იმუშავებს ნევროტულ სიმპტომებს”, რაც კომპენსაციის მიღწევის თავისებურ ხერხს წარმოადგენს. საკუთრივ გზებისა და ხერხების რაგვარობა დამოკიდებულია კონკრეტულ სოციალურ პირობებზე და ხასიათის ტიპზე. იმას, რასაც ერთი ტიპი ნევრასთენიული ჩივილებით აღწევს, სხვა მოიპოვებს შიშის, ისტერიის, ნევროტული აკვიატებულობის ან, თუნდაც, სომატური აშლილობების გზით. ნევროტიკი, გარკვეული აზრით, ახლობლების ტირანია; იგი დომინირებს გარშემომყოფებზე, ყურადღების ცენტრშია, მასზე გამორჩეულად ზრუნავენ და ა.შ. ერთი სიტყვით, ძალაუფლებისკენ ლტოლვა ამ შემთხვევაში ერთგვარ დაკმაყოფილებას ნახულობს. ფსიქოთერაპიის ზოგადი ამოცანაა ხელი შეუწყოს პაციენტის ცხოვრების სტილისა და საბოლოო მიზნების გადასხვაფერებას, რათა მათ საზოგადოებრივი მნიშვნელობა შეიძინონ. აქედან გამომდინარე, გამოიყოფა ფსიქოთერაპიის სამი ძირითადი ასპექტი: პაციენტის სპეციფიკური ცხოვრების სტილის დადგენა, დახმარება თავის თავის გაგებაში და, რაც მთავარია, მისი სოციალური ინტერესის ფორმირება-გაძლიერება. ამისათვის თერაპევტმა უნდა დაამყაროს თანასწორუფლებიანი ურთიერთობა პაციენტთან მისი პრობლემების თავისუფალი განხილვის, მისი სულიერი სამყაროს შთაგრძნობის გზით და არა თავისუფალი ასოციაციების საშუალებით, როგორც ამას ფროიდი აკეთებდა. ადლერი თვლიდა, რომ ადამიანებს უნდა მიეცეთ საშუალება იმოქმედონ დამოუკიდებლად. მაშასადამე, პაციენტმა მაქსიმალური აქტივობა უნდა გამოავლინოს, რათა გაიგოს და შეცვალოს თავისი თავი. ეს სრულ შესაბამისობაშია ადლერის იდეებთან მე-ს შემოქმედებითი ძალის შესახებ. იგი თვლიდა, რომ ადამიანს, თავისი ცხოვრების უნიკალური სტილის შესაბამისად, შეუძლია აქტიური და შემოქმედებითი მონაწილეობა მიიღოს საკუთარი პიროვნების ფორმირებაში და, საერთოდ, საკუთარი ბედის განსაზღვრაში. ადლერის თეორიის ინტერპრეტაცია და შეფასება არაერთგვაროვანია. ზოგჯერ ეჭვის ქვეშ აყენებენ მისი კონცეფციის სიღრმის ფსიქოლოგიისადმი მიკუთვნებულობის მართებულობას. სიღრმის ფსიქოლოგია არაცნობიერი ფსიქიკის შესახებ მოძღვრებაა. ამ მხრივ ადლერი საგრძნობლად ჩამოუვარდება ფროიდსა და იუნგს, ვინაიდან თითქმის არ იძლევა არაცნობიერის სტრუქტურის დახასიათებას. მისი კონცეფცია უფრო პიროვნების თეორიაა, რასაც ხაზგასმით აღნიშნავდნენ უდიდესი პერსონოლოგები (უ. შტერნი, ჰ. მიურეი, გ. ოლპორტი). თუმცა, ისიც გასათვალისწინებელია, რომ სიღრმის ფსიქოლოგიაში შემავალი სისტემები, არცნობიერთან ერთად, ყოველთვის პიროვნების თეორიებიც იყვნენ. ადლერის არაცნობიერი, ფაქტობრივად, არის პიროვნება - მისი ცხოვრების სტილი. ადლერი არაცნობიერ მიზანზე ლაპარაკობს; ის ყალიბდება ადრეულ ბავშვობაში და განსაზღვრავს ცხოვრების სტილს, რომელიც ამ მიზნის ხორცშესხმას წარმოადგენს. არასრულყოფილების გრძნობაც, უმეტეს წილად, არაცნობიერია, თუმცა, ზოგჯერ მისი გაცნობიერებაც ხდება. მაშასადამე, საწყისი მოტივაციური ძალები ადლერთან მაინც არაცნობიერია, რაც სიღრმის ფსიქოლოგიის და, სახელდობრ, ფსიქოანალიზის არსებითი ნიშანია. ინდივიდუალური ფსიქოლოგიის ფსიქოანალიზთან კავშირზე ის გარემოებაც მიანიშნებს, რომ ძირითადი პიროვნული სტრუქტურების ჩამოყალიბება, ორივე მათგანის მიხედვით, ადრეულ ბავშვობაში ხდება. ნიშანდობლივია ისიც, რომ ფროიდისა და იუნგის მსგავსად, ადლერიც ვერ ხედავს თვისობრივ განსხვავებას ნორმალური და ავადმყოფური ფსიქიკის მოქმედების ძირეულ მექანიზმებს შორის. ამ მომენტს განსაკუთრებული მნიშვნელობა მიენიჭა ნეოფროიდიზმში, ისევე როგორც სოციალური ფაქტორების გადამწყვეტ როლს პიროვნების ფსიქიკის ფორმირებასა და ნევროტიზაციაში. აქ უთუოდ უნდა აღინიშნოს ადლერის დამსახურება ფსიქოანალიზის ტრანსფორმაციაში მისი გასოციალურების მიმართულებით. ადლერი პირველი დაუპირისპირდა ფროიდის ბიოლოგიზმს. უპირატესობისა და ძალაუფლებისკენ სწრაფვა, სოციალური გრძნობა ადამიანის ძირეული ნიშნები და ტენდენციებია. თუმცა, ლიბიდონალური ლტოლვების მსგავსად, ისინიც თანდაყოლილი ინსტინქტური ბუნების არიან; სოციალური გარემო მხოლოდ ხელს უწყობს ან აფერხებს მათ რეალიზაციას. ადლერის თეორიული სისტემა ფსიქოლოგიის ისტორიკოსებს შორის საკმაოდ მაღალი შეფასებით გამოირჩევა. მიუხედავად ამისა, არც მას დაჰკლებია კრიტიკა. შეიძლება ითქვას, რომ ფსიქოანალიზისა და ანალიზური ფსიქოლოგიის მიმართ აკადემიური ფსიქოლოგიის მხრიდან გამოთქმული შენიშვნები მთლიანად ვრცელდება ინდივიდუალურ ფსიქოლოგიაზე. აქ გამომუშავებული ცნებები და შეხედულებები არ გამოირჩევა სიცხადით და კონკრეტულობით და, ამიტომ, ნალკებ ექვებდებარება შემოწმებას კონტროლირებადი სისტემატური გამოკვლევებით. ადლერის კლინიკური დაკვირვებების გამეორება და ვერიფიკაცია შეუძლებელია. ისტორიკოსები მიუთითებენ, რომ იგი არც ცდილობდა შეემოწმებინა პაციენტების მიერ მოწოდებული ცნობების სარწმუნოობა; ფროიდისა და იუნგის მსგავსად, ადლერი არ განმარტავდა, როგორ აანალიზებდა პირველად მონაცემებს და რის საფუძველზე მიდიოდა ამა თუ იმ დასკვნამდე. ადლერის თეორიული სისტემა, მთლიანობაში, ძნელად ექვემდებარება მეცნიერულ დადასტურებას, მაგრამ მისი ერთი ასპექტი, კერძოდ შეხედულება დაბადების რიგითობის შესახებ, ინტენსიური შესწავლის საგანი გახდა. შედეგებმა, მიუხედავად მათი არაერთმნიშვნელოვნებისა, დაადასტურა, რომ არსებობს გარკვეული კავშირი ინდივიდის დაბადების რიგითობასა და მის პიროვნულ თავისებურებებს შორის, თუმცა ყოველთვის ისეთი არა, როგორც ადლერი ვარაუდობდა. ირაკლი იმედაძე წიგნიდან: ფსიქოლოგიის ისტორია « წინა ნაწილი | გაგრძელება » …
- დაამატა ლაშა to ფსიქოლოგია at 11:15am on მაისი 19, 2018
- თემა: მონადოლოგია - გოტფრიდ ლაიბნიცი
- მარტივი სუბსტანციები, რადგანაც არსებობენ რთულები: ვინაიდან რთული არაფერია სხვა, თუ არა მარტივების გროვა ან გგრეგატი. 3. მაგრამ, სადაც არ არის ნაწილები, იქ არ არის არც განფენილობა (étendue), არც მოყვანილობა, და გაყოფაც იქ შეუძლებელია. ეს მონადები არიან ბუნების ნამდვილი ატომები, ერთი სიტყვით - საგნების ელემენტები. 4. აქ დაშლა სრულიად არ არის საშიში, და მიუწვდომელია ისეთი წესი, რომლითაც მარტივ სუბსტანციას შეეძლო დაღუპულიყო ბუნებრივად (§ 80). 5. იმავე საბუთის ძალით არ არსებობს ისეთი წესი, რომლითაც მარტივ სუბსტანციას შეეძლო დაწყებულიყო ბუნებრივად, ვინაიდან ის ვერ გაჩნდებოდა შედგენის (composition) საშუალებით. 6. ამრიგად, შეიძლება ითქვას, რომ მონადებისათვის შესაძლებელია გაჩენა და დაღუპვა მხოლოდ უცბად, ერთი დაკვრით (tout d'un coup), ე.ი. მონადებს შეეძლოთ ყოფნის დაწყება მხოლოდ შექმნის საშუალებით და ყოფნის შეწყვეტა მხოლოდ არარაობად ქცევის (annihilation) საშუალებით; ნაცვლად ამისა ის, რაც რთულია, იწყება და შეწყვეტს ყოფნას ნაწილ-ნაწილად. 7. არ არსებობს საშუალება, აგრეთვე იმის ასახსნელად, როგორ შეუძლია მონადას სხვა რომელიმე ქმნილების გავლენით გადასხვაფერდეს ან შეიცვალოს თავის შინაგან არსებაში, ვინაიდან მონადაში არაფერი არ გადაიტანება: არ განიაზრება მასში რაიმე შინაგანი მოძრაობაც, რომელიც შეიძლებოდა აღძრული, წარმართული, გადიდებული და შემცირებული ყოფილიყო შიგნით, როგორც შესაძლებელია ეს მოხდეს რთულს სუბსტანციებში, სადაც არის ცვლილება ნაწილთა შორის მიმართებაში. მონადებს სრულიად არ აქვს ფანჯრები, რომელთა საშუალებით რომელსამე საგანს შეუძლია შევიდეს იქ ან გავიდეს იქიდან. აკციდენციებს არ შეუძლიათ მოსწყდნენ სუბსტანციებს და ისეირნონ სუბსტანციებს გარეშე, როგორც ჩადიოდნენ ამას ოდესღაც (les especes sensibles). ამრიგად არც სუბსტანციას, არც აკციდენციას არ შეუძლიათ გარედან შემოვიდნენ მონადაში. 8. ამასობაში აუცილებელია, რომ მონადებს ჰქონდეთ რაიმე თვისებები. სხვანაირად ისინი არსებანიც კი არ იქნებოდნენ. თუ თავისი თვისებებით მარტივი სუბსტანციები არ იქნებოდნენ ერთმანეთისაგან განსხვავებული, არ იქნებოდა არავითარი საშუალება შეგვემჩნია რაიმე ცვლილება საგნებში, ვინაიდან იმას, რაც არის რთულში, შეუძლია გაჩნდეს მხოლოდ მარტივი შემადგენელი ნაწილებისაგან, თვისებებს (როგორობას) მოკლებული მონადები კი განუსხვავებელი იქნებოდნენ ერთმანეთისაგან, ვინაიდან ისინი მით უმეტეს არ იქნებოდნენ ერთმანეთისაგან რაოდენობის მიხედვით განსხვავებული. მაშასადამე, თუ დაშვებულია სავსე, თითოეული ადგილი მიიღებდა მოძრაობის დროს ყოველთვის იმის ექვივალენტს, რაც მას უწინ ჰქონდა, და საგანთა მდგომარეობანი იქნებოდნენ ერთმანეთისაგან განურჩეველნი (indiscernable). 9. აუცილებელია ისიც კი, რომ თვითეული მონადა იყოს მეორისაგან განსხვავებული, ვინაიდან ბუნებაში არასოდეს არ არის ორი არსება, რომელთა შორის ერთი სრულიად ისეთი იყოს, როგორც მეორე, და შეუძლებელი იყოს იქ შინაგანი განსხვავების ან შინაგან მნიშვნელზე დაფუძნებულ განსხვავების პოვნა. 10. მე დაშვებულად მიმაჩნია აგრეთვე ის, რომ ყოველი შექმნილი არსება, მაშასადამე შექმნილი მონადაც, ექვემდებარება (est sujet) ცვლილებას; და ისიც კი მიმაჩნია დაშვებულად, რომ ეს ცვლილება თვითეულ შექმნილ არსებაში არის უწყვეტი (continuel). 11. იქიდან, რაც სულ ეხლა ითქვა, გამომდინარეობს, რომ მონადების ბუნებრივი ცვლილებანი ჩნდებიან შინაგანი საწყისისაგან, ვინაიდან გარეგნული მიზეზი ვერ მოახდენდა გავლენას მონადის შიგნით. 12. მაგრამ აუცილებელია აგრეთვე, რომ ცვლილების საწყისის გარდა იყოს ცვალებადის კერძოობა (détail de qui change), რომელიც გამოიწვევდა მარტივ სუბსტანციებს, ასე ვთქვათ, სპეციფიკაციას ან სხვადასხვაობას. 13. ამ კერძოობამ უნდა მრავლობა ერთობაში ან მარტივში მოიცვას, ვინაიდან ზოგი რამ იცვლება და ზოგი რამ რჩება, რადგანაც ყოველი ბუნებრივი ცვლილება ხდება საფეხურებრივ (თან და თან, par dégrés) და, მაშასადამე, აუცილებელია, რომ მარტივს სუბსტანციაში იყოს მდგომარეობათა (affection) და მიმართებათა მრავლობა, თუმცა მას არ აქვს სრულიად ნაწილები. 14. ის წარმავალი მდგომარეობა, რომელიც მოიცავს და წარმოადგენს მრავლობას ერთობაში ან მარტივს სუბსტანციაში, არაფერია სხვა, თუ არა ის, რასაც უწოდებენ პერცეპციას (perception), რომელიც უნდა გარჩეულ იქნეს აპერცეპციისაგან (aperception) ან თანაცნობისაგან (conscience), როგორც ეს აღმოჩნდება შემდეგში. და სწორედ აქ იყო კარტეზიანელთა დიდი ნაკლი, ვინაიდან ისინი არარაობად სთვლიდნენ პერცეფციებს, რომლებიც არ შეიმჩნევიან. ეს იყო აგრეთვე ის მიზეზი, რომელმაც აფიქრებინა მათ, რომ მხოლოდ გონიერი სულები (esprits) არიან მონადები და არ არსებობენ სრულიად პირუტყვთა სულები (âmes) ან სხვა ენტელეხიები; ამის გამო აგრეთვე ვერ გაარჩიენ მათ, ბრბოს კვალად, ხანგრძლივი უგრძნობელობა (étourdissement) სიკვდილისაგან, ამ სიტყვის სასტიკი მნიშვნელობით. ამან კი ჩააგრდო ისინი სქოლასტიკურ შეცდომაში და წამოაყენებინა დებულება, რომ სხეულები სრულიად განცალკევებული არიან, და ხელი შეუწყო ცუდად მიმართულ აზროვნების პატრონებს განმტკიცებულიყვნენ იმ შეხედულებაში, თითქო სულები კვდებიან. 15. შინაგანი საწყისის ქმედებას, რომელიც იწვევს ცვლილებას ან ერთი პერცეპციიდან მეორეში გადასვლას, შეიძლება ეწოდოს სწრაფვა (appétition); მართალია, სწრაფვა ყოველთვის ვერ აღწევს მთელს იმ პერცეფციას სრულიად, რომლისკენაც მიმართულია. მაგრამ ის მაინც იღებს მისგან რამეს და აღწევს ახალს პერცეპციებს. 16. ჩვენ თვითონ განვიცდით ჩვენში სიმრავლეს მარტივ სუბსტანციაში, როდესაც ჩვენ ვპოულობთ, რომ უუმცირესი აზრი, რომლის შენიშვნაც კი შეგვიძლია, მოიცავს სხვადასხვაობას ობიექტში. ამრიგად ყველა, ვინც სცნობს, რომ სული არის მარტივი სუბსტანცია, ვალდებული არის სცნოს ეს სიმრავლე მონადაში, და ბ. ბეილს სრულიად არ უნდა დაენახა აქ სიძნელე, როგორც მოიქცა ის თავის ლექსიკონში Rorarius - სიტყვის განმარტებისას. 17. გარდა ამისა ვალდებული ვართ ვაღიაროთ, რომ პერცეპცია და ის, რაც მისგან არის დამოკიდებული, აუხსნელია მექანიკური საბუთებით, ე.ი. ფიგურებისა და მოძრაობის საშუალებით. და თუ ჩვენ წარმოვისახავთ ისეთ მანქანას, რომლის შენობა იწვევს აზროვნებას, გრძნობას, პერცეპციათა ქონებას, ჩვენ შეგვეძლო წარმოგვედგინა, რომ ეს მანქანა იმავე პროპორციის შენარჩუნებით გაედიდებიათ ისე, რომ შესაძლებელი გამხდარიყო შიგ შესვლა, როგორც წისქვილში. ეს რომ დაშვებული იქნეს, ჩვენ, როდესაც შევიდოდით ასეთს მანქანაში, ვიპოვნიდით შიგ მხოლოდ მანქანის ნაწილებს, რომლებიც ერთიმეორეს ბიძგს აძლევენ, და ვერასოდეს ვერ ვიპოვნიდით იმას, რითაც შეიძლებოდა პერცეპცია აგვეხსნა. ამრიგად პერცეპცია მარტივს სუბსტანციაში და არა რთულს სუბსტანციაში ან მანქანაში არის საძიებელი. მარტივ სუბსტანციაში კი შეიძლება ვიპოვოთ მხოლოდ ეს, ე.ი. პერცეპციები და მათი ცვლილებები. სწორედ ამაში მხოლოდ შეიძლება აგრეთვე შედგებოდეს მარტივი სუბსტანციების ყველა შინაგანი მოქმედებები. 18. შეიძლებოდა ყველა შექმნილ მარტივ სუბსტანციებისათვის ან შექმნილ მონადებისათვის მიგვეცა ენტელეხიების სახელი, ვინაიდან მათ აქვთ ერთგვარი სისრულე (ἔτοσσι τὸ ἐντελές), არის მათში რაღაც დამოუკიდებლობა (αὐταρκεία), რომელიც აქცევს მათ თავის შინაგან მოქმედებათა წყაროებად და, ასე ვსთქვათ, უსხეულო ავტომატებად. 19. თუ ჩვენ ვუწოდებთ სულის სახელს ყველაფერს, რასაც აქვს პერცეპციები და მისწრაფებები იმ ზოგადი მნიშვნელობით, რომელიც მე ეხლახან ავხსენი, მაშინ ყველა მარტივ სუბსტანციებს ან შექმნილ მონადებს შეეძლოთ სულის სახელწოდება მიეღოთ. მაგრამ, რამდენადაც გრძნობა არის რაღაც მეტი, ვიდრე უბრალო პერცეპცია, მე იმ შეხედულებისა ვარ, რომ მონადებისა და ენტელეხიების ზოგადი სახელი საკმარისია იმ მარტივ სუბსტანციებისათვის, რომელთაც მხოლოდ ეს უბრალო პერცეპცია ექნებათ, და რომ სული ეწოდოს მხოლოდ იმათ, რომელთა პერცეპციას მეტი გარკვეულობა (distincte) აქვს და თან მეხსიერება ახლავს. 20. ზოგჯერ ჩვენ განვიცდით საკუთარ თავში ისეთს მდგომარეობას, რომლის დროს ჩვენ არაფერი არ გვახსოვს და არ გვაქვს არავითარი გარკვეული პერცეპცია, როგორც ხდება ეს მაშინ, როდესაც ჩვენ გული წაგვივიდა (tombons en défaillance), ან როდესაც ჩვენ ღრმა და უსიზმრო ძილში ვიმყოფებით. ამ მდგომარეობაში სული სრულიად არ განირჩევა საგრძნობლად უბრალო მონადისაგან; მაგრამ, რადგანაც ასეთი მდგომარეობა არ არის სრულიად ხანგრძლივი და სულიც აღწევს მას თავს, ამიტომ სული არის რაღაც უფრო მეტი (ვიდრე უბრალო მონადა). 21. და სრულიად არ გამომდინარეობს აქედან, რომ მარტივი სუბსტანცია იყოს მოკლებული ყოველს პერცეპციას. ეს არც კი შეიძლება იყოს მოყვანილ საბუთების ძალით: მას ხომ არ შეუძლია მოისპოს, არსებობა კი მას არ შეუძლია გარეშე ამა თუ იმ მდგომარეობისა (affection), რომელიც სხვა არაფერია თუ არა მისი პერცეპცია; მაგრამ, როდესაც კაცს აქვს დიდი რიცხვი მცირე პერცეპციებისა, რომელთა შორის არც ერთი არ არის გარჩეული (distingué), მაშინ ის გაბრუებულია. მაგალითად, როდესაც ერთი და იგივე მიმართულებით მოვტრიალდებით შეუწყვეტლივ რამდენიმეჯერ ზედიზედ, ჩვენ თავბრუ გვესხმება, რასაც შეიძლება მოჰყვეს გულის წასვლა და რაც გვისპობს საშუალებას რაიმე გავარჩიოთ. სიკვდილს კი შეუძლია ასეთს მდგომარეობაში ჩააყენოს ცხოველები რამდენიმე ხნით. 22. და ვინაიდან მარტივი სუბსტანციის ოველი აწინდელი მდგომარეობა ბუნებრივად არის მისი უწინდელი მდგომარეობის შედეგი, ისე როგორც თავის მხრივ აწმყო მძიმეა მომავლით, - 23. ამიტომ, ჩვენ აუცილებლად გვქონდა პერცეპციები გონში მოსვლის წინ, რადგანაც გულის წასვლისაგან მობრუნებული ამჩნევს თავის პერცეპციებს; პერცეპციას შეეძლო ბუნებრივად გაჩენა მხოლოდ მეორე პერცეპციისაგან, ისე როგორც ერთს მოძრაობას შეუძლია ბუნებრივად გაჩნდეს მხოლოდ რომელიმე მოძრაობისაგან. 24. აქედან ნათელია, ჩვენ მუდამ გაბრუებულს მდგომარეობაში ვიქნებოდით, რომ ჩვენს პერცეპციათა შორის აღარ გვქონოდა რაიმე რჩეული, ჩინებული (distingué), აგრე რომ ითქვას აღმატებული (élevé) და უფრო მაღალი ხარისხის. ხოლო სრულიად უბრალო მონადების მდგომარეობა ასეთია. 25. ჩვენ ვხედავთ აგრეთვე, რომ ბუნებას ცხოველებისთვის აღმატებული პერცეპციები მიუნიჭებია იმით, რომ მას უზრუნვია აღეჭურვა ისინი ასოებით, რომლებიც აგროვებენ სინათლის მრავალ სხივებს ან ჰაერის მრავალ ტალღებს, რათა შეერთების საშუალებით აქციონ ესენი უფრო მეტი შედეგების მქონედ (efficace). არის რაღაც მსგავსი რამ (quelque chose d'approchant) ყნოსვაში, გემოვნებაში, შეხებაში და შეიძლება კიდევ მრავალს სხვა გრძნობაში, რომელიც ჩვენთვის უცნობია. და მე მალე ავხსნი, თუ როგორ წარმოადგენს ის, რაც სულში ხდება, იმას, რაც ასოებში ხდება. 26. მეხსიერება აძლევს სულებს თანამიმდევრობის (consécution) რაღაც სახეს, რომელიც ემსგავსება განსჯას (raison), მაგრამ უნდა იქნეს მისგან გარჩეული. სწორედ ამას ვხედავთ ჩვენ, როდესაც ცხოველები, თუ მათ აქვთ პეცეპცია რაიმე საგნისა, რომელიც მათ ეცემა (frappe) და რომლისაგანაც მათ ჰქონდათ მსგავსი პერცეპცია უწინ, მოელიან თავისი მეხსიერების წარმოდგენის მეოხებით იმას, რაც დაკავშირებული იყო ამ წინამორბედ პერცეპციასთან, და განწყობილი არიან (sont portés) ისეთი გრძნობებისაკენ, რომლებიც მათს მაშინდელ გრძნობებს ემსგავსებიან. მაგალითად: როდესაც ძაღლებს უჩვენებენ ჯოხს, მათ გაახსენდებათ ხოლმე ის ტკივილი, რომელიც ამ ჯოხს მიუყენებია მათთვის, და ისინი ყვირიან და გარბიან. 27. და ძლიერი წარმოდგენა (imagination), რომელიც მათ ეცემა და აღელვებს, გამოწვეულია წინამორბედ პერცეპციების ან სიდიდით, ან სიმრავლით. ვინაიდან ხშირად ძლიერი შთაბეჭდილება (impression) უცბად ჰქმნის ერთი ხანგრძლივი ჩვეულების ან საშუალო ძალის მრავალ განმეორებულ პერცეპციების ეფექტს. 28. ადამიანები მოქმედობენ, როგორც პირუტყვები, თუ მათი პერცეპციების თანმიმდევრობა მხოლოდ მეხსიერების პრინციპით ხდება, მსგავსად იმ ემპირიკოს ექიმებისა, რომლებსაც მიღებული აქვთ მარტო პრაქტიკა, უთეორიოდ; ჩვენც მხოლოდ ემპირიკოსები ვართ ჩვენი მოქმედებების სამს მეოთხედში. მაგალითად, როდესაც მოელიან, რომ ხვალინდელი დღეც გათენდება, იქცევიან ემპირიკოსთა მსგავსად, ვინაიდან ასე მომხდარა ყოველთვის აქამდისო. მხოლოდ ასტრონომი მსჯელობს გათენების შესახებ განსჯის საბუთის (raison) საშუალებით. 29. მაგრამ აუცილებელ და მარადიულ ჭეშმარიტებათა ცოდნა არის ის, რაც ჩვენ გვასხვავებს უბრალო ცხოველებისაგან და ჰქმნის იმას, რომ ჩვენ გვაქვს განსჯა (raison) და მეცნიერებანი; ეს ცოდნა გვამაღლებს ჩვენი საკუთარი თავისა და ღმერთის შემეცნებამდის. და ეს არის სწორედ ის, რასაც ეწოდება ჩვენი გონიერი (raisonnable) სული ან გონება (esprit). 30. აგრეთვე აუცილებელ ჭეშმარიტებათა ცოდნისა და მათ გამოყენებათა საშუალებით ვართ ჩვენ სწორედ აყვანილი იმ რეფლექსიურ აქტების სიმაღლემდის, რომლებიც შესაძლებლობას ჰქმნიან აზრი გვქონდეს იმის შესახებ, რასაც "მე" ეწოდება, და დავაკვირდეთ, როდესაც ჩვენ ვაზროვნობთ ჩვენს შესახებ, ჩვენ ვაზროვნობთ მაშინ შესახებ არსებისა, მარტივი თუ რთული სუბსტანციისა, არა-ნივთიერისა და თვით ღმერთისა, რადგანაც ჩვენ ვწვდებით, რომ ის, რაც ჩვენში ზღვარდებულია (borné), ღმერთში საზღვარს მოკლებულია, და ეს რეფლექსიური აქტები გვაწოდებენ ჩვენი სჯის (nos raisonnments) მთავარ საგნებს. 31. ჩვენი სჯები (raisonnments) ორ დიდ პრინციპზე არიან დაფუძნებული: წინააღმდეგობის (contradictiom) პრინციპზე, რომლის გამო ჩვენ შემცდარად იმას ვრაცხთ, რაც წინააღმდეგობას შეიცავს, და ჭეშმარიტად ის მიგვაჩნია, რაც ეპირდაპირება (opposé) ან ეწინააღმდეგება შეცდომას, 32. და საკმაო საბუთი (raison suffisante) პრინციპზე, რომლის ძალით ვამჩნევთ, რომ ვერც ერთი ფაქტი ვერ იქნებოდა ჭეშმარიტი ან ნამდვილი (existant), ვერც ერთი გამოთქმა ვერ იქნებოდა სწორი, რომ მათ არ ჰქონებოდა იმის საბუთი, თუ რატომ არის ეს ასე და არა სხვაგვარად, - თუმცა ძალიან ხშირად არც კი შეიძლება, რომ ეს საბუთები ჩვენთვის ცნობილნი იყვნენ. 33. არის აგრეთვე ჭეშმარიტებათა ორი გვარი: განსჯის ჭეშმარიტებანი (vérités de raisonnement) და ფაქტის ჭეშმარიტებანი (vérités de fait). განსჯის ჭეშმარიტებანი აუცილებელი არიან და მათი საწინააღმდეგო (opposé) შეუძლებელია; ხოლო ფაქტის ჭეშმარიტებანი შემთხვევითი (contingent) არიან და მათი საწინააღმდეგო შესაძლებელია. თუ ჭეშმარიტება აუცილებელია, შეიძლება მისი საბუთის მონახვა ანალიზის საშუალებით, როდესაც ჩვენ ვშლით მას უფრო მარტივ იდეებად და ჭეშმარიტებებად, სანამ არ მივაღწევთ პირველად ჭეშმარიტებასა და იდეებამდის. 34. სწორედ აგრე მათემატიკოსებს შორის თეორიის დებულებანი და პრაქტიკის წესები ანალიზის საშუალებით მიყვანილნი არიან განსაზღვრებებსა, აქსიომებსა და პოსტულატებთან. 35. არის დაბოლოს მარტივი იდეები, რომელთა განსაზღვრების მოცემა არ შეიძლება. არის აგრეთვე აქსიომები და პოსტულატები, ერთი სიტყვით, პირველადი პრინციპები, რომელთა დამტკიცება არ შეიძლება და არც არის ეს მათთვის საჭირო; ესენი არიან იგივეობითი წინადადებები, რომელთა მოპირდაპირე აშკარა წინააღმდეგობას შეიცავს. 36. მაგრამ საკმაო საბუთი უნდა იპოვნებოდეს შემთხვევითს ჭეშმარიტებებსა ან ფაქტის ჭეშმარიტებებში, ე.ი. ქმნილებათა სამყაროში გავრცელებულ საგანთა რიგში, სადაც კერძო საბუთების მიხედვით საკითხის გადაწყვეტას შეუძლია მიაღწიოს განუსაზღვრელ წვრილმანებამდის - იმ მიზეზის გამო, რომ ბუნების საგანთა სხვადასხვაობა უზომოა (immense) და სხეულები ნაწილდებიან უსაზღვროდ. არის უსაზღვრო რიცხვი ფიგურებისა და აწინდელ და წარსულ მოძრაობათა, რომელნიც შედიან ჩემი ეხლანდელი წერის მოქმედებაში, და არის უსაზღვრო რიცხვი ჩემი სულის აწინდელ და წარსულ მცირე მიდრეკილებათა და განწყობილებათა, რომელნიც შედიან ამ წერის მიზნობრივ მიზეზში. 37. და რადგანაც ყოველი ეს წვრილმანი შეიცავს მხოლოდ სხვა შემთხვევითს წინამორბედებს ან უფრო დაწვრილებულ მოვლენებს, რომელთა შორის თითოეულს ესაჭიროება კიდევ მსგავსი ანალიზი, რათა მისი საბუთი იქნეს აღმოჩენილი, - ჩვენ არ ვართ წინწაწეული, და აუცილებელია, რომ საკმაო ან უკანასკნელი საბუთი იმყოფებოდეს ამ წვრილ შემთხვევათა რიგისა და სერიების გარეშე, რაც უნდა გრძელი იყოს ეს რიგი. 38. და სწორედ ამიტომ საგანთა უკანასკნელი საბუთი უნდა იმყოფებოდეს აუცილებელს სუბსტანციაში, რომელშიდაც ცვლილებათა სიწვრილე შეიძლება იყოს მხოლოდ უკიდურესი, როგორც ცვლილებათა პირველს წყაროში; და სწორედ ამას ვუწოდებთ ჩვენს ღმერთს. 39. მაგრამ რადგანაც ეს სუბსტანცია არის საკმაო საბუთი მთელი ამ სხვადასხვაობისა, რომელიც აგრეთვე შეკავშირებულია ყოველგან, ამიტომ არის მხოლოდ ერთი ღმერთი და ეს ღმერთი კმარა. 40. შეიძლება აგრეთვე განვსაჯოთ, რომ ეს უზენაესი სუბსტანცია, რომელიც ერთი, საყოველთაო (universelle) და აუცილებელია, რომლის გარეშე არაფერია ისეთი, რაც მისგან დამოუკიდებელი იყოს და რომელიც შესაძლებელი არსების უბრალო შედეგია, უნდა იყოს საზღვრების ქონების უნარს მოკლებული და უნდა იმდენს რეალობას (სინამდვილეს) შეიცავდეს, რამდენიც კი შესაძლებელია. 41. აქედან გამომდინარეობს შემდეგი რამ: რადგანაც სირთულე არაფერია სხვა, თუ არა დადებითი სინამდვილის (რეალობის) სიდიდე ამ სიტყვის ზუსტი მნიშვნელობით, ღმერთი არის აბსოლუტურად სრული, ვინაიდან ის თავისუფალია იმ საზღვრებისა და ფარგლებისაგან, რომლებიც აქვთ საგნებს. და, იქ, სადაც არ არის ფარგლები, ე.ი. ღმერთში, სისრულე აბსოლუტურად უსაზღვროა. 42. აქედან გამომდინარეობს აგრეთვე, რომ ქმნილებებს თავისი სისრულე აქვთ ღმერთის გავლენისაგან, მაგრამ თავისი უსრულობანი (ნაკლულოვანებანი) მათ აქვთ საკუთარი ბუნებისაგან, რომელსაც არ შეუძლია იყოს უსაზღვრო. ვინაიდან სწორედ ამით არიან ისინი ღმერთისაგან განსხვავებული. ქმნილებათა ეს ბუნებრივი უსრულობა მოჩანს სხეულთა ბუნებრივს ინერციაში. 43. ჭეშმარიტია აგრეთვე, რომ ღმერთი არის არა მხოლოდ წყარო არსებათა (existences), რამდენადაც ესენი ნამდვილად არიან რეალური, არამედ კიდევ წყარო არსთა (essences), ან ამისა, რაც შესაძლებლობაში არის რეალური. ეს იმიტომ არის, რომ გაგება, რომელიც აქვს ღმერთს, არის არე მარადიულ ჭეშმარიტებათა ან იმ იდეათა, რომელთაგანაც დამოკიდებული არიან მრავალი ჭეშმარიტებანი, და ღმერთის გარეშე შესაძლებლობებში არაფერი არ იქნებოდა ნამდვილი (რეალური), არამც თუ როგორც არსებული, არამედ როგორც შესაძლებელიც. 44. ვინაიდან, თუ არსთა ან შესაძლებლობათა ან მარადიულ ჭეშმარიტებათა შორის არის სინამდვილე, ფრიად აუცილებელია, რომ ეს სინამდვილე იყოს დაფუძნებული რაღაც არსებულსა ან აქტუალურში და, მაშასადამე, იმ აუცილებელი არსების (être) არსებობაში (existence), რომელშიაც არსი (essence) შეიცავს არსებობას (existence), ან რომელშიაც ნამდვილი (actuel) ყოფნისათვის საკმარისია შესაძლებელი ყოფნა. 45. ამრიგად მხოლოდ ღმერთს ან აუცილებელს არსებას აქვს ის უპირატესობა, რომ აუცილებელია, რათა ის არსებობდეს, თუ კი ის არის შესაძლებელი: და რადგანაც არაფერს არ შეუძლია დააბრკოლოს იმის შესაძლებლობა, რაც არ შეიცავს არავითარ საზღვრებს, არავითარს უარყოფას და, მაშასადამე, არავითარ წინააღმდეგობას, - მხოლოდ ეს არის საკმარისი. რათა ღმერთის არსებობა შევიცნოთ a priori: ჩვენ დავამტკიცეთ ეს უკვე მარადიულ ჭეშმარიტებათა სინამდვილითაც. მაგრამ ჩვენ ეხლა დავამტკიცეთ ეს აგრეთვე a posteriori იმით, რომ არსებობენ შემთხვევითი არსებანი, რომელთაც შეუძლიათ თავისი უკანასკნელი ან საკმაო საფუძველი ჰქონდეთ მხოლოდ აუცილებელს არსებაში, რომლის არსებობის საფუძველი თვითონ მასშია. 46. მაგრამ სრულიად არ უნდა ზოგიერთების კვალდაკვალ წარმოვიდგინოთ, რომ მარადიული ჭეშმარიტებანი, რაკი ისინი ღმერთისაგან არიან დამოკიდებული, თვითნებური (arbitraire) არიან და ღმერთის ნებისაგან არიან დამოკიდებული, როგორც ამას, ვგონებ, დეკარტი ფიქრობდა და შემდეგ ბ. პუარე. ეს მართალია მხოლოდ შემთხვევითი ჭეშმარიტებების შესახებ, რომელთა პრინციპია შესაფერისობა (convenance) ან უკეთესის არჩევა, იმ დროს როდესაც აუცილებელი ჭეშმარიტებანი დამოკიდებული არიან ღმერთის გონებისაგან (entendement) მხოლოდ და მისი შინაგანი საგანი არიან. 47. ამრიგად მხოლოდ ღმერთი არის პირველყოფილი (primitive) ერთობა და დასაწყისი მარტივი სუბსტანცია. მისი ნაყოფი არიან ყველა შექმნილი ან ნაწარმოები მონადები. რომელნიც მომენტიდან მომენტამდე იბადებიან ასე ვთქვათ ღვთაების განუწყვეტელ გაელვებათაგან და რომელნიც განსაზღვრული არიან ქმნილის მიმღეობით, ვინაიდან ქმნილის არსებითი ნიშანი განსაზღვრული იყოს. 48. ღმერთში თავსდება ძლიერება, რომელიც არის ყველაფრის წყარო, შემდეგ - ცოდნა, რომელიც შეიცავს იდეათა ყველა კერძო სახეებს (le détail) და ბოლოს - ნება, რომელიც ჰქმნის ცვლილებებს ან ნაყოფებს უკეთესის პრინციპის თანახმად. და ეს შეეფერება სწორედ იმას, რაც შექმნილ მონადებში არის ქვემდებარე ან საძირკველი, წარმოდგენის უნარი და მისწრაფების უნარი. ოღონდ ღმერთში ეს ატრიბუტი აბსოლუტურად უსაზღვროა ან სრულია, ხოლო შექმნილ მონადებში ან ენტელეხიებში ან perfectihabium- ებში (ასე თარგმნიდა ენტელეხია სიტყვას ერმოლოზ ბარბაროსი) ისინი ღვთაებრივი ატრიბუტების მხოლოდ მიბაძვაა იმ ზომით, რამდენიც არის მონადაში სისრულე. 49. ქმნილების შესახებ, რამდენადაც მას აქვს სისრულე, იტყვიან, რომ ის მოქმედობს (agir) სხვაზე, რამდენადაც კი ის უსრულოა, იტყვიან, რომ ის ვნებას განიცდის (pâtir) სხვისაგან. ამრიგად მონადას მიაწერენ მოქმედებას (action), რამდენადაც მას აქვს გარკვეული პერცეპციები, - და ვნებას (passion), რამდენადაც მას აქვს ბუნდოვანი (confuses) პერცეპციები. 50. და ერთი ქმნილება იმით არის მეორეზედ უფრო სრული, რომ მასში იპოვება ის, რაც გამოსაყენებია იმის a priori ასახსნელად, რაც მეორე ქმნილებაში ხდება, და სწორედ ამის გამო იტყვიან ხოლმე, რომ ის მოქმედობს მეორეზე. 51. მაგრამ მარტივ სუბსტანციათა შორის არის მხოლოდ იდეალური გავლენა ერთი სუბსტანციისა მეორეზე - გავლენა, რომელსაც შეუძლია თავისი შედეგი ჰქონდეს მხოლოდ ღმერთი ჩარევის მეოხებით, რამდენადაც ღმერთის იდეათა არეში ყოველი მონადა საბუთიანად მოითხოვს, რომ ღმერთს ისიც ყავდეს მხედველობაში მიღებული, როდესაც სხვა მონადებს აწესრიგებს საგანათა დასაბამიდან. მხოლოდ ამ საშუალებით შეიძლება ერთს მონადას ჰქონდეს დამოკიდებულება მეორესთან, რადგანაც შექმნილ მონადას არ შეუძლია ფიზიკური გავლენა ექნეს მეორე მონადის შინაგან ყოფაზე. 52. აქედან გამომდინარეობს, რომ ქმნილთა შორის მოქმედებანი და ვნებანი საურთიერთოა. ვინაიდან ღმერთი, როდესაც ის ადარებს ორ მარტივს სუბსტანციას, პოულობს თითოეულში საბუთებს, რომლებიც ავალებენ მას (l'obligent) შეაწყოს ერთტან მეორე, და, მაშასადამე, რაც ერთი თვალსაზრისით მოქმედია (აქტიურია), სხვა თვალსაზრისით არის ვნებიანი (პასსივური): მოქმედია იმდენად, რამდენადაც ის, რაც მასში გარკვეულად შეიცნობა, გამოიყენება იმის საბუთის მოსაპოვებლად, რაც მეორეში ხდება; ხოლო ვნებიანია (პასივურია) იმდენად, რამდენადაც იმის საბუთი, რაც მასში ხდება, იპოვება იმაში, რაც გარკვეულად შეიცნობა მეორეში. 53. ვინაიდან კი ღმერთის იდეებში არის უსაზღვრო რიცხვი შესაძლებელ მსოფლიოთა და ამათგან შეუძლია არსებობა მხოლოდ ერთს, საჭიროა, რომ ღმერთის არჩევანს ჰქონდეს საკმაო საბუთი, რომელიც ამოარჩევინებს მას უმალ ერთს მსოფლიოს, ვიდრე მეორეს. 54. და ეს საბუთი შესაძლებელია იმყოფებოდეს მხოლოდ შესაფერისობაში, სისრულის იმ ხარისხებში, რომლებსაც ეს მსოფლიონი შეიცავენ, რადგანაც თითოეულ შესაძლებელ მსოფლიოს აქვს იმდენი უფლება არსებობაზე, რამდენ სისრულესაც ის მოიცავს. 55. და სწორედ ეს არის მიზეზი უკეთესის არსებობისა; უკეთესს შეაცნობინებს ღმერთს სიბრძნე, აარჩევინებს მას მისი სიკეთე და წარმოაშობინებს მას მისი ძლიერება. 56. ყველა შექმნილ საგანთა ეს კავშირი ან შეწყობა თითოეულ საგანთან და თითოეული საგნის კავშირი ყველა დანარჩენებთან იწვევს იმას, რომ თითოეულ მარტივ სუბსტანციას აქვს მიმართებანი, რომელნიც ყველა დანარჩენ სუბსტანციებს გამოხატავენ, და ეს მარტივი სუბსტანციაც, მაშასადამე, არის მსოფლიოს მარადიული ცოცხალი სარკე. 57. და როგორც ერთი და იგივე ქალაქი, სხვადასხვა მხრიდან დანახული, მოჩანს სხვადასხვანაირად და თითქო პერსპექტიულად გამრავლებულად, სწორედ ასე, მარტივ სუბსტანციათა უბოლო რიცხვის გამო, თითქო ამდენივე სხვადასხვა მსოფლიოებისა, რომლებიც მაინც, თითოეული მონადის თვალთახედვის სხვადასხვაობის თანახმად, მხოლოდ ერთი მსოფლიოს პერსპექტივებია. 58. და ეს არის საშუალება იმდენი სხვადასხვაობის მიღებისათვის, რამდენიც კი შესაძლებელია, - ოღჴნდ უდიდესი წესრიგით, რომელიც შეიძლება, ე.ი. ეს არის საშუალება იმდენი სისრული მისაღებად, რამდენიც კი შესაძლოა. 59. ამრიგად, მხოლოდ ეს ჰიპოთეზა (რომლის შესახებ ვბედავ ვთქვა, რომ ის დამტკიცებულია) ცხად ჰყოფს, ისე როგორც საჭიროა, ღმერთის სიდიადეს. ეს სცნო სწორედ ბ. ბელმა, როდესაც მან თავის ლექსიკონში (Rorarius-სიტყვის განმარტება) გამოსთქვა ამის შესახებ შენიშვნები, სადაც ის იძულებული ხდება აღიაროს, რომ მე მივაწერ ღმერთს ძალიან ბევრს და იმაზე მეტს, რაც შესაძლებელია. მაგრამ ბ. ბელმა ვერ მოიყვანა ვერც ერთი საბუთი, თუ რატომ არის შეუძლებელი ეს მსოფლიო ჰარმონია, რომლის გამო ყოველი სუბსტანცია ზუსტად გამოხატავს ყველა დანარჩენებს იმ მიმართებათა საშუალებით, რომელნიც აქვს მას. 60. ამის გარდა, იმაში რაც მე ეხლა მოვიყვანე, ჩვენ ვხედავთ იმის აპრიორულს საბუთებს, თუ რატომ არ შეუძლიათ საგნებს სხვანაირად იყვნენ: არ შეუძლიათ იმიტომ, რომ ღმერთს, როდესაც ის აწესრიგებდა მთელს, მხედველობაში ყავდა მიღებული, თითოეული ნაწილი და განსაკუთრებით თითოეული მონადა, რომელსაც წარმოდგენითი (représentative) ბუნება აქვს და რომელსაც ვერაფერი ვერ დაუდებდა იმის ზღვარს, რომ მას საგანთა მხოლოდ ერთი ნაწილი წარმოედგინა, თუმცა, მართალია, ეს წარმოდგენა ბუნდოვანია მთელი მსოფლიოს წვრილმანების შესახებ და მას შეუძლია გარკვეული იყოს საგანთა მხოლოდ მცირე ნაწილის შესახებ, ე.ი. იმ საგანთა შესახებ, რომლებიც ან ყველაზედ უფრო ახლობელი არიან, ან ყველაზე უფრო დიდი არიან თითოეული მონადის მიმართ; წინააღმდეგ შემთხვევაში, თითოეული მონადა იქნებოდა ღვთაებრივი. არა შემეცნების საგანში, არამედ საგნის შემეცნების სახეობაში (modification) არიან მონადები განსაზღვრული. ყველა მონადები მიმართული არიან უსაზღვროსაკენ, მაგრამ განსაზღვრული არიან და განსხვავდებიან ისინი გარკვეულ პერცეპციათა ხარისხებით. 61. რთული სუბსტანციებიც შეესატყვისებიან ამაში მარტივებს. რაგნაც ყველაფერი სავსეა (რაც მთელს ნივთიერებას შეკრულად აქცევს) და რადგანაც სავსეში ყოველი მოძრაობა გავლენას ახდენს დაშორებულ სხეულზე (იმისდა მიხედვით, თუ რა ზომაზე არიან ისინი დაშორებული, ასე რომ თითოეული სხეული განიცდის არა მხოლოდ იმ სხეულების გავლენას, რომლებიც მას უშუალოდ ეხებიან, აგრეთვე არა მხოლოდ იმას, რაც ამ სხეულებს შეემთხვევა ხოლმე, - არამედ ამ სხეულების საშუალებით ის განიცდის იმათაც, რომლებიც ეხებიან ამ უკანასკნელებს) - ამიტომ აუცილებელია, რომ ეს ურთიერთობა ვრცელდებოდეს ყოველს მანძილზე, როგორც არ უნდა იყოს ის. მაშასადამე, ყოველი სხეული განიცდის ყველაფერს, რაც კი მსოფლიოში ხდება. ამრიგად იმას, ვინც ყველაფერს ხედავს, შეეძლო თითოეულ სხეულში ამოეკითხა, თუ რა ხდება ყოველგან, და ისიც კი, თუ რა მომხდარა ან რა მოხდება, და შეემჩნია მის წინაშე მყოფში ის, რაც დაშორებულია როგორც დროში, ისე სივრცეში; σύμπνοια πάντα - იტყოდა ხოლმე ჰიპოკრატე. მაგრამ სულს შეუძლია საკუთარ თავში ამოიკითხოს მხოლოდ ის, რაც იქ გარკვეულად არის წარმოდგენილი; მას არ შეუძლია ერთი დაკვრით გაშალოს თავისი ნაკეცები, რადგან ესენი უსაზღვროში იკარგებიან. 62. ამრიგად, თუმცა თვითეული შექმნილი მონადა მთელს მსოფლიოს წარმოადგენს, მაგრამ უფრო გარკვეულად ის წარმოადგენს იმ სხეულს, რომელიც დაკავშირებულია მასთან განსაკუთრებულად და რომლის ენტელეხიაც არის ის; და რადგანაც ეს სხეული გამოხატავს მთელს მსოფლიოს, იმის გამო, რომ მთელი მატერია სავსეში შეკრულია, სულიც მთელს მსოფლიოს წარმოადგენს, რადგანაც ის წარმოადგენს სხეულს, რომელიც მასთან განსაკუთრებულად არის დაკავშირებული. 63. სხეული ეკუთვნის მონადა, რომელიც არის მისი ენტელეხია ან და მისი სული. ენტელეხიასთან ერთად სხეული შეადგენს იმას, რასაც შეიძლება ეწოდოს ცოცხალი არსება (vivant), ხოლო სულთან ერთად ის შეადგენს იმას, რასაც ეწოდება ცხოველი (animal). ცოცხალი არსების სხეული ან ცხოველის სხეული არის ყოველთვის ორგანული; მართლაც, რაკი ყოველი მონადა არის თავისებური სარკე მსოფლიოსი, მსოფლიო კი მოწესრიგებულია სრული წესით, ამიტომ აუცილებელია, რომ იყოს წესი წარმოდგენებშიც, ე.ი. სულის პერცეპციებში, და, მაშასადამე, სხეულშიც, რომლის თანახმად არის იქ მსოფლიოს წარმოდგენილი. 64. ამრიგად თითოეული ცოცხალი არსების ორგანული სხეული არის ღვთაებრივი მანქანის ან ბუნებრივი ავტომატის სახე, რომელიც ხელოვნურ ავტომატს სჯობს უსაზღვროდ, იმიტომ რომ ადამიანის ხელოვნებით გაკეთებული მანქანა არ არის მანქანა თითოეულ თავის ნაწილში: მაგალითად, ყვითელი სპილენძის ბორბლის კბილს არ აქვს ნაწილები, რომლებიც ჩვენთვის უკვე არ არიან რამე ხელოვნური და არაფერს ისეთს არ შეიცავენ, რაც მანქანის მაჩვენებელია იმ მოხმარების თავლსაზრისით, რომლისათვისაც დანიშნული იყო ბორბალი. მაგრამ ბუნების მანქანები ან ცოცხალი სხეულები მანქანა არიან თავის უსაზღვროდ მცირე ნაწილებშიც კი. სწორედ ეს ქმნის განსხვავებას ბუნებასა და ხელოვნებას შორის, ე.ი. ღვთაებრივ ხელოვნებასა და ჩვენს ხელოვნებას შორის. 65. ეს ღვთაებრივი და უსაზღვროდ სასწაულებრივი ხელოვნება ბუნების შემქმნელს იმიტომ შეეძლო მოევლინებია, რომ ნივთიერების თითოეული ნაკვეთი არამც თუ უსაზღვროდ განყოფადია (divisible), როგორც ამას ანტიკური მოაზროვნეებიც აღიარებენ, არამედ ის კიდევ აქტუალურადაც გაყოფილია უსაზღვროდ და ყოველი ნაწილი შეიცავს ახალ ნაწილებს, რომელთაგან თითოეულს აქვს საკუთარი მოძრაობა: სხვანაირად შეუძლებელი იქნებოდა, რომ ნივთიერების ყოველს ნაკვეთს მსოფლიო გამოეხატა. 66. აქედან ჩანს, რომ ნივთიერების უმცირეს ნაწილში არის ქმნილებათა, ცოცხალ არსებათა, ცხოველთა, ენტელეხიათა და სულთა სამყარო. 67. ნივთიერების ყოველი ნაკვეთი შეიძლება იქნეს გაგებული, როგორც მცენარეებით სავსე ბაღი ან როგორც თევზებით სავსე ტბა. მაგრამ თითოეული შტო ამ მცენარისა, თითოეული ასო ამ ცხოველისა, თითოეული წვეთი ამ სითხისა არის ასეთივე ბაღი და ასეთივე ტბა. 68. და თუმცა ამ ბაღის მცენარეთა შორის მოქცეული მიწა და ჰაერი ან ამ ტბის თევზებს შორის მოქცეული წყალი არ არიან არც მცენარე და არც თევზი, ამგრამ ისინი მაინც შეიცავენ კიდევ ამათ, ოღონდ ძალიან ხშირად ჩვენთვის უკვე შეუმჩნეველი სიდიდის მქონეებს. 69. ამრიგად მსოფლიოში არაფერია დაუმუშავებელი (inculte), უნაყოფო, მკვდარი. არავითარი ქაოსი და არევ-დარევა აქ არ არსებობს, თუ არა მოჩვენებაში მხოლოდ. დაახლოებით ასე გვეჩვენება ჩვენ ტბა, რომელშიაც ჩვენ შორიდან შევნიშნავდით მხოლოდ გაურკვეველ მოძრაობას და თევზების, ასე ვთქვათ, გვრემას (grouillement), მაგრამ თვითონ თევზებს კი ვერ გავარჩევდით. 70. აქედან ჩანს, რომ თითოეულ ცოცხალ სხეულს აქვს უმფროსი (dominante) ენტელეხია, რომელიც ცხოველში არის სული: მაგრამ ამ ცოცხალი სხეულის ასოები ავსებულია სხვა ცოცხალი არსებებით, მცენარეებით, ცხოველებით, რომელთა შორის თვითეულს აქვს კიდევ თავისი ენტელეხია ან თავისი მბრძანებელი (მთავარი, უმფროსი, dominante) სული. 71. მაგრამ ზოგიერთების კვალად, რომლებმაც ცუდად გაიგეს ჩემი აზრი, სრულიად არ უნდა ვიფიქროთ, რომ თვითეულ სულს აქვს თავისი საკუთარი მასსა ან ნაკვეთი ნივთიერებისა, რომელიც სამუდამოდ მასთან იყოს დაკავშირებული, და რომ მას ყავს, მაშასადამე, დაბალი ხარისხის სხვა ცოცხალი არსებები, რომლებიც მისი სამუდამო მსახურებისათვის არიან დანიშნული. ვინაიდან ყველა სხეულები, მდინარეების მსგავსად, მარადიულს დინებაში იმყოფებიან და ნაწილები განუწყვეტლივ შედიან იქ და გადიან იქიდან. 72. ამრიგად, სული იცვლის ტანს მხოლოდ ცოტ-ცოტად და თანდათან, ისე, რომ არასოდეს არ კარგავს ის უცბად ყველა თავის ორგანოს; და ცხოველებში ხშირია მეტამორფოზა, მაგრამ არასოდეს არ ხდება მეტემფსიქოზი, და არც სულების გადასახლება (transmigration); არა უმეტეს არსებობენ სხეულისაგან სრულიად გამოყოფილი სულები და არც უსხეული გენიოსები (genies). 73. სწორედ ეს არის იმის საფუძველი, რომ არასოდეს არ ხდება არც სრული დაბადება და არც სრული სიკვდილი (ამ სიტყვების ზუსტი მნიშვნელობით), რომელიც სულის განცალკევებაში გამოიხატება. და ის, რასაც ჩვენ დაბადებას ვუწოდებთ, არის გაშლა- განვითარება (developpement) და გაზრდა-გადიდება (accroissement) და ის, რასაც ჩვენ სიკვდილს ვუწოდებთ, არის შეკვეცა და შემცირება. 74. ფილოსოფოსნი ძალიან დაბრკოლებულნი იყვნენ საკითხით ფორმათა, ენტელეხიათა და სულთა წარმოშობისათვის. მაგრამ დღეს, როდესაც მცენარეთა, მწერთა და ცხოველთა შესახებ წარმოებულ ზუსტ გამოკვლევათა საშუალებით შენიშნეს, რომ ბუნების ორგანული სხეულები არასოდეს არ ჩნდებიან ქაოსიდან ან მტვრად ქცეულთაგან (putréfaction), არამედ ჩნდებიან ყოველთვის თესლებიდან, რომლებშიც უეჭველად იყო რაღაც წინადასახულობა (préformation), - გადასწყვიტეს, რომ ჩასახვაზე არსებობდა არამც თუ ორგანული სხეული მხოლოდ, არამედ სულიც ამ სხეულში, ერთი სიტყვით - არსებობდა მთელი მცხოველი, და ჩასახვის საშუალებით ეს ცხოველი განწყობილი შეიქნა დიდი გარდაქმნისათვის (transformation), რათა სხვა სახის ცხოველად ქცეულიყო. მსგავსი რამ შესამჩნევია დაბადების გარეშედაც, მაგალითად, როდესაც ჭიები იქცევიან ბუზებად და მატლები პეპლებად. 75. ცხოველებს, რომელთა შორის ზოგიერთები იქცევიან ჩასახვის საშუალებით ძალიან დიდ ცხოველებად, შეიძლება ეწოდოს თესლოვანი (spermatiques). მაგრამ ამათ შორის ისინი, რომელნიც თავისი სახის ფარგლებში რჩებიან, ე.ი. უმრავლესობა, იბადებიან, მრავლდებიან და იღუპებიან, როგორც ემართება ეს დიდს ცხოველს, და მხოლოდ რჩეულთა მცირე რიცხვი გადადის უფრო დიდს სარბიელზე. 76. მაგრამ ეს იქნებოდა ჭეშმარიტების მხოლოდ ნახევარი. ამიტომ მე გადავწყვიტე: თუ ცხოველი არასოდეს არ იწყებს არსებობას ბუნებრივად, არაუმეტესად დაასრულებს ის არსებობას ბუნებრივად, და არ იქნება არამც თუ სრული დაბადება, არამედ სრული დაშლა (destruction) და სიკვდილიც, ამ სიტყვის ზუსტი მნიშვნელობით. და ეს a posteriori ნაწარმოები და ცდებისაგან ამოწვდილი მსჯელობები (raisonnements) სრულიად ეთანხმებიან ჩემს მთავარ დებულებებს, რომლებიც გამოყვანილი არიან a priori, როგორც ეს იყო ზემოთ. 77. ამრიგად შეიძლება ითქვას, რომ მხოლოდ სული (დაუშლელი მსოფლიოს სარკე) კი არ არის დაუშლელი (indestuctible), არამედ დაუშლელია კიდევ თვით ცხოველიც, თუმცა ხშირად მისი მანქანა ნაწილ-ნაწილად იღუპება და სტოვებს ან იღებს ორგანულ ქერქებს. 78. ამ დებულებებმა მომცეს საშუალება ამეხსნა ბუნებრივად სულისა და ორგანული სხეულის ერთობა ან, უკეთ, თანხმობა. სული ექვემდებარება თავის საკუთარ კანონებს, აგრეთვე სხეულიც - თავის საკუთარს. და ისინი ეთანხმებიან ერთმანეთს იმ ჰარმონიის ძალით, რომელიც წინასწარ დაწესებულია ყველა სუბსტანციათა შორის, ვინაიდან ყველა ეს სუბსტანციები ერთი და იმავე მსოფლიოს წარმომადგენლები არიან. 79. სულები მოქმედობენ მიზეზთა (causes finales) კანონების თანახმად: მიდრეკილებათა, მიზანთა და საშუალებათა მეოხებით. სხეულები მოქმედობენ გამომწვევ მიზეზთა (causes efficientes) ან მოძრაობათა კანონების თანახმად: და ეს ორი სამთავრო (გამომწვევ მიზეზთა სამთავრო და საბოლოო მიზეზთა სამთავრო) ჰარმონიაში იმყოფებიან ურთიერთთან. 80. დეკარტმა სცნო, რომ სულებს სრულიად არ შეუძლიათ სხეულებისათვის ძალის მიცემა, რადგან ნივთიერებაში მუდამ ძალის ერთი და იგივე რაოდენობაა. ოღონდ მან იფიქრა, რომ სულს შეუძლია შესცვალოს სხეულთა მიმართულება. მაგრამ ეს იმიტომ მოხდა, რომ დეკარტის დროს არ იცნობდნენ ბუნების იმ კანონს, რომელიც მოითხოვს მთლიანად იმავე მიმართულების დაცვასაც ნივთიერებაში. ეს რომ დეკარტს შეენიშნა, ის მიაგნებდა წინასწარ დეწესებული ჰარმონიის (harmonie préétablie) იმ სისტემას, რომელსაც მე ვაღიარებ. 81. ეს სისტემა ამყარებს, რომ სხეულები ისე მოქმედობენ, თითქო სულები სრულიადაც არ არსებულიყვნენ (რაც შეუძლებელია), და რომ სულები ისე მოქმედობენ, თითქო სხეულები სრულიად არ არსებულიყვნენ. ორთავენი კი ისე მოქმედობენ, თითქო ერთი გავლენას ახდენდეს მეორეზე. 82. რაც შეეხება გონებებს (esprits) ან გონიერ სულებს (âmes raisonnables), თუმცა, როგორც ეს ზევით ითქვა, მე ვფიქრობ, რომ არსებითად ერთი და იგივე ხდება ცოცხალ არსებებსა და ცხოველებში (სახელდობრ, ცოცხალი არსება და ცხოველი იწყებენ არსებობას მხოლოდ სამყაროსთან ერთად და არა უმალ აბოლოვებენ არსებობას, ვიდრე სამყარო) - მაგრამ გონიერ ცხოველებში არის მაინც ის თავისებურობა, რომ მათს სათესლე პატარა ცხოველებს, სანამ ისინი მხოლოდ ეს არიან, აქვთ მარტო ჩვეულებრივი ან მგრძნობელი (sensitives) სულები; ოღონდ, რა ჟამსაც, ასე ვთქვათ, რჩეულები მათ შორის აღწევენ ნამდვილი ჩასახვის საშუალებით ადამიანურ ბუნებას, მათი მგრძნობელი სულები მაღლდებიან გონების (raison) ხარისხამდის და გონიერ სულთა უპირატესობამდის. 83. სხვა განსხვავებათა შორის, რომელიც არის ჩვეულებრივ სულებსა და გონიერ სულებს შორის (ამ განსხვავებათა ნაწილი უკვე აღვნიშნე), იმყოფება კიდევ შემდეგი: სულები საზოგადოდ არიან ქმნილებათა სამყაროს ცოცხალი სარკეები ან ხატები, მაგრამ გონიერი სულები არიან გარდა ამისა, თვით ღვთაების, ე.ი. ბუნების შემოქმედის, ხატები და მათ აქვთ უნარი მსოფლიოს სისტემა შეიცნონ და ამ სისტემის რომელიმე საგანს მიბაძონს არქიტექტიკული ნიმუშებით, ვინაიდან თითოეული გონიერი სული თითქო ღვთაებაა თავის კუთხეში. 84. სწორედ ეს არის იმის მიზეზი, რომ გონიერ სულებს მინიჭებული აქვთ უნარი საზოგადოების დამახასიათებელი ურთიერთობა ჰქონდეთ ღმერთთან, და ღმერთი არის მათ მიმართ არამც თუ მხოლოდ ის, რაც არის გემომგონებელი თავისი მანქანისათვის (და რაც არის იგივე ღმერთი დანარჩენ ქმნილებათა მიმართ), არამედ ღმერთი გონიერ სულთა მიმართ არის კიდევ ის, რაც არის მთავარი თავისი ქვეშევრდომთათვის და თვით მამა თავისი ბავშვებისათვის. 85. აქედან ადვილია იმ დასკვნის გამოყვანა, რომ ყველა გონიერ სხეულის კრებული უნდა შეადგენდეს ღმერთის სამთავროს (la cité de Dieu), ე.ი. უუსრულეს სახელმწიფოს, რომელიც კი შესაძლებელია უუსრულეს ხელმწიფის მმართველობის ქვეშ. 86. ღმერთის ეს სამთავრო, ეს ჭეშმარიტად მსოფლიო მონარქია, არის ზნეობრივი სამყარო ბუნებრივს სამყაროში; ღმერთის სხვა ქმნილებათა შორის ის არის ყველაზედ უზენაესი და ყველაზედ უფრო ღვთაებრივი, და სწორედ მასში შედგება ჭეშმარიტად ღმერთის დიდება (gloire), ვინაიდან უკანასკნელი არ იქნებოდა, რომ ღმერთის სიდიადე და სიკეთე არ ყოფილიყვნენ ცნობილი და უაღრესად მოწონებული გონიერ სულთა მიერ: სწორედ ამ ღვთაებრივ სამთავროს მიმართ აქვს ღმერთს სიკეთე, მისი სიბრძნე და ძლიერება კი ყოველგან იჩენენ თავს. 87. როგორც ზევით აღმოვაჩინეთ ჩვენ სრული ჰარმონია ორს ბუნებრივ სამეფოს შორის, გამომწვევ მიზეზთა სამეფოსა და საბოლოო მიზეზთა სამეფოს შორის, ისე აქაც უნდა აღვნიშნოთ მეორე ჰარმონია ბუნების ფუზიკურ სამეფოსა და მადლის (grâce) ზნეობრივ სამეფოს შორის, ე.ი. ღმერთსა, როგორც მსოფლიოს მანქანის აღმაშენებელსა, და ღმერთსა, როგორც გონიერ სულთა ღვთაებრივი სამთავროს ხელმწიფის შორის. 88. ამ ჰარმონიის ძალით, საგნებს მივყავართ მადლისაკენ თვითონ ბუნების გზებით, და ჩვენი ქვეყანა, მაგალითად, უნდა იქნეს დანგრეული და კვლავ აღდგენილი ბუნებრივი გზებით იმ მომენტებში, როდესაც ამას მოითხოვდეს იქნება გონიერ სულთა უზენაესი მმართველობა ზოგიერთების დასასჯელად და სხვების დასაჯილდოვებლად. 89. შეიძლება კიდევ ითქვას, რომ ღმერთი, როგორც აღმაშენებელი, ყველაფერში აკმაყოფილებს ღმერთს, როგორც კანონმდებელს; ამიტომ ბუნების წესისა და თვით საგანთა მექანიკური წყობის ძალით ცოდვები აუცილებლად ატარებენ თავის თავში საკუთარ სასჯელს, და ამნაირადვე, სხეულთა მიმართ მექანიკური გზებით იღებენ თავის ჯილდოს კეთილი საქციელნიც. თუმცა ეს არ შეიძლება და არც უნდა მაშინვე მოხდეს ყოველთვის. 90. დაბოლოს ამ სრული მმართველობის ქვეშ არ იქნება დაუჯილდოვებელი კეთილი საქციელი და დაუსჯელი ცუდი საქციელი, და ყველაფერი უნდა წარიმართოს კეთილთა სასიკეთოთ, ე.ი. იმათ სასიკეთოდ, რომლებიც ამ დიდ სახელმწიფოში სრულიად არ არიან უკმაყოფილონი, რომლებიც თავისი მოვალეობის შესრულების შემდეგ ანდობენ თავს განგებას (Providence), რომლებიც სიყვარულით ეკიდებიან და მიბაძავენ, როგორც ეს საჭიროა, ყოველივე სიკეთის შემქმნელს და ჭეშმარიტად წმინდა სიყვარულის ბუნების თანახმად, რომელიც მოითხოვს სიამოვნება ვინც გვიყვარს იმის ბედნიერებაში ვპოვოთ, სიხარულს განიცდიან მის სისრულეთა ცქერით. სწორედ ამის გამო მუშაობენ ბრძენი და სათნო პიროვნებანი ყველა იმაზე, რაც, საფიქრებელია, შეეფერება პრეზუმტივულს ან წინასწარს ღვთაებრივ ნებას, და კმაყოფილი არიან ამასობაში იმით, რასაც ღმერთი ნამდვილად (effectivement) მოავლენს თავისი საიდუმლო, თანამდევარი და გადამწყვეტი ნებით, რადგანაც ეს პიროვნებანი სცნობენ შემდეგ გარემოებას: რომ ჩვენ შეგვეძლოს მსოფლიო წყობის საკმაო გაგება, შევნიშნავდით, რომ ის აჭარბებს უუბრძენესთა ყველა სურვილებს და რომ შეუძლებელია მისი ქცევა იმაზე უკეთსად, ვიდრე არის ის, არამც თუ საზოგადოდ მთელის მიმართ, არამედ კერძოდ თვითონ ჩვენს მიმართაც, თუ ჩვენ როგორც საჭიროა ისე გვიყვარს ყოვლის შემოქმედი, ე.ი. გვიყვარს არა მხოლოდ როგორც ჩვენი არსების აღმაშენებელი და საწყისი მიზეზი, არამედ აგრეთვე როგორც ჩვენი უფალი და საბოლოო მიზანი, რომელიც უნდა ჩვენი ნების მთელს მიზანს შეადგენდეს და რომელსაც მხოლოდ შეუძლია ჩვენი ბედნიერება შეადგინოს. თარგმნა ს. დანელია …
- დაამატა ლაშა to ფილოსოფია at 8:55pm on მარტი 7, 2015
- თემა: შემთხვევის შესწავლა
- 984: 72). ეს არის „კონკრეტული მაგალითის მოქმედებაში შესწავლა“ (Adelman et al. 1980). ერთი შემთხვევა შემოსაზღვრული სისტემაა, მაგალითად, ბავშვი, ჯგუფი, კლასი, სკოლა, თემი. ის რეალურ გარემოში, რეალური ადამიანების უნიკალურ მაგალითს იძლევა, რომელიც მკითხველს იდეებისა და მოსაზრებების უკეთ გაგების საშუალებას აძლევს, ვიდრე აბსტრაქტული თეორიების ან პრინციპების უბრალოდ მიწოდება. ფაქტობრივად, შემთხვევის შესწავლის საშუალებით მკითხველმა შეიძლება გაიგოს, როგორ ერგება ერთმანეთს იდეები და აბსტრაქტული პრინციპები (Watt 1984: 72 – 3). შემთხვევის შესწავლას ისეთ სიტუაციებში შეუძლია წვდომა, რომლებიც ყოველთვის არ ექვემდებარება რაოდენობრივ ანალიზს. როგორც რობსონი (2002: 183) შენიშნავს, შემთხვევის შესწავლა ახდენს ანალიტურ და არა - სტატისტიკურ განზოგადებას, ანუ, მისი გამოყენებით იქმნება თეორია, რომელიც მკვლევრებს სხვა მსგავსი შემთხვევების, ფენომენების ან სიტუაციების გაგებაში გაუწევს დახმარებას. შემთხვევის შესწავლაში შესაძლებელია მიზეზისა და შედეგის დადგენა. ფაქტობრივად, მისი ერთ-ერთი ძლიერი მხარეა შედეგებზე რეალურ კონტექსტში დაკვირვება და აღიარება. ხოლო კონტექსტი, როგორც მიზეზების, ისე შედეგების მძლავრი დეტერმინანტია. როგორც ნისბეტი და ვატი (1984: 78) აღნიშნავენს, მთლიანი გაცილებით მეტია, ვიდრე მისი ნაწილების ჯამი. სტურმენი (Sturman 1999: 103) ამტკიცებს, რომ შემთხვევის შესწავლის გამორჩეული მახასიათებელი ისაა, რომ ადამიანთა სისტემები მთლიანობით, ანუ ინტეგრირებულობით ხასიათდებიან, ნიშნების თავისუფალ კავშირს არ წარმოადგენენ და ეს მთლიანობა სიღრმისეულ შესწავლას საჭიროებს. გარდა ამისა, კონტექსტები უნიკალური და დანამიკურია, შესაბამისად, შემთხვევის შესწავლა მოვლენების რთული დინამიკური და განვითარებადი ურთიერთქმედებების, ადამიანთა ურთიერთობებისა და სხვა ფაქტორების უნიკალურ, განუმეორებელ მაგალითს კიდეც იკვლევს და კიდეც - წარმოადგენს. ჰიჩკოკი და ჰაგისი (1995: 316) გამოთქვამენ მოსაზრებას, რომ შემთხვევის შესწავლა ნაკლებად გამოირჩევა იმ მეთოდოლოგიებით, რომელსაც ის იყენებს, სამაგიეროდ, მეტად გამოირჩევა კვლევის სუბიექტით/ობიექტით (თუმცა, როგორც ქვემოთ მივუთითებთ, ხშირია შემთხვევის შესწავლისა და ინტერპრეტაციული მეთოდოლოგიების თანხვედრა). ჰიჩკოკი და ჰაგისი (1995: 322), ასევე, თვლიან, რომ შემთხვევის შესწავლის მიდგომა განსაკუთრებით ღირებულია, როდესაც მკვლევარი ნაკლებად აკონტროლებს მიმდინარე მოვლენებს. მათ მიაჩნიათ, რომ შემთხვევის შესწავლა შემდეგი ნიშნებით გამოირჩევა: დაინტერესებულია შემთხვევასთან დაკავშირებული მოვლენების მრავალფეროვანი და ხატოვანი აღწერით; ქრონოლოგიურად მოგვითხრობს შემთხვევასთან დაკავშირებული მოვლენების შესახებ; შერწყმულად გადმოსცემს მოვლენების აღწერასა და ანალიზის; ყურადღებას ამახვილებს ცალკეულ აქტორებზე, ან აქტორთა ჯგუფებზე და მოვლენების მათეული აღქმის გაგებას ცდილობს; გამოკვეთს შემთხვევასთან დაკავშირებულ კონკრეტულ მოვლენებს; მკვლევარი მთლიანად ჩართულია შემთხვევაში; ანგარიშის წერისას შემთხვევის მრავალფეროვნების, სიმდიდრის გადმოცემას ცდილობენ. შემთხვევის შესწავლა ხორცილედება დროით, გეოგრაფიულ, ორგანიზაციულ, ინსტიტუციურ და სხვა კონტექსტებში, რომელიც მის ირგვლივ საზღვრების დაწესების საშუალებას იძლევა. მათი განსაზღვრა შესაძლებელია მათში ჩართული ადამიანებისა და ჯგუფების მახასიათებლებზე მითითებით და, ასევე, მონაწილეთა როლებისა და ფუნქციების მეშვეობით (Hitchkock and Hughes 1995: 319). შემთხვევის შესწავლას: ექნება დროის მახასიათებლები, რომლებიც მისი ბუნების განსაზღვრაში დაგვეხმარება; აქვს გეოგრაფიული პარამეტრები, რომლებიც მისი განსაზღვრის საშუალებას გვაძლევს; ექნება საზღვრები, რომელიც მისი განსაზღვრის საშუალებას მოგვცემს; განვსაზღვრავთ ინდივიდით, რომელიც დროის კონკრეტულ მომენტში კონკრეტულ კონტექსტში იმყოფება; განვსაზღვრავთ ჯგუფის მახასიათებლებით; განვსაზღვრავთ როლით ან ფუნქციით; შეიძლება ფორმა მისცეს ორგანიზაციულმა ან ინსტიტუციურმა გარემოებებმა. შემთხვევის შესწავლა ცდილობს აღწეროს, „როგორია“ კონკრეტულ მოცემულ სიტუაციაში ყოფნა, როგორია ახლოდან დანახული რეალობა, ვრცლად გადმოგვცეს (Girtz 1973ბ) მონაწილეების კონკრეტულ სიტუაციასთან დაკავშირებული რეალური გამოცდილება, აზრები და გრძნობები. მასში შემთხვევაზე ან ფენომენზე მისსავე რეალურ კონტექსტში დაკვირვება მოიაზრება და, ჩვეულებრივ, მრავალგვარი მონაცემი გამოიყენება (Robson 2002: 178). ეს არის აღწერითი და დეტალური მეთოდი, რომელსაც ვიწრო ფოკუსი აქვს და სუბიექტური და ობიექტური მონაცემების კომბინირებას ახდენს (Dyer 1995: 48 – 9). შემთხვევის შესწავლაში მნიშვნელოვანია, რომ მოვლენები და სიტუაციები თავად ლაპარაკობდნენ საკუთარი თავის შესახებ და არ ხდება მათი ინტენსიური ინტერპრეტაცია და შეფასება. ამ თვალსაზრისით, შემთხვევის შესწავლა სატელევიოზიო დოკუმენტალისტიკას უახლოვდება. ეს არ ნიშნავს იმას, რომ შემთხვევის შესწავლა არასისტემური, ან მხოლოდ ილუსტრაციულია. მისთვის მონაცემები სისტემატურად და სკურპულოზურად გროვდება. ნისბეტი და ვატი (1984: 91) შემთხვევის შესწავლით დაკავებულ მკვლევრებს განსაკუთრებით ურჩევენ, რომ ერიდონ: ჟურნალისტობას: შემთხვევის ყველაზე თვალშისაცემი ნიშნების ამორჩევას და შედეგად - მთელი სურათის დარღვევას შედარებით სენსაციური ასპექტების გამოკვეთის ფასად; შერჩევით მოწოდებას: კონკრეტული დასკვნის ზურგის გამამაგრებელი მხოლოდ ერთი მტკიცებულების არჩევა და ამით მთლიანი შემთხვევის მცდარად ინტერპრეტირება; გამარტივებულ სტილს: დაბალი დონის და ბანალური ილუსტრაციების დონეზე დაშვება, რაც შორსაა სიღრმისეული, სკურპულოზური ანალიზისგან. აქ შეიძლება გავიხსენოთ სტეიკის (Stake 1978) ირონიული კომენტარი, რომ „ჩვენი ალბომები სავსეა მსხვილი კადრებითა და კიდევ მსხვილი კადრებით“ - ამით იმის თქმა უნდა, რომ ზოგიერთი შემთხვევის შესწავლა გამოირჩევა ტენდენციურობით, აზვიადებს დეტალებს და ამით აზარალებს ერთიან სურათს; პომპეზურობას: ელემენტარული დონის მონაცემებზე დაყრდნობით ან ენაწყლიანობით დასრულებული თეორიების გამოყვანის ან ფორმულირების მცდელობა; სირბილეს: რესპონდენტის მოსაზრებების უპირობოდ, კითხვის დაუსმელად მიღება ან შემთხვევის შესწავლის მხოლოდ იმ ასპექტების ამორჩევა, რომლებსაც ადამიანები დაეთანხმებიან და არა იმ ასპექტებისა, რომელთაც ისინი შეიძლება არ დაეთანხმონ. შემთხვევის შესწავლაზე დაყრდნობით შესაძლებელია თეორიული მოსაზრებების გამოთქმა, მაგრამ, კვლევის და ადამიანის შემსწავლელი მეცნიერებათა სხვა ფორმების მსგავსად, ამ მოსაზრებებს თვალსაჩინო ემპირიული საბუთები უნდა ამყარებდეს. ამისათვის შემთხვევის შესწავლაში განზოგადების საკითხის გარკვევაა საჭირო. განზოგადებამ შეიძლება სხავადასხვა ფორმა მიიღოს, მაგალითად: ერთი კონკრეტული მაგალითიდან იმ შემთხვევების კლასზე, რომელსაც ეს მაგალითი წარმოადგენს (მაგალითად, სკოლა, სადაც მხოლოდ ერთი სქესის ბავშვები სწავლობენ, შეიძლება შემთხვევის შესწავლის მაგალითი იყოს, რომელშიც სხვა ასეთივე სკოლების მნიშვნელოვანი თვისებები იკვეთება); ერთი ცალკეული შემთხვევის მახასიათებლებიდან კლასების ერთობლიობაზე, რომელთაც ასეთივე მახასიათებლები აქვთ; შემთხვევის ერთი ცალკეული მახასიათებლიდან სრულ შემთხვევის მახასიათებლებზე. საიმონი (1996) ამტკიცებს, რომ შემთხვევის შესწავლისას ექვსი პარადოქსი უნდა იქნას განხილული. მან უნდა: უარი თქვას დიქოტომიაზე სუბიექტური-ობიექტური და ყველა მონაწილე თანასწორად განიხილოს; დაინახოს და აღიაროს ის წვლილი, რომელიც განათლების ხედვის ახალ ფორმებში რეალურად კრეატულმა გამოცდილებამ შეიძლება შეიტანოს; ხედვის განსხვავებული გზები ცოდნის მიღების ახალ საშუალებებად მიიჩნიოს; შეძლოს შემოქმედთან მიახლოვება; გაითავისუფლოს გონება ტრადიციული ანალიზისგან; მიიღოს ეს პარადოქსები და ადამიანებისადმი ინტერესები ყველა სხვა ინტერესზე წინ დააყენოს. შემთხვევის შესწავლის რამდენიმე ტიპი არსებობს. ინი (Yin 1984) შედეგების მიხედვით სამ ასეთ ტიპს განასხვავებს: ძიებითი (როგორც პილოტური კვლევა სხვა კვლევებისთვის, ან კვლევის კითხვებისათვის), აღწერითი (თხრობითი ანგარიშები) და ახსნითი (თეორიების შემოწმება). ძიებითი შემთხვევის შესწავლა, როგორც პილოტური კვლევა, შეიძლება იმ ჰიპოთეზების ჩამოყალიბებისთვის იქნას გამოყენებული, რომლებიც უფრო ფართომასშტაბიანი გამოკითხვებით, ექსპერიმენტებით, ან სხვა ფორმის კვლევით მოწმდება. ადელმანი და მისი კოლეგები (1980) გვაფრთხილებენ, რომ მხოლოდ შემთხვევის შესწავლა არ უნდა გამოვიყენოთ სხვა კვლევის, მაგალითად, ექსპერიმენტის ან გამოკითხვის წინასწარ კვლევად, თუმცა, შემთხვევის შესწავლა თავისთავად არის კვლევის მნიშვნელოვანი და ლეგიტიმური მეთოდი. ინის კლასიფიკაცია თანხვდება მერიამის (Merriam 1988) კლასიფიკაციას, რომელიც, ასევე, სამ ტიპს განასხვავებს: აღწერითი (თხრობითი/ნარატიული ანგარიშები), ინტერპრეტაციული (საწყისი დაშვებების შემოწმების მიზნით ინდუქციური გზით კონცეპტუალური კატეგორიების შემუშავება) და შეფასებითი (ახსნა და შეფასება). მერიამი (1988) შემთხვევის შესწავლის ოთხ ძირითად სფეროს ან სახეობასაც გამოყოფს: ეთნოგრაფიული, ისტორიული, ფსიქოლოგიური და სოციოლოგიური. ეხმიანება რა სტენჰაუზს (Stenhouse 1985) სტრუმენი (1999: 107) შემთხვევის შესწავლის ოთხ სახეობას განასხვავებს: ეთნოგრაფიული შემთხვევის შესწავლა - ერთი ცალკეული სიღრმისეული კვლევა; პრაქტიკული კვლევის შემთხვევის შესწავლა; შეფასებითი შემთხვევის შესწავლა; შემთხვევის შესწავლა განათლების სფეროში. სტეიკი (1994) შემთხვევის შესწავლის სამ ძირითად ტიპს ასახელებს: შინაგანი შემთხვევის შესწავლა (კვლევები, რომლებიც კონკრეტული შემთხვევის გასაგებად ხორციელდება); ინსტრუმენტული შემთხვევის შესწავლა (კონკრეტული შემთხვევის კვლევა მოცემულ საკითხში ან თეორიაში გასარკვევად); კოლექტიური შემთხვევის შესწავლა (ინდივიდების ჯგუფის შესწავლა, რომელიც უფრო სრული სურათის დანახვას ემსახურება). ვინაიდან შემთხვევის შესწავლა დაწვრილებით დეტალებს იძლევა, მისი გამოყენება შესაძლებელია სხვა, ნაკლებად დეტალიზებული - ხშირად მსხვილმასშტაბიანი - კვლევების დამხმარე მეთოდად. ამ თვალსაზრისით, შემთხვევის შესწავლის მასალებმა მაკროპოლიტიკური გადაწყვეტილებების მიღების პროცესის, შერწყმის თეორიისა და პრაქტიკის შესახებ ადამიანის ფაქტორის შემცველი მძლავრი მონაცემები შეიძლება მოგვცეს. ამის მაგალითებს შემდეგი შრომები წარმოადგენენ: Ball (1990), Bowe et al. (1992) და Ball (1994ა). ორივე სპეციფიკურ სკოლებზე სამთავრობო პოლიტიკის ზემოქმედება. რობსონს (2002: 181 – 2) მიაჩნია, რომ შეიძლება გამოიყოს ინდივიდუალური შემთხვევის შესწავლა, ინდივიდუალური შემთხვევის შესწავლების ერთობლიობა, სოციალური ჯგუფის შესწავლა, ორგანიზაციებისა და ინსტიტუტების შესწავლა, მოვლენების, როლებისა და ურთიერთობების შესწავლა. მისი მტკიცებით, ეს ყველაფერი შემთხვევის შესწავლის მეთოდში აისახება. რობსონი (2002) დამატებით განასხვავებს კრიტიკული შემთხვევის შესწავლასა და ექსტრემალური ან უნიკალური შემთხვევის შესწავლას. მისი თქმით, კრიტიკული შემთხვევის შესწავლაა: როცა თქვენი თეორიული გაგებით არსებობს ნათელი, ერთმნიშვნელოვანად განსხაზღვრული და არატრივიალური გარემოებები, სადაც მოსალოდნელ შედეგებს წააწყდებით. ისეთი შემთხვევის პოვნას, რომელიც თანხვდება და აჩვენებს იმას, რაც უკვე ნაწინასწარმეტყველები იყო, ცოდნისთვისა და წვდომისთვის ქმედითი დახმარების გაწევა შეუძლია. (Robson 2002: 182) კრიტიკული შემთხვევის შესწავლას შეგვიძლია დავამატოთ, რომ საკვლევ საკითხს შეიძლება უფრო სრულად ან უფრო გამოკვეთილად ჰქონდეს მკვლევრისთვის საინტერესო ყველა, ან თითქმის ყველა მახასიათებელი ან ნიშანი, ვიდრე „ნორმალურ“ ვითარებაში, მაგალითად, სტუდენტის ხელის შემშლელი ქცევის შემთხვევის შესწავლა შეიძლება ძალიან ხელშემშლელ კლასში მიმდინარეობდეს, სადაც ძალზე პრობლემური ბავშვები სწავლობენ და არა - ისეთ კლასში, სადაც არც ისე შესამჩნევია ასეთი პრობლემა. ამის საპირისპიროდ, რობსონი (2002: 182) ამტკიცებს, რომ ექსტრემალური და უნიკალური შემთხვევა შეიძლება ღირებულ „საცდელ სტენდს“ იძლეოდეს. ის ამბობს, რომ ექსტრემალურ შემთხვევებში შედის სიტუაცია, რომელიც „თუ აქ მუშაობს, ყველგან იმუშავებს“, ან გარემოებების იდეალური ნაკრების არჩევა, რომელშიც ფართო აუდიტორიის წინაშე წარდგენამდე ახალი მიდგომის ან პროექტის გამოცდამ შეიძლება მისი მუშაობის შესახებ უფრო მეტი და სრული ცოდნა მოგვიტანოს (მაგალითად, კვლევა და განვითარების მოდელი). შემთხვევის შესწავლას რამდენიმე ცნობილი ძლიერი და სუსტი მხარე აქვს, რომლებიც შეჯამებულია 11.1 ჩანართში (Adelman et al. 1984) და 11.2 (Nisbet and Watt 1984). ჩანართი 11.1 შემთხვევის შესწავლის შესაძლო უპირატესობები პარადოქსულია, მაგრამ შემთხვევის შესწავლის მონაცემები „ძლიერია რეალობაში“, სამაგიეროდ - ძნელად დასალაგებელია. ამის საპირისპიროდ, სხვა კვლევის მონაცემები ხშირად „სუსტია რეალობაში“, მაგრამ სწრაფად შეიძლება მათი მოწესრიგება. რეალობაში ასეთი სიძლიერე მოდის იქიდან, რომ შემთხვევის შესწავლა მყარად დგას მიწაზე, თანხვდება მკითხველის გამოცდილებას და ამით, განზოგადების „ბუნებრივ“ საფუძველს უზრუნველყოფს. შემთხვევის შესწავლა კონკრეტული შემთხვევის ან შემთხვევიდან კლასზე განზოგადების საშუალებას იძლევა. მისი უცნაური სიძლიერე შემთხვევის, როგორც ასეთის, ნიუანსებისადმი და კომპლექსურობისადმი ყურადღებაში ძევს. შემთხვევის შესწავლა აღიარებს სოციალური ჭეშმარიტებების კომპლექსურობასა და „ჩართულობას“. სოციალური სიტუაციების გულმოდგინე განხილვით შემთხვევის შესწავლას შეუძლია მონაწილეთა მოსაზრებებს შორის არსებული კონფლიქტების, ან განსვლების გასაოცრად და მნიშვნელოვნად წარმოდგენა. საუკეთესო შემთხვევის შესწავლას ალტერნატიული ინტერპრეტაციებისთვის გარკვეული მხარდაჭერის შეთავაზება ხელეწიფება. შემთხვევის შესწავლას, როგორც პროდუქტს, შეუძლია აღწერითი მასალის არქივის შექმნა. ეს არქივი საკმაოდ მრავალფეროვანი იქნება იმისათვის, რომ შემდგომ ხელახალი ინტერპრეტაცია გახდეს შესაძლებელი. საგანმანათლებლო მიზნებისა და გარემო პირობების მრავალფეროვნებისა და კომპლექსურობის პირობებში მკვლევრებისთვის და მომხმარებლებისთვის აშკარად უფრო ღირებულია ჩვენი წყაროსგან განსხვავებული წყაროს ქონა. შემთხვევის შესწავლა „მოქმედებისკენ გადადგმული ნაბიჯია“. ის თავისი მნიშვნელოვანი წვლილით შედის მოქმედების სამყაროში. მისი წყალობით მიღებული ახალი ცოდნა შეიძლება პირდაპირ აიხსნას და პრაქტიკაში დაინერგოს თანამშრომლების ან თვით-განვითარებისათვის, ინსტიტუტებში უკუკავშირისთვის და ფორმირებადი შეფასებისთვის, ასევე, განათლების პოლიტიკის დაგეგმვაში იქნას გამოყენებული. შემთხვევის შესწავლა კვლევის ან შეფასების მასალას საზოგადოებას მისთვის უფრო ხელმისაწვდომი სახით აწვდის, ვიდრე კვლევის ანგარიშის სხვა ფორმები, მიუხედავად იმისა, რომ ამ ღირსებას მას მოცულობა ანიჭებს. პრეზენტაციის სამეტყველო ენა, ტრადიციული კვლევის ანგარიშის ენასთან შედარებით ნაკლებ ეზოთერულია, ნაკლებ საიდუმლოებით მოცული და სპეციალიზებულ ინტერპრეტაციაზე დამოკიდებული. შემთხვევის შესწავლა შეიძლება რამდენიმე აუდიტორიისთვის იყოს განკუთვნილი. მასში შემცირებულია მკითხველის დამოკიდებულება გამოუთქმელ იმპლიციტურ დაშვებებზე და ხელმისაწვდომს ხდის თავად კვლევის პროცესს. მაშასადამე, შემთხვევის შესწავლას გადაწყვეტილების მიღების პროცესის (და თავად ცოდნის) „დემოკრატიზაციაში“ შეუძლია წვლილის შეტანა. საუკეთესო შემთხვევაში, ის მკითხველს კვლევის პრაქტიკული გამოყენების შესახებ მსჯელობის შესაძლებლობას უტოვებს. წყარო: ადაპტირებულია Adelman et al. 1980 ჩანართი 11.2 შემთხვევის შესწავლის ძლიერი და სუსტი მხარეები ძლიერი მხარეები შედეგები გაცილებით ადვილად ესმის ფართო აუდიტორიას (არააკადემიური სფეროს წარმომადგენლების ჩათვლით), ვინაიდან ისინი ხშირად ყოველდღიური, არაპროფესიული სამეტყველო ენით არის მოცემული; იმთავითვე გასაგებია; ის საკუთარი თავის შესახებ თავად მეტყველებს; უნიკალურ მახასიათებლებს აფიქსირებს, რომლებიც წინააღმდეგ შემთხვევაში დაიკარგებოდა დიდი მოცულობის მქონე მონაცემებში (მაგალითად, გამოკითხვებში). ეს უნიკალური თვისებები შეიძლება სიტუაციის გაგების გასაღები იყოს. ძლიერია რეალობაში; იძლევა სხვა მსგავს სიტუაციებში და შემთხვევებში წვდომის საშუალებას და ამით სხვა მსგავსი შემთხვევების ინტერპრეტაციას ეხმარება; მისი ჩატარება ცალკეულ მკვლევარს შეუძლია. არ არის აუცილებელი კვლევითი ჯგუფის ყოლა; შეიძლება მოულოდნელ მოვლენებსა და არაკონტროლირებად ცვლადებს მოიცავდეს და მოაზრებდეს; სისუსტეები შეიძლება ვერ მოხერხდეს შედეგების განზოგადება იმ შემთხვევების გარდა, როცა სხვა მკითხველები/მკვლევრები მათი გამოყენების გზებს ხედავენ. არ არის იოლი მათი გადამოწმება, შესაბამისად, შეიძლება სელექციური, მიკერძოებული, პირადი და სუბიექტური იყოს. რეფლექსიურობის საკითხის მოსაგვარებლად განხორცილებული მცდელობების მიუხედავად, დამკვირვებლის მიკერძოებულობისკენაა მიდრეკილი. წყარო: Nisnet and Watt 1984 შაგნესის და მისი კოლეგების (Shaughness et al. 2003: 290 – 9) მოსაზრებით, შემთხვევის შესწავლა ხშირად მოკლებულია ძლიერ კონტროლს, ჩარევები იშვიათად ექვემდებარება სისტემატურ კონტროლს და გარეგანი ცვლადების კონტროლიც უმნიშვნელოა. ისინი ამტკიცებენ, რომ ეს ართულებს შემთხვევის შესწავლის საფუძველზე მიზეზ-შედეგობრივ მიმართებებზე დასკვნების გაკეთებას და ზოგიერთი შემთხვევის შესწავლა მიკერძოებულობის რისკსაც შეიცავს, რადგან თერაპევტი ერთდროულად მონაწილეცაა და დამკვირვებელიც და, როგორც დამკვირვებელმა, შეიძლება გააზვიადოს ან დააკნინოს შემთხვევა. მათ, ასევე, მიაჩნიათ, რომ შემთხვევის შესწავლა შეიძლება იმპრესიონისტული, სუბიექტური იყოს და (მონაწილის ან დამკვირვებლის) თვითანგარიში მიკერძოებული გამოვიდეს. გარდა ამისა, ისინი ამტკიცებენ, რომ მიკერძოებულობა შეიძლება მაშინ იქცეს პრობლემად, თუ შემთხვევის შესწავლა ინდივიდის მეხსიერებას ეყრდნობა. დაიერი (Dyer 1995: 50 – 2) შენიშნავს, რომ შემთხვევის შესწავლის კითხვისას უნდა გვახსოვდეს, რომ შერჩევის პროცესმა უკვე ჩაიარა და მხოლოდ ავტორმა იცის, თუ რა შეირჩა და რა გამოირიცხა და - რა კრიტერიუმებით. ფაქტობრივად, თავად მონაწილეებმა შეიძლება არც იცოდნენ, როგორი შერჩევა განხორციელდა. დაიერის (1995: 48 – 9) დაკვირვებით, შემთხვევის შესწავლა აერთიანებს ცოდნასა და დასკვნას და ხშირად ძნელია ამ ორის ერთმანეთისგან გამიჯვნა. მკვლევარმა კარგად უნდა გამოკვეთოს, ამ ორი მახასიათებლიდან რომელზეა შემთხვევის შესწავლის მონაცემები. ზემოთ განხორციელებული ანალიზიდან ცხადია, რომ შემთხვევის შესწავლა ხშირად კვლევის ინტერპრეტაციულ ტრადიციას მიჰყვება - სიტუაციის მონაწილის თვალით ხედვას და არა - რაოდენობრივ პარადიგმას, თუმცა, აუცილებელი არ არის, რომ ეს ყოველთვის ასე იყოს. ინტერპრეტაციული პარადიგმისადმი სიმპათიის გამო შემთხვევის შესწავლა ხშირად ხდება კრიტიკის ობიექტი. მაგალითად, სმითი (1991: 375) ამტკიცებს, რომ შემთხვევის შესწავლა ცოდნის მოპოვების არა მარტო ლოგიკურად ყველაზე სუსტი მეთოდია, არამედ ინდივიდუალური შემთხვევების, კარიერებისა და თემების შესწავლა წარსულის საკითხიცაა. ამიტომ, მათი მოდელები და კანონები ისტორიული კვლევის ფოკუსს უნდა წარმოადგენდნენ. ეს ცრურწმენა და იდეოლოგიაა და არა - კრიტიკა, მაგრამ რესპექტაბელობისა და ლეგიტიმურობის პრობლემაზე მიანიშნებს, რომელიც შემთხვევის შესწავლამ გარკვეულ აკადემიურ წრეებში უნდა მოიპოვოს. კვლევის სხვა მეთოდების მსგავსად, შემთხვევის შესწავლამ სანდოობა და ვალიდობა უნდა წარმოაჩინოს. სიტუაციების უნიკალობის პირობებში ეს შეიძლება რთული იყოს, იმთავითვე არ თანხვდებოდეს სხვა შემთხვევის შესწავლას, ან ვერ შეძლოს პოზიტივისტური თვალსაზრისით სანდოობის დემონსტრირება. მიუხედავად იმისა, რომ შემთხვევის შესაწავლა არ ხასიათდება სანდოობის ამ ფორმით, ამ მეთოდის გამოყენებისას მაინც ჩნდება ისეთი მნიშვნელოვანი პასუხგასაცემი კითხვები როგორიცაა, მაგალითად (Adelman et al. 1980; Nisbet and Watt 1984; Hitchkock and Hughes 1995): ზუსტად რა არის შემთხვევა? როგორ ხდება შემთხვევების იდენტიფიცირება და არჩევა? რა სახის შემთხვევის შესწავლასთან გვაქვს საქმე (რა მიზანი აქვს მას)? რა არის სანდო მტკიცებულება? რა არის ობიექტური მტკიცებულება? რას ნიშნავს სათანადო შერჩევის პროცესი დიდი რაოდენობით მიღებული მონაცემებიდან საბოლოო მონაცემების ამორჩევისთვის? როგორია სამართლიანი, სრული და სკურპულოზური ანგარიში? რა ვითარებაშია გამართლებული გამონაკლისი შემთხვევის (ან კრიტიკული მოვლენის - იხილეთ დაკვირვების განხილვა, თავი 18) აღება? როგორი შერჩევაა ყველაზე შესატყვისი? რამდენად საჭიროა ტრიანგულაცია და როგორ მოხდება ეს? ვალიდაციის რა პროცესები ხორციელდება შემთხვევის შესწავლაში? როგორ შევინარჩუნოთ ბალანსი უნიკალობასა და განზოგადებადობას შორის? რა ფორმის წერილობითი ანგარიში შეესატყვისება შემთხვევის შესწავლას ყველაზე მეტად? რა ეთიკური საკითხები დგება შემთხვევის შესწავლისას? შემთხვევის შესწავლით კვლევის ძირითადი საკითხი ინფორმაციის შერჩევაა. მიუხედავად იმისა, რომ ხშირად სასარგებლოა ტიპური, რეპრეზენტაციული ხდომილობების ჩაწერა, მკვლევრს ყოველთვის არ სჭირდება რეპრეზენტაციულობის კრიტერიუმის დაკმაყოფილება. შეიძლება ისეთი იშვიათი, არარეპრეზენტაციული, მაგრამ კრიტიკული შემთხვევები ან მოვლენები მოხდეს, რომლებსაც არსებითი მნიშვნელობა აქვთ შემთხვევის გასაგებად. მაგალითად, სუბიექტმა კონკრეტული ქცევა შეიძლება მხოლოდ ერთხელ განახორციელოს, მაგრამ ძალიან მნიშვნელოვანია, რომ ის ქცევა მარტო იმიტომ არ გამოირიცხოს და გადაიხაზოს, რომ მხოლოდ ერთხელ მოხდა. ზოგჯერ შეიძლება ერთეული მოვლენები მოხდეს, რომლებსაც პიროვნების, ან სიტუაციის გაგებაში უზარმაზარი სინათლე შეაქვთ (იხილეთ კრიტიკული შემთხვევების განხილვა, თავი 18). ის სიტუაციის გაგების გასაღები შეიძლება იყოს (Flanagan 1949). მაგალითად, ფსიქოლოგიური შემთხვევის შესწავლა ბავშვზე ძალადობის ერთ კონკრეტულ მაგალითზე შეიძლება განხორციელდეს, რომელიც მოზრდილი ადამიანის ცხოვრების ადრეულ პერიოდში მოხდა, მაგრამ მისი გავლენა იმდენად დიდი იყო, რომ ამ მოზრდილის გაგების საყრდენი წერტილია. ბავშვმა შეიძლება ერთადერთი კომენტარი გააკეთოს, რომელიც სრულ ფრუსტრაციაზე და მასწავლებლის შიშზე მიუთითებდეს და ის იმდენად მნიშნველოვანია, რომ არ უნდა დარჩეს ყურადღების მიღმა. ვინაიდან არ აინტერესებს ხდომილობების სიხშირეები, შემთხვევის შესწავლაში რაოდენობა შეიძლება თვისებრიობამ და ინტენსივობამ ჩაანაცვლონ და ერთმანეთისგან ქცევის მნიშვნელოვანი ცოტა და უმნიშნველო ბევრი შემთხვევა გამიჯნონ. სწორედ მნიშვნელოვნებაა და არა - სიხშირე შემთხვევის შესწავლის ძირითადი მახასიათებელი, რაც მკვლევარს სიტუაციებისა და ადამიანების რეალური დინამიკის წვდომას სთავაზობს. შემთხვევის შესწავლის სახეების მაგალითები იმ ექსპერიმენტატორისგან განსხვავებით, რომელიც ცვლადებით მანიპულირებს მათი მიზეზობრივი მნიშვნელოვნების დასადგენად, ანდა გამოკითხვის იმ ავტორისგან განსხვავებით, რომელიც ადამიანთა დიდ, რეპრეზენტაციულ შერჩევებს სტანდარტიზებულ კითხვებს უსვამს, შემთხვევის შესწავლით დაკავებული მკვლევარი, როგორც წესი, ცალკეული ერთეულის მახასიათებლებს აკვირდება, იქნება ეს ბავშვი, ჯგუფი, კლასი, სკოლა თუ თემი. ასეთი დაკვირვების მიზანი იმ მრავალგვარი ფენომენების ღრმად წვდომა და ინტენსიურად გაანალიზებაა, რომლებიც შესასწავლი ერთეულის ცხოვრების ციკლს ქმნიან (იმ პოპულაციის შესახებ განზოგადების შესაძლებლობით, რომელსაც ეს ერთეული მიეკუთვნება). მკვლევართა სტატისტიკურ-ექსპერიმენტული პარადიგმისადმი ანტიპათიამ შემთხვევის შესწავლის კვლევაში ბუმი გამოიწვია. დამნაშავეთა (Pატრიცკ 1973), გარიცხულთა (Pარკერ 1974), ნარკოტიკების მომხმარებელთა (Yოუნგ 1971) და სკოლების (Kინგ 1979) კვლევები თანამედროვე სოციალურ მეცნიერებასა და განათლების სფეროში კვლევაში შემთხვევის შესწავლის ფართოდ გამოყენებაზე მოწმობენ. ასეთი ფართო გამოყენება ორივენაირი - რაოდენობრივი და თვისებრივი - მონაცემების შეგროვებისა და გაანალიზების მრავალფეროვანი ტექნიკების ფართო დიაპაზონით ხასიათდება. რა პრობლემაც არ უნდა იყოს და როგორი მიდგომაც არ უნდა იყოს არჩეული, შემთხვევის შესწავლაში მაინც დაკვირვების მეთოდი ფიგურირებს. 11.3 ჩანართში წარმოდგენილია დაკვირვების გამოყენებით კვლევის ტიპოლოგია, რომლის საფუძველზეც შევარჩიეთ ჩვენი ექვსი მაგალითი. აკერის კვლევა (Acker 1990) ეთნოგრაფიული ანგარიშია, რომელიც მონაწილის დაკვირვების რამდენიმე ასეულსაათიანი მასალებს ეყრდნობა, ხოლო ბოლტონის (Boulton 1992) კვლევა პირიქით - უკიდურესად სტრუქტურირებულ, არამონაწილის დაკვირვებას ეფუძნება, რომელიც ხუთი წლის განმავლობაში გრძელდებოდა. უაილდისა და მისი კოლეგების (Wild et al. 1992) კვლევაში გამოყენებულია მონაწილის დაკვირვება და თავისუფალი სტრუქტურის მქონე ინტერვიუები, რომლებიც შედეგად მარტივი სიხშირეების დათვლას იძლევა. კომპიუტერებთან გამკლავების ბლიზისა და კოჰენისეულ (Blease and Cohen 1990) კვლევაში უკიდურესად სტრუქტურირებული დაკვირვების ცხრილებია გამოყენებული. მათ არამონაწილე დამკვირვებლები, სპეციალურად, საკლასო მეცადინეობებში კომპიუტერული პროგრამების გამოყენების შესახებ ზუსტი რაოდენობრივი მონაცემების მისაღებად აწარმოებდნენ. დაკვირვება დაწყებითი კლასების ლონგიტუდური კვლევის ნაწილი იყო და, შედეგად, მოსწავლეების მიერ კომპიუტერული პროგრამების გამოყენებისას ინდივიდუალური ქცევისა და ჯგუფის ურთიერთქმედებების ტიპური პროფილები მიიღეს. ანტონსენის (Antonsen 1988) კვლევა მოიცავდა ფსიქიატრიულ განყოფილებაში მყოფი ერთი ბავშვის ფსიქოთერაპიის პროცესს და იყენებდა არასტრუქტურირებულ დაკვირვებას ფსიქიატრიული კლინიკის ხელოვნურ გარემოში. ეს კვლევა თერაპევტის არადირექტიული მიდგომის მაგალითია. დაბოლოს, ჰუტონის (Houghton 1991) კვლევაში სტრუქტურირებული ტესტების მასალებიდან აღებული მონაცემები და ფოკუსირებული ინტერვიუები გამოიყენეს მათთან, ვისაც ეს უცხოელი სტუდენტი ეკონტაქტებოდა. შემთხვევის შესწავლის დასახელებული მაგალითები ერთად კარგად წარმოაჩენენ შემთხვევის შესწავლის ტიპებსა და დიაპაზონს. ჩანართი 11.3 დაკვირვების გამოყენებით კვლევის ტიპოლოგია დაკვირვების ორი ძირითადი ტიპი არსებობს - მონაწილის და არამონაწილის დაკვირვება. პირველის შემთხვევაში დამკვირვებლები თავად არიან იმ აქტივობებით დაკავებულნი, რის დაკვირვებასაც აპირებდნენ. ხშირად მათი „საფარველი“ იმდენად სრულყოფილია, რომ სხვა მონაწილეებივით, უბრალოდ, ჯგუფის წევრები არიან. მაგალითად, პატრიკის შემთხვევაში (1973), რომელიც გლაზგოში დაიბადა და გაიზარდა, მისი, როგორც მკვლევრის, ოთხთვიანი საქმიანობა გლაზგოს ბანდაში სრულიად შეუმჩნეველი დარჩა. თუმცა, ასეთი სრული ანონიმურობის მიღწევა ყოველთვის შესაძლებელი არ არის. ასე მაგალითად, ცენტრალური ლივერპულის მოზარდების პარკერისეულ (1974) კვლევაში საზოგადოდ იყო ცნობილი, რომ მკვლევარი უნივერსიტეტში მუშაობდა. დღის განმავლობაში ქუჩის ყოჩებთან ერთად „ხეტიალითა“ და ღამღამობით პაბებში სიარულით, პარკერმა სწრაფად მოახერხა ისეთი საერთო აზრის შექმნა, რომ მისი იქ ყოფნით არაფერი შავდებოდა - „ყველაფერი რიგზე იყო“. მისივე სიტყვებით: მკვლევარი „მსმელი, შინაური კაცი იყო“ - სანდო ადამიანი, თუ საქმე კანონის დარღვევაზე გაჩუმებას შეეხებოდა. შენიღბვა არ არის მონაწილის დაკვირვების აუცილებელი წინაპირობა. სკოლის ბოლო ორი კლასის და მუშაობის პირველი რამდენიმე თვის განმავლობაში, უილისი (ჭილლის 1977) მუშათა კლასის წარმომადგენელი ვაჟების მცირე ჯგუფის ინტენსიურ კვლევას აწარმოებდა. იგი სკოლის ყველა საგნის მეცადინეობებს ესწრებოდა „არა როგორც მასწავლებელი, არამედ როგორც კლასის წევრი“ და საკვლევი ჯგუფის წევრ თითოეულ ვაჟთან ერთად ცოტა ხანი წარმოებაშიც მუშაობდა. მეორე მხრივ, არამონაწილე დამკვირვებლები ჯგუფის აქტივობებისადმი გულგრილნი რჩებიან და თავს იკავებენ ჯგუფის წევრობისგან, რაც არც ისე ძნელი აღმოჩნდა კინგისთვის (1979) - მოზრდილი დამკვირვებლისთვის - პატარების კლასში. კინგი (1979) იხსენებს, რამდენად მყარად დაიმკვიდრა არამონაწილის სტატუსი ბავშვებთან, სწარგად გაარკვია რა, რომ ისინი ნებისმიერ მოზრდილს სხვა მასწავლებლად ან მის შემცვლელად აღიქვამდნენ. აქედან გამომდინარე, მას შეეძლო სოციალური მანძილის შენარჩუნება, მიზანმიმართულად იკავებდა თავს უშუალო ინტერესის გამოხატვისგან და თვალებით კონტაქტსაც ერიდებოდა. არამონაწილე დამკვირვებლის როლის საუკეთესო ილუსტრაციაა მდგომარეობა, როდესაც მკვლევარი თავისთვის ზის საკლასო ოთახის ბოლოში და დასაკვირვებელი კატეგორიების წინასწარ მომზადებული სტრუქტურირებული ჩამონათვალის მიხედვით, ყოველ სამ წამში ერთხელ, მასწავლებელსა და მოსწავლეებს შორის ვერბალური ურთიერთქმედების კოდირებას ახდენს. მკვლევრის გამოყენებული დაკვირვების ტიპი ხშირად უკავშირდება იმ გარემოს ტიპს, რომელშიც კვლევა ხორციელდება. 11. 3 ჩანართში წარმოდგენილია გარემო პირობების კონტინუუმი კონსულტანტის და თერაპევტის კლინიკების „ხელოვნური“ გარემოცვიდან (5 და 6 უჯრედები) სასკოლო კლასების, თანამშრომელთა ოთახებისა და სათამაშო მოედნების „ბუნებრივ“ გარემოცვამდე (1 და 2 უჯრედები). ვინაიდან ჩვენი კონტინუუმი მხოლოდ თავისუფალი მონახაზია, შეგვიძლია საინფორმაციო ტექნოლოგიების აუდიტისა და კომპიუტერის გამოყენების კვლევები (3 და 4 უჯრედები) სადღაც შუაში, „ხელოვნურსა“ და „ბუნებრივს“ შორის მოვათავსოთ. მიუხედავად იმისა, რომ 11. 3 ჩანართში მოცემული შემთხვევის შესწავლის თითოეული მაგალითი თეორიულად შეიძლება მონაწილის ან არამონაწილის დაკვირვებით განხორციელდეს, ფაქტორების მთელი რიგი განაპირობებს იმას, რომ კონკრეტული ტიპის გარემოში დაკვირვების ერთ-ერთი სტრატეგია დომინირებდეს. ბეილი (1994: 247) ხსნის, რომ მკვლევარს, რომელსაც ფარული კვლევის წარმოება სურს, გაუჭირდება, თუ ბუნებრივ გარემოში მონაწილესავით არ მოიქცევა, წინააღმდეგ შემთხვევაში, რატომ არის ის იქ? ამიტომ, ბევრ ბუნებრივ გარემოში მკვლევარი მონაწილეც იქნება. საპირისპირო ვითარებაა ლაბორატორიულ ან ხელოვნურ გარემოში, სადაც შეიძლება არამონაწილის დაკვირვების (მაგალითად, ვიდეო ჩანაწერით) წარმოება. იმის თქმა გვინდა, რომ მასწავლებლების მუშაობის არასტრუქტურირებული, ეთნოგრაფიული ანგარიში (1 უჯრედი) სკოლის ბუნებრივ სასწავლო გარემოში დაკვირვების ყველაზე ტიპური მეთოდია. ანალოგიურად, ჩვევებისა და პიროვნების შესწავლის სტრუქტურირებული საშუალებების გამოყენება, როგორც ეს ბ-ნი ჩონგის (6 უჯრედი) შესწავლისას მოხდა, კონსულტანტის სამუშაო კაბინეტის ხელოვნურ გარემოში კვლევისადმი გავრცელებული მიდგომაა. რატომ მონაწილის დაკვირვება? შუცი ამბობს (შცჰუტზ 1962), რომ ნატურალისტი მეცნიერი სწავლობს ველს, რომელიც არაფერს ნიშნავს მასში არსებული მოლეკულებისთვის, ატომებისა და ელექტრონებისთვის. ამის საპირისპიროდ, შესწავლის საგანი იმ სამყაროში, რომელიც განათლების სფეროში მოღვაწე მკვლევარს აინტერესებს, ადამიანებისგან შედგება და მას არსებითი მნიშვნელობა აქვს ამ ადამიანებისთვის. სამყარო სუბიექტურად არის სტრუქტურირებული და მასში მცხოვრებთათვის კონკრეტული მნიშვნელობები აქვს. განათლების სფეროში მოღვაწე მკვლევრის ამოცანა ხშირად საერთო მნიშვნელობების ტერმინებით იმ საშუალებების ახსნა, რომლითაც იქმნება და არსებობას ინარჩუნებს მოწესრიგებული სოციალური სამყარო. როგორ იყენებს მკვლევარი დაკვირვების მექანიზმებს ამ ამოცანის შესრულებისას? ბეილი (1994: 243 – 4) მონაწილის დაკვირვების რამდენიმე განუყოფელ უპირატესობას ასახელებს: დაკვირვებას უპირატესობა ენიჭება ექსპერიმენტებთან და გამოკითხვებთან შედარებით მაშინ, როდესაც არავერბალური ქცევის შესახებ უნდა აიკრიფოს მონაცემები; დაკვირვებისას მკვლევრებს მიმდინარე ქცევის ბუნებრივ ვითარებაში დანახვის და მისი თვალსაჩინო მახასიათებლების ჩაწერის შესაძლებლობა აქვთ; ვინაიდან შემთხვევის შესწავლის დაკვირვებები დროის ხანგრძლივ პერიოდში მიმდინარეობს, მკვლევრებს გაცილებით ახლო და არაფორმალური ურთიერთობების ჩამოყალიბება შეუძლიათ მათთან, ვისაც აკვირდებიან, ზოგადად, უფრო ბუნებრივ გარემოში, ვიდრე ეს ექსპერიმენტების და გამოკითხვების შემთხვევაშია; შემთხვევის შესწავლის დაკვირვებები ნაკლებად რეაქტიულია, ვიდრე - მონაცემების შეგროვების სხვა მეთოდები. მაგალითად, ლაბორატორიულ ექსპერიმენტებში და გამოკითხვებში, რომლებიც სტურუქტურირებულ კითვებზე მიღებულ ვერბალურ პასუხებზეა დამოკიდებული, სწორედ ის მონაცემები შეიძლება აღმოჩნდეს მიკერძოებული, რომლის შესწავლასაც ცდილობს მკვლევრი. დაკვირვების შედეგების ჩაწერა თითქმის ექვსასსაათიანი დაკვირვების პროცესში დაახლოებით ნახევარი მილიონი სიტყვით ოცდათორმეტი რვეული გავავსე (Kინგ 1979) დაკვირვების შედეგების ჩაწერა ხშირად აფიქრებთ გამოუცელ მკვლევრებს, რომლებიც შემთხვევის შესწავლას კიდებენ ხელს. რამდენი უნდა ჩაიწეროს? რა ფორმით უნდა ჩაიწეროს? რა უნდა უქნან უამრავ ჩაწერილ მონაცემს? ლოფლენდი (Lოფლანდ 1971) საველე ჩანაწერების წარმოებისთვის რამდენიმე სასარგებლო რჩევას გვთავაზობს: დაკვირვების დასრულების შემდეგ შეძლებისდაგვარად სწრაფად ჩაწერეთ, რადგან მალე ჯერ ინფორმაციის მცირე ნაწილი დაგავიწდებათ, დროის განმავლობაში კი - მეტი. დროსთან ერთად სწრაფად იზრდება დავიწყებულის მოცულობა; ივარჯიშეთ ჩანაწერების სწრაფად წარმოებაში და შეეჩვიეთ აზრს, რომ, რამდენადაც ირონიულად უნდა მოგეჩვენოთ, საველე ჩანაწერების წარმოებამ იმდენივე დრო შეიძლება წაიღოს, რამდენსაც რეალურ დაკვირვებას უთმობთ; მისაღები მეთოდია აუდიოჩანაწერის გაკეთებაა და არა - ხელით ჩაწერა (თუ ამას მოახერხებთ), სამაგიეროდ, წერა აზროვნების სტიმულირებას ახდენს. საველე ჩანაწერების კომპიუტერზე აკრეფვა გაცილებით სჯობს ხელით წერას, რადგან ეს მეთოდი უფრო სწრაფია და წასაკითხად ადვილი, განსაკუთრებით მაშინ, როდესაც ჩანაწერების რამდენიმე ვარიანტს აკეთებთ; სასურველია საველე ჩანაწერების, სულ მცირე, ორი ასლის გაკეთება. ორიგინალი ინახება, როგორც თავდაპირველი წყარო, რომელსაც შეგიძლიათ მიუბრუნდეთ საჭიროების შემთხვევაში, ხოლო დანარჩენი ასლები შეგიძლიათ დაჭრათ, გადაალაგოთ და ხელახლა გადაწეროთ; ჩანაწერები იმდენად სრული უნდა იყოს, რომ რამდენიმე თვის შემდეგაც შეძლოს მკვლევარმა ნებისმიერი აღწერილი მოვლენის თვალსაჩინო და ხატოვანი სურათის დანახვა. ეს, სავარაუდოდ, ნიშნავს იმას, რომ მკვლევარმა ყოველი ერთსაათიანი დაკვირვებისთვის, სულ მცირე, ორი გვერდი (ერთიანი შუალედით) მაინც უნდა ჩაწეროს. ლოფლენდის (1971) მიერ რეკომენდებული და კინგის (1979) და უოლკოტის (ჭოლცოტტ 1973) მიერ თავიანთ ეთნოგრაფიულ ანგარიშებში რეალურად გამოყენებული რეკომენდაციები ჩანაწერების წარმოებისთვის არასტრუქტურირებული დაკვირვების ბუნებიდან მომდინარეობს. უოლკოტი (1973) აღიარებს, რომ ჩანაწერების წარმოება დაეხმარა უკიდურეს მოწყენილობასთან გამკლავებაში, რომელიც ზოგჯერ დაუსრულებელ ყოველდღიურ შეხვედრებზე ეუფლებოდა, რაც სკოლის დირექტორის ყოველდღიური ცხოვრების ნაწილს შეადგენს. თუმცა, ხანხადან მოვლენები იმდენად სწრაფად ვითარდებოდა, რომ უოლკოტი (1973) ძლივს ასწრებდა ჩაწერას და მხოლოდ ზედაპირულ, ნაჩქარევ ჩანაწერებს აკეთებდა, რომელთაც მოგვიანებით სრული სახით წერდა. ერთ-ერთი სასარგებლო რჩევა, რომელსაც ეს გამოცდილი ეთნოგრაფი გვაძლევს, ნამდვილად ყურადსაღებია: არასოდეს განაახლოთ დაკვირვება მანამ, ვიდრე წინა დაკვირვების ჩანაწერებს არ დაასრულებთ. ახალს ვერაფერს მიიღებთ, თუ სიტუაციაში უბრალო დამკირვებელი იქნებით. სანამ ჯერ კიდევ დასაწერი გაქვთ ერთი ვიზიტით მიღებული შთაბეჭდილებები და დაკვირვებები, აზრი არა აქვს კლასში ან სკოლაში დაბრუნებას და მოვლენების ერთი ჯგუფის გავლენის უფრო მოგვიანებით მომხდარი მოვლენებით გამოწვეული გავლენით გადაფარვას. ფაქტობრივად, როდის უნდა ჩაიწეროს მონაცემები იმ პრაქტიკული პრობლემებიდან ერთ-ერთია, რაც უოლკერმა (1980) გამოჰყო და 11. 4. ჩანართშია წარმოდგენილი. ჩანართი 11.4 შემთხვევის შესწავლა და არჩევის პრობლემები შემთხვევის შესწავლის დაწყებისას მკვლევრის წინაშე მდგარ პრობლემათა შორის არის არჩევის პრობლემა. ქვემოთ მოცემული კითხვები მიუთითებს ზოგიერთ იმ დაბრკოლებაზე, რომელიც მკვლევარს შეიძლება ამ თვალსაზრისით შეხვდეს: როგორ უნდა მიხვიდეთ საწყისი იდეიდან სამუშაო ფორმატამდე (იდეიდან კონკრეტულ, გამოყენებად მონაცემებამდე)? რას კარგავთ პროცესში? შედეგად რა არასასურველი პრობლემები გიჩნდებათ? როგორ იპოვით თქვენი საქემისათვის საუკეთესო მდებარეობის ადგილს? როგორ აღმოაჩენთ, დაადგენთ და მიუდგებით ძირითად ინფორმანტებს? ის, თუ როგორ ხედავენ ისინი, ქმნის კონტექსტს, რომელშიც თვენ ხედავთ მათ. როგორ შეგიძლიათ ასეთ სოციალურ სირთულესთან გამკლავება? როგორ ჩაიწერთ მტკიცებულებებს? როდის? რამდენს? როგორ შეინახავთ და დაახარისხებთYმათ? რა დროს დაუთმობთ იმაზე ფიქრსა და რეფლექციას, თუ რას აკეთებთ? რა მომენტში გაუმჟღავნებთ თქვენს სუბიექტს, რას აკეთებთ? პირველი ვინ ნახავს ანგარიშს? წყარო: ადაპტირებულია Walker 1980 შემთხვევის შესწავლის დაგეგმვა შემთხვევის შესწავლის დაგეგმვისას მკვლევრისთვის სასარგებლო იქნება რამდენიმე საკითხის განხილვა (მაგალითად, Adelman et al. 1980): შემთხვევის კონკრეტულ გარემო პირობებში შედის: კონკრეტული მონაწილეების შესაძლო დაკარგვა, რაც თან სდევს მონაწილეობას; მონაცემების კუთვნილების და გაცემის შესახებ შეთანხმება; კვლევის წარმოებაში შედის: პირველადი და მეორადი წყაროების გამოყენება; მონაცემების შემოწმების შესაძლებლობა; ტრიანგულაცია (კოლეგების მიერ შედეგების განხილვის, რესპონდენტების მიერ ვალიდაციისა და რეფლექსურობის ჩათვლით); მონაცემების შეგროვების მეთოდები ინტერპრეტაციული პარადიგმის ფარგლებში - შემთხვევის შესწავლა მონაცემების შეგროვების გარკვეული მეთოდებისკენ იხრება, როგორიცაა, მაგალითად, ნახევრად სტრუქტურირებული და არასტრუქტურირებული ინტერვიუები, თხრობითი ფორმით წარმოდგენილი ანგარიშები და დოკუმენტები, დღიურები, ასევე, შესაძლებელია ტესტები და არა - სხვა მეთოდები, მაგალითად, გამოკითხვები და ექსპერიმენტები. ნისბეტი და უატი (1984) გამოთქვამენ მოსაზრებას, რომ ინტერვიუების გამოყენებისას შეიძლება ჭკვიანური იყოს უფრო ასაკოვანი ადამიანების მოგვიანებით ინტერვიუირება და არა დასაწყისშივე. დისკუსიის დრო მაქსიმალურად სასარგებლოდ რომ გამოიყენოთ, მკვლევარი ინტერვიუს ჩატარებამდე უკვე სიტუაციის საერთო სურათის ნაწილი უნდა იყოს. დაბოლოს, კვლევის წარმოება მონაცემების ანალიზს, საჭიროების შემთხვევაში, თეორიის გენერირებას და ანგარიშის დაწერას მოიაზრებს. ნისბეტი და უატი (1984) თვლიან, რომ მნიშვნელოვანია დასკვნებისა და მტკიცებულებების ერთმანეთისგან გამიჯვნა, არსებითი მტკიცებულებები ძირითად ტექსტში უნდა იყოს მოცემული და ილუსტრაცია ანალიზითა და განზოგადებით უნდა ბალანსირდებოდეს; კვლევის შედეგები (მონაწილეებისთვის). აქ შეიძლება შედიოდეს კვლევის გაანონიმურება მონაწილეების დაცვის მიზნით, თუმცა ასეთმა გაანონიმურებამ შეიძლება გვაფიქრებინოს, რომ შემთხვევის შესწავლის ძირითადი მიზანი განზოგადებაა და არა - უნიკალური შემთხვევის აღწერა, ანუ, ეს შემთხვევის შესწავლის ცენტრალურ მახასიათებელს შეიძლება დაუპირისპირდეს. ანგარიშის გაანონიმურებამ შეიძლება ტკივილგამაყუჩებელივით იმოქმედოს. ადელმენი და მისი კოლეგები (1980) მიიჩნევენ, რომ დამახინჯება, რომელიც ასეთ გაანონიმურებას ახლავს - შემთხვევა ამოუცნობი გახდა - კვლევის გასაჯაროებისაგან თავის დაცვისათვის ძალიან მაღალი ფასია. ნისბეტი და უატი (1984: 78) შემთხვევის შესწავლის განხორციელების სამ ძირითად ეტაპს გამოყოფენ. ვინაიდან შემთხვევის შესწავლა განვითარებადი სიტუაციების დინამიკას ასახავს, სასურველია ძალიან ფართო ფოკუსით დაწყება, შერჩევითობისა და წინასწარი მსჯელობების გარეშე. შემდგომი ფოკუსის თანდათანობით დავიწროება შექმნის ვიწრო, კონკრეტული ფოკუსის, ანუ შემდგომი კვლევისთვის და მონაცემების შეგროვებისთვის ძირითადი ფოკუსის გამოკვეთის შესაძლებლობას. მესამე ეტაპზე მზადდება ინტერპრეტაციის მონახაზი, რომელიც საბოლოო ფორმის მიღებამდე რესპონდენტთან უნდა გადამოწმდეს. ნისბეტი და უატი (1984: 79) არ გვირჩევენ შემთხვევის შესწავლისას ჰიპოთეზის ძალიან ადრეულ ეტაპზე ფორმულირებას. მათ მიაჩნიათ, რომ მნიშვნელოვანია მონაცემების ღიად, თავისუფლად მოგროვება. რესპონდენტის მიერ ვალიდაცია შეიძლება განსაკუთრებით მნიშვნელოვანი იყოს, რადგან მან მოცემული საკითხის გამოხატვის უკეთესი გზა შეიძლება შემოგთავაზოთ, ან რაიმეს დამატება ან დაზუსტება სურდეს. თუმცა, რესპონდენტის მიერ ვალიდაცია გარკვეულ რისკს უკავშირდება, რადგან ის შეიძლება არ დაეთანხმობს ინტერპრეტაციას. ნისბეტი და უატი (1984: 81) ვეტოს უფლების თაობაზე შეთანხმების საჭიროებაზე მიუთითებენ. ისინი, ასევე გვირჩევენ, რომ მკვლევარი დაპირდეს რესპონდენტს, რომ ის ანგარიშის იმ ნაწილებს ნახავს, რომელიც პირადად მას ეხება (კონფიდენციალობის დაცვის მექანიზმები შემთხვევის შესწავლაში, მაგალითად, სხვების კონფიდენციალობის). მკვლევარმა უნდა მიიღოს რესპონდენტის მიერ მიცემული ყველა შეთავაზება და პასუხი და, სადაც შესაძლებელია, შეცვალოს ანგარიში. მკვლევრისა და რესპონდენტის უთანხმოების შემთხვევაში, მკვლევარი უნდა შეპირდეს რესპონდენტს, რომ ის ანგარიშთან ერთად რესპონდენტის კომენტარებსა და კრიტიკულ შენიშვნებსაც გამოაქვეყნებს. სტურმენი (1997) კონტინუუმზე ალაგებს იმ მონაცემების შეგროვების ბუნებას, ტიპებსა და ანალიზის ტექნიკებს, რომლებიც შემთხვევის შესწავლაში გამოიყენება. ეს შეჯამებულია 11.5 ჩანართში. ჩანართი 11.5 მონაცემების მოგროვების კონტინუუმი, ტიპები და ანალიზი შემთხვევის შესწავლაში წყარო: ადაპტირებულია Sturman 1997 ერთ პოლუსზე არასტრუქტურირებული, ტიპური თვისებრივი მონაცემები გვაქვს, ხოლო მეორეზე - სტრუქტურირებული რაოდენობრივი მონაცემები. მკვლევრებმა, რომლებიც შემთხვევის შესწავლას იყენებენ, უნდა გადაწყვიტონ, მონაცემების შეგროვების რა მეთოდებს, რა ტიპის მონაცემებს და ანალიზის რომელ ტექნიკებს გამოიყენებენ. შემთხვევის შესწავლის წერილობით წარდგენა შემთხვევის შესწავლის დაწერისას მკვლევარი ორი ცნების - „მიზნისთვის შესატყვისობის“ და „აუდიტორიისთვის შესატყვისობის“ - ერთგული რჩება. რობსონი (2002: 512 – 13) შემთხვევის შესწავლის წერილობითი დალაგების ექვს ფორმას გვთავაზობს: მომლოდინე სტრუქტურის შემთხვევაში მკვლევარი ანგარიშის დასაწყისში (მაგალითად, აბსტრაქტში) ძირითად შედეგებს წარმოადგენს და დანარჩენ ანგარიშს მტკიცებულებებს, ანალიზს, ახსნებს, დასაბუთებასა (მაგალითად, რა შეირჩა და რა - არა, რა დასკვნები გაკეთდა, რა ალტერნატიული ახსნები უარყვეს) და მსჯელობას უთმობს, რომელსაც მთლიან სურათამდე ან დასკვნამდე მივყავართ. ნარატიულ ანგარიშში თხრობითი ანგარიშია წარმოდგენილი, რომელშიც ჩართულია სათანადო გრაფიკები, ცხრილები, წამოჭრილი საკითხები, ანალიზი და დასკვნები. შედარების სტრუქტურაში ერთი და იგივე შემთხვევა ორი ან მეტი ხედვის კუთხიდან არის შესწავლილი (მაგალითად, ახსნითი, აღწერითი, თეორიული), რათა ან შემთხვევის მდიდარი, ყოველმხრივი ახსნა მოგვცეს მკვლევრმა, ან მკითხველს საკმარისი ინფორმაცია მიეწოდოს, რომ მან თავად შეაფასოს, რომელი ახსნები, აღწერები ან თეორიები შეესატყვისება ყველაზე მეტად მოპოვებულ მონაცემებს. ქრონოლოგიურ სტრუქტურაში ორგანიზების პრინციპად მარტივი თანმიმდევრობა, ანუ, ქრონოლოგია გამოიყენება, შესაბამისად, არა მარტო მიზეზებისა და შედეგების განხილვაა შესაძლებელი, არამედ - განვითარებადი ამბისთვის თვალის მიდევნებაც. რობსონის (2002) კომენტარს შეგვიძლია დავამატოთ, რომ ქრონოლოგია შეიძლება ისე დაიყოს ნაწილებად, როგორც მოსახერხებელი იქნება (მაგალითად, ძირითადი მოვლენები ან დროის ძირითადი პერიოდები) და ჩაერთვება კომენტარები, ინტერპრეტაციები, ახსნები და შეჯამებები მოვლენების განვითარებასთან ერთად წამოჭრილ საკითხებზე (მაგალითად, ეთნოგრაფიულ კვლევაში „შენიშვნების კეთების“ მსგავსად). ქრონოლოგია მაორგანიზებელი პრინციპია, მაგრამ ქრონოლოგიური განვითარების ყოველ ეტაპზე სხვადასხვაგვარი შინაარსია მოცემული. თეორიის წარმომქმნელი სტრუქტურაა, როდესაც სტრუქტურა თეორიული კონსტრუქტების დალაგების ლოგიკას მიყვება. აქ რობსონი (2002) გვთავაზობს, რომ შემთხვევის შესწავლის ყოველი შემდეგი ნაწილი „თეორიულ ფორმულირებას“ უნდა მატებდეს რაიმეს, წარმოადგენდეს მას ან მისი მდგენელი იყოს, მსჯელობის ჯაჭვის რგოლი უნდა იყოს და საბოლოოდ ერთიანი თეორიული ფორმულირებისაკენ მივყავდეთ. არათანმიმდევრულ სტრუქტურაში თანმიდევრობა, მაგალითად, ქრონოლოგიური, საკითხის, მოვლენის, თეორიის მიხედვით, უმნიშვნელოა. რობსონს (2002) მიაჩნია, რომ ეს მიდგომა მკითხველის ურთულებს იმის გაგებას, თუ რომელი სფეროებია მნიშვნელოვანი და რომელი - უმნიშვნელო, ანდა, გამოტოვებულია რამე თუ - არა. ეს ავტორის კაპრიზებს უქმნის საფრთხეს. ზოგიერთი შემთხვევის შესწავლა მხოლოდ ერთ სიტუაციას მოიცავს - ერთ ბავშვს, ერთ სოციალურ ჯგუფს, ერთ კლასს, ერთ სკოლას. ასეთ შემთხვევაში ზემოთ დასახელებული ყველა სტრუქტურა შეიძლება გამოუსადეგარი იყოს. ზოგი შემთხვევის შესწავლა მოვლენების განვითარებას საჭიროებს, ზოგი - „ერთი კადრის“ პრინციპით მუშაობს (მაგალითად, რამდენიმე სკოლა, კლასი ან ჯგუფი დროის კონკრეტულ მომენტში). პირველ შემთხვევაში შეიძლება მნიშვნელოვანი იყოს ქრონოლოგიის დაცვა, ხოლო მეორეში ასეთი ქრონოლოგია, შესაძლოა, შეუსაბამო იყოს. ზოგი შემთხვევის შესწავლა ორ ძირითად ნაწილად არის გაყოფილი (მაგალითად, ჭილლის 1977): მონაცემების წარდგენა და შემდეგ ანალიზი/ინტერპრეტაცია/ახსნა. დასკვნა სხვადასხვა სტრატეგია, რომელიც საგანმანათლებლო გარემოში შემთხვევის შესწავლის ექვსი მაგალითით დავასურათეთ, გვაფიქრებინებს, რომ მონაწილის დაკვირვება ყველაზე კარგი ზოგადი ტერმინია, რომელიც მეთოდოლოგიურ მიდგომას აღწერს და არა - ერთ კონკრეტულ მეთოდს.1 ჩვენმა მაგალითებმა გვაჩვენა, რომ კონკრეტული შერჩევის რეპრეზენტაციულობა ხშირად მკვლევრისთვის ხელმისაწვდომ დაკვირვების სტრატეგიას უკავშირდება. ზოგადად, რაც მეტია შერჩევის ზომა, მით რეპრეზენტაციულია ის და მით მეტია ალბათობა, რომ დამკვირვებლის როლი მონაწილეობას უახლოვდება. ◄ წინა თავი მომდევნო თავი ► …
- დაამატა ლაშა to სოციოლოგია at 2:51pm on მაისი 31, 2017
- თემა: მეექვსე საეკლესიო კრების კანონმდებლობა
- დ დოგმატური საკითხები განიხილებოდა, არც ერთი განწესება საეკლესიო დისციპლინასთან დაკავშირებით მათ არ გამოუციათ. სულ მალე წარმოჩნდა გადაუდებელი აუცილებლობა იმისა, რომ მსოფლიო კრების ავტორიტეტული სახელით გამოსულიყო ისეთი კანონები, რომლებიც მწვალებლური შფოთის შედეგად ეკლესიაში დასუსტებულ დისციპლინას განამტკიცებდა; საჭირო გახდა წინარე კრებების ძალმოსილების აღდგენა და ახალი კანონებით მკაცრი წესრიგის დამყარება. რადგანაც VI მსოფლიო კრების მამები მაშინვე, ამ კრების მიერ დოგმატური განჩინებების მიღებისთანავე, თავ-თავიანთ ადგილებზე დაბრუნდნენ, ამიტომ საჭირო შეიქნა მათი თავიდან შეკრება, რათა ის აუცილებელი კანონები მიეღოთ, რაზეც ზემოთ ითქვა და რაც ადრე არ გაკეთებულა. თავისი ასეთი ამოცანიდან გამომდინარე, მოწვეულ კრებას მეხუთე-მეექვსე დაერქვა, ხოლო რამდენადაც იგი 681 წლის კრების გაგრძელებას წარმოადგენდა და სამეფო დარბაზების იმავე განყოფილებაში მიმდინარეობდა, სადაც ხსენებული კრების სხდომები, ამიტომ მის მიერ მიღებული კანონები ტრულის მეექვსე მსოფლიო საეკლესიო კრების კანონებად იწოდება. იმპერატორ იუსტინიანე II-ის მოწვევით მამები კონსტანტინოპოლში 691 წელს შეიკრიბნენ. კრების სხდომების მიმდინარეობა 691 წლის 1 სექტემბრისა და 692 წლის 31 აგვისტოს შორის მოდის. მის მუშაობაში 227 მამა იღებდა მონაწილეობას, ე.ი. 53-ით მეტი, ვიდრე 681 წელს. კრებას პირადად ესწრებოდნენ პატრიარქები: კონსტანტინოპოლის, ალექსანდრიის, ანტიოქიისა და იერუსალიმის; რომის პაპის წარმომადგენლებად მის მიერ დანიშნული იყვნენ ლეგატები, რომელთა შორის მთავარი ბასილი იყო, გორტინის მთავარეპისკოპოსი. იმპერატორისადმი მისალმების წარგზავნის შემდეგ, კრება მაშინვე თავის საქმიანობას შეუდგა და 102 კანონი მიიღო. ეს კანონები შეტანილია აღმოსავლეთის ყველა კანონიკურ კრებულში. დასავლური ეკლესია ამჟამად არ ანიჭებს ამ კანონებს თავისთვის სავალდებულო კანონებრივ ძალას, წინათ კი ასე არ იყო: როგორც აღვნიშნეთ. კრებას რომაელი ლეგატები ესწრებოდნენ, ხოლო ბასილი გორტინელის ხელმოწერას მის პირველივე აქტებზე ვხვდებით; VII მსოფლიო კრებაზე, როცა ტრულის 82-ე კანონთან დაკავშირებით ეს კანონები VI მსოფლიო კრების კანონებად მოიხსენიეს, რომაელ ლეგატებს არც კი უფიქრიათ რაიმე საწინააღმდეგო აზრი გამოეთქვათ; პაპი ადრიანე I თავის ერთ-ერთ ეპისტოლეში პატრიარქ ტარასის მიმართავს, საზეიმოდ აცხადებს, რომ იწყნარებს ამ კანონებს; იგივეს აცხადებს იგი სხვა, VII მსოფლიო კრების მხარდასაჭერ ეპისტოლეშიც ფრანკელ ეპისკოპოსებისადმი; პაპი იოანე VIII, როცა ამ კანონებზე საუბრობს, არაფერს მის საწინააღმდეგოს არ გამოთქვამს; ინოკენტი III-ს მოჰყავს 82-ე კანონი და მას VI მსოფლიო კრების კანონად მოისხენიებს; გრაციანემ ამ კრების ბევრი კანონი აღწერა თავის დეკრეტში, - როგორც VI მსოფლიო კრებისა. მაგრამ საუკუნეთა მანძილზე დასავლეთში სხვაგვარად დაიწყეს ამ კანონების აღქმა და ყველა მოხსენიებულ და, აგრეთვე, სხვა მოწმეებზე ამბობენ, რომ აღნიშნული პირები მხოლოდ უმეცრებით მიაწერდნენ მათ VI მსოფლიო კრებას. კანონი 1 ღვთისმეტყველის სიტყვისამებრ, ყოველი სიტყვის და ყოველი საქმის დაწყების საუკეთესო წესია ღმერთით დაწყება და ღმერთით განსრულება. ამის გამო ამჯერადაც, როცა ჩვენ მიერ ღვთისმსახურებაც უკვე აშკარად იქადაგება და ეკლესიაც, რომლის საფუძველიც ქრისტეა, განუწყვეტლივ იზრდება და იმდენად წარემატება, რომ ლიბანის ნაძვებზე უფრო მაღლაა აღმართული, დასაბამს ვუწოდებთ წმინდა სიტყვიერებას და ღვთის მადლით განვაჩინებთ: შეუხებლად იქნეს დაცული სიახლეების შემოღებებისა და ცვლილებებისაგან სარწმუნოება, რომელიც გადმოგვეცა თვითმხილველებისა და სიტყვისმსახურების, ღვთივრჩეულ მოციქულთაგან; ასევე სამას თვრამეტ წმინდა და ნეტარ მამისაგან, რომლებიც ნიკეაში ჩვენი მეფე კონსტანტინეს ზეობისას უკეთური არიოზის და მის მიერ გამოგონილი წარმართული უცხოღმერთიანობის, ანუ ჩვეული სიტყვით რომ ვთქვათ, მრავალღმერთიანობის გამო შეიკრიბნენ. ამ წმინდა მამებმა, რომლებსაც სარწმუნოების შესახებ საერთო ხედვა და აზრი ჰქონდათ, აგვიხსნეს და შეგვაგონეს სამ ჰიპოსტასში ღმერთმთავრობითი ბუნების ერთარსი და კი არ დაუშვეს, რომ დაფარული ყოფილიყო უმეცრების "ხვიმირსა ქუეშე", არამედ ნათლად ასწავლეს მართლმორწმუნეთ მამისა და ძისა და სულიწმიდის თაყვანისცემა ერთიანი თაყვანისცემით; დაამხეს და დაარღვიეს ცრუსწავლება ჰიპოსტასთა ღმრძთეებრიობის არათანაბარი ღირსების შესახებ და მწვალებლების მიერ ქვიშისაგან ნაშენი მართლმადიდებლობის საწინააღმდეგო ბავშვური ნაგებობა დაანგრიეს და გააცამტვერეს. ვიმარხავთ, ასევე, ჩვენი მეფის, დიდი თეოდოსის ზეობისას ამ სამეფო ქალაქში შეკრებილი ას ორმოცდაათი წმინდა მამის მიერ ქადაგებულ რწმენის აღმსარებლობას, ვიზიარებთ მათ მიერ სულიწმიდაზე გამოთქმულ ღვთისმეტყველებას, ხოლო უწმინდურ მაკედონიოსს, ჭეშმარიტების სხვა უწინდელ მტრებთან ერთად, განვაგდებთ, რამეთუ შლეგური კადნიერებით ჩათვალა მან მეუფე მონად და თავხედურად ლამობდა ისე განეყო ერთიანი და განუყოფელი, რომ არ იქნებოდა აღსრულებული საიდუმლო ჩვენი სასოებისა. ამ საძაგელ და ჭეშმარიტების წინააღმდეგ მძვინვარე მაკედონიოსთან ერთად აპოლინარსაც ვკიცხავთ; იგი ბოროტებას ფარულად ატარებს და აღმოანთხია უწმინდურობა, თითქოს უფალმა სხეული მიიღო უსულო და უგონო, და ამ სახით შემოიტანა ასევე აზრი, თითქოს ცხონება ჩვენთვის არასრულყოფილად შესრულებულიყოს. ვაღიარებთ და ვიმარხავთ, აგრეთვე, ჩვენი მეფე თეოდოსის, არკადის ძის ზეობისას, პირველად ქალაქ ეფესოში შეკრებილი ორასი ღმერთშემოსილი მამის მიერ გადმოცემულ სწავლებას და ვითარცა ღვთისმოსაობის შეუმუსრავ უძლეველობას, ერთსულოვნებით ვამტკიცებთ; ერთ ქრისტე ძე ღვთისას და განკაცებულს ვქადაგებთ და მის უთესლოდ მშობელს, უმწიკვლო მარადქალწულს საკუთრივ და ჭეშმარიტ ღვთისმშობლად ვაღიარებთ; ხოლო ნესტორის უგუნურ გაყოფას, როგორც საღვთო განგებულებისაგან განშორებულს, - უარვყოფთ, რამეთუ ის ასწავლის, რომ ერთი ქრისტე არის ცალკე ადამიანი და ცალკე ღმერთი, და აღორძინებს იუდეველთა უსჯულოებას. მართლმადიდებლურად ვაღიარებთ, აგრეთვე, სამთავრო ქალაქ ქალკედონში ჩვენი მეფე მარკიანეს ზეობისას ექვსას ოცდაათი ღვთივრჩეული მამის მიერ ჩამოყალიბებულ რწმენის აღმსარებლობას, რომლითაც მთელ ქვეყნიერებას საზეიმოდ ეუწყა ერთი ქრისტე ძე ღვთისა, ორი ბუნებისაგან შემდგარი და ამ ორ ბუნებაში განდიდებული, ხოლო ამაოდმბრძნობი ევტიქი, რომელიც ამბობდა, რომ "საცხოვრებელი განგებულებაი საიდუმლოისაი" შედგა მოჩვენებითად, როგორც რაღაც საზარელი და როგორც ჭირი, ამ კრებამ ეკლესიის წმინდა ზღუდეთაგან განთხია; მასთან ერთად ნესტორიცა და დიოსკორეც, რომელთაგან ერთი ქრისტეში ბუნების გაყოფის დამცველი და ქომაგი იყო, მეორე კი პირიქით - ბუნებათა შერევის, და რომლებიც უსჯულოების ურთიერთსაწინააღმდეგო ქვეყნებიდან უღმერთოებისა და წარსაწყმედელის ერთ უფსკრულში შთავარდნენ; კიდევ ამ სამეფო ქალაქში იუსტინიანეს ზეობისას - ნეტარი ხსოვნა ჩვენს მეფეს - შეკრებილი ას სამოცდახუთი ღმერთშემოსილი მამის ღვთისსათნო სიტყვებს ვცნობთ, როგორც სულიწმიდისაგან გამოთქმულთ, და ამ სიტყვებით შთამომავლობას ჩვენსას განვსწავლით. ამ მამებმა თეოდორე მომფსუესტელი, ნესტორის მასწავლებელი, ასევე, ორიგენე, დიდიმე და ევაგრე ერთობლივად შეაჩვენეს და განიშორეს, რადგან იმათ ელინური ზღაპრები განაახლეს და წარმომავლობა და გადაქცევა ზოგიერთი სხეულისა და სულისა კვლავ სამარცხვინოდ წარმოგვიდგინეს სიზმრისეულ ოცნებებში მოხეტიალე გონებით, და მკვდრეთით აღდგომის წინააღმდეგ უსჯულოდ და უგუნურად გამოვიდნენ. ასეთივე ერთობით შეაჩვენეს და მოიძაგეს თეოდორიტეს მიერ მართალი სარწმუნოებისა და ნეტარი კირილეს თორმეტი თავის საწინააღმდეგოდ დაწერილი წერილი და ეგრეთ წოდებული იბას წერილი; ასევე ვალდებულებას ვიღებთ უცვლელად დავიმარხოთ მეექვსე კრების დადგენილება, რომელიც ახლახან ამ სამეფო ქალაქში შედგა ჩვენი მეფე კონსტანტინეს ზეობისას - ნეტარი ხსოვნა მას. სარწმუნოების შესახებ ამ დადგენილებამ, უაღრესი სიმტკიცე მიიღო, როცა ღვთისმოსავმა იმპერატორმა, რათა ყველა საუკუნეთა შინა სარწმუნო გაეხადა, იგი თავისი ბეჭდით დაამოწმა. ამ განჩინებამ ღვთისმიერი სიყვარულით განგვიმარტა, რომ ჩვენი ხსნისათვის განკაცებულ ერთ უფალში და ჭეშმარიტ ღმერთში ჩვენში იესო ქრისტეში, ორ ბუნებრივ სურვილს, ანუ ორ ნებას და ორ ბუნებრივ ქმედებას უნდა ვაღიარებდეთ. ისინი კი, რომელთაც ჭეშმარიტების ნამდვილი დოგმატი შერყვნეს და ჩვენს უფალ ღმერთში, იესუ ქრისტეში ერთი ნება და ერთი ქმედება უქადაგეს ხალხს, ამ კრებამ კეთილმსახურების სამართლით გაამტყუნა. ესენი იყვნენ თეოდორე (ეპისკოპოსი) ფარანელი, კვიროს ალექსანდრიელი, ჰონორე რომაელი, სერგი, პიროსი, პავლე, პეტრე, რომლებიც ამ ღვთივდაცულ ქალაქში წინამძღვრები იყვნენ; ანტიოქიის ეპისკოპოსი მაკარი, მისი მოწაფე სტეფანე და უგუნური პოლიქრონიოსი. ამგვარად, შეუცვლელად იქნა დაცული ჩვენი ქრისტე ღმერთის საერთო სხეული. მოკლე სიტყვით რომ ვთქვათ, ვადგენთ: სარწმუნოება ყველა იმ კაცთა, რომლებიც საღვთო ეკლესიაში გაბრწყინდნენ, მსოფლიო მნათობნი იყვნენ და ჰქონდათ სიტყუაი ცხორებისაი, ინარჩუნება მტკიცედ, და ჰოი, ჰგიეს საუკუნეთა განსრულებამდე შეურყევლად მათ მიერ ღვთივმოცემულ წერილებსა და დოგმატებთან ერთად. უკუვაგდებთ და ანათემას გადავცემთ ყველას, ვისაც ისინი უკუაგდებენ და ანათემას გადასცემენ, როგორც ჭეშმარიტების მტრებს, ღმერთზე ამაოდ განლაღებულთ და უმართებულობის სიმაღლედ აღყვანების მოსურნეებს. ხოლო თუ ვინმე არ დაიმარხავს და არ შეიწყნარებს კეთილმსახურების ზემოთქმულ დოგმატებს, ვინც ასე არ აზროვნებს და ქადაგებს, არამედ კადნიერდება ამათ საწინააღმდეგოდ წასვლას, დე, შეჩვენებულ იყოს ზემოხსენებულ წმინდა და ნეტარი მამების აქამომდე დადგენილი განჩინებით, და ქრისტიანთა კრებულისაგან გარიცხული და გაძევებული, როგორც გარეშე. რამეთუ ჩვენ სასვებით ვეთანხმებით იმას, რაც უწინარეს არის განჩინებული და გადავწყვიტეთ არცაღა მივუმატოთ მას, არცაღა მოვაკლოთ, და არცა შეგვეძლო სხვაგვარად. (II მსოფლ. 1; III მსოფლ. 7; კართ. 1,2). კანონი 2 ბრწყინვალედ და უაღრესად ყურადღების ღირსად მიიჩნია ამ წმინდა კრებულმა ისიც, რომ ამიერიდან სულის საკურნებლად და ვნებათა დასაცხრომად მტკიცედ და ურღვევად რჩება ჩვენი წინამორბედი წმინდა და ნეტარი მამების მიერ შეწყნარებული და დამტკიცებული, და მათ მიერ ჩვენთვის წმინდა და დიდებულ მოციქულთა სახელით გადმოცემული ოთხომოცდახუთი კანონი. ამ კანონებით გვემცნო, რომ კლიმენტის მიერ გადმოცემული წმინდა მოციქულთა განწესებანი შეგვეწყნარებინა, მაგრამ რადგანაც კლიმენტისეულ დადგენილებებში ოდესღაც მწვალებლებმა ეკლესიისათვის საზიანოდ შეიტანეს სიყალბე და კეთილმსახურებისათვის უცხო, და ნათელი დაუჩრდილეს საღვთო სწავლების კეთილმშვენიერ სილამაზეს, ამიტომ ქრისტიანული სამწყსოს შეგონებისა და მფარველობის მიზნით, კლიმენტის მიერ გადმოცემული ეს დადგენილებანი ღვთივბრძნობით გვერდზე გადავდეთ, რათა არასგზით დაგვეშვა მწვალებლური ცრუსიტყვიერების გავრცობა და მათი შერევა მოციქულთა წმინდა და სრულყოფილ სწავლებასთან. ერთსულოვნებით ვბეჭდავთ ყველა სხვა წმინდა განწესებებსაც დადგენილთ ჩვენი წმინდა და ნეტარი მამების მიერ, ესენია: ნიკეაში შეკრებილ სამას თვრამეტი მამისაგან მოცემული; ასევე, ანკვირიაში, ნეოკესარიაში, აგრეთვე ღანგრაში, ასურეთის ანტიოქიაში, ფრიგიის ლაოდიკიაში შეკრებილთაგან; ამათ გარდა ამ ღვთივდაცულ და სამეფო ქალაქში შეკრებილ ასორმოცდაათი მამისაგან და სამთავრო ქალაქ ეფესოში პირველად შეკრებილ ორასი, და ქალკედონში შეკრებილ ექვსასი მამისაგან; ასევე ვიწყნარებთ და ვამტკიცებთ კანონებს მიღებულთ სარდიკიაში და კართაგენში და კვლავ ამ ღვთივდაცულ სამეფო ქალაქში კონსტანტინოპოლის საყდრისმპყრობელ ნეკტარიოსის დროს; ამათ გარდა განწესებებს დადგენილთ: ალექსანდრიელ მთავარეპისკოპოს თეოფილეს, დიონისე ალექსანდრიელს, მთავარეპისკოპოსისა და მოწამის პეტრე ალექსანდრიელის, ნეოკესარიელ ეპისკოპოს გრიგოლ სასწაულმოქმედის, ალექსანდრიელ მთავარეპისკოპოს ათანასეს, კესარია-კაბადოკიის მთავარეპისკოპოს ბასილის, ეპისკოპოს გრიგოლ ნოსელის, გრიგოლ ღვთისმეტყველის, ამფილოქე იკონიელის, ალექსანდრიელ მთავარეპისკოპოს ტიმოთე პირველის, ამავე ქალაქ ალექსანდრიის მთავარეპისკოპოს თეოფილეს, ალექსანდრიელ მთავარეპისკოპოს კირილეს და ამ ღვთივდაცულ სამეფო ქალაქის პატრიარქ გენადის მიერ; აგრეთვე აფრიკის ქვეყნების მთავარეპისკოპოსისა და მოწამის კვიპრიანესაგან და მასთან ერთად შეკრებილ მამათაგან დასხმულ კანონს, რომელთა განწესებაც მხოლოდ ხსენებულ წინამძღვრისადმი დაქვემდებარებულ ადგილებში იყო შენარჩუნებული მათი ჩვეულების შესაბამისად. ნუმცა მიეცეს ვინმეს ნება ზემოაღნიშნული კანონების შეცვლის, ან უარყოფის, ან წინამდებარე კანონთა ნაცვლად, სხვა კანონების შეწყნარებისა, ცრუ სახელით დაწერილისა ზოგიერთი ადამიანის მიერ, რომელთაც ეყოთ კადნიერება ჭეშმარიტებით ევაჭრათ. ხოლო იმ პირს, რომელიც დასახელებული კანონების შეცვლასა და გაუკუღმართებაში იმხილება, ისეთი ეპიტიმია უნდა დაედოს, როგორსაც მის მიერ დარღვეული კანონი განაჩინებს და ამ გზით განიკურნოს იმისგან, რაშიაც შესცოდა. (მოც. 35; VII მსოფლ. 1; კართ. 1; ორგზ. 10). კანონი 3 ჩვენმა კეთილმსახურმა და ქრისტესმოყვარე მეფემ ამ წმინდა მსოფლიო კრების წინაშე დასვა საკითხი, რომ სამღვდელონი და საეკლესიო დასის სხვა წევრები წარმოჩენილ იყვნენ წმინდა და უმწიკვლო მსახურებად და ყოვლადძლიერი ღმერთისათვის, რომელიც თავად არის მსხვერპლიც და უმაღლესი მღვდელმთავარიც, მსხვერპლშეწირვის ღირსად, ამიტომაც მართებთ მათ იმ ბიწისაგან გაწმენდა, რომელიც უკანონო ქორწინებით მოეცხოთ; ამ საკითხთან დაკავშირებით წმინდა რომის ეკლესიის წარმომადგენლები მოგვიწოდებენ სჯულის მკაცრად დაცვას, ხოლო ამ ღვთივდაცული სამეფო ქალაქის ტახტის ქვეშევრდომნი ამ საკითხისადმი კაცთმოყვარეობითა და სულგრძელობით მიდგომას გვთხოვენ. აქედან გამომდინარე, ჩვენ, მამობრივად და ღვთისათვის სათნოდ, ერთიც და მეორეც შევაჯერეთ (ნუმც გამოგვეჩინოს სიმშვიდე უძლურებით, ან სიმკაცრე სისასტიკით განზავებული, განსაკუთრებით ასეთ პირობებში, როდესაც უმეცრებისაგან მრავალი ადამიანი მოიცვა ცოდვამ) და ერთხმად განვაჩინეთ: ვინც უკვე განვლილი მეოთხე ინდიქტიონის ექვსი ათას ას ოთხმოცდაცხრამეტი წლის გასული იანვრის თხუთმეტამდე არის დამონებული ცოდვას და არ უნდა მისგან განთავისუფლება, კანონებრივი განკვეთით დაისაჯოს. რაც შეეხება იმათ, ვინც მეორედქორწინების ცოდვაში ჩავარდა, მაგრამ ჩვენს განჩინებამდე შეიგნო თავისთვის სასარგებლო, მოიკვეთა ბოროტება და ღვთისმსახურებისათვის შეუფერებელი და უსჯულო თანამეცხედრეობა უარყო, ანდა ვისაც მეორე ცოლი გარდაეცვალა, თვითონ კი, ამასთან, მოქცევა გადაწყვიტა, ძველ უსჯულოებას მალევე განერიდა და კვლავ უბიწო ცხოვრებას შეუდგა (მღვდელი იქნება ის თუ დიაკონი), მათ მიმართ ვადგენთ: დაე, ღვთისმსახურებაში ყოველგვარი მონაწილეობისაგან დაცხრენ და გარკვეული დროით ეპიტიმიის ქვეშ დაჰყონ, ხოლო სამღვდელო დასაჯდომელისა და დასადგომელის პატივით ისარგებლონ და დაკმაყოფილდნენ მღვდელმსახურის სახელით, მასთან, შესტირონ უფალს, რათა მიეტევოთ უმეცრების ცოდვები, რამეთუ არ შეშვენის სხვისი კურთხევა იმას, ვისაც თავისი წყლულები აქვს სამკურნალო. ერთ ცოლთან შეუღლებული, მაგრამ თუკი ცოლი მანამდე ქვრივი იყო, ისჯება ისევე, როგორც ხელთდასხმის შემდეგ დაქორწინებული მღვდელი, დიაკონი და იპოდიაკონი. ყველა ასეთი პირი ისჯება ღვთისმსახურებიდან მოკლევადიანი განყენებით, ხოლო სასჯელის შემდეგ კვლავ აღედგინონ თავიანთ წოდებაში, ცხადია, უსჯულო თანამეცხედრეობის დატევების შემდეგ, მაგრამ სხვა უფრო მაღალ ხარისხში აყვანის აკრძალვით. ეს დადგენილება, როგორც უკვე ითქვა, ეხება მხოლოდ სამღვდელო პირებს და, მათ შორის იმათ, რომლებიც მეოთხე ინდიქტიონის იანვრის მეთხუთმეტე დღემდე ზემოაღნიშნულ ცოდვაში იმყოფებოდნენ. ამიერიდან კი განვაჩინებთ და ვაღორძინებთ კანონს, რომელიც ამბობს: ვინც ნათელღების შემდეგ ორჯერ იმყოფებოდა ქორწინებაში, ან ხარჭა ესვა, არ შეუძლია გახდეს ეპისკოპოსი, მღვდელი ან დიაკონი და, საერთოდ - სასულიერო კრებულის წევრი. ასევე, ვინც ქვრივი შეირთოს, ან მეუღლისაგან განტევებული, ან მეძავი, ან მხევალი, ან მსახიობი, არ შეიძლება გახდეს ეპისკოპოსი, ან მღვდელი და, საერთოდ - სასულიერო კრებულის წევრი. (მოც. 17,18; ტრულ. 26; ბასილი დიდი 12,27). კანონი 4 თუ ეპისკოპოსი, მღვდელი, დიაკონი, იპოდიაკონი, მკითხველი, მგალობელი ან მეკარე, ღმერთისათვის შეწირულ ქალწულთან შეერთდეს, თავისი პატივიდან განიკვეთოს, როგორც ქრისტეს სძლის განმხრწნელი; ხოლო თუ ერისკაცი ჩაიდენს ამას, უზიარებელ იქნეს. (მოც. 25; I მსოფლ. 9; IV მსოფლ. 16; ტრულ. 21,40,44,45; ანკვირ. 19; ნეოკეს. 9; კართ. 6,44; ბასილი დიდი 3,6,18,19,20,32,60). კანონი 5 სასულიერო პირი, რომელსაც არა ჰყავს მასთან მაცხოვრებელი, კანონით განსაზღვრული ეჭვმიუტანელი პირი, ნუ აიყვანს თავისთან დედაკაცს, ან მხევალს, რათა არ აღმოჩნდეს ამისათვის განკითხვის ქვეშ. ვინც ჩვენ მიერ განწესებულს დაარღვევს, განიკვეთოს. ეს ეხება საჭურისებსაც, რათა არავინ დაძრახოს ისინი; ამ განწესების დამრღვევი კლერიკოსი განიკვეთოს, ერისკაცი კი უზიარებელ იქნეს. (მოც. 5,21,22,23,24,26; I მსოფლ. 1,3; ტრულ. 12,13; VII მსოფლ. 18,22; ანკვირ. 19; კართ. 3,4,25,38,70; ბასილი დიდი 83). კანონი 6 ვინაიდან, მოციქულთა კანონებში ნათქვამია, რომ საეკლესიო დასში გაწევრიანებულ უქორწინებელთა შორის მხოლოდ მკითხველებსა და მგალობლებს შეუძლიათ დაქორწინება, ამიტომ ჩვენც ვიზიარებთ ამას და განვაჩინებთ: ამიერიდან, ხელთდასხმის შემდეგ იპოდიაკონს, დიაკონს, ან მღვდელს აღარ აქვთ დაქორწინების უფლება; ვინც გაკადნიერდება და ამ განჩინებას დაარღვევს, განიკვეთოს; ხოლო თუ ვინმეს, საეკლესიო მწყობრში შემსვლელთაგანს,, კანონერად დაქორწინება სურს, მან ეს მანამ გააკეთოს, სანამ იპოდიაკვნად, დიაკვნად, ან მღვდლად ხელთდასხმას მიიღებდეს. (მოც. 5,26,51; IV მსოფლ. 14; ტრულ. 3,13,21,30; ანკვირ. 10; ნეოკეს. 1; კართ. 16; ბასილი დიდი 69). კანონი 7 შევიტყვეთ, რომ ზოგიერთ ეკლესიაში დიაკვნებს საეკლესიო თანამდებობები უკავიათ და ამიტომ ზოგიერთმა მათგანმა, თავხედურად და თვითნებურად, თავს მღვდლის წინ ჯდომის უფლება მისცა, ამის გამო განვაჩინებთ: დიაკონს, რომც ჰქონდეს რაიმე პატივი, ანუ გარკვეული საეკლესიო თანამდებობდა, არ მიეცეს მღვდელზე მაღალი ადგილის დაკავების უფლება, გარდა იმ შემთხვევებისა, როცა რაიმე საქმეზე სხვა ქალაქში წარგზავნილი, თავის პატრიარქს ან მიტროპოლიტს წარმოადგენს, რადგან ასეთ შემთხვევაში, იგი მათ ადგილს იკავებს, როგორც ადგილის მცველი და, მხოლოდ ამისთვის არის პატივდებული. ხოლო, ვინც ძალადობით და თავხედობით იკადრებს ამის ჩადენას, ჩამოქვეითდეს თავისი ხარისხიდან და ყველას შორის დარჩეს უკანასკნელი იმ წოდებაში, რომელი წოდებაც თავის ეკლესიაში აქვს. თავად ჩვენი უფალიც რომ არ არის წარმოჩინებულ ადგილას ჯდომის მოყვარე, ამაში სწავლება გვარწმუნებს, რომელიც ლუკა მახარებელისაგან მოგვეცა თვით ჩვენი უფლისა და ღმერთის პირით, რამეთუ იგი მოწაფეთ ასეთ იგავს ეუბნება:" რაჟამს გხადოს ვინმე ქორწილსა, ნუ დასჯდები პირველსა საინაჴესა, ნუუკუე უპატიოსნესი შენსა იყოს ჩინებული მისგან; და მოვიდეს, რომელმან-იგი შენ და მას გხადა, და გრქუას შენ: ადგილ-ეც ამას! მაშინ იწყო სირცხჳლით უკანაჲსკნელსა ადგილსა დაპყრობად. არამედ ოდეს გხადოს ვინმე, მივედ და დაჯედ უკანაჲსკნელსა ადგილსა, რაჲთა მოვიდეს, რომელმან-იგი გხადა შენ, და გრქუას: მეგობარო, აღმოგუალე ზემოკერძო! მაშინ იყოს შენდა დიდება წინაშე ყოველთა მეინჴეთა შენთა. რამეთუ ყოველმან რომელმან აღიმაღლოს თავი თჳსი, იგი დამდაბლდეს; და რომელმან დაიმდაბლოს თავი თჳსი, ამაღლდეს" (ლუკა 14, 8-11). ეს ყველაფერი დაცულ იქნეს სამღვდელო წოდების სხვა ხარისხებშიც, რამეთუ ვიცით, რომ სულიერი ღირსება და თანამდებობა უაღრესად აღემატება ამსოფლიურ თანამდებობებს. (I მსოფლ. 18; ტრულ. 16; ლაოდ. 20). კანონი 8 ჩვენი წმინდა მამების მიერ მიღებული დადგენილებანი ჩვენც გვსურს ყოველმხრივ შევინარჩუნოთ, ამიტომ ვაღორძინებთ IV მსოფლიო კრების მე-19 კანონსაც, რომელიც ბრძანებს, რომ ყოველწლიურად შედგეს თითოეული სამთავროს ეპისკოპოსთა კრება იმ ადგილზე, სადაც მიტროპოლიტის ეპისკოპოსი თავისი შეხედულებით საუკეთესოდ მიიჩნევს; მაგრამ რადგანაც ბარბარსოთა შემოსევებისა და სხვა შემთხვევითი დაბრკოლებების გამო, ეკლესიათა წინამძღვრებს არა აქვთ ყოველ წელიწადს ორგზის შეკრების საშუალება, ამიტომ განვაჩინეთ: ყველა სამთავროში, საეკლესიო საკითხების წამოჭრასათან დაკავშირებით, ეპისკოპოსები უნდა შეიკრიბონ წელიწადში ერთგზის ყოველ მიზეზგარეშე წმინდა აღდგომის დღესასწაულიდან ოქტომბრის თვის ბოლომდე იმ ადგილას, რომელსაც, როგორც ზემოთ ითქვა, მიტროპოლიტი აირჩევს. ხოლო ეპისკოპოსებს, რომლებიც არ მოვლენ კრებაზე, თუმც კი იმყოფებიან თავიანთ ქალაქებში და ამასთანავე ჯანსაღნი არიან და ყოველგვარი აუცილებელი და გადაუდებელი საქმისაგან თავისუფლანი, ძმური სიყვარულით გამოეცხადოთ გულისწყრომა. (მოც. 37; I მსოფლ. 5; IV მსოფლ. 19; VII მსოფლ. 6; ანტიოქ. 20; კართ. 95). კანონი 9 სამღვდელო დასის წევრს არა აქვს უფლება იქონიოს სავაჭრო დუქანი, რადგან თუკი ასეთ პირს დუქანში შესვლაც კი ეკრძალება, მაშინ რაოდენ მეტად უჯეროა მისთვის იქ სხვების მომსახურება და შეუფერებელი საქმინობით დაკავება. ვინც ამგვარი საქმიანობითაა დაკავებული, დაცხრეს, არადა - განიკვეთოს. (მოც. 54; ლაოდ. 24; კართ. 40). კანონი 10 ეპისკოპოსი, მღვდელი ან დიაკონი, რომელიც ვახშს იღებს ანუ ე.წ. მეასედს, დაცხრეს, არადა - განიკვეთოს. (მოც. 44; I მსოფლ. 17; VII მსოფლ. 19; ლაოდ. 4; კართ. 5,16; ბასილი დიდი 2,14; გრიგოლ ნეოკ. 3; გრიგოლ ნოს. 6). კანონი 11 არც სამღვდელო პირმა და არც ერისკაცმა არავითარ შემთხვევაში არ უნდა იხმიოს იუდეველთა მიერ მიწოდებული უფუარი; არ უნდა იმეგობროს მათთან; ავადმყოფობისას არ უნდა მოუხმოს და მკურნალობა მათაგან არ მიიღოს; არც აბანოში იბანაოს მათთან ერთად. ამ განწესების დამრღვევი სასულიერო პირი განიკვეთოს, ერისკაცი კი წმინდა ზიარებიდან განკანონდეს. (მოც. 7,64,70,71; ანტიოქ. 1; ლაოდ. 29,37,38; კართ. 51,73,106). კანონი 12 შევიტყვეთ, რომ აფრიკაში, ლიბიასა და სხვა ადგილებში, ზოგიერთი ღვთისმოსავი მღვდელმთავარი მასზე ხელთდასხმის შემდეგაც თავის მეუღლესთან აგრძელებს ცხოვრებას, რითაც სხვებს დაბრკოლებებსა და საცდურებს უქმნის. ვინაიდან გვსურს, რომ ყოველივე მოვაწყოთ ჩვენთვის მინდობილი სამწყსოს სულის სასარგებლოდ, ამიტომ მათთვის სასიკეთოდ მივიჩნიეთ განგვეჩინა შემდეგი: ამიერიდან ნუ ექნება ადგილი მსგავს ქმედებას. ამას ვამბობთ არა მოციქულთა კანონმდებლობის გასაუქმებლად ან შესაცვლელად, არამედ მრევლზე მზრუნველობის მიზნით, მათი გადარჩენისა და უკეთესობისაკენ წარმართვისათვის; აგრეთვე, იმიტომ, რომ ბიწი არ მოეცხოს სამღვდელო წოდებას, რამეთუ საღვთო მოციქული ამბობს: "...ყოველსავე სადიდებელად ღმრთისა იქმოდეთ, დაუბრკოლებელ იყვენით ჰურიათა მიმართ და წარმართთა და ეკლესიათა ღმრთისათა, ვითარცა მე ყოვლითავე ყოველთა სათნო-ვეყოფვი, რამეთუ არა ვეძიებ თავისა ჩემისა უმჯობჱსსა, არამედ მრავალთასა, რაჲთა ცხონდენ. მობაძავ ჩემდა იქმნენით, ვითარცა მე ქრისტესა" (I კორ. 10, 31-33; 11,1). ვინც შემჩნეული იქნება აღნიშნულ ქმედებაში, განიკვეთოს. (მოც. 5,51; I მსოფლ. 3; ტრულ. 30,48; კართ. 3,4,25,70). კანონი 13 ვინაიდან შევიტყვეთ, რომ რომის ეკლესიაში კანონის სახით შემოუღიათ, რომ პირი, რომელიც ღირსი ხდება დიაკვნად ან მღვდლად ხელთდასხმისა, ვალდებულებას იღებს აღარ იცხოვროს საკუთარ ცოლთან, ამიტომ ჩვენ მივყვებით რა მოციქულთა ძველ კანონებს ეკლესიის კეთილმოწყობისა და წესრიგის შესახბ, ვაცხადებთ: მღვდელმსახურთა ცხოვრება მეუღლეებთან სავსებით კანონიკური ხასიათისაა და მომავალშიც დაურღვევლკად იქნეს ეს კანონი შენარჩუნებული; მღვდელმსახურებმა არ უნდა გაწყვიტონ მეუღლეებთან კავშირი, შესაფერის დროს კი ცოლ-ქმრული ურთიერთობა იქონიონ. ასე რომ, ვინც იქნება ხელთდასხმის ღირსი - იპოდიაკვნად, დიაკვნად ან მღვდლად, მას ამაში არასგზით არ უშლის ხელს კანონიერ მეუღლესთან თანაცხოვრება; ხელთდასხმისას არავინ დაავალდებულოს იგი, რომ მოეკრძალოს კანონიერ შეერთებას საკუთარ ცოლთან, რათა ამით არ შეურაცხვყოთ ღვთის მიერ დადგენილი და მის მიერ თავისი მოსვლისას ნაკურთხი ქორწინება, რამეთუ სახარების ხმა ღაღადებს: "...აწ უკუე რომელნი-იგი ღმერთმან შეაუღლნდა, კაცნი ნუ განაშორებს" (მათ. 19,6); მოციქულიც გვასწავლის: "პატიოსან არს ქორწილი ყოვლითავე და საწოლი შეუგინებელ..." (ებრ. 13,4); ასევე: "შე-თუ-ყოფილ ხარ ცოლსა, ნუ განუტევებ..."(I კორ. 7,27). ვიცით, რომ კართაგენში შეკრებილმა მამებმაც, მღვდელმსახურთა ცხოვრების სიწმინდეზე ზრუნვის მიზნით დაადგინეს, რომ იპოდიაკვნები, რომლებიც წმინდა საიდუმლოებებს ეხებიან, ასევე დიაკვნები და მღვდლები, მათთვის მსახურებისათვის განკუთვნილ და მოსამზადებელ პერიოდში უნდა ეკრძალებოდნენ თანამეცხედრეებს. ამრიგად, ჩვენც უვნებლად დავიმარხოთ მოციქულებისაგან გადმოცემული და ძველთაგანვე დაცულიც; ვიცოდეთ ჟამი ყველაფრისა, მით უფრო კრძალვისა და ლოცვისა, რამეთუ საკურთხეველის წინ წარმდგართ, მაშინ, როცა სიწმინდეებთან აპირებენ მიახლებას, ყველაფრისაგან მოკრძალება მართებთ და, ამით შეძლებენ მიიღონ ღმერთისაგან უბრალოებაში ნათხოვნი; ხოლო ვინც მოციქულთა კანონების საწინააღმდეგოდ გაკადნიერდება და რომელიმე სასულიერო პირს, ანუ მღვდელს, დიაკონს ან იპოდიაკონს კანონიერ ცოლთან კავშირსა და ურთიერთცხოვრებას აუკრძალავს, განიკვეთოს. მსგავსადვე, მღვდელი, ან დიაკონი, რომელიც კეთილკრძალულების საბაბით გაუშვებს თავის ცოლს, განყენებულ იქნეს მღვდელმსახურებიდან, ხოლო მოუდრეკელობის შემთხვევაში - განიკვეთოს. (მოც. 5,17,26,51; I მსოფლ. 3; IV მსოფლ. 14; ტრულ. 5,6,30; VII მსოფლ. 18; ანკვირ. 19; ნეოკეს. 1,8; ღანგ. 4; კართ. 3,4,25,38,70; ბასილი დიდი 12,27,88). კანონი 14 წმინდა და ღმერთშემოსილი ჩვენი მამების შემდეგი კანონიც იქნეს შეწყნარებული: ოცდაათ წლამდე ნურავინ იქნება მღვდლად ხელთდასხმული: თუნდაც კაცი ყოვლად ღირსეული იყოს, მისი კურთხევა მაინც უნდა გადაიდოს დადგენილ ასაკამდე, რამეთუ უფალმა იესუ ქრისტემ ნათელ-იღო ოცდაათი წლისამ და დაიწყო დამოძღვრა. ასევე, დიაკონი არანაკლებ ოცდახუთი წლისა და დედათდიაკონი - ორმოცი წლისა, იკურთხებიან. (IV მსოფლ. 15; ტრულ. 15; ნეოკეს. 11; კართ. 16). კანონი 15 იპოდიაკონი ხელთდასხმულ იქნეს არანაკლებ ოცი წლის ასაკისა. თუ ვინმე განსაზღვრულ ასაკამდე იქნება აყვანილი რომელიმე სამღვდელო ხარისხში, განიკვეთოს. (IV მსოფლ. 15; ტრულ. 14; ნეოკ. 11; კართ. 16). კანონი 16 რამდენადაც წიგნში "საქმენი მოციქულთა" მოთხრობილია, რომ მოციქულთაგან შვიდი დიაკონი არის დადგენილი, ნეოკესარიის კრების მამებიც მათ მიერ დაწესებულ კანონებში ნათლად განსაჯეს, რომ კანონით შვიდი დიაკონი უნდა დაადგინონ, რაც არ უნდა დიდი ქალაქი იყოს და, ამაში ისინი წიგნმა "საქმენი მოციქულთა" დაარწმუნა. ამის გამო ჩვენ, შევადარეთ რა მამათა აზრები მოციქულთა გამონათქვამებს, აღვიქვით, რომ მათი სიტყვა იყო არა საიდუმლოთა მსახურებაზე, არამედ ტრაპეზზე მსახურების საჭიროებისათვის, რამეთუ წიგნში "საქმენი" წერია შემდეგნაირად: "ამათ დღეთა შინა განმრავლებასა მას მოწაფეთასა იყო დრტჳნვაჲ ბერძენთაჲ ებრაელთა მიმართ, რამეთუ უგულებელს-იქმნებოდა მსახურებაჲ იგი დღითი-დღედი ქურივთა მათთაჲ. მაშინ მოუწოდეს ათორმეტთა მათ სიმრავლესა მას მოწაფეთასა და ჰრქუეს: არა სათნო არს ჩუენდა დატევებაჲ სიტყჳსა ღმრთისაჲ და მსახურებაჲ ტაბლებსა. აწ გამოირჩიენით, ძმანო, კაცნი თქუნგანნი, რომელნი წამებულ იყვნენ შჳდნი, სავსენი სულითა წმიდითა და სიბრძნითა, რომელნი დავადგინნეთ საჴმარსა ამას ზედა, ხოლო ჩუენ ლოცვასა და მსახურებასა ამის სიტყვისასა განვეკრძალნეთ. და სათნო უჩნდა სიტყუაჲ ესე წინაშე ყოვლისა მის სიმრავლისა. და გამოირჩიეს სტეფანე, კაცი სავსე სარწმუნოებითა და სულითა წმიდითა, და ფილიპე და პროხორონ და ნიკანორა და ტიმონა და პარმენა და ნიკოლაოს, მწირი ანტიოქელი, და დაადგინნეს წინაშე მოციქულთა და ილოცეს, და დაასხნეს მათ ზედა ჴელნი მათნი" (საქმე 6, 1-6). ეკლესიის მოძღვარი იოანე ოქროპირი ამ ადგილის შესახებ ამბობს: "განცვიფრების ღირსია როგორ არ გაიყო ერი ამ კაცთა გამორჩევისას, როგორ არ განიშორეს მათ მოციქულები". მაგრამ საჭიროა ვიცოდეთ როგორ ღირსებას ატარებდნენ ის კაცები და როგორი ხელთდასხმა მიიღეს: დიაკონის წოდება ხომ არა? მაგრამ ეს მაშინ არ იყო. ეკლესიების მღვდლების თანამდებობდა ხომ არა? მაგრამ მაშინ არ იყო არავითარი ეპისკოპოსი, იყვნენ მხოლოდ მოციქულები. ამის გამო ვფიქრობთ, რომ არც დიაკონს და არც მღვდლის სახელი არ იყო მაშინ ცნობილი და არც იხმარებოდა. ამის საფუძველზე ჩვენ ვქადაგებთ, რომ ზემოხსენებული შვიდი დიაკონი არ უნდა იქნენ მიღებულნი როგორც საიდუმლოთა მსახურები. გადმოცემული სწავლების თანახმად მათ დავალებული ჰქონდათ სახლთგაძღოლა საერთო საჭიროებისათვის და, ამ შემთხვევაში, ისინი ჩვენთვის არიან მისაბაძნი კაცთმოყვარეობასა და შეჭირვებულთათვის მზრუნველობაში. (I მსოფლ. 18; ტრულ. 7; ნეოკეს. 15; ლაოდ. 20). კანონი 17 ვინაიდან სხვადასხვა ეკლესიის სამღვდელო დასის წევრებმა მიატოვეს თავიანთი ეკლესია, სადაც განწესებული იყვნენ, გადავიდნენ სხვა ეპისკოპოსებთან და თავიანთი ეპისკოპოსების ნებართვის გარეშე სხვის ეკლესიებში დაეწესნენ, რითაც დაუმორჩილებლობას წარმოაჩენენ, ამიტომ განვაჩინეთ: იანვრის თვიდან, გასული IV ინდიქტიონიდან, დასის არც ერთ წევრს, რომელ ხარისხშიაც არ უნდა იყოს, არა აქვს უფლება თავისი ეპისკოპოსის განსატევებლი სიგელის გარეშე სხვა ეკლესიაში დაეწესოს. ამიერიდან ამ განჩინების დამრღვევი და მისი ხელთდამსხმელის შემარცხვენელი, განკვეთილ იქნეს; ასევე, მისი არამართებულად მიმღები ეპისკოპოსიც. (მოც. 12,15,32,33; I მსოფლ. 15,16; IV მსოფლ. 5,6,10,13,20,23; ტრულ. 18; ანტიოქ. 3,6; ლაოდ. 41,42; სარდიკ. 15,16,19; კართ. 23,106). კანონი 18 საეკლესიო დასის წევრებს, რომლებმაც ბარბაროსთა შემოსევების მიზეზით, ან სხვა რაიმე გარემოებათა გამო, დატოვეს თავიანთი ადგილები, ვუბრძანებთ: როცა მდგომარეობა შეიცვლება ან ბარბაროსთა შემოსევა - თუ ეს იყო მათი წასვლის მიზეზი - ჩაცხრება, კვლავ უკან დაბრუნდნენ და არ მიატოვონ თავიანთი ეკლესიები დიდი ხნით საპატიო მიზეზის გარეშე. ვინც ამ კანონის დარღვევით სხვაგან ყოფნას გააგრძელებს: მსახურება აეკრძალოს, სანამ თავის ეკლესიაში არ დაბრუნდება. იგივეს ექვემდებარება მისი შემწყნარებელი ეპისკოპოსიც. (მოც. 15; I მსოფლ. 15,16; IV მოსფლ. 5,10,20,23; ტრულ. 17; VII მსოფლ. 15; ანტიოქ. 3; სარდიკ. 15,16,19). კანონი 19 ეკლესიების წინამძღვრებმა ყოველდღე, უფრო კი კვირა დღეებში, დამოძღვრონ მთელი საეკლესიო დასი და მრევლი ღვთისმოსავი სიტყვებით, ამოკრიბონ საღვთო წერილიდან ჭეშმარიტების შესაგონებელი და შესამეცნებელი ადგილები და, ამასთან, არ გადავიდნენ ღმერთშემოსილი მამების გადმოცემებსა და მათ მიერ დადებულ ზღვარს. როცა წმიდა წერილის სიტყვას გამოიკვლევენ, სხვაგვარად არ განმარტონ იგი, არამედ როგორც ეს თავიანთ ეპისტოლეებში ჩამოაყალიბეს ეკლესიის მნათობებმა და მოძღვრებმა და, წინამძღვრები ამით უფრო დაკმაყოფილდნენ, ვიდრე საკუთარი სიტყვების შედგენით, რათა წმიდა წერილის არასაკმარისი ცოდნა არ გახდეს ჭეშმარიტებისაგან გადახრის მიზეზი. სწორედ ზემოხსენებულ მამათა სწავლებებით უნდა შეიმეცნოს მრევლმა, რა არის სასარგებლო და არა - უსარგებლო, რა არის ასარჩევი და რა - დასაგმობი და, ცხოვრების გამოსწორება დაიწყოს, რათა აღარ იტანჯებოდეს უმეცრების სენით, არამედ სწავლას ყურ-მიპყრობილი თავს აიძულებდეს ბოროტებისაგან განრიდებას და, სასჯელის მოწევის შიშით, საკუთარ ცხონებას აღაშენებდეს. (მოც. 58; I მსოფლ. 2; ლაოდ. 19; სარდ. 11; კართ. 71,121,123). კანონი 20 ეპისკოპოსს არა აქვს უფლება საჯაროდ იქადაგოს სხვა ქალაქში, რომელიც მის განსაგებელში არ შედის, ხოლო ვინც შემჩნეული იქნება ასეთ ქმედებაში, განკანონებულ იქნეს ეპისკოპოსობიდან და მხოლოდ სამღვდელო საქმე აკეთოს. (მოც. 14,35; I მსოფლ. 8,5; II მსოფლ. 2; III მსოფლ. 8; IV მსოფლ. 29; ანკვირ. 18; ანტიოქ. 13,22; სარდიკ. 3,11,12). კანონი 21 ვინც ისეთი კანონსაწინააღმდეგო დანაშაული ჩაიდინა, რისთვისაც თავისი წოდებიდან სრული და სამუდამო განკვეთა დაიმსახურა და ერისკაცთა რიგებში იქნა გადაყვანილი, თუკი ნებაყოფლობით სინანულში მოვა და საბოლოოდ განეშორება იმ ცოდვას, რომლის გამოც მადლი დაკარგა, მაშინ მას უფლება ეძლევა თმები კლერიკოსის მსგავსად შეიკვეცოს, ხოლო თუ არ მოინდომებს მონანიებას, ასეთ შემთხვევაში თმები ერისკაცთა მსგავსად გაიზარდოს, რადგან ზეციურ ცხოვრებას ამსოფლიური სიამოვნება ამჯობინა. (მოც. 5,62,81,83; I მსოფლ. 9,12; III მსოფლ. 9; IV მსოფლ. 7; ნეოკეს. 9; კართ. 36; ორგზ. 16; ბასილი დიდი 3,70; კირილე ალექს. 3). კანონი 22 ეპისკოპოსი ან სხვა ნებისმიერი ხარისხის სასულიერო პირი, რომელიც ფულით იქნა ხელთდასხმული, და არა გამოცდითა და გამორჩევით თავისი ღვთისსათნო ცხოვრების შედეგად, განკვეთილ იქნეს; განიკვეთოს, აგრეთვე, მისი ხელთდამსხმელიც. (მოც. 22; IV მსოფლ. 2; ტრულ. 23; VII მსოფლ. 4,5,15,19; სარდიკ. 2; ბასილი დიდი 90; გენადის ეპისტ.; ტარასის ეპისტ.). კანონი 23 ეპისკოპოსმა, მღვდელმა ან დიაკონბმა არ უნდა მოითხოვოს მაზიარებელთაგან ფული ან სხვა რაიმე წმინდა ზიარების გაცემისათვის, რამეთუ მადლი არ იყიდება და ჩვენ ფულისათვის არ გადავცემთ სულიწმიდის მადლს; იგი ყოველგვარი მზაკვრობის გარეშე უნდა მიეცეს ამ ნიჭის მიღებისათვის მომზადებულთ; ხოლო თუ ვინმე დასის წევრთაგან შემჩნეული იქნება რაიმე სახის მისაგებელის მოთხოვნაში იმისაგან, ვისზედაც გასცემს ყოვლადწმიდა ზიარებას, განკვეთილ იქნეს, როგორც სიმონიის ცდომილებისა და მზაკვრობის მოშურნე. (მოც. 4,29; IV მსოფლ. 2; ტრულ. 23; VII მსოფლ. 4). კანონი 24 არავის, სამღვდელო წოდების პირთაგან, არც მონაზონს, არა აქვს უფლება ცხენების ჯირითზე იაროს, ან სხვა სანახაობრივ თამაშებს დაესწროს; თუ ვინმე კლერიკოსთაგან ხმობილი იყოს ქორწილში, იგი, როგორც კი მაცდუნებელი თამაშები დაიწყება, ადგეს და განერიდოს იქაურობას, რადგან ასე ბრძანებს ჩვენთვის მამათა მოძღვრება, ხოლო მხილებული მსგავს ქმედებაში, დაცხრეს, არადა - განიკვეთოს. (ტრულ. 51,62,65; ლაოდ. 54; კართ. 15,45,63). კანონი 25 ყველა სხვა დანარჩენთან ერთად, ვაღორძინებთ იმ კანონსაც, რომელიც აწესებს, რომ ყოველი ეკლესიის სამრევლო, იქნება ეს სოფლებში თუ ქალაქის გარეუბნებში, უცვლელად დარჩეს მათი მმართველი ეპისკოპოსების ხელუსუფლების ქვეშ და, მით უფრო, თუ ეპისკოპოსები ოცდაათი წლის განმავლობაში უკამათოდ ფლობდნენ მათ თავიანთ მმართველობაში, ხოლო თუ ოცდაათი წელი არ გასულა, ან ამის თაობაზე რაიმე კამათი იქნა, მაშინ იმ პირს, ვინც დაჩაგრულად თვლის თავს, შეუძლია საქმე აღძრას სამთავრო კრების წინაშე. (IV მსოფლ. 17). კანონი 26 მღვდელმა, რომელმაც უმეცრებისა გამო დაივალდებულა თავი უწესო ქორწინებით, სამღვდელო საჯდომელის პატივით ისარგებლოს, როგორც ეს სჯულდებულია ჩვენთვის წმინდა კანონში, ხოლო სხვა სამღვდელო მოქმედებისაგან თავი შეიკავოს, რამეთუ ასეთ სასულიერო პირთათვის მიტევებაც საკმარისია. სხვისი კურთხევა-დამოძღვრა კი არ მართებს იმას, ვისაც ჯერ საკუთარი წყლულები აქვს განსაკურნებელი, რამეთუ კურთხევა არის გადაცემა სიწმიდისა, ხოლო ვისაც ეს წარეწყმიდა უმეცრების ცოდვის მიზეზით, იგი სხვას როგორღა გადასცემს? ამის გამო ნურც საჯაროდ, ნურც განცალკევებით ნუ აღასრულებს კურთხევას; ნურც ქრისტეს ხორცს დაურიგებს სხვებს, ნურც სხვა რაიმე მსახურებას ჩაატარებს, არამედ დაკმაყოფილდეს მღვდელმსახურის ადგილით და ცრემლით შესთხოვდეს უფალს უმეცრებით შემთხვეული უსჯულოების შენდობას. თავისთავად ცხადია, რომ ასეთი უჯერო ქორწინება უნდა გაუქმდეს, რადგან არ უნდა იქონიოს კაცმა თანამკვიდრობა იმასთან, ვის გამოც მღვდელმსახურება აეკრძალა. (მოც. 17; IV მსოფლ. 14; ტრულ. 3,6,21; ნეოკეს. 9; ბასილი დიდი 27). კანონი 27 კლერიკოსთაგან არავინ შეიმოსოს შეუფერებელი სამოსლით, არც ქალაქში და არც გზაში მოგზაურობისას; თითოეულმა მათგანმა ის სამოსელი უნდა ჩაიცვას, რაც უკვე დაწესებულია სასულიერო პირთათვის. ვინც ამ წესს დაარღვევს, ერთი შვიდეულით განყენებულ იქნეს ღვთისმსახურებისაგან. (VII მსოფლ. 16; ღანგ. 12,21). კანონი 28 ვინაიდან ჩვენ შევიტყვეთ, რომ სხვადასხვა ეკლესიებში, რომელიღაც დამკვიდრებული წესის თანახმად, საკურთხეველში ყურძენი შეიწირება, მღვდელმსახურები კი მას უსისხლო მსხვერპლშემოწირულობასთან აერთიანებენ და ამ სახით ორივეს ერთად უწილადებენ მრევლს, ამის გამო აუცილებლად მიგვაჩნია, დადგინდეს: შემდგომში ეს აღარ განმეორდეს; მღვდელმსახურმა მისცეს მრევლს ერთი მსხვერპლი, განსაცხოველებლად და მისატევებლად ცოდვათა; რაც შეეხება ყურძნის შემოწირვას, მღვდელმსახურებმა მიიღონ, როგორც პირველნაყოფი და, განსაკუთრებულად ნაკურთხი, მთხოვნელებს დაურიგონ - ნაყოფის ყველა შემომწირველისადმი მადლიერებით, რითაც, ღვთის განსაზღვრით, სხეული ჩვენი იზრდება და იკვებება. ვინც კლერიკოსთაგან ამ განჩინების საწინააღმდეგოდ მოიქცევა, თავისი პატივისაგან განიკვეთოს. (მოც. 3,4; ტრულ. 32; კართ. 37). კანონი 29 კართაგენის კრების მამათა კანონი ბრძანებს, რომ ღვთისმსახურება საკურთხეველში უნდა ჩატარდეს სხვა არანაირად, თუ არა უზმოზე მყოფ კაცთა მიერ, გარდა წელიწადის ერთი დღისა, როცა საუფლო სერობა ეწყობა. ამ წმინდა მამებმა შეიძლება, რაიმე ადგილობრივი მიზეზების გამო მიიღეს ასეთი გადაწყვეტილება, რაც მაშინ სასარგებლო იქნებოდა ეკლესიისათვის. ამჟამად კი ჩვენ არაფერი გვაიძულებს, რომ კეთილკრძალული სიმკაცრე დავუტევოთ. ამიტომაც, მივყვებით რა სამოციქულოთა და წმინდა მამათა გადმოცემებს, განვაჩინებთ: არ არის მართებული დიდმარხვაში, უკანასკნელი შვიდეულის ხუთშაბათს, მარხვის გახსნა და ამით მთელი დიდმარხვის შეურაცხყოფა. (მოც. 69; ტრულ. 89; ლაოდ. 50; კართ. 41,47; ტიმოთე ალექს. 16). კანონი 30 გვსურს რა ყველაფერი მოვიმოქმედოთ ეკლესიის აღსაშენებლად, გადავწყვიტეთ უცხო ტომის ხალხთა ეკლესიებშიც კეთილად მოვაწყოთ მღვდელთა მსახურება. ამის გამო განვაჩინებთ: რადგან ისინი თავს ვალდებულად თვლიან გარდაამეტონ მოციქულთა განწესებას, რომელიც კრძალავს საკუთარი ცოლის განტევებას კეთილკრძალულების მომიზეზებით და დადგენილზე მეტს ეჭიდებიან, რის გამოც თავის მეუღლეებთან შეთანხმებით მათთან თანამეცხედრეობას გაურბიან, ამიერიდან აღარ ჰქონდეთ მეუღლეებთან თანაცხოვრება არანაირი სახით, რათა ამგვარად წარმოგვიჩინონ სრულყოფილი მტკიცებულება თავიანთი აღთქმისა. ეს ჩვენ მათთვის დავუშვით სხვა არაფრის გამო, თუ არა მათი სულმოკლე ზრახვებისა და ჯერ კიდევ გაუცხოებული და კეთილმოუწყობელი ზნეობის მიზეზით. (მოც. 5; I მსოფლ. 3; ტრულ. 12,13,48; ღანგ. 1,4,9,10; კართ. 4). კანონი 31 განვაჩინებთ, რომ მღვდელმსახურებმა სამღვდელო მოქმედება, ან ნათლისღება კარის ეკლესიაში აღასრულონ სხვა არანაირად, თუ არა ადგილობრივი ეპისკოპოსის ნებართვით. კლერიკოსი, რომელიც ამ წესს არ დაიცავს, განიკვეთოს. (მოც. 31; IV მსოფლ.18; ტრულ. 34,59; VII მსოფლ. 7,10; ღანგრ. 6; ანტიოქ.5; ლაოდ. 58; ორგზ. 12; კართ. 10). კანონი 32 შევიტყვეთ, რომ სომეხთა ქვეყანაში უსისხლო მსხვერპლის შემწირველნი წმინდა ტრაპეზზე მხოლოდ ღვინოს სწირავენ, არ აზავებენ მას წყლით და თავიანთი ქმედების გასამართლებლად ეკლესიის მოძღვრას, იოანე ოქროპირს იმოწმებენ, რომელიც მათესაგან სახარების განმარტებაში ასე ამბობს: "რატომ წყალი არ შესვა მკვდრეთით აღმდგარმა უფალმა, არამედ ღვინო? იმის გამო, რომ ძირიანად აღმოეფხვრა უწმინდური მწვალებლობა, რადგან არიან ისეთები, რომლებიც საიდუმლოში მხოლოდ წყალს იყენებენ, წმინდა იოანემ მიუთითა, რომ უფალმა ღვინო გამოიყენა მაშინ, როცა მოწაფეებს საიდუმლოს გადასცემდა და, აღდგომის შემდეგაც, როცა საიდუმლოს გარეშე უბრალო ტრაპეზს სთავაზობდა მათ და, აღნიშნავს რა ამას, ამბობს: "...ნაყოფისაგან ამისა ვენაჴისა..." (მთ. 26.29), ყურძნის ვენახი კი ღვინოს წარმოშობს და არა წყალს". აქედან გამოჰყავთ, თითქოს ეს მოძღვარი უარყოფს წყლის შეზავებას წმინდა შესაწირავთან [ღვინოსთან]. იმისათვის, რომ ისინი ამიერიდან აღარ იყვნენ უმეცრებით შეპყრობილნი, ჩვენ განვმარტავთ ამ მამის მართლმადიდებლურ შემეცნებას: რადგანაც არსებობდა ჰიდროპარასტატების უძველესი ბოროტი მწვალებლობა, სხვაგვარად - წყლის შემწირველები (водоприносители), რომლებიც მსხვერპლშეწირვისას ღვინის ნაცვლად მხოლოდ წყალს იყენებდნენ, ამიტომაც ამ ღმერთშემოსილმა კაცმა, უარსაყოფად ასეთი მწვალებლების უსჯულო სწავლებისა და გამოსაჩენად იმისა, რომ იგი მოციქულთა გადმოცემების პირდაპირ საწინააღმდეგოა, წარმოთქვა ზემოთ მოყვანილი სიტყვები; ხოლო მან თვითონ, თავის ეკლესიაში, რომელზედაც მას მწყემსმთავრული მმართველობის რწმუნება ჰქონდა, ღვინისა და წყლის შეზავება დააწესა, როცა უსისხლო მსხვერპლშეწირვა აღესრულება, და ამით ჩვენი გამომხსნელისა და მაცხოვრის, ქრისტე ღმერთის უხრწნელი გვერდიდან გამომდინარე სისხლისა და წყლის შეერთება წარმოაჩინა - განსაცხოველებლად ყოველი სოფლისა და ცოდვებისაგან ყოველთა გამოსასყიდელად; და ყველა ეკლესიაში, სადაც კი ბრწყინავდნენ სულიერი მნათობნი, სწორედ ეს ღვთივმოცემული წესი შეიწყნარებოდა. აგრეთვე, იაკობიც, ქრისტე ღმერთის ხორციელი ძმა, რომელსაც პირველს ჩაებარა იერუსალიმის ეკლესიის საყდარი, და ბასილი დიდი, კესარიის მთავარეპისკოპოსი, რომლის დიდება მთელ მსოფლიოს გადასწვდა, წერილობით გადმოგვცემენ სამღვდელო მოქმედების საიდუმლოს და წესად ადგენენ, რომ საღვთო ლიტურგიისას წყალი და ღვინო შეზავდეს წმინდა ბარძიმში; და კართაგენში შეკრებილმა ღირსმა მამებმაც ზუსტად ეს სიტყვები წარმოთქვეს: "წმინდა საიდუმლოში მხოლოდ ხორცი და სისხლი შეიწირება და სხვა არაფერი, რამეთუ ეს თვით უფლისაგან გადმოგვეცა, ანუ პური და ღვინო წყლით განზავებული". თუ ვინმე ეპისკოპოსთაგან, ან მღვდელთაგან ყოვლადწმიდა მსხვერპლშეწირვის საიდუმლოს სხვანაირად აღასრულებს - არა მოციქულთა გადმოცემულ წესისამებრ - და წყალს ღვინოსთან არ განაზავებს, განკვეთილ იქნეს, როგორც საიდუმლოს არასრულად მქადაგებელი და სიახლის შემოღებით წმინდა გადმოცემის დამზიანებელი. (მოც. 3,4; ტრულ. 81; კართ. 37). კანონი 33 ჩვენთვის ცნობილი გახდა, რომ სომხეთში მხოლოდ ისინი მიიღებიან საეკლესიო კრებულში, რომლებიც სამღვდელო გვარეულობას მიეკუთვნებიან, რითაც ამის მოქმედნი იუდეველთა ჩვეულების მიმდევრებად წარმოგვიდგებიან; ამასთან, ზოგიერთ მათგანს საეკლესიო მსახურის აღკვეცაც არ მიუღია და ისე დგინდება საღვთო ტაძარში ეკლესიის მგალობლად ან წიგნის მკითხველად, ამიტომაც განვაწესებთ: ამიერიდან არავის მიეცეს უფლება კლერიკოსის პატივში მიღებისას კანდიდატის შთამომავლობით იმსჯელოს; დასში მიღებისას, წმინდა კანონებში განსაზღვრული დადგენილებებით უნდა მოხდეს გამოკვლევა: არიან თუ არა კანდიდატები მასში მიღების ღირსნი, მიუხედავად იმისა, ხელთდასხმულ წინაპართა შთამომავლები არიან ისინი თუ არა. ასევე, არავის მიეცეს ნება ამბიონიდან უქადაგოს მრევლს საღვთი სიტყვა კრებულის წევრის უფლებით; ეს მხოლოდ იმ შემთხვევაში შეიძლება, თუ მან სამღვდელო აღკვეცა მიიღო და კანონისამებრ სულიერი მოძღვრისაგან მიეცა ქადაგების კურთხევა. ამ განწესების დამრღვევი წმინდა ზიარებიდან განკანონდეს. (მოც. 76; VII მსოფლ. 14; ლაოდ. 15). კანონი 34 საღვთო კანონის განცხადებით, თანამზრახველობითი დანაშაული, ან ბრბოს თავშეყრა შეთქმულების მიზნით, გარეშე [სამოქალაქო] კანონებითაც იკრძალება; მით უფრო დაუშვებელია მსგავსი ქმედება საღვთო ეკლესიაში, - ნუ იყოფინ! აქედან გამომდინარე, წესრიგის დასაცავად ვადგენთ: თუ რომელიმე კლერიკოსი ან მონაზონი ბოროტთანამზრახველობას და შეთქმულებაში იქნება მხილებული, ანდა, ეპისკოპოსის, ან თანამოძმის წინააღმდეგ ვერაგობაში, სრულიად განიკვეთოს თავისი ხარისხიდან. (მოც. 31; IV მსოფლ. 18; ანტიოქ. 5; კართ. 10; ორგზი. 13,14,15). კანონი 35 მიტროპოლიტთაგან არავის მიეცეს უფლება მის საყდარს დაქვემდებარებული ეპისკოპოსის სიკვდილის შემთხვევაში, გაფლანგოს ან მიიტაცოს მისი ან მისი ეკლესიის ქონება. ყველაფერი ეს უნდა დარჩეს იმ ეკლესიის კრებულის მეთვალყურეობის ქვეშ, რომლის წინამძღვარიც იყო აწ აღსრულებული, სანამ ახალი ეპისკოპოსი არ დადგინდება; გარდა იმ შემთხვევისა, როცა აღარ დარჩება ეკლესიაში დასის წევრი. ასეთ შემთხვევაში მიტროპოლიტმა მთელი ქონება უდანაკარგოდ უნდა შეინარჩუნოს და შემდგომში ახალ ეპისკოპოსს გადასცეს. (მოც. 40; IV მსოფლ. 22,25; ანტიოქ. 24; კართ. 22,26,81). კანონი 36 ვაღორძინებთ ამ ღვთივდაცულ და სამეუფო ქალაქში შეკრებული ასორმოცდაათი და ქალკედონში შეკრებილი ექვსასოცდაათი წმინდა მამის მიერ სჯულდებულს და განვაჩინებთ: მიენიჭოს კონსტანტინოპოლის საყდარს რომის საყდრის თანაბარი უპირატესობა და მის შემდეგ მეორე, მსგავსადვე განიდიდოს საეკლესიო საქმეებში; ხოლო ამის შემდეგი ჩაითვალოს საყდარი დიდი ქალაქისა ალექსანდრიისა, შემდეგ - ანტიოქიის საყდარი და მის შემდეგ იერუსალიმის საყდარი. (I მსოფლ. 6,7; II მსოფლ. 2,3; IV მსოფლ. 28). კანონი 37 იმისა გამო, რომ სხვადასხვა დროს ბარბაროსთა თავდასხმებს ჰქონდათ ადგილი და მრავალი ქალაქი ურჯულოთა მიერ იქნა დაპყრობილი, ასეთი ქალაქის მღვდელმთავარს არ შეეძლო მასზე ხელთდასხმის შემდეგ თავისი საყდარი მიეღო ფაქტიურ მმართველობაში: დაფუძნებულიყო მასში მღვდელმთავრის მდგომარეობით, ჩაეტარებინა ხელთდასხმა და ეწარმოებინა ყველაფერი ის, რაც ეპისკოპოსს ევალება. ჩვენ, ვიცავთ რა სასულიერო პირთა პატივსა და ღირსებას, გვსურს, რომ წარმართთა შემოსევამ ვერ შეძლოს საეკლესიო სამართლის ხელყოფა, ამიტომ განვაჩინებთ: ხელთდასხმულნი, რომლებიც იმის გამო, რომ ზემოთქმული მიზეზებით თავიანთ საყდარმთავრო მოვალეობას ვერ შეუდგნენ, განკიცხვას არ ექვემდებარებიან; საეკლესიო კრებულში სხვადასხვა ხარისხის ხელთდასხმა მათ წესისამებრ ჩაატარონ და წინამძღვრის უპირატესობით თავისი შეძლების ფარგლებში ისარგებლონ; მათგან გამომავალი სამთავრობო მოქმედება მიჩნეულ იქნეს მტკიცედ და კანონიერად, რათა დროებითმა შეჭირვებამ და სიზუსტის დაცვაში დაბრკოლებებმა ვერ შეზღუდონ მართვა-გამგეობის საზღვრები. (მოც. 36; I მსოფლ. 16; III მსოფლ. 9; IV მსოფლ. 6,29; ანკვირ. 18; ანტიოქ. 17,18; კირილე ალექს. 1,2,3). კანონი 38 ჩვენი მამების მიერ დადებულ კანონს ჩვენც ვიმარხავთ, რომელიც ასე აცხადებს: თუ სამეფო ხელისუფლებით განახლდა, ან მომავალში განახლდება ქალაქი, მაშინ სამოქალაქო და საერო წესს, შესაბამისად, საეკლესიო საქმეთა განწესებაც უნდა მიჰყვეს.[1] (I მსოფლ. 4,6,7; II მსოფლ. 3; IV მსოფლ. 17,28). კანონი 39 რადგან ძმა და თანამსახური ჩვენი, კუნძულ კვიპროსის წინამძღოლი იოანე, თავის მრევლთან ერთად ბარბაროსთა თავდასხმის მიზეზით დასახელებული კუნძულიდან ელისპონტოს სამთავროში გადასახლდა, კაცთმოყვარე ღმერთის განგებითა და ჩვენი ქრისტესმოყვარე და კეთილმსახური მეფის მეცადინეობით, - რათა თავი დაეღწიათ წარმართთა მონობისაგან და ქრისტიანულ სახელმწიფოს კვერთხს დამორჩილებოდნენ, - ამიტომ ვადგენთ: ხელშეუხებელ იქნეს დაცული ის უპირატესობა, რაც ზემოდასახელებული კაცის საყდრისათვის ეფესოში წინათ შეკრებილ ღმერთშემოსილ მამათა მიერ განიწესა; აღიჭურვოს ახალი იუსტინიანაპოლი კონსტანტინოპოლის უფლებებით და მასში დაწესებული ღვთისსათნო ეპისკოპოსი მთავრობდეს ელისპონტოს სამთავროს ყველა ეპისკოპოსზე, და დგინდებოდეს იგი ძველი ჩვეულების მიხედვით თავისი ეპისკოპოსების მიერ; იქიდან გამომდინარე, რომ ჩვენმა ღმერთშემოსილმა მამებმაც გადაწყვიტეს დაცული ყოფილიყო თითოეული ეკლესიის ჩვეულება, ამიტომ ქალაქ კვიზიკის ეპისკოპოსიც დაექვემდებაროს დასახელებულ იუსტინიანაპოლის წინამძღვარს ყველა სხვა, ზემოდასახელებულ ღვთისსათნო წინამძღოლ იოანეს დაქვემდებარებულ ეპისკოპოსთა მაგალითისამებრ და, მისგან, როცა ამის მოთხოვნილება იქნება, თვით ქალაქ კვიზიკის ეპისკოპოსიც დადგინდეს. (მოც. 34; I მსოფლ. 6,7; II მსოფლ. 2,3; III მსოფლ. 8; IV მსოფლ. 28; ტრულ. 36,37; ანტიოქ. 9). კანონი 40 ვინაიდან ფრიად საცხოვნებელია ყოფიერების შფოთისაგან თავგარიდებით ღმერთს მიმსჭვალვა, ამიტომ გამოუცდელად და უდროოდ არ უნდა მივიღოთ ყველა მათგანი, ვინც კი მონაზვნური ცხოვრების არჩევანს გააკეთებს; მათთან მიმართებით უნდა დავიცვათ მამებისაგან გადმოცემული დადგენილება. ამიტომ, ღვთისსათნო ცხოვრების აღთქმა უნდა მივიღოთ როგორც უკვე მტკიცე და, მეცნიერებითა და განსჯადობით შობილი გონების სრულად გახსნის შემდეგ. ამდენად, მონაზვნურ უღელქვეშ შედგომის მოსწრაფე ნუ იქნება ათ წელიწადზე ნაკლები ასაკისა, მაგრამ ამ ასაკს მიღწეულის საქმეც წინამძღვრის განსაგებელია: ხომ არ არის უმჯობესი გადაუწიოს მას მონაზვნური ცხოვრების დაწყებისა და მასში დამკვიდრების ჟამი. თუმცა, მართალია, დიდი ბასილი თავის წმინდა განწესებებში სჯულმდებლობს, რომ ვინც თავისი ნებით შეეწირა ღმერთს და ქალწულობა ირჩია, ჩვიდმეტი წლის ასაკიდან ჩაირიცხოს ქალწულთა დასში, მაგრამ ჩვენ, ქვრივებისა და დედათდიაკვნების შესახებ კანონის მაგალითზე, მონაზვნურ ცხოვრების მოსურნეთათვის განვაჩინეთ ზემოთქმულ წელთა რიცხვი, რამეთუ საღვთო მოციქულს უწერია "ქურივადმცა შერაცხილ არს ნუ უნაკლულესი სამეოცისა წლისაჲ..." (I ტიმ. 5.9), ხოლო წმინდა კანონებით გადმოგვეცა დედათდიაკვნად დადგინება ორმოცი წლის ასაკში, რადგან თვალსაჩინოა, რომ ეკლესიამ, ღვთის მადლით, ფრიად ძალმოსილებას და წარმატებას მიაღწია, და საღვთო მცნებათა დამმარხველნი მტკიცე და კეთილსაიმედონი არიან. ჩვენ ეს სრულფასოვნად შევიმეცნეთ და მასთან შესაბამისობაში განვაწესეთ: ღვთისსათნო მოსაგრეობის მოსწრაფე მალევე უნდა აღინიშნოს მადლის კურთხევით, როგორც ბეჭედდასმული; ამით თანაშევეწიოთ მას, რომ დიდხანს არ დაყოვნდეს და არ იორჭოფოს და უფრო გულმოდგინე გავხადოთ იგი კეთილის არჩევაში და მასში განსამტკიცებლად. (I მსოფლ. 19; IV მსოფლ. 15; ტრულ. 14; კართ. 6,44,126; ორგზ. 5; ბასილი დიდ. 18,24). კანონი 41 ქალაქებში ან სოფლებში, ვისაც სადაყუდებულოში დამკვიდრება ნებავს და განმარტოებაში საკუთარი თავის შეცნობა, უწინარესად მონასტერში უნდა დაწესდეს და იქ შეისწავლოს განდგომილი ცხოვრება; მონასტრის წინამძღვრის მორჩილებაში დაჰყოს სამი წელი ღვთის შიშითა და ყველაფერში, როგორც ესადაგების, მორჩილება შეასრულოს, და ასეთნაირად გამოხატოს საკუთარი ნებელობა ამგვარი ცხოვრებისა; გამოიცადოს ადგილობრივი წინამძღვრისაგან - მთელი გულწრფელობით მიემსჭვალება თუ არა ასეთ მოღვაწეობას. ამის შემდეგ წელიწადის განმავლობაში კიდევ დაჰყოს მოთმინებით საყოფელს გარეთ, რათა უმეტესად საცნაურ-შეიქნეს მისი განზრახვა, რამეთუ მაშინ ღირსსარწმუნოდ წარმოჩინდება, რომ არა ამაო დიდების ძიებით, არამედ თვით ჭეშმარიტი სიკეთის ტრფიალით ისწრაფვის მდუმარებისაკენ. ამ დროის განსრულების შემდეგ კი, თუ ასეთივე გულისთქმაში დარჩება, დაე, დაეწესოს დაყუდებაში. მაგრამ მას უკვე ეკრძალება ამ ყოფიდან საკუთარი სურვილით გამოსვლა, თვინიერ იმ შემთხვევებისა, როცა ამას საქვეყნო მსახურება მოითხოვს, ან მარგებელია ქვეყნისათვის, ან სხვა რაიმე გაჭირვება სიკვდილს უქადის და მაშინაც - მხოლოდ ადგილობრივი ეპისკოპოსის კურთხევით. ხოლო ვინც გაბედავს დასახელებული მიზეზების გარეშე თავისი სამკვიდრებელიდან გამოსვლას, იგი პირველ რიგში ისევ იმ სადაყუდებულოში დაამწყვდიონ, - მისი ნების საწინააღმდეგოდაც, შემდეგ კი მარხვებითა და სხვა სიმკაცრეებით განმართონ, რამეთუ ვუწყით წმიდა წერილის სიტყვისაებრ, "...არავინ დასდვის ჴელი საჴნველსა, და ხედავნ იგი გარეუკუნ და წარმართებულ არნ სასუფეველსა ღმრთისასა" (ლუკ. 9.62). (IV მსოფლ. 4; ორგზ. 4). კანონი 42 იმათ მიმართ, რომლებიც მეუდაბნოედ იწოდებიან, ძაძით შემოსილები და მოზრდილი თმებით ერთი ქალაქიდან მეორეში დადიან, ერისკაცებთან ურთიერთობენ და თავიანთ აღთქმას შეურაცხყოფენ, განვაჩინებთ: თუკი მოისურვებენ, თმა შეიკვეცონ და სხვა მონაზონთა მსგავსად შეიმოსონ, მონასტერში დაემკვიდრონ და საძმო კრებულში ჩაირიცხონ; ხოლო, თუ ამას არ გააკეთებენ, მაშინ საერთოდ განიდევნონ ქალაქიდან და უდაბნოში იცხოვრონ, რომლისგანაც თავისთვის სახელწოდება შეიდგინეს. (IV მსოფლ. 4; ორგ. 4). კანონი 43 ქრისტიანისათვის ნებადართულია მოსაგრეობითი ცხოვრების არჩევა და წუთისოფლის მრავალშფოთიან საქმეთაგან თავგარიდების შემდეგ, მონასტერში დაწესება და მონაზვნად აღკვეცა, თუნდაც რომ იგი მხილებულ იყოს რაიმე მძიმე ცოდვით დაცემაში, რამეთუ მაცხოვარმა ჩვენმა ღმერთმა გამოთქვა: "...რომელი მოვიდეს ჩემდა, არა განვაძო გარე" (ინ. 6.37). რამდენადაც სამონაზვნო ღვაწლი სინანულით ცხოვრებას ნიშნავს, ამიტომ ვინც მას გულწრფელად მიემსჭვალა, კეთილად შევიწყნარებთ და ვერავითარი უწინარე ცხოვრება ხელს ვერ შეუშლის მას თავისი სურვილის შესრულებაში. (IV მსოფლ. 4; ორგზ. 2.4). კანონი 44 მონაზონი, სიძვაში მხილებული, ან დედაკაცთან ქორწინებით შეუღლებული, კანონის თანახმად, მეძავეობისათვის ეპიტიმიას ექვემდებარება. (IV მსოფლ. 16; ანკვირ. 19; ბასილი დიდი 6,18,19,60). კანონი 45 შევიტყვეთ, რომ ზოგიერთ დედათა მონასტერში, როდესაც აპირებენ ვინმე სამონაზვნო დასში გააერთიანონ, მას თავიდან აბრეშუმის ფერად სამოსელს აცმევენ, აგრეთვე, ოქროთი და ძვირფასი ქვებით გაწყობილ სამკაულებს და ამგვარად გამოწყობილი მიჰყავთ საკურთხეველთან; შემდეგ განძარცვავენ ამ ბრწყინვალე სამოსელს, მყისვე სამონაზვნო კურთხევას ჩაუტარებენ და ძაძით მოსავენ, ამის გამო განვაჩინებთ: ასეთი სახით აღკვეცას ადგილი აღარ ჰქონდეს, რამეთუ შეუფერებელია იმისთვის, ვინც საკუთარი ნებით განეშორა წუთისოფლის სიამეს, ღვთისნიერი ცხოვრება შეიყვარა, მოუდრეკელი გულისთქმით მასში განმტკიცდა და მონასტერს ისე მიეახლა, კვლავ დაბრუნება ხრწნადი და წარმავალი სამკაულების მეშვეობით იმ მოგონებებში, რაც უკვე დავიწყებისათვის მიუცია და, მისი ხელახლა შერყევა და მსგავსად აზვირთებული ტალღებისა სულის იმდენად აღელვება, რომ ზოგჯერ დაღვრილი ცრემლი გულის შემუსვრას კი არ გამოხატავს, არამედ ბუნებრივად მოედინება; ამიტომ, როცა შემდგომში მცირე ცრემლი გადმოდინდება, ისიც მხილველს მოეჩვენება არა იმდენად მონაზვნური ღვაწლისადმი მტკიცე ძალისხმევის მიზეზით წარმოშობილი, რამდენადაც სოფელთან განშორების გამო, და იმის დაკარგვით გამოწვეული, რაც სოფელშია. (კართ. 126). კანონი 46 დედაკაცი, რომელმაც მოღვაწეობრივი ცხოვრება აირჩია და მონასტერში დაეწესა, იქიდან აღარ გამოვიდეს, თუ რაიმე გარდაუვალი მიზეზი არ გამოჩნდა და, ასეთ შემთხვევაშიც, იღუმენიას კურთხევითა და ნებართვით, და თანაც არა მარტო, არამედ ხანდაზმული ან უპირატესი მონაზონის თანხლებით. ღამის გათევა კი მონასტრის გარეთ საერთოდ აკრძალულია. ასევე, მამაკაცებიც, ვინც სამონაზვნო ცხოვრებას ეწევა, მონასტრიდან გამოვიდნენ, როცა ამის მოთხოვნილება იქნება, მაგრამ წინამძღვრის კურთხევით. ჩვენ მიერ დადგენილი ამ განწესების დამრღვევნი, მამები იქნებიან თუ დედები, შესაფერისი ეპიტიმიით დაისაჯონ. (ტრულ. 47). კანონი 47 ნურც დედაკაცი გაითენებს ღამეს მამათა მონასტერში, ნურც მამაკაცი - დედათა მონასტერში, რამეთუ მართლმორწმუნეს გაუცხოებით ყოფნა მართებს ყოველგვარი დასაბრკოლებელისა და საცდურისაგან, და კეთილად დაწესება ცხოვრებისა, რათა შუენიერად და კეთილად დავდგრეთ უფლისა მიმართ (იხ. I კორ. 7.35); ხოლო ვინც ეს ჩაიდინოს, კლერიკოსი იქნება ის, თუ ერისკაცი, უზიარებელ იქნეს. (VII მსოფლ. 18,20,22). კანონი 48 საეპისკოპოსო პატივში ასაყვანებელის მეუღლე წინასწარ უნდა გაეყაროს თავის ქმარს საერთო თანხმობით, ხოლო მისი ეპისკოპოსად ხელთდასხმის შემდეგ - მონასტერში დაეწესოს, ამასთან, მოშორებით ქმარყოფილ ეპისკოპოსის სამყოფელიდან და ისარგებლოს მისგან ცხოვრებისათვის საჭირო სახსრებით; ხოლო თუ ღირსად წარმოჩნდება, აყვანილ იქნეს დედათდიაკვნის ხარისხში. (მოც. 5,51; I მსოფლ. 3; IV მსოფლ. 15; ტრულ. 12,14,30; კართ. 3,4,25,70). კანონი 49 ამ წმინდა კანონსაც ვაღორძინებთ და განვაჩინებთ, რომ ეპისკოპოსის ნება-სურვილით ერთგზის ნაკურთხი მონასტრები ყველა დროისათვის მონასტრებად დარჩეს, და მათი კუთვნილი ადგილ-მამული მათვე შეუნარჩუნდეს. მონასტერი აღარ უნდა გახდეს საერო სამკვიდრებელი, და ერისკაცთათვის არ უნდა მოხდეს მათი გადაცემა. თუ აქამდე რომელიმე მონასტრის მიმართ ასეთი რამ მომხდარა, განვაწესებთ, რომ მთლიანად მოხდეს მათი გამოთავისუფლება, ხოლო ვინც ამიერიდან ამის ჩადენას გაბედავს, მას კანონის შესაბამისი ეპიტიმია დაედოს. (IV მსოფლ. 4,24; VII მსოფლ. 13). კანონი 50 ნურც ერისკაცი, ნურც კლერიკოსი ამიერიდან საძრახის თამაშებს ნუ მიეცემა; ხოლო მხილებული ასეთ საქმეში: კლერიკოსი დასიდან განიკვეთოს, ერისკაცი კი უზიარებელ იქნეს. (მოც. 42,43). კანონი 51 ეს წმინდა მსოფლიო კრება სრულიად კრძალავს სამასხარაო სანახაობებსა და გასართობებს, აგრეთვე მხეცურ სანახაობებსა და მათზე როკვას. ხოლო ვინც ეს კანონი შეურაცხყოს და რომელიმე ამ აკრძალულ გასართობს მიეცეს: კლერიკოსი დასიდან განიკვეთოს, ერისკაცი კი უზიარებელ იქნეს. (ტრულ. 24,65,66; ლაოდ. 54; კართ. 15). კანონი 52 დიდმარხვის დღეებში, გარდა შაბათისა, კვირისა და წმინდა ხარების დღისა, უნდა აღესრულოს პირველშეწირულთა ლიტურგია. (მოც. 64,69; ლაოდ. 49,50,51,52). კანონი 53 ვინაიდან სულიერი ნათესაობა უფრო მნიშვნელოვანია, ვიდრე ხორციელი კავშირი, ჩვენთვის კი ცნობილი გახდა, რომ ზოგიერთ ადგილებში, წმინდა და მაცხოვნებელი ნათლისღებით ყრმათა შემთვისებელნნი, ამის შემდეგ მათ დაქვრივებულ დედებთან საქორწინო თანაცხოვრებაში შედიან, ამის გამო განვაჩინებთ: ამიერიდან მსგავსი არაფერი მოხდეს, ხოლო ვინც ამ კანონის მიღების შემდეგაც იქნება ამგვარ ქმედებაში მხილებული, პირველყოვლისა, ამ უწესო ქორწინებას უნდა გაერიდოს, შემდეგ კი მეძავთათვის დაწესებულ ეპიტიმიას დაექვემდებაროს. კანონი 54 საღვთო წერილი ნათლად გვასწავლის: "კაცი-კაცი ყოველივე თჳსსა ჴორცსა არა მოუჴდეს გამოცხადებად სარცხჳნელისა..." (ლევ. 18.6). ღმერთშემოსილმა ბასილიმ თავის კანონებში გააკეთა ზოგიერთი აკრძალული ქორწინების ჩამონათვალი, ხოლო ბევრ მათგანს დუმილით აუარა გვერდი, რითაც თავი აარიდა უშვერ სახელწოდებებს, რათა სიტყვა არ შეებილწა და უწმინდურობანი საერთო სახელით მოიხსენია და იმით გვიჩვენა უწესო ქორწინებათა საერთო სახე. მაგრამ, რადგანაც აკრძალული ქორწინებების დაუკონკრეტებლობამ ადამიანთა ბუნების აღრევა გამოიწვია, ამიტომ ჩვენ უმჯობესად მივიჩნიეთ აშკარად მიგვეთითებინა უწესო შეუღლებებზე და განვაჩინეთ: თუ ვინმე იქორწინებს თავის ძმისწულზე, ან მამა და ძე დედასა და ასულზე, ან ორ ქალწულ დაზე მამა და ძე, ან ორი ძმა დედასა და ასულზე, ან ორი ძმა ორ დაზე, მაშინ ისინი შვიდწლიან ეპიტემიას უნდა დაექვემდებარონ, ცხადია უწესო ქორწინების გაუქმების შემდეგ. (მოც. 19; ტრულ. 26,53; ნეოკეს. 2; ბასილი დიდ. 23,27,68,75,76,78,79,87; ტიმოთე ალექს. 11; თეოფილე ალექს. 5). კანონი 55 ვინაიდან შევიტყვეთ, რომ ქალაქ რომის მკვიდრნი წმინდა დიდმარხვის დღეებში შაბათობითაც მარხულობენ, რაც ეკლესიის გადმოცემის საწინააღმდეგოა, ამიტომ წმინდა კრებას სწადია, რომ რომის ეკლესიაშიც შეურყვნელად იქნეს დაცული კანონი, რომელიც ამბობს: თუ კლერიკოსი იმარხულებს წმინდა საუფლო დღეს, ან შაბათს, გარდა ერთი შაბათი დღისა, განიკვეთოს; ხოლო თუ ერისკაცი, წმინდა ზიარებიდან განკანონდეს. (მოც.64). კანონი 56 შევიტყვეთ აგრეთვე, რომ სომხეთში და ზოგიერთ სხვა ადგილებში შაბათ და კვირა დღეებში ყველსა და კვერცხს ჭამენ. ამის გამო, სათნოდ გვიჩანს დავაწესოთ, რომ საღვთო ეკლესია ყველგან ერთი წესით მარხულობდეს და ეკრძალებოდეს ყოველივე დაკლულს, აგრეთვე კვერცხსა და ყველს, რომლებიც იმის ნაყოფი არიან, რასაც ვეკრძალებით. თუ ეს განწესება დაცული არ იქნება: კლერიკოსი განიკვეთოს, ერისკაცი კი წმინდა ზიარებიდან განკანონდეს. (მოც. 66,69). კანონი 57 დაუშვებელია საკურთხეველში თაფლისა და რძის შეწირვა. (მოც. 3; ტრულ. 28,32,99; კართ. 37). კანონი 58 ერისკაცთაგან ნურავინ აზიარებს საკუთარ თავს, როცა იქვე იმყოფება ეპისკოპოსი, მღვდელი ან დიაკონი. ვინც ამ განწესების საწინააღმდეგოდ მოიქცევა, ერთი შვიდეულით განკანონდეს საეკლესიო ზიარებიდან, და ამით შეგონებულ იქნეს, რომ: "ნუ უფროჲს ბრძნობნ უმეტეს წესისა მის..." (რომ. 12.3). (I მსოფ. 13,18). კანონი 59 ნათლისღების საიდუმლო არ უნდა აღესრულოს კარის ეკლესიებში; ყოვლადწმიდა ნათლის მიღების მსურველი კათოლიკე ეკლესიას მიეახლოს და იქ გახდეს ღირსი ამ უხრწნელი ნიჭის მიღებისა; ხოლო ვინც იმხილება ამ განწესების დარღვევაში: კლერიკოსი განიკვეთოს, ერისკაცი წმინდა ზიარებიდან განკანონდეს. (მოც. 31; IV მსოფლ. 18; ტრულ. 31,34; VII მსოფლ. 10; ღანგ. 6; ანტიოქ. 5; ლაოდ. 58; კართ. 10; ორგ. 12). კანონი 60 მოციქული ღაღადებს: "...რომელი შეეყოს უფალსა, ერთ სულ არს" (I კორ. 6.17), აქედან ცხადია, რომ მოწინააღმდეგესთან თანაზიარებით შეთვისებული მისნაირი ხდება; ამიტომ ჯეროვანია, რომ ვინც თვალთმაქცურად ეშმაკეულობას დაიჩემებს და ავზნეობით მისთვის დამახასიათებელ ქმედებებს ჩაიდენს, ყოველნაირად დაექვემდებაროს ისეთივე სიმკაცრესა და შრომას, როგორსაც ნამდვილი ეშმაკეულნი ექვემდებარებიან დემონებისაგან გამოსახსნელად. (მოც. 79; ანკვირ. 24; ბასილი დიდ. 83). კანონი 61 ის პირები, რომლებიც ენდობიან მისნებს, ასისთავებს[2] ან სხვა მათ მსგავსებს, რათა იმათგან შეიტყონ წინასწარმეტყველება, წინამორბედ მამათა განწესებათა თანახმად ექვსი წლით ზიარებიდან განკანონებას ექვემდებარებიან; იგივე ეპიტიმია უნდა დაეკისროთ იმათ, ვინც დათვებსა და სხვა ცხოველებს დაატარებენ სამასხარაოდ და მარტივთა[3] სულთა საზიანოდ და შეაზავებენ რა სიცხადეს უგუნურობასთან, ბედისა და გვარტომეულობის შესახებ მკითხაობენ და სხვა მრავალი მითქმა-მოთქმით არიან დაკავებულნი; მათ მსგავსად უნდა დაისაჯონ ე.წ. ღრუბელთმდევნელები, მსახვრალნი,[4] თილისმის დამამზადებელნი და გრძნეულნი. ვინც მტკიცედ არის დადგრომილი ამგვარ საქმიანობაში, არ უტევებს და არ ილტვის ასეთი დამღუპველი და წარმართული გამოგონებებისაგან, მათ მიმართ ეკლესიიდან გაძევებას განვაჩინებთ, როგორც ამას საღვთო სჯული ბრძანებს: "...რაჲ ზიარებაჲ არს ნათლისა და ბნელისა? - იტყვის მოციქული, - ანუ რაჲ სწორება არს ტაძრისა ღმრთისა კერპთა თანა?ანუ რაჲ ნაწილ უც მორწმუნესა ურწმუნოჲსა თანა? ანუ რაჲ შეტყუება არს ქრისტესი ბელიარის თანა?" (იხ. II კორ. 6. 14,16,15). (ტრულ. 65; ანკვირ. 24; ლაოდ. 36; ბასილი დიდ. 7,65,72,81,83; გრიგოლ ნოს. 3). კანონი 62 ე.წ. კალანდა, ვოტა, ვრუმალია[5] და მარტის თვის პირველ დღეს საჯარო თავშეყრა, გვსურს სრულიად განვდევნოთ მართლმორწმუნეთა ცხოვრებიდან; აგრეთვე დედაკაცთა საქვეყნო როკვა, რომელსაც უაღრესი ზიანისა და დაღუპვის მოტანა შეუძლია. ასევე ვკრძალავთ მამაკაცთა და დედაკაცთა მიერ ცეკვებსა და წესების აღსრულებას წართმართულ ჩვეულებების თანახმად - ელინთა ცრუ ღმერთების პატივსაცემად - როგორც უცხოს და შეუფერებელს ქრისტიანული ცხოვრებისათვის და განვაჩინებთ: არც მამაკაცმა შეიმოსოს დედაკაცის სამოსელი და არც დედაკაცმა - მამკაცისათვის განკუთვნილი; არავინ ატაროს კომიკური, სატირიკული ან ტრაგიკული ნიღაბი; ნურც საწნეხელში ყურძნის წურვისას ახსენებენ დიონისეს საძაგელ სახელს და ჭურში ღვინის ჩასხმისას სიცილ-ხარხარს ნუ მიეცემიან და ნურც უმეცრებით, ნურც ამაოებით ნუ ჩაიდენენ რაიმე ისეთს, რაც დემონთა მომხიბლაობას მიეკუთვნება. ამიერიდან, ვისაც ეცოდინება ზემოთ ჩამოთვლილი ცოდვები და მაინც ჩაიდენს რომელიმე მათგანს: კლერიკოსის დამხობას ვბრძანებთ სასულიერო ხარისხიდან, ერისკაცი კი, ასეთ შემთხვევაში, უზიარებლობით დაისაჯოს. (ტრულ. 24,51,65; ლაოდ. 54; ღანგ. 13; კართ. 15,45,63). კანონი 63 მოწამეთა შესახებ ჭეშმარიტების მტერთა მიერ იმ მიზნით შედგენილი ცრუ თხზულებანი, რათა ქრისტეს მოწამენი უპატიო ჰყონ და მსმენელნი ურწმუნოებისაკენ მიდრიკონ, ვბრძანებთ ეკლესიაში არ გამოქვეყნდეს, არამედ ცეცხლს მიეცეს; ხოლო იმათ, ვინც შეიწყნარებს, ანუ ყურს მიაპყრობს მათ, როგორც ჭეშმარიტებას, ანათემას გადავცემთ. (მოც. 60; VII მსოფლ. 9; ლაოდ. 59). კანონი 64 არ შეეფერება ერისკაცს საჯაროდ სიტყვით გამოსვლა, არც დამოძღვრა და ასეთი სახით მოძღვრის პატივის თავსდება; იგი უნდა ემორჩილებოდეს უფლისგან მისთვის განჩინებულ წესს, განამზადებდეს ყურს იმათ მოსასმენად, ვისაც მოძღვრის მადლი მიუღია და იმათგან განისწავლებოდეს საღვთო სიტყვით, რამეთუ ერთიან ეკლესიაში სხვადასხვა ასო შექმნა ღმერთმა მოციქულის სიტყვისამებრ (იხ. I კორ. 12.27), რომელსაც განმარტავს რა გრიგოლ ღვთისმეტყველი, ნათლად გვიჩვენებს ეკლესიაში არსებულ წესს და აცხადებს: "ამ წესს, ძმებო, პატივი მივაგოთ, დავიმარხოთ იგი: ერთნი ყურ იყვნენ, მეორენი - ენა, ერთნიც - ხელ, სხვები კიდევ სხვა რაიმენი; ერთმა ასწავლოს, მეორე - განისწავლოს"; და მცირეოდენი სიტყვის შემდგომ: "რომელიც სწავლობდეს - მორჩილებდეს, რომელიც გასცემდეს - გასცემდეს მხიარულითა პირითა, რომელიც მსახურებდეს - მსახურებდეს გულმოდგინებით; და ნუ ვიქცევით ყველანი ენად, თუმცა კი ყველაზე ახლოა იგი, ნურც ყოველნი მოციქულებად, ნურც - წინასწარმეტყველებად და ნურც - განმმარტებლებად", და რამდენიმე სიტყვის შემდეგ კვლავ ამბობს: "რად ჰყოფ თავსა შენსა მწყემსად ცხვარი ეგე? რად იქმნები თავად ფეხ-ყოფად განჩინებული? რად ხელყოფ მხედართმთავრობას მხედრად განწესებული?" და სხვა ადგილას სიბრძნე მოგვიწოდებს: "ნუ ისწრაფი პირითა შენითა..." (ეკლ. 5.1); "ნუ წარსწუდები, გლახაკ თუ ხარ, მდიდრისა..." (იგავ. 23.4); ნუ ეცდები ბრძენთა უბრძნესი იყო. ვინც მხილებული იქნება ამ კანონის დარღვევაში, ორმოცი დღე უზიარებელი დარჩეს. (ტრულ. 33; VII მსოფლ. 14; ლაოდ. 15). კანონი 65 ერთ-ერთი ძველი ჩვეულების თანახმად ზოგიერთი პირი თავისი სავაჭრო დუქნების, ან საცხოვრებელი სახლების წინ მთვარის განახლების ღამეს კოცონს აჩაღებს და მას ცოფიანებივით აქეთ-იქით ახტებიან. ამიერიდან ამ ჩვეულებას ვკრძალავთ და განვაჩინებთ: თუ კლერიკოსი ჩაიდენს ასეთ საქციელს, განიკვეთოს, ხოლო თუ ერისკაცი - ზიარებიდან განკანონდეს, რამეთუ წმიდა წერილში წერია: "და უქმნნა სამსახურებელნი ყოველთა ძალთა ცისათა ყოველთა მათ ეზოთა სახლისა მის უფლისათა. და გარეშეჴადნა შვილნი თჳსნი ცეცხლსა და იზმნიდა და ჰკითხვიდა, და ყუნა ულუკნი, და განამრავლნა მცნობელნი, და შესძინა ძჳრის-ყოფად წინაშე უფლისა და განსარისხებელად მისა. " (IV მეფ. 21. 5-6). (ტრულ. 24,51,62; ლაოდ. 54; ღანგ. 13; კართ. 15,45,63). კანონი 66 ჩვენი ქრისტე ღმერთის აღდგომის წმინდა დღიდან ახალკვირამდე, მთელი შვიდეულის განმავლობაში მართლმორწმუნენი წმინდა ეკლესიაში განუწყვეტლივ უნდა იწვრთნებოდნენ ფსალმუნებით, გალობებითა და სასულიერო დიდებისმეტყველებით, ხარობდნენ და ზეიმობდნენ ქრისტესმიერ, საღვთო წერილს შეისმენდნენ და წმინდა ზიარებით ტკბებოდნენ, რამეთუ ამგვარად ქრისტესთან ერთად აღვდგებით და ავმაღლდებით, ამიტომ დასახელებულ დღეებში არ უნდა ჰქონდეს ადგილი ცხენების ჯირითს, ან სხვა რაიმე სახალხო სანახაობას. (მოც. 9; ტრულ. 24; ანტიოქ. 2; კართ. 61). კანონი 67 "საღვთო მცნება "სისხლის, დამშთვარის და სიძვისაგან" გარიდებას გვიბრძანებს (იხ. საქ. 15.29); ამიტომ კეთილგონივრულად მივიჩნიეთ ეპიტიმიას დავუქვემდებაროთ ყველა, ვინც მუცლის პატივისათვის რომელიმე ცხოველის სისხლს შეკაზმავს, კერძად მოამზადებს და იხმიებს. ამრიგად, ვინც ამიერიდან ცხოველის სისხლს რაიმე სახით საჭმელად გამოიყენებს: კლერიკოსი განიკვეთოს, ერისკაცი კი წმინდა ზიარებიდან განკანონდეს. (მოც. 63; ღანგ. 2). კანონი 68 არავის აქვს უფლება ძველი და ახალი აღთქმის, აგრეთვე ჩვენი წმინდანების, აღიარებული მქადაგებლებისა და მოძღვრების წიგნები დააზიანოს ან დახიოს, ანდა გასანადგურებლად მისცეს წიგნით მოვაჭრეებს, ან ე.წ. ნელსაცხებელთა დამამზადებლებს, გარდა იმ შემთხვევებისა, როცა ჩრჩილის, წყლის ან სხვა რაიმესაგან წასაკითხად სრულიად გამოუსადეგარი გახდება. ვინც ამიერიდან რაიმე ასეთ ქმედებაში იმხილება: ერთი წლით ზიარებიდან განკანონდეს. ასევე, ვინც ზემოდასახელებულ წიგნებს შეიძენს, მაგრამ არც თავის სასარგებლოდ მოიხმარს, არც სხვას გადასცემს ქველმოქმედების მიზნით, ან შესანახად, არამედ დაზიანებას გაბედავს: განკანონებულ იქნეს წმინდა ზიარებიდან. (მოც. 85; ტრულ. 2; ლაოდ. 60; კართ. 24; ათანასე დიდ. დღესასწაულების შესახებ; გრიგოლ ღვთისმეტყველი წმიდა წერილის წიგნების შესახებ; ამფილოქე წმიდა წერილის წიგნების შესახებ). კანონი 69 მრევლიდან არავის აქვს უფლება წმინდა საკურთხეველში შევიდეს, მაგრამ ერთ-ერთი ჩვეულების თანახმად, ეს აკრძალვა არ ეხება სამეფო ხელისუფლების ღირსებას, როცა იგი შემოქმედისათვის ძღვენის შეწირვას მოისურვებს. (ლაოდ. 19,44). კანონი 70 საღვთისმსახურო ლიტურგიის ჟამს დედაკაცები უნდა დუმდნენ, ამ დროს მათ არა აქვთ ლაპარაკის უფლება, პავლე მოციქულის სიტყვისამებრ: "...რამეთუ არა ბრძანებულ არს მათდა სიტყუად, არამედ დამორჩილებად, ვითარცა შჯულიცა იტყჳს. ხოლო უკუეთუ სწავლის რაჲმე უნდეს, სახლსა შინა თჳსთა ქმართა ჰკითხედ მათ..." (I კორ. 14. 34-35). (ტრულ. 64; ლაოდ. 44). კანონი 71 ვინც სამოქალაქო სამართალს სწავლობს, არ უნდა იქცეოდეს ელინთა ჩვეულებისამებრ, არ უნდა დადიოდეს სანახაობებზე დ არ უნდა ასრულებდეს ე.წ. კვილისტრებს;[6] არც სწავლის დაწყების წინ, არც დამთავრების შემდეგ და არც მისი მიმდინარეობისას არ უნდა ჩაიცვას საზოგადო სამოსელისაგან განსხვავებული, ხოლო ვინც ამ განჩინებას დაარღვევს, წმინდა ზიარებიდან განკანონდეს. (ტრულ. 24,51,62,65; ანკვირ. 24). კანონი 72 არ შეეფერება მართლმადიდებელ მამკაცს მწვალებელი დედაკაცის ცოლად შერთვა; არც - მართლმადიდებელ დედაკაცს მწვალებელ მამკაცთან შეუღლება. თუკი ასეთ ქმედებას ვინმე ჩაიდენს, ქორწინება უკანონოდ უნდა ჩაითვალოს და უსჯულო თანაცხოვრება დაირღვეს, რადგან არაჯეროვანია შეუერთებელთა შეერთება, არც ცხვართან მგლის შერწყმა და ქრისტეს სხეულთან არ არის ცოდვილი წილნაყარი. ვინც ჩვენს განჩინებას დაარღვევს, უზიარებლობით დაისაჯოს; ხოლო თუ ისეთი პირები, რომლებიც ურწმუნოებაში იყვნენ, მართლმადიდებელთა სამწყსოს არ მიეკუთვნებოდნენ და ერთმანეთზე კანონიერად იქორწინეს, მაგრამ შემდეგ ერთ-ერთმა მათგანმა კეთილი არჩევანი გააკეთა და ჭეშმარიტების ნათელს მიეახლა, მეორე კი ცდომილების საკრველში დარჩა, რადგან არ ისურვა საღვთო შარავანდედისაკენ მიხედვა და მაინც ურწმუნო მეუღლეს მორწმუნე მეუღლესთან ცხოვრება სურს, მაშინ გათვალისწინებულ იქნეს საღვთო მოციქულის სიტყვა: "...განწმიდნების ქმარი იგი ურწმუნოჲ ცოლისა მისგან მორწმუნისა და განწმინდების ცოლი იგი ურწმუნოჲ ქმრისა მისგან მორწმუნისა..." (I კორ. 7.14) და ნუ განეშორებიან ერთმანეთს. (IV მსოფლ. 14; ლაოდ. 10,31; კართ. 21). კანონი 73 რადგანაც ცხოველმყოფელმა ჯვარმა ხსნა მოგვიტანა, ამიტომაც გვმართებს ჩვენ მთელი გულმოდგინების მოკრეფა და ღირსეული პატივის მიგება მისთვის, რამეთუ მისი მეშვეობითაც ძველი შეცოდებებისაგან გავთავისუფლდით. აქედან გამომდინარე, აზრით, სიტყვითა და გრძნობით თაყვანს ვცემთ მას და ვბრძანებთ: ჯვარის გამოსახულება იატაკიდან უნდა წაიშალოს, რათა ჩვენი გამარჯვების სიმბოლო ფეხით არ იქნეს გათელილი. შესაბამისად, ვინც ამიერიდან სავალ ადგილებზე ჯვარი გამოსახოს, წმინდა ზიარებიდან განკანონდეს. კანონი 74 არ შეიძლება უფლისათვის შეწირულ ადგილებში, ან ტაძარში აღაპის მოწყობა და საინახო სარეცელის დაგება[7] და ჭამა. ვინც ბედავს ამგვარი საქმის ჩადენას, დაცხრეს, არადა - წმინდა ზიარებიდან განკანონდეს. (ღანგ. 11; ლაოდ. 27,28; კართ. 42). კანონი 75 ჩვენი სურვილია, რომ ეკლესიაში საგალობლად შეკრებილნი არც უჯეროდ გოდებდნენ და არც ძალდატანებით გამოსცემდნენ არაბუნებრივ ხმებს; არაფერი უწესო და ეკლესიისათვის შეუფერებელი მათ იქ არ უნდა შემოიტანონ, არამედ დიდი კრძალულებითა და ლმობიერებით აღუვლენდნენ ფსალმუნთა გალობას ღმერთს, რომელი იგი დაფარულსა მოიხილავს, რამეთუ საღვთო სიტყვა მოძღვრავდა ისრაელის ძეთ - ყოფილიყვნენ კეთილკრძალულნი (იხ. ლევ. 15.31). (ლაოდ. 15). კანონი 76 ეკლესიის მიმართ კეთილკრძალულების დაცვაა საჭირო, ამიტომ არავინ გაბედოს ტაძრის ტერიტორიაზე, წმინდა შემოზღუდულში დუქნის ან რაიმე სავაჭრო ფარდულის გამართვა. თავად მაცხოვარმა და ღმერთმა ჩვენმა თავისი ხორციელი ცხოვრებისას დაგვმოძღვრა, რომ თავისი მამის სახლი სავაჭრო სახლად არ გვექცია; მან კერმისმყიდველებს კერმები დაუთხია და წმინდა ტაძრის საზოგადო სახლად მქცეველნი იქიდან გამოასხა (იხ. ინ. 2. 15-16). ამიტომ განვაჩინებთ: ვინც მხილებულ იქნეს აღნიშნულ დანაშაულში, წმინდა ზიარებიდან განკანონდეს. (მოც. 73; ტრულ. 74,97). კანონი 77 დაუშვებელია მღვდელმსახურის, კლერიკოსის ან მონაზონისათვის აბანოში დედაკაცთან ერთად ბანაობა; მრევლისთვისაც შეუფერებელია ასეთი საქციელი, რადგან წარმართთა მხრიდან განკითხვის პირველი მიზეზი სწორედ ეს არის. ამიტომ განვაჩინებთ: თუ საეკლესიო დასის წევრი იქნება ასეთ საქციელში მხილებული, განიკვეთოს, ერისკაცი კი წმინდა ზიარებიდან განკანონდეს. (ლაოდ. 3). კანონი 78 ვინც ნათლისღებისათვის ემზადება, სარწმუნოება უნდა შეისწავლოს და შვიდეულის მეხუთე დღეს ეპისკოპოსს ან ხუცესს დასმულ კითხვებზე პასუხი გასცეს. (I მსოფლ. 2,14; ტრულ. 96; ლაოდ. 19,46). კანონი 79 ვაღიარებთ, რომ ქალწულმა უთესლოდ ჩასახული ღმერთი უმტკივნეულოდ შვა და ამას მთელ სამწყსოს ვუქადაგებთ, ხოლო იმათ, ვინც უმეცრებით არამართებულ საქციელს სჩადის, გამოსწორებისაკენ მოვუწოდებთ; ვინაიდან ზოგიერთები, ჩვენი ქრისტე ღმერთის წმინდა შობის დღესასწაულის შემდეგ, შემჩნეულნი არიან ორცხობილას დამზადებაში და ერთმანეთს უძღვნიან ყოვლადუხრწნელი ღვთისმშობელი ქალწულის შობისას განცდილი ტკივილების პატივსაცემად, ამიტომ განვაჩინებთ: მართლმორწმუნეებმა მსგავსი არაფერი მოიმოქმედონ, რადგან ეს არ ნიშნავს პატივისცემას ქალწულის მიმართ, რომელმაც გონებისათვის მიუწვდომელად და ენით გამოუთქმელად ხორციელად შვა დაუტევნელი სიტყვა; არ შეიძლაბა ამის განსაზღვრა და წარმოდგენა ჩვეულებრივად, ჩვენთვის დამახასიათებელი დაბადების მსგავსად. ამიერიდან, ზემოდასახელებულ ქმედებაში მხილების შემთხვევაში: კლერიკოსი განიკვეთოს, ერისკაცი წმინდა ზიარებიდან განკანონდეს. კანონი 80 თუ ვინმე - ეპისკოპოსი, მღვდელი, დიაკონი ან ეკლესიის დასის სხვა წევრთაგანი, ან ერისკაცი, რომელიც განსაკუთრებული, ან ისეთი შემაფერხებელი მიზეზის გარეშე, რომელსაც შეიძლება გამოეწვია ეკლესიაში მისი დიდი ხნით მოუსვლელობა, ქალაქში იქნება სამი შვიდეულის განმავლობაში და ზედიზედ სამ კვირა დღეს საეკლესიო შეკრებას დააკლდება, შემდეგნაირად დაისაჯოს: თუ კლერიკოსია, დასიდან განიკვეთოს; თუ ერისკაცი, ეკლესიასთან ერთობიდან განიყენოს. (ტრულ. 8,9; ტრულ. 66; ანტიოქ. 2; სარდ. 11). კანონი 81 შევიტყვეთ, რომ ზოგიერთ მხარეში "სამწმიდას" გალობაში "წმიდაო უკვდაო"-ს შემდეგ უმატებენ სიტყვებს: "რომელი-იგი ჯვარს ეცვი ჩვენთვის, შეგვიწყალენ ჩვენ". რადგან ძველი წმინდა მამების მიერ ეს სიტყვები როგორც კეთილმსახურებისათვის უცხო, უარყოფილია იმ უსჯულო მწვალებლებთან ერთად, ვინც ეს სიტყვები შემოიტანა, ამიტომ ჩვენი წმინდა მამების მიერ დაწესებულს ვამტკიცებთ და წინამდებარე განჩინებით ანათემას გადავცემთ ყველას, ვინც ამ სიტყვებს ეკლესიაში შეიწყნარებს, ან სხვა რაიმე სახით "სამწმიდას გალობის" ხელყოფას გაბედავს. თუ ამ განჩინების დამრღვევი სასულიერო პირი აღმოჩნდება, სამღვდელო პატივიდან მის დამხობას ვბრძანებთ; ხოლო თუ მონაზონი, ან ერისკაცი - ეკლესიასთან ერთობიდან განყენებას. კანონი 82 ზოგიერთ პატიოსან ხატზე გამოსახულია წინამორბედის თითით ნაჩვენები კრავი, რომელიც მიღებულია საღვთო მადლის სახედ და სჯულის მიერ წარმოგვიჩენს ჭეშმარიტ კრავს, ჩვენს ქრისტე ღმერთს. ჩვენ პატივს ვცემთ ეკლესიის მიერ გადმოცემულ ძველ სახეებსა და სიმბოლოებს, როგორც ნიშებ-სასწაულებსა და ჭეშმარიტების გამოხატულებებს, მაგრამ უპირატესად მივიჩნევთ თვით ჭეშმარიტებასა და თავად საღვთო მადლს, როგორც აღსრულებას რჯულისას, ამიტომ, რათა ფერწერის ხელოვნებამ ყველას თვალწინ წარმოაჩინოს სრულყოფილება, ვბრძანებთ ამიერიდან სოფლის ცოდვების ამღები კრავის, ჩვენი ქრისტე ღმერთის სახე ხატებზე გამოისახებოდეს კაცობრივი ბუნებით ძველი კრავის ნაცვლად და მისი ჭვრეტით აღვიქვამდეთ სიტყვა ღმერთის სიმდაბლეს, ვიხსენებდეთ მის ხორციელ მოღვაწეობას, ვნებასა და მაცხოვნებელ ჯვარცმას და ამ სახით მის მიერ სოფლის სიკვდილისაგან გამოხსნას. კანონი 83 ამიერიდან არავინ მისცეს ევქარისტია [პური ზიარებისა] გარდაცვლილის გვამს, რადგან წერილი იტყვის: "მიიღეთ და ჭამეთ" (იხ. მთ. 26.26), ხოლო მკვდართა სხეულებს არც მიღება ძალუძთ და არც ჭამა. (I მსოფლს. 13; კართ. 7,18; გრიგოლ ნოს. 2,5; ტიმოთე ალექს. 3,16). კანონი 84 წმინდა მამათა კანონიკური განწესებების თანახმად, ჩვილთა შესახებ განვაჩინებთ: როცა არ მოიპოვებიან სარწმუნო მოწმეები, რომლებიც უეჭველად დაამტკიცებდნენ მათი ნათლობის ფაქტს და, როცა თვითონაც მცირეასაკოვნობის გამო ვერ ადასტურებენ ნათლისღების საიდუმლოებაში მონაწილეობას, ყველა ასეთ შემთხვევაში ისინი აუცილებლად უნდა მოინათლონ, რათა გაუგებრობამ არ მოაკლოს ისინი ნათლისღებით განწმენდას. (მოც. 49,50; II მსოფლ. 7; კართ. 45,48,71,110; ბასილი დიდ. 1,91). კანონი 85 წმიდა წერილიდან მიგვიღია, რომ ორი ან სამი მოწმით დადასტურებული სიტყვა დამტკიცებულად უნდა ჩაითვალოს (იხ. 2 სჯ. 19.15). ამიტომ განვაჩინებთ: ბატონისგან გაშვებული მონები კანონიერ თავისუფლებას მიიღებენ ორი, ან სამი პირის დამოწმებით, რაც მონების გათავისუფლებას კანონიერ ძალას მიანიჭებს და დამაჯერებლად წარმოაჩენს აღსრულებულ საქმეს. (მოც. 75; I მსოფლ. 2; კართ. 64,82,129,131,132; თეოფილე ალექს. 9). კანონი 86 განვაჩინებთ: კლერიკოსს, რომელიც სულთა წარსაწყმედელად მეძავეებს შეკრებს და შეინახავს, ხარისხი აეყაროს და განიკვეთოს; ერისკაცი კი, ასეთივე საქმიანობისათვის - წმინდა ზიარებიდან განკანონდეს. (მოც. 25; ნეოკეს. 1; ბასილი დიდ. 3,9,32,51,59,70). კანონი 87 დედაკაცი, რომელიც ქმარს მიატოვებს და სხვას გაჰყვება, მრუშია, წმინდა და საღვთო ბასილის სიტყვისამებრ, რომელმაც იერემიას ნაწინასწარმეტყველებიდან სათანადო სიტყვები მოიხმო: "უკუეთუ დედაკაცი დატევებითა ქმრისა თჳსაჲთა იქმნეს სხჳსა ქმრისად, არღარა მიიქცეს ქმრისავე თჳსისა. არამედ შეგინებით შეიგინოს" (იერემ. 3.1). თუ გაირკვევა, რომ ცოლმა ქმარი უმიზეზოდ მიატოვა, მაშინ ქმარი შენდობის ღირსია, ხოლო ცოლი - ეპიტიმიისა. შენდობა კი იმაში იქნება გამოხატული, რომ ეკლესიასთან ერთობაში დარჩება. ხოლო ვინც კანონიერი ცოლი დატოვოს და სხვა მოიყვანოს, უფლის სიტყვისამებრ (იხ. ლუკ. 16.18), მრუშობისათვის დაწესებული სასჯელი მიიღოს. წმინდა მამათა განწესებით, ასეთმა პირებმა მონანულის შემდეგი საფეხურები უნდა გაიარონ: წელიწადი დაჰყონ შეტირილებად, ორი წელი წმიდა წერილის მსმენელთა რიგში, სამი წელი შევრდომილ იყვნენ და მეშვიდე წელს დადგნენ ერთგულთა გვერდით და მხოლოდ ამის შემდეგ გახდნენ ზიარების ღირსნი, თუ ცრემლით მოინანიებენ თავიანთ დანაშაულს. (მოც. 48; ტრულ. 93,98; ანკვირ. 20; კართ. 102; ბასილი დიდ. 9,21,31,35,36,46,48,77,80). კანონი 88 არავინ შეიყვანოს წმინდა ტაძარში რაიმე პირუტყვი, გარდა იმ შემთხვევისა, როცა ვინმე მგზავრობისას დიდი უკიდურესობით შეჭირვებული, და სახლსა და მასპინძლობას მოკლებული, ტაძარში გაჩერდება. რადგან ზღუდეს გარეთ დარჩენილი პირუტყვი შეიძლება დაიღუპოს და თვითონ მგზავრი, მისი დაკარგვის გამო, მგზავრობის გაგრძელებისათვის[8] უღონო შეიქნეს და მის სიცოცხლეს ხიფათი შეექმნას. რადგანაც ჩვენ განსწავლული ვართ, რომ "...შაბათი კაცისათჳს დაებადა..." (მარკ. 2.27). ამიტომ ყოველნაირად უნდა ვეცადოთ მისი გადარჩენისა და უსაფრთხოებისათვის ვიზრუნოთ, ხოლო თუ ვინმე მხილებულ იქნეს ზემოთქმული გაჭირვების გარეშე ტაძარში პირუტყვის შეყვანაში: კლერიკოსი განიკვეთოს, ერისკაცი წმინდა ზიარებიდან განკანონდეს. (მოც. 73; ტრულ. 74,76,97). კანონი 89 მართლმორწმუნეებმა, რომლებიც მაცხოვნებელ ვნებათა დღეებს მარხვით, ლოცვითა და შემუსვრილი გულით გარდაიხდიან, მარხვა დიდი შაბათის შუაღამის მოწევნისას უნდა გაიხსნილონ, რამეთუ საღვთო მახარებელნი მათე და ლუკა თავიანთი გამონათქვამებით: "...მწუხრი შაბათთასა..." (მთ. 28.1) და "... ცისკარსა მსთუად..." (ლუკა 24.1), გვიან ღამეს აღგვიწერენ. (მოც. 51,53,66; IV მსოფლ. 16; ტრულ. 13,55; ანკვირ. 14; ღანგ. 18,21; ლაოდ. 29,49,51). კანონი 90 ღმერთშემოსილ მამათაგან კანონად გადმოგვეცა, რომ არ უნდა ვყოთ მუხლდრეკა კვირა დღეს, ქრისტეს აღდგომის პატივისცემის ნიშნად. იმისათვის, რომ არ დავრჩეთ უმეცრებაში, თუ როგორ დავიმარხოთ ეს წესი, ჩვენ განვუცხადებთ მართლმორწმუნეთ, რომ შაბათის სამწუხრო ლოცვისას მღვდელთა საკურთხეველში შესვლის შემდეგ, მიღებული წესისამებრ, აღარ უნდა ვყოთ მუხლდრეკა მეორე დღის კვირის მწუხრამდე, როცა კვლავ მუხლმოდრეკით აღვავლენთ ლოცვებს უფლის მიმართ, რამეთუ შაბათის შემდგომი ღამე მიგვიღებიეს ჩვენ აღდგომის წინამორბედ ღამედ და იმიერიდან ვიწყებთ გალობას, და დღესასწაულს სიბნელიდან სინათლეში მივაცილებთ და ამგვარად იმჟამიდან მთელი ღამისა და დღის განმავლობაში აღდგომას ვდღესასწაულობთ. (მოც. 66; I მსოფლ. 20; ტრულ. 66; ღანგ. 18; ლაოდ. 29; პეტრე ალექს. 15; ბასილი დიდ. 91; თეოფილე ალექს. 1). კანონი 91 დედაკაცები, რომლებიც მუცელში უდღეური ნაყოფის შესაქმნელ წამალს გასცემენ და, აგრეთვე, რომლებიც ნაყოფის მომაკვდინებელ საწამლავს შესვამენ, კაცისმკვლელის ეპიტიმიას ექვემდებარებიან. (მოც. 65; ანკვირ. 21; ბასილი დიდ. 2,8). კანონი 92 იმათ მიმართ, ვინც ქალებს შეუღლების მომიზეზებით იტაცებენ, ან გამტაცებლებს ეხმარებიან, წმინდა კრებამ განაჩინა: ხარისხიდან დამხობა თუ კლერიკოსები არიან, და ანათემა - თუკი ერისკაცები იქნებიან. (მოც. 67; IV მსოფლ. 27; ბასილი დიდ. 30,36,42). კანონი 93 ცოლი, რომლის ქმარიც დროებით სადღაც გაემგზავრა და მის შესახებ ცნობები არ ისმის, თუ მის სიკვდილში დარწმუნებამდე სხვასთან შეუღლდება, მრუშობას სჩადის. ასევე, მებრძოლად განწესებულთა მეუღლეები, რომლებიც ქმრებისაგან ამბის მიუღებლობის შემთხვევაში სხვასთან ქორწინებაში შევლენ, იგივე ბრალის მატარებლები იქნებიან; მათ მსგავსადვე ისინი, ვინც იქორწინებენ ქმრის სხვა ქვეყანაში გამგზავრების მიზეზით და მის დაბრუნებას არ დაელოდებიან. თუმცა, ასეთ დროს, ნაწილობრივ შენდობა შეიძლება გააჩნდეს ამგვარ ქმედებას, როცა მეტად სავარაუდო ხდება ქმრის გარდაცვალება. ხოლო, ვინც უმეცრებით იქორწინებს დროებით ცოლდატევებულთან, და შემდგომში პირველი ცოლის დაბრუნების მიზეზით თვითონ იქნება დატევებული, მართალია, იმრუშა, მაგრამ უმეცრებით. ამიტომ ქორწინება მას არ ეკრძალება, თუმცაღა, ჯობია, თუ ამ მდგომარეობაში დარჩება. აგრეთვე, თუ გარკვეული დროის შემდეგ მებრძოლად განწესებული დაბრუნდეს, ხოლო ცოლი, მისი ხანგრძლივი დროით არგამოჩენის მიზეზით სხვაზე გათხოვილი დახვდეს, კვლავ მიიღოს იგი თავისთან თუკი ენებოს და ამასთან, მის უმეცრებას მიუტევოს, აგრეთვე მიუტეოს მასთან მეორე ქორწინებით დაკავშირებულ ქმარსაც. (ბასილი დიდ. 31,36,46). კანონი 94 ვინც წარმართთა ფიცით იფიცებს, კანონი მათთვის ეპიტიმიას განაწესებს და ასეთებს, ჩვენც წმინდა ზიარებიდან განყენებას განვუსაზღვრავთ. (მოც. 25; ბასილი დიდ. 10,17,29,64,81,82). კანონი 95 მწვალებლებს, რომლებიც მართლმადიდებლობაში მოექცნენ და ცხონებულთა ნაწილს შეუერთდნენ, შევიწყნარებთ შემდეგი განწესებითა და ჩვეულებით: არიოზელები, მაკედონიოსიანელები, ნოვატიანელები - თავის თავს წმინდანებს და უკეთესებს რომ უწოდებენ, მეთოთხმეტეანელები ანუ ტეტრადიტები, და აპოლინარელები, შეიწყნარებიან როცა იძლევიან ხელწერილს და შეაჩვენებენ ყველა იმ ერესს, რომელიც ისე არ აღიარებს, როგორც წმინდა საღვთო კათოლიკე და სამოციქულო ეკლესია აღიარებს, და დავბეჭდავთ, ანუ წმინდა მირონს ვცხებთ: პირველად შუბლზე, შემდეგ თვალებზე, ცხვირზე, პირზე, ყურებზე, და ვბეჭდავთ რა მათ, ვამბობთ: "სულიწმიდის ნიჭის ბეჭედი". რაც შეეხება ყოფილ პავლიანელებს, რომლებიც შემდეგ კათოლიკე ეკლესიისკენ მოექცნენ, დადგენილია, რომ ისინი დაუყონებლივ გადაინათლონ. ევნომიანოსიანელებს კი, ერთგზის შთაფლვით რომ ინათლებიან, და მონტანელებს, რომლებიც აქ ფრიგეველებად იწოდებიან, და საბელიოსიანელებს, რომლებიც ძე-მამობას აღიარებენ და სხვა შეუწყნარებელ რამესაც სჩადიან, და ყველა სხვა მწვალებლებს (რამეთუ ბევრია აქ ასეთები, უფრო მეტად გალატელთა მხრიდან გამოსულები), მათგან ვინც მოისურვებს მართლმადიდებლობას ეზიაროს, შევიწყნარებთ ისე, როგორც წარმართებს: პირველ დღეს ვჰყოფთ მათ ქრისტიანებად, მეორე დღეს კათაკმევლებად, მესამე დღეს ვაფიცებთ მათ, სამგზის სახეში ჩაბერვით და ყურებში, და ასე ვამზადებთ მათ, ეკლესიაში ყოფნას და წმიდა წერილის მოსმენას ვაიძულებთ და მხოლოდ მაშინღა ვნათლავთ მათ. ასევე ვიღებთ მანიქეველებს, ვალენტინეანელებს, მარკიანელებს და მათ მსგავს მწვალებლებს. ნესტორიანელებმა კი ხელწერილი უნდა დაწერონ და თავიანთი მწვალებლობა შეაჩვენონ, აგრეთვე ნესტორიც, ევტიქიც, დიოსკორეც, სევეროსიც და სხვა წინამძღვარნიც ამ ერესებისა, და მათი თანამოაზრენი და ყველა ზემოთ ჩამოთვლილი მწვალებლობანი, და ამის შემდეგ მიიღონ წმინდა ზიარება. (I მსოფლ. 8,19; II მსოფლ. 1,7; ლაოდ. 7,8; კართ. 6,57,126; ბასილი დიდ. 1,5,47). კანონი 96 ვინც ნათლისღებით ქრისტე შეიმოსა, ამით მან აღთქმა დადო ემსგავსოს ქრისტეს ხორციელ ცხოვრებაში. ამიტომ, ვინც ქრისტიანთაგან თავზე თმას ხელოვნურად დაიწნის და დაილაგებს მხილველის სულის სავნებლად და ასეთნაირად განუმტკიცებელ სულებს დაბრკოლებას შეუქმნის, მამობრივად ვკურნავთ შესაფერისი ეპიტიმიით, ვმოძღვრავთ მათ, როგორც ყრმებს და ვასწავლით მოკრძალებით ცხოვრებას, რათა დაუტეონ საცდური და ხორცის ამაოება: მუდამ უხრწნელი და ნეტარი ცხოვრების მიმართ ჰქონდეთ აღპყრობილი გონება და შიშით განზავებული წმინდა ყოფიერება იქონიონ; საკუთარი ძალისამებრ განწმენდილი ცხოვრებით ღმერთს მიეახლებოდნენ და შინაგან კაცს, და არა გარეგანს, შეამკობდნენ სათნოებებით, კეთილი და შეურყვნელი ზნეობებით; არ იქონიონ თავის თავში მტრისაგან წარმოქმნილი ბიწიერების არავითარი ნარჩენი. ვინც ამ კანონის საწინააღმდეგოდ მოიქცეს, წმინდა ზიარებიდან განკანონდეს. კანონი 97 ვინც ცოლთან თანაცხოვრებით, ან თავისი განუსჯელობის მიზეზით სხვა სახით, წმინდა ადგილებს ჩვეულებრივი ადგილების დარად ჰყოფს, მათ ირგვლივ მოურიდებლად იქცევა და ასეთნაირი განწყობით იმყოფება იქ, ვბრძანებთ მათ გაძევებას იმ ადგილიდანაც კი, რომელიც წმინდა ტაძარში კათაკმეველთათვის არის განკუთვნილი. ვინც ამ წესს არ დაიცავს: თუ კლერიკოსია განიკვეთოს, ერისკაცი კი წმინდა ზიარებიდან განკანონდეს. (მოც. 73; ტრულ. 74,76,97). კანონი 98 ვინც სხვის დაწინდულ ქალზე დამწინდველის სიცოცხლეშივე დაქორწინდეს, მრუშობის ბრალდებით დაისაჯოს. (ანკვირ. 11; ბასილი დიდ. 22,69). კანონი 99 როგორც შევიტყვეთ, სომეხთა ქვეყანაში ასეც ხდება: ზოგიერთები შეწირული საკლავის ნაწილს ხარშავენ და წმინდა საკურთხეველში მღვდლებს უნაწილებენ, იუდეველთა წესისამებრ. ამიტომ, საეკლესიო სიწმინდის შეუბილწავად დამმარხველნი, განვაჩინებთ: მღვდელთაგან არავის მიეცეს უფლება შემწირველისაგან მოტანილი ხორცის ნაწილი თავისთვის გამოიყოს, არამედ იკმაროს შესაწირი, როგორიც შემწირველს ენებოს და ძღვენი ეკლესიის გარეთ იხმიოს. ვინც ასე არ მოიქცევა, უზიარებლობით დაისაჯოს. (მოც. 3; ტრულ. 32,33,56; კართ. 37). კანონი 100 "თუალნი შენნი მართლ ხედვენ და ყოველი საცოჲ დაიმარხე გულსა შინა..." (იგავ. 4. 25,23), გვიბრძანებს სიბრძნე, რამეთუ ხორციელ გრძნობას ადვილად შეაქვს სულში თავისი განცდები. ამიტომ ფიცარზე, ან სხვა რაიმე საგანზე შესრულებულ გამოსახულებებს, რომლებიც თვალს ხიბლავენ, გონებას ხრწნიან და უწესო სიამოვნების მისაღებად აღაგზნებენ, ამიერიდან ვკრძალავთ, რა სახითაც არ უნდა იყოს წარმოჩენილი, ხოლო, ვინც გაკადნიერდეს და ამის ქმნა ხელყოს, წმინდა ზიარებიდან განკანონდეს. კანონი 101 კაცსა, ღვთის ხატად შექმნილს, საღვთო მოციქული ხმამაღლა მოიხსენებს ქრისტეს გვამად და ტაძრად. ყოველ ხილულ ქმნილებაზე ზეაღმატებულია კაცი, მაცხოვნებელი ვნეებებით ზეციური პატივის ღირსქმნილი; იგი ქრისტეს ხორცისა და სისხლის მიღებით დაუსრულებლად გარდაიქმნება სამარადისო ცხოვრებისათვის, ხოლო საღვთო მადლის ზიარებით სულსა და ხორცს განიწმენდს. ამიტომ, ვისაც სურს ლიტურგიისას ყოვლადწმიდა ხორცს ეზიაროს და ზიარების მეშვეობით მასთან ერთიანობა ჰყოს, ხელები გულზე ჯვრის სახით დაილაგოს და ასეთნაირად მიეახლოს და შეიწყნაროს ზიარების მადლი. ხოლო თუ ოქროს ან სხვა რაიმე ნივთიერებისაგან შეამზადებენ ჭურჭელს საღვთო ძღვენის მისაღებად ხელებით მიღების ნაცვლად და მისი მეშვეობით მიიღებენ წმინდა ზიარებას, ამას არასგზით მოვიწონებთ, რამეთუ ეს არის პატივისცემა უფრო მეტად უსულო და ჩვენთვის სახმარად შექმნილი ნივთების მიმართ, ვიდრე საღვთო ხატის მიმართ. თუ ვინმე იმხილება ამგვარი ჭურჭლით მომსვლელისათვის წმინდა ზიარების მიცემაში, უზიარებელ იქნეს ისიც და ჭურჭლით მოსულიც. კანონი 102 ვინც ღმერთისგან მიიღო შეკვრისა და გახსნის ხელმწიფება, უნდა განიხილავდეს ცოდვის ხარისხსა და ცოდვის ჩამდენის მოსაქცევად მზადყოფნას და ამის გათვალისწინებით შეუმზადებდეს მათ სნეულებისაგან განსაკურნებელ წამალს, რათა ერთ, ან მეორე საკითხში ზომიერების დაუცველობის გამო, სნეულისათვის დახმარება უშედეგო არ აღმოჩნდეს; რადგან არაერთგვაროვანია ცოდვის სენი, არამედ განსხვავებული და მრავალსახოვანი და ბოროტების მრავალ ნერგს აღმოაცენებს, რომელთაგან უკეთურება უხვად დაინთხევა და შემდეგ ვრცელდება, ვიდრე არ მოხდება მკურნალის ძალ-მადლით მისი შეჩერება, ამიტომ, ვისაც მკურნალობის ხელოვნების გამოჩენა მართებს, მან პირველ რიგში უნდა განიხილოს ცოდვის ჩამდენის განწყობა და დაკვირვება მოახდინოს მასზე: სულიერი სიმრთელისაკენ ილტვის იგი, თუ პირიქით, საკუთარი ზნით სნეულებას მიიზიდავს და, ამასთან, როგორ წარმართავს თავის საქციელს; თუკი მკურნალს არ ეწინააღმდეგება და სულიერ წყლულებს დანიშნული წამლებით განიკურნავს, ასეთ შემთხვევაში ღირსებისამებრ მიესაწყაოს მას მოწყალება, რამეთუ ღმერთს და სამწყსოს წინამძღოლად ხელთდასხმულსაც მთელი საზრუნავი იქით აქვთ მიმართული, რომ შეცდომილი ცხოვარი მოაბრუნონ და გველის მოწყლული განკურნონ; არც სასოწარკვეთის ციცაბოზე განდევნა ეგების, არც აღვირის მიშვება, განლაღებული ცხოვრებისა და დაუდევრობისათვის, არამედ დაუყოვნებლივ რაიმე სახით, ან მკაცრი და შემკვრელი, ან უფრო რბილი და მსუბუქი სამკურნალო საშუალებით, საჭიროა სნეულების წინააღმდეგ აღდგომა და წყლულის გასამართლებლად მოღვაწეობა; სინანულის ნაყოფის მიღება და ადამიანის ბრძნულად წარმართვა, რომელიც ზეციური განათლებისათვის არის მოწოდებული. ჩვენ გვმართებს ერთის და მეორის ცოდნაც - პატიოსანი მოშურნეობაც მონანულისა და წესის შესაბამისად მოთხოვნაც; ხოლო, ვინც არად აგდებს სრულყოფილი სინანულის მნიშვნელობას, მათ მიმართ გადმოცემისამებრ უნდა მოვიქცეთ, როგორც საღვთო ბასილი გვასწავლის. [1] ანუ, ეკლესიის საეპარქიო საზღვრები ქვეყნის პოლიტიკურ საზღვრებს უნდა შეესაბამებოდეს. [2] უხუცესი მოგვები [3] უბრალო, განუსწავლელი [4] რიცხვებით მკითხავნი [5] კალანდა - წარმართული დღესასწაული რომაელი დიდებულების პატივსაცემად, რომელიც შიმშილობისას ერთი თვის განმავლობაში კვებავდა რომაელებს. ვოტა - პანისადმი მიძღვნილი ელინური დღესასწაული. ვრუმალი - დიონისესადმი მიძღვნილი ელინური დღესასწაული. [6] კვილისტრა, ბალსამონის აზრით, ეს არის კენჭისყრის ერთგვარი სახეობა, რომლის საშუალებითაც მასწავლებელი თავისთვის მოწაფეებს ირჩევდნენ. [7] ტრაპეზის ირგვლივ იდგმებოდა სარეცელები და ნახევრად მწოლიარე მდგომარეობაში ინახობდნენ (ნადიმობდნენ). [8] საუბარია პირუტყვზე, რომლითაც მგზავრი გადაადგილდება (ვირი, ცხენი და მისთ).…
- დაამატა ცისია to ეკლესიის ისტორია at 6:10pm on ივნისი 11, 2013
- თემა: ფრანსუაზ საგანი - სალამი სევდავ (გაგრძელება)
- ა მთელ სიცოცხლეს გამიმწარებს-მეთქი. სირილის ნახვას არ ვცდილობდი, თორემ იგი ალბათ დამამშვიდებდა, რაღაც სიხარულს მაგრძნობინებდა, ეს კი მე სულაც არ მსურდა. გადაუწყვეტელ საკითხებზე ფიქრი, წარსულ დღეთა მოგონება, მომავლის შიში ერთგვარ სიამოვნებასაც კი მგვრიდა. ძალიან ცხელოდა. ოთახში თითქმის ბნელოდა, დარაბები დახურული იყო, მაინც არაფერი მშველოდა. მძიმე, ნესტიანმა ჰაერმა აუტანლად მომთენთა. ლოგინზე გავწექი და თავი უკან გადავაგდე, თვალები ჭერს მივაპყარი, დროდადრო ოდნავ შევინძრეოდი, ზეწარზე გრილ ადგილს ვეძებდი. არ მეძინა და მაინც გამოსაფხიზლებლად რადიომიმღებზე ფირფიტებს ვდებდი საწოლის ფეხთან. ნელი, უმელოდიო, მონოტონური მუსიკა ისმოდა ოთახში. უსასრულოდ ვაბოლებდი. დეკადენტად წარმომედგინა თავი და ეს მომწონდა. თავის მოსატყუებლად ვერც ამ თამაშმა მიშველა: ნაღვლიანი, გზააბნეული გამოვიყურებოდი ალბათ. ერთ ნაშუადღევს მოახლემ კარზე მომიკაკუნა და იდუმალი სახით მაცნობა, ქვემოთ ვიღაც გიცდითო. მაშინვე ვიფიქრე, სირილია-მეთქი. ჩავედი. არა, სირილი არ იყო, ელზა მოსულიყო. გულთბილად ჩამომართვა ხელი. შევხედე და სახტად დავრჩი: ძალიან გალამაზებულიყო. როგორც იქნა, მზე მოჰკიდებოდა, ნამზეური ზომიერად, ლამაზად დასდებოდა და ამ სუფთა, ახალგაზრდა ქალის ნახვა ნამდვილად გესიამოვნებოდათ. - ჩემოდნების წასაღებად მოვედი, – მითხრა მან, – ჟუანმა ამ დღეებში რამდენიმე კაბა მიყიდა, მაგრამ არ მყოფნის. ერთი კი გავიფიქრე, ნეტა ჟუანი ვინ არის-მეთქი, მაგრამ დიდხანს არ მიმტვრევია თავი. ელზას ნახვა ძალიან გამიხარდა: თან მოიტანა ლუდხანის თავშესაქცევი საღამოების სურნელი და ბედნიერი დღეები მომაგონა. გამოვუტყდი, ძალიან მესიამოვნა-მეთქი თქვენი ნახვა. მიპასუხა, ამაში ეჭვი არ მეპარება, რადგან ჩვენ მუდამ გვესმოდა ერთმანეთის და საერთო აზრები გვქონდაო. ვცდილობდი, შინაგანი ცახცახი არ გამომემჟღავნებინა, და შევთავაზე, ჩემს ოთახში ამოსულიყო, მამაჩემთან და ანასთან შეხვედრას აიცდენდა თავიდან. მამაჩემის ხსენებაზე ვერ შეიკავა და ისე გადააქნია თავი, მივხვდი, კვლავ უყვარდა... მიუხედავად ჟუანისა და მისი კაბებისა. ამასთანავე, ისიც გავიფიქრე, ამ თავის გადაქნევას სამი კვირის წინ ალბათ ვერც კი შევამჩნევდი-მეთქი. ელზამ ოთახში შესვლისთანავე ხმამაღლა დაიწყო მოყოლა, ზღვის ნაპირას რა თავბრუდამხვევად ატარებდა დროს მაღალ საზოგადოებაში. ვგრძნობდი, რომ ნელ-ნელა მერეოდა ცნობისმოყვარეობა. ნაწილობრივ, ალბათ ელზას ახალი იერი იწვევდა ამას. მაგრამ, ეტყობა, მალე იგრძნო ჩემი გარინდება, ლაპარაკი შეწყვიტა, ოთახში გაიარა და ბოლოს ისე მკითხა, ჩემკენ თავი არ გამოუბრუნებია: – რაიმონდი ბედნიერი მაინც არის? ისეთი გრძნობა დამრჩა, თითქოს ერთი ქულა მომეგოს. მაშინვე მივხვდი, რატომ. ერთბაშად უამრავი გეგმა, ათასნაირი გადაწყვეტილება ამერია თავში და ვიგრძენი, რომ მათ სიმძიმეს ვერ გავუძლებდი. ამიტომ სწრაფად მივხვდი, რა უნდა მეპასუხა: – ბედნიერიო! ამის თქმა მეტისმეტი იქნებოდა. ანა საშუალებას არ აძლევს, სხვა რამ იფიქროს. იგი ძალიან მარჯვე ქალია. - ძალიან! – ამოიოხრა ელზამ. - ვერც კი წარმოიდგენთ, რა გადაწყვეტილება მიაღებინა... ცოლად ირთავს!.. ელზა შეძრწუნებული სახით შემობრუნდა ჩემკენ: – ცოლად ირთავს? რაიმონდი ცოლის შერთვას აპირებს? რაიმონდი? - დიახ, რაიმონდი ცოლს ირთავს! ხარხარს ძლივს ვიკავებდი. ხელები მიკანკალებდა. ელზა ისეთი გაოგნებული იდგა, თითქოს კომბალი ჩამერტყას თავში. დაფიქრების საშუალება არ უნდა მიმეცა, იმ დასკვნამდე არ უნდა მისულიყო, თითქოს მამაჩემი ისეთ ასაკში იყო, ცოლის შერთვის მეტი არაფერი დარჩენოდა: ბოლოს და ბოლოს, მთელ თავის სიცოცხლეს დემიმონდენებთან ხომ ვერ გაატარებდა?! მე წინ გადავიხარე და ხმას დავუწიე, რათა უფრო მეტი შთაბეჭდილება მომეხდინა: – ელზა, ეს არ უნდა მოხდეს. მამა უკვე იტანჯება. თქვენ კარგად გესმით, რომ ეს შეუძლებელია! - მართალი ხართ, – თქვა მან. ელზა მონუსხულივით იდგა. სიცილი მომინდა. ხელების კანკალმა მიმატა. - მე თქვენ გელოდით, – განვაგრძე, – მხოლოდ თქვენ შეგიძლიათ შეებრძოლოთ ანას, მხოლოდ თქვენ გაქვთ ბუნებრივი სიკოხტავე. ეტყობა, დამიჯერა, მაგრამ მაინც შემეკამათა: – კი მაგრამ, რაკი ირთავს, ალბათ, უყვარს კიდეც! - არა, მას თქვენ უყვარხართ, ელზა! – მშვიდად ვუთხარი. – ნუ შეეცდებით დამარწმუნოთ, თითქოს არ იცოდეთ. ელზამ წამწამები დაახამხამა, რომ კმაყოფილება და იმედი დაემალა. თავი მიაბრუნა. არც კი ვფიქრობდი, რას ჩავდიოდი, თავბრუდახვეულივით ვმოქმედებდი, გუმანით ვგრძნობდი, რაც უნდა მეთქვა. - ხომ გესმით? ანამ იმდენი ილაპარაკა ოჯახურ იდილიაზე, სინდისზე, რომ გააბრუა და ხელში ჩაიჭირა. ჩემი სიტყვები მე თვითონ მზარავდა – მე ხომ ჩემს პირად გრძნობებს გამოვთქვამდი და ისიც, რა თქმა უნდა, მარტივად და ტლანქად. სამაგიეროდ, ეს სიტყვები ზუსტად გამოხატავდა ჩემს ფიქრებს. - ეს ქორწინება თუ მოხდა, სამივეს გაგვიმწარდება სიცოცხლე, ელზა. მამა უნდა დავიცვათ, იგი ხომ დიდი ბავშვია... ჰო, დიდი ბავშვი! ენერგიულად ვიმეორებდი, "დიდი ბავშვია-მეთქი", ვგრძნობდი, რომ ყოველივე ეს მელოდრამას წააგავდა, მაგრამ ელზას ლამაზი, მწვანე თვალები უკვე დაინისლა სიბრალულით. ბოლოს ისე დავასრულე, როგორც ჰიმნებშია ხოლმე: – დამეხმარეთ, ელზა, ამას თქვენი და მამას ინტერესები მალაპარაკებს, ამას თქვენი სიყვარულის გულისთვის გთხოვთ. - კი, მაგრამ მე რა შემიძლია? – მკითხა ელზამ. – ჩემი აზრით, ვერაფერს გავხდებით. - თუკი ეს ამბავი შეუძლებლად მიგაჩნიათ, მაშინ ახლავე თქვით უარი, – განვაცხადე ისეთი ხმით, ჩამწყდარს რომ უწოდებენ. - ერთი ამ კახპას დამიხედეთ! – წაიბუტბუტა ელზამ. - ზედგამოჭრილი სახელია, – ვუთხარი და ახლა მე ავარიდე თვალი. ელზა თვალის დახამხამებაში გამოცოცხლდა. დასცინეს, არა? არა უშავს, იმ ინტრიგანს მალე აჩვენებს, ელზა მაკენბურგს რა ძალუძს. რაიმონდს რომ ისევ უყვარდა, ეს მან იცოდა. თვითონაც წინანდებურად მოსწონდა, რაიმონდის მომხიბვლელობა ჟუანმაც ვერ დაავიწყა. რასაკვირველია ოჯახის შექმნაზე არასდროს ულაპარაკია მასთან, ყოველ შემთხვევაში, თავი არ მოუბეზრებია, არც კი ცდილა! - ელზა, – შევაწყვეტინე მსჯელობა, რადგან მისი ატანა უკვე აღარ შემეძლო, – თქვენ ახლავე მიხვალთ სირილთან ჩემი სახელით და თავშესაფარს სთხოვთ. იგი როგორმე დაითანხმებს დედამისს. უთხარით, რომ ხვალ დილით მეც მოვალ მის სანახავად და სამივემ მოვილაპარაკოთ. კართან რომ მივედით, გავეხუმრე: – იცოდეთ, საკუთარი ბედისთვის იბრძვით, ელზა! დინჯად დამიქნია თავი, თითქოს მარჩენალი მამაკაცებივით ბედსაც ხელთათმანებივით არ იცვლიდა!.. ტანის რხევით მიაბიჯებდა მზეზე. მე კი ვიდექი და ვუყურებდი. იმ წუთს სანაძლეო შემეძლო დამედო, რომ ერთი კვირის შემდეგ მამაჩემი კვლავ მოისურვებდა ელზასთან თავშექცევას. ოთხის ნახევარი იყო. მამას ახლა, ალბათ, ანას მკლავებში ეძინა. ანაც სახეგაბადრული, ბედნიერებისა და სიცხისგან მოთენთილი, ძილს ვერ ართმევდა თავს... ათასგვარი გეგმა ელვის სისწრაფით მესახებოდა, მაგრამ საკუთარ თავზე ერთი წუთითაც არ დავფიქრებულვარ. შეუსვენებლივ დავდიოდი წინ და უკან, მივიდოდი ფანჯარასთან, სწრაფად გადავავლებდი თვალს წყნარ ზღვას, სილიან ნაპირზე რომ გართხმულიყო, ვბრუნდებოდი კართან და კვლავ ფანჯრისკენ მივეშურებოდი, ათას რამეს ვანგარიშობდი, ვვარაუდობდი, ყოველგვარ დაბრკოლებასაც ვანადგურებდი თანდათან; თუ რა მოჰყვებოდა ამ ჩემს ხრიკებს, არაფრად ვაგდებდი; საშიშ, მარჯვე ქალად მიმაჩნდა თავი, ხოლო იმ ზიზღს, ჩემდა უნებურად ელზასთან ლაპარაკის დროს რომ ვგრძნობდი, თავმოყვარეობის, შინაგანი წაქეზებისა და სიმარტოვის გრძნობაც დაემატა. მაგრამ მთელი გეგმა – ღირს კი ამის თქმა? – ბანაობის დროს ჩაიფუშა. ანას წინაშე სინდისის ქენჯნისგან ვცახცახებდი, თავს ვეღარ ვიმორჩილებდი; მისი ჩანთა მე მიმქონდა. როგორც კი წყლიდან ამოვიდა, სწრაფად მივაშურე და პენუარი მოვაწოდე, ყურადღებას, ალერსიან სიტყვებს არ ვაკლებდი. ის, რომ უკანასკნელ დღეებში სულ ჩუმად ვიყავი, ახლა კი ასე სწრაფად შევიცვალე, რა თქმა უნდა აკვირვებდა და კიდეც სიამოვნებდა. მამა აღტაცებული იყო. ანა ღიმილით მიხდიდა მადლობას, მხიარულად მპასუხობდა კითხვებზე, მე კი ყურებში მიწიოდა: "ერთი ამ კახპას დამიხედეთ!" – "სწორედ ზედ გამოჭრილი სახელია!" არა, ეს როგორ ვთქვი, ჰა? ელზას წამოროშილს კვერი როგორ დავუკარი? ხვალვე ვურჩევ, თავიდან მომწყდეს, გამოვუტყდები, შევცდი-მეთქი. ჩვენ შორის კვლავაც აღდგება წინანდელი დამოკიდებულება. უპირველეს ყოვლისა, გამოცდებს ჩავაბარებ! ბაკალავრის ხარისხი ნამდვილად მჭირდება! ხომ ასეა? - ბაკალავრის ხარისხი ნამდვილად მჭირდება! ხომ ასეა? – ვკითხე მართლაც ანას. ანამ შემომხედა და სიცილი წასკდა. მეც გადავიხარხარე. ბედნიერი ვიყავი, რომ გამხიარულებულს ვხედავდი. - ვერაფერს გაგიგებთ კაცი! მართალს ამბობდა, მართლაც ვერაფერს გამიგებდა კაცი. ხოლო რომ სცოდნოდა, რის ჩადენას ვაპირებდი!.. ვკვდებოდი, ისე მინდოდა მისთვის მეამბნა ყველაფერი, რომ მართლა დაენახა, რა ძნელი იყო ჩემი გაგება. მინდოდა მეთქვა: "წარმოიდგინეთ, ერთი კომედიის გასათამაშებლად ელზა შევაგულიანე: იგი თავს მოგვაჩვენებს, ვითომ სირილი უყვარს, იცხოვრებს მის სახლში, ჩვენს დასანახად ნავით ისეირნებენ, შეგვხვდებიან ტყეში, ზღვის სანაპიროზე. ელზა კვლავ გალამაზდა. ო, რასაკვირველია, თქვენსავით მშვენიერი როდია, მაგრამ თავისებურად მომხიბვლელია მაინც და მამაკაცთა ყურადღებას იპყრობს, მამა კი დიდხანს ვერ აიტანს მის ღალატს: მუდამ აღიზიანებს, თუ რომელიმე მისმა ყოფილმა ლამაზმა სწრაფად იპოვა შემცვლელი და თითქმის მის თვალწინ ერთობა, მით უმეტეს, თუ ეს მამაკაცი მასზე ახალგაზრდაა! ხომ გესმით, ანა? მას სულ მალე აღეძვრება სურვილი, ხელახლა ჩაიგდოს ხელში ელზა, თუმცა თქვენ უყვარხართ. მაგრამ, ალბათ, თავის დასამშვიდებლად მოიქცევა ასე. იგი ან მეტისმეტად პატივმოყვარეა, ანდა თავის თავში არაა დარწმუნებული, როგორც გსურთ, ისე იფიქრეთ. ელზა კი, რასაც ვეტყვი, იმას ჩაიდენს. ჰოდა, ერთ მშვენიერ დღეს მამა გიღალატებთ. ამას კი თქვენ ვერ აიტანთ, ხომ ასეა? თქვენ არ ეკუთვნით იმ ქალთა რიცხვს, სიყვარულის სხვასთან გაყოფა რომ შეუძლია. ჰოდა, რაკი მამაჩემი ამ გრძნობას სხვას გაუნაწილებს, თქვენ წახვალთ. მეც სწორედ ეს მინდა. დიახ, ეს სისულელეა, მაგრამ მე ხომ თქვენზე გაბრაზებული ვარ ბერგსონის გამო, სიცხის გამო?! მე წარმომედგინა, რომ... ამის თქმას ვერც კი ვბედავ, იმდენად აბსტრაქტული და სასაცილოა! ბაკალავრის ხარისხის გულისთვის მე შემეძლო განხეთქილება ჩამომეგდო ჩვენ შორის, წაგჩხუბებოდით თქვენ, დედაჩემის მეგობარს, თუმცაღა ბაკალავრის ხარისხის მიღება მართლაც საჭირო საქმეა, არა?" - ხომ ასეა? - რა არის ასე? – მკითხა ანამ. – ბაკალავრის ხარისხი მართლაც საჭიროა თუ არა? - ჰო. არა, ჯობს, არაფერი ვუთხრა, სულერთია, მაინც ვერ გამიგებს. არის ზოგი რამ, რაც ანას არ ესმის. მე წყალში გადავხტი და მამას დავეწიე; ვეღლაბუცებოდი, კვლავ ძველებურად მსიამოვნებდა წყალში ყოფნა, თამაში, გულწრფელი ურთიერთობა. ხვალ ოთახს შევიცვლი, სხვენზე მოვიკალათებ საკლასო წიგნებით, მაგრამ ბერგსონს მაინც არ ავიტან; გადაჭარბება რა საჭიროა? ორი საათი მუყაითი შრომა, მარტო ყოფნა, ჩუმი სიბეჯითე, მელნისა და ქაღალდის სუნი საკმარისია იმისთვის, რომ ოქტომბერში წარმატებას მივაღწიო, მამაჩემის გაოცებული სიცილი მოვისმინო, ანას მოწონება დავიმსახურო, ლიცენციატის ხარისხი მივიღო. დავჭკვიანდები, განათლებული ქალი გავხდები, ოღონდ ანასავით ოდნავ გულგრილი... ჭკუა და უნარი უეჭველად მაქვს... განა ხუთ წუთში არ შევადგინე ერთი მეტად ლოგიკური გეგმა? რა თქმა უნდა, საძაგელი, მაგრამ მაინც ლოგიკური?! ანდა ელზას ამბავი აიღეთ! მე ხომ მის პატივმოყვარეობაზე, მის მგრძნობიარე ხასიათზე ვითამაშე! მე ხომ რამდენიმე წამში გადავაწყვეტინე ახალი ნაბიჯის გადადგმა, თუმცა იგი მხოლოდ ჩემოდნის წასაღებად მოვიდა?! სხვათა შორის, ძალიან სასაცილო ამბავი გამოვიდა: როგორც კი ელზა ნიშანში ამოვიღე, მიზანში მოხვედრა ისე მოვახერხე, სიტყვის დაძვრა არც კი ვაცალე. ჩემს სიცოცხლეში პირველად განვიცადე ეს უჩვეულო გრძნობა:Øუჩხვლიტო ვისმე, აამოძრაო, დღის სინათლეზე გამოიყვანო და მერე ხელი სტაცო. როგორც ზამბარისკენ ფრთხილად წაიღებენ თითს, ასევე ვცდილობდი მეც მომეძებნა ვინმე მსხვერპლი. და მართლაც, მაშინვე წამოეგნენ ჩემს ანკესს! მაშინვე! წინათ ეს გრძნობა ჩემთვის უცნობი იყო, მე კი მუდამ გრძნობების ამყოლი გახლდით! თუკი ვინმეს შევხებივარ, მხოლოდ შეცდომით! ადამიანური რეფლექსების ასეთ სასწაულებრივ მექანიზმს, სიტყვების ასეთ ძალას ერთბაშად ავუღე ალღო... რა სამწუხაროა, რომ ყოველივე ეს მოტყუების გზით მოხდა! როცა იქნება, ვინმეს ხომ შევიყვარებ მთელი გრძნობით?! ჰოდა, მასთან მისასვლელ გზას ასევე ფრთხილად, ნაზად, აკანკალებული ხელით მოვძებნი, ალბათ... თავი მესამე მეორე დღეს, როცა სირილის აგარაკისკენ მივდიოდი, ვეღარ ვიგრძენი ის სულიერი სიმტკიცე, წინადღეს რომ მქონდა. ჩემი განკურნების აღსანიშნავად ბევრი დავლიე სადილზე და გადაჭარბებული სიმხიარულე გამოვამჟღავნე. მამაჩემს ვეუბნებოდი, ძალიან მინდა ფილოლოგიის ლიცენციატი გავხდე, მინდა განათლებული ხალხის წრეში ვიტრიალო, მინდა სახელოვანი, დინჯი ქალი ვიყო; ამისათვის კი საჭიროა, რეკლამა და ყველანაირი სკანდალური ამბავი მარჯვედ გამოვიყენო-მეთქი. ერთმანეთს ვუზიარებდით სულელურ აზრებს და გიჟებივით ვხარხარებდით. ანაც იცინოდა, ოღონდ თავშეკავებით, ოდნავ შემწყნარებლურად; ზოგჯერ სიცილს შეწყვეტდა, რადგან ჩემი აზრები აშკარად სცილდებოდა ლიტერატურის ჩარჩოებსა და ზრდილობის უბრალო წესებს. მაგრამ მამაჩემს აშკარად ეტყობოდა, რომ ჩვენი ადრინდელი დამოკიდებულების აღდგენითა და ამ სულელური ხუმრობით ბედნიერი იყო. ამიტომ ანაც არაფერს ამბობდა. ბოლოს, როგორ იქნა, ლოგინში ჩამაწვინეს, მომეფერნენ. მე მხურვალე მადლობას ვუხდიდი ორივეს და წამდაუწუმ ვიმეორებდი, თქვენ რომ არ მყავდეთ, რა მეშველებოდა-მეთქი. მამამ მართლაც არ იცოდა რა მეშველებოდა, ხოლო ანას ეტყობა, თავისი მოსაზრება ჰქონდა ამაზე; მაგრამ სწორედ მაშინ, როცა შევეხვეწე, გულწრფელად მიპასუხეთ-მეთქი და როცა ისიც დაიხარა სათქმელად, ძილმა მომწყვიტა კისერი. შუაღამეს გამომეღვიძა. მივხვდი, ცუდად ვიყავი. ასეთი მძიმე შეგრძნება არასდროს მქონია. ამიტომ ფიქრებაშლილი, გულაძგერებული მივაბიჯებდი ახლა ფიჭვნარში და ვერც დილის ზღვის სიმშვენიერეს ვამჩნევდი და ვერც აღელვებულ თოლიებს. სირილი ბაღის შესასვლელთან დამხვდა. მაშინვე ჩემკენ გამოეშურა, მკლავები მომხვია, მაგრად მიმიხუტა და თან რაღაც გაურკვეველ სიტყვებს ჩამჩურჩულებდა: – საყვარელო, ისე ვწუხდი... რამდენი ხანია... არც კი ვიცოდი, რას აკეთებდი, არ ვიცოდი, ის ქალი თუ ასე გაწვალებდა... არც ის ვიცოდი, ამდენად უბედური თუ ვიქნებოდი მე თვითონ... ყოველ ნაშუადღევს ყურეს ჩავუვლიდი ხოლმე რამდენჯერმე... არც კი წარმომედგინა, ასე ძალიან თუ მიყვარდი... - არც მე, – მივუგე. სინამდვილეში კი მისმა საქციელმა ძალიან გამაოცა და კიდეც ამაღელვა. ვწუხდი, გული მერეოდა და საკუთარი გრძნობების გამოხატვა არ შემეძლო. - რა ფერმკრთალი ხარ, – მითხრა სირილმა. – ახლა მე ვიზრუნებ შენზე. არავის მივცემ ნებას, კვლავ ასე ცუდად მოგექცეს! მივხვდი, ელზას ფანტაზიას აჰყოლოდა. სირილს ვკითხე, დედა რას ამბობს-მეთქი ელზაზე. - ელზა ჩემს ობოლ მეგობრად გავაცანი. სხვათა შორის, ელზა ძალიან კეთილია. ყველაფერი მიამბო იმ ქალზე. მართლაც საოცარია, ასეთმა დახვეწილმა, კეთილშობილმა ქალმა როგორ იკადრა ასეთი ხრიკები! - ელზას მეტისმეტად გადაუჭარბებია, – წავიკნავლე მე, – სწორედ ამიტომ მოვედი. მინდოდა მისთვის მეთქვა რომ... - მეც მაქვს სათქმელი, – შემაწყვეტინა სირილმა, – სესილ, ცოლად მინდა შეგირთო. დავიბენი. რაღაც უნდა მეღონა, რაღაც პასუხი უნდა მიმეცა, მაგრამ რა მეთქვა, როცა ასე საშინლად მერეოდა გული... - მიყვარხარ! – თქვა სირილმა და ჩემს თმას ტუჩებით შეეხო. – იურიდიულ ფაკულტეტს თავს დავანებებ, კარგ სამსახურს მთავაზობენ... ბიძაჩემიც... მე ოცდაექვსი წლისა ვარ, პატარა ბიჭი არ გეგონო. მართლა გეუბნები. რა იტყვი? ამაოდ ვცდილობდი გამომეძებნა რამე ორაზროვანი, მაგრამ საამო პასუხი. არავითარი სურვილი არ მქონდა, ცოლად გავყოლოდი სირილს. საერთოდ არავინ არ მინდოდა ქმრად. დავიღალე. - შეუძლებელია! – წავიბუტბუტე ბოლოს. – მამაჩემი... - მამაშენს მე დაველაპარაკები, – მითხრა სირილმა. - ანა არ იზამს. მიაჩნია, რომ სრულწლოვანი არ ვარ. რაკი უარს იტყვის, მამაც აღარ დათანხმდება. რომ იცოდე, როგორ დავიღალე, სირილ! ამდენი ღელვისაგან მუხლები მეკეცება, დავსხდეთ... აგერ, ელზაც! ელზას საშინაო ხალათი ეცვა. გაბრწყინებული, ახალგაზრდული იერით ჩამოდიოდა კიბეზე. მის გვერდით მე უფერული, დალეული ვჩანდი. ორივეს ჯანსაღი, აგზნებული, გრძნობამორეული იერი ჰქონდა. ამან კიდე უფრო მომშალა. ელზამ ისეთი მზრუნველობით დამსვა, თითქოს ციხიდან ახალგამოსული პატიმარი ვყოფილიყავი. - რაიმონდი როგორაა? – მკითხა. – თქვენთან რომ ვიყავი, იცის? ელზას იმ ადამიანის ნეტარი ღიმილი ეფინა სახეზე, რომელმაც აპატია და ახლა იმედიც ჩასახვია გულში. მე არ შემეძლო მისთვის მეთქვა, რომ მამაჩემს უკვე გადავიწყებული ჰყავდა. ვერც სირილისთვის გამემჟღავნებინა, რომ არავითარი სურვილი არ მქონდა ცოლად გავყოლოდი. თვალები დავხუჭე. სირილი ყავის მოსატანად გაიქცა, ელზა კი ლაპარაკობდა, ლაპარაკობდა გაუთავებლად; აშკარა იყო, მარჯვე ადამიანად მთვლიდა და მენდობოდა. ყავა მაგარი იყო, სურნელოვანი. მზემაც ძალა შემმატა. - ბევრი ვიფიქრე, მაგრამ გამოსავლი მაინც ვერ ვიპოვე, – თქვა ელზამ. - გამოსავალი არ არსებობს! – განაცხადა სირილმა. – ის ისეა გატაცებული, ისეა ანას გავლენის ქვეშ მოქცეული, რომ ვერაფერს გავხდებით. - როგორ თუ არ არის გამოსავალი! – წამოვიყვირე მე. – არის! უბრალოდ ისეთია, თქვენ რომ ვერც წარმოიდგენთ! საშინლად ვამაყობდი, რადგან ვგრძნობდი, რომ ორივე მთელი გულისყურით მისმენდა:Øისინი ათი წლით უფროსები იყვნენ ჩემზე, მაგრამ ტვინის განძრევა არ შეეძლოთ. - ფსიქოლოგიური ამბავი მაქვს მხედველობაში! – მოურიდებლად განვაცხადე მე. დიდხანს ვლაპარაკობდი, ჩემს გეგმას ვაცნობდი. ელზამ და სირილმა ჩემს ჩანაფიქრს იგივე სიძნელეები აღმოუჩინეს, რომლებმაც მე თვითონაც დამაფიქრა წინადღეს, მაგრამ, რადგან ამ დაბრკოლებების გადალახვის საშუალებებიც მოვახსენე, დიდი სიამოვნება ვიგრძენი. მართალია, ჩემი არგუმენტები საფუძველს მოკლებული იყო, მაგრამ იმდენად მინდოდა მათი დარწმუნება, საკუთარმა ფანტაზიებმა თვითონვე გამიტაცა. მე მათ დავუმტკიცე, ჩემი გეგმის განხორციელება სავსებით შესაძლებელია-მეთქი. ახლა ისღა დამრჩენოდა, ორივე დამერწმუნებინა, რომ განზრახულის განხორციელება საჭირო აღარ იყო, მაგრამ ლოგიკური საბუთების პოვნა ვაღარ მოვახერხე. - მსგავსი კომბინაციები არ მომწონს, – თქვა სირილმა, – მაგრამ თუკი შენთან დასაქორწინებლად ერთადერთი საშუალება ესაა, ამაზეც თანახმა ვარ. - ეს სულ მთლად ანაზე არ არის დამოკიდებული! – ვთქვი მე. - კარგად იცით, თუ იგი აქ დარჩა, მხოლოდ მას გაჰყვებით ცოლად, ვისაც ის შეგირჩევთ, – თქვა ელზამ. იქნებ, სიმართლეს ამბობდა. ერთბაშად წარმოვიდგინე: როგორც კი ოცი წელი შემისრულდებოდა, ანა მაშინვე გამაცნობდა ვინმე ყმაწვილს, ალბათ ლიცენციატს, ბრწყინვალე მომავლის მქონეს, ჭკვიანს, თავდაჭერილს და, რა თქმა უნდა, ერთგულს. ერთი სიტყვით, სირილის მსგავს ახალგაზრდას. სიცილი წამსკდა. - გეხვეწები, ნუ იცინი! – წამოიძახა სირილმა. – მითხარი, ხომ იეჭვიანებ, მე და ელზა რომ არშიყობის სცენას გავითამაშებთ? ასეთი რამ მაინც როგორ მოიფიქრე? ნუთუ არ გიყვარვარ? ხმადაბლა ლაპარაკობდა. ელზამ ქალური ალღო გამოიჩინა და მოშორებით დადგა. შევყურებდი სირილის მზემოკიდებულ, დაძაბულ სახეს, სევდიან თვალებს. ვუყვარდი. ეს კი უცნაურ შთაბეჭდილებას ახდენდა ჩემზე. მე შევყურებდი მის სავსე ტუჩებს, ასე ახლოს რომ იყო ჩემთან... გონება მიბნელდებოდა. სახე უფრო მომიახლოვა, ბაგეებით შევეხეთ ერთმანეთს. თვალგახელილი ვიჯექი და ჩემს ტუჩებზე მის მკვრივ, მწველ ტუჩებს ვგრძნობდი. მსუბუქმა თრთოლამ გადაურბინა ბაგეზე და კიდევ უფრო მომეკრა, თითქოს უნდოდა, ეს თრთოლა დაეფარა. ერთხანს თითქოს ჩემს ბაგეს დააკვდა, მერე კი გაცოცხლდა და კოცნად იქცა, დაჟინებულ, თავაწყვეტილ კოცნად... ერთბაშად მივხვდი, რომ ლიცენციატის ხარისხზე მეტად მზის გულზე ბიჭის მხურვალე კოცნა მიზიდავდა. სუნთქვაშეკრულმა მსუბუქად ვკარი ხელი სირილს. - სესილ, ჩვენ ერთად უნდა ვიცხოვროთ. კეთილი, მე გავითამაშებ ამ კომედიას. ახლა უკვე იმაზე ვფიქრობდი, სწორი იყო თუ არა ჩემი ჩანაფიქრი. ამ კომედიის სულის ჩამდგმელი და რეჟისორი მე გახლდით, ჰოდა, მისი ჩაშლაც ჩემს ხელთ იყო. - მუდამ უცნაური აზრები მოგდის თავში, – განაგრძობდა სირილი, მისთვის ჩვეული გულუბრყვილო ღიმილით. ასე როცა იღიმებოდა, ზედა ტუჩი ოდნავ აეწეოდა ხოლმე და ყაჩაღს, ლამაზ ყაჩაღს ემსგავსებოდა. - მაკოცე, – წავჩურჩულე, – ჩქარა მაკოცე! ასე დაიწყო კომედიის გათამაშება: ჩემდა უნებურად, უდარდელად, მარტოოდენ ცნობისმოყვარეობით! ზოგჯერ მგონია, სჯობდა ეს ამბავი შეგნებულად წამომეწყო, სიძულვილითა და გაბოროტებით... ყოველ შემთხვევაში, მაშინ საკუთარ თავს დავაბრალებდი და არა სიზარმაცეს, მზეს და სირილის კოცნას. ერთი საათის შემდეგ საკმაოდ გულამრეზილმა მივატოვე შეთქმულები. თავის დასამშვიდებლად მრავალი საბუთი მრჩებოდა: ადვილი შესაძლებელია, ჩემი გეგმა ცუდი გამოდგეს-მეთქი; იქნებ, მამაჩემს იმდენად შეუყვარდეს ანა, მისი ერთგული დარჩეს-მეთქი. ამას გარდა, ვერც სირილი, ვერც ელზა უჩემოდ ვერაფერს გახდებოდნენ. მე კი რაიმე საბაბს გამოვძებნიდი და თამაშს შევწყვეტდი, თუკი, რასაკვირველია, მამაჩემი ანკესზე წამოეგებოდა. მაგრამ თავშესაქცევად ცდა მაინც ღირდა. მინდოდა მენახა, ჩემი ფსიქოლოგიური ვარაუდები სწორი იყო თუ არა. მით უმეტეს, რომ სირილს იმდენად ვუყვარდი, ჩემი შერთვაც კი უნდოდა. ეს აზრი საკმარისი იყო იმისთვის, რომ ნეტარად მეგრძნო თავი. თუ იგი ერთ-ორ წელიწადს მოითმენდა, სანამ სრულწლოვანი გავხდებოდი, ალბათ, თანხმობასაც მივცემდი. უკვე კიდეც წარმოვიდგინე სირილთან ერთად ცხოვრება, მის გვერდით ძილი, მუდამ მასთან ყოფნა. ყოველ კვირას მამას და ანას მყუდრო ოჯახში ვივლიდით საუზმეზე. იქნებ, სირილის დედაც მოსულიყო, რაც ოჯახურ იდილიას საბოლოოდ დააგვირგვინებდა. ანა ტერასაზე დამხვდა, ზღვაზე აპირებდა ჩასვლას, იქ მამაჩემი ეგულებოდა. მან ისეთი ირონიული ღიმილით შემომხედა, როგორც წინადღით ნაქეიფარ ხალხს ხვდებიან ხოლმე. ვკითხე წუხელ, სანამ ჩამეძინებოდა, რაღაც გინდოდათ გეთქვათ-მეთქი. სიცილით მიპასუხა, არა, ვერ გეტყვით, გაბრაზდებითო. მამა წყლიდან ამოვიდა, მხარგანიერი და კუნთმაგარი... დიდებული სანახავი იყო! მე და ანამ გავცურეთ, იგი წყნარად მიცურავდა, თმა რომ არ დასველებოდა, ზევით სწევდა თავს. შემდეგ სამივე ერთმანეთის გვერდით გავწექით პირაღმა. შუაში მე გავიშოტე. ისინი მშვიდად გარინდულიყვნენ. სწორედ ამ დროს ნავი გამოჩნდა ყურის ყელთან, აფრააშვებული ნავი. მამამ პირველმა შეამჩნია. - ჩვენი სირილი მეტს ვეღარ ითმენს, – სიცილით თქვა მან. – ანა, ვაპატიოთ? მართალი გითხრათ, მშვენიერი ყმაწვილია. თავი ავწიე, საფრთხე ვიგრძენი. - კი მაგრამ, რას აკეთებს? – იკითხა მამამ. – დახეთ, ყურეს უვლის... ოო, მარტო არ ყოფილა!.. ანამაც ასწია თავი. ნავმა წინ ჩაგვიარა და მოუხვია. სირილის სახე გავარჩიე. გულის სიღრმეში ვედრება აღმომხდა, მინდოდა მეყვირა, აქედან წადით-მეთქი. მამაჩემის წამოძახილმა შემაკრთო, თუმცა უკვე ორი წუთია ველოდი ამას. - კი მაგრამ... ეს ხომ ელზაა? აქ რას აკეთებს? – იგი ანას მიუბრუნდა: – რა უცნაური გოგოა! ეტყობა, საბრალო ბიჭი ჩაიგდო ხელში და იმ მოხუცი მანდილოსნის გულიც მოინადირა! ანა ყურს არ უგდებდა, მე მიყურებდა. როგორც კი მისი მზერა დავიჭირე, შემრცხვა და თავი სილაში ჩავრგე. ანამ კისერზე მომითათუნა ხელი. - შემომხედეთ, მიწყრებით? თვალები გავახილე: წუხილით, თითქმის ვედრებით შემომცქეროდა. პირველად შემომხედა ისე, როგორც მგრძნობიარე, ჩაფიქრებულ არსებებს უყურებენ ხოლმე, და ისიც დღეს, როცა... კვნესა აღმომხდა და ერთბაშად თავი გავწიე მამასკენ, რათა ანას ხელი მომეშორებინა. მამა თვალს არ აშორებდა ნავს. - ჩემო საბრალო გოგო, – ხმადაბლა წამოიწყო ანამ, – ჩემო პატარა სესილ, ამ ამბავში ცოტა მეცა ვარ დამნაშავე, ასეთი მოურიდებელი იქნებ არ უნდა ვყოფილიყავი... მაგრამ მერწმუნეთ, აზრად არ მქონია გული მეტკინა თქვენთვის... იგი ნაზად მისვამდა ხელს თმაზე, კეფაზე. არ ვინძრეოდი. ისეთი შეგრძნება მქონდა, თითქოს ტალღის მიქცევაა და სილა ფეხქვეშ მეცლება-მეთქი... არავითარ სხვა გრძნობას, არც სიბრაზეს, არც რაიმე ლტოლვას არასოდეს ჩავუთრევივარ ასე! მინდოდა თავი დამენებებინა ამ კომედიისათვის, ჩემი ცხოვრება ანასთვის მიმენდო, რომ სიცოცხლის უკანასკნელ წუთამდე ის ყოფილიყო ჩემი პატრონი. ასეთი სისუსტე არასოდეს მიგრძნია. თვალები დავხუჭე. ასე მეგონა, გული აღარ მიძგერს-მეთქი. თავი მეოთხე როცა მამაჩემმა ელზას მოსვლა გაიგო, მხოლოდ გაკვირვება გამოხატა. მოახლემ შეატყობინა, ჩემოდნის წასაღებად მოვიდა და მაშინვე გაბრუნდაო. არ ვიცი, ჩვენი შეხვედრა რატომ დაუმალა. ეს ქალი იქაური იყო, მეტად რომანტიკული პიროვნება გახლდათ და ჩვენი ამბები, უეჭველია, საკმაოდ მიმზიდველად ეჩვენებოდა. განსაკუთრებით ალბათ ოთახების შეცვლა ართობდა, მით უმეტეს, რომ თვითონ უწევდა ნივთების გადატან-გადმოტანა. მამასა და ანას სინდისი ქენჯნიდათ, ყურადღებით და ალერსიანად მექცეოდნენ, რაც პირველ ხანებში აუტანელი იყო ჩემთვის, მაგრამ შემდეგ კიდეც მომეწონა. ერთი სიტყვით, ჩემი ბრალიც რომ არ ყოფილიყო, სირილისა და ელზას ყოველდღიური ნახვა დიდ სიამოვნებას მანიჭებდა. ხელიხელგაყრილებს, აშკარად ვატყობდი, რომ ჩემს ნიშანს ელოდნენ. ნავით სეირნობა აღარ შემეძლო, სამაგიეროდ, თმაგაწეწილ ელზას ყოველ წამს ვხედავდი. აკი, მეც ასე მიწეწდა ქარი თმას! მათთან შეხვედრისას არ მიძნელდებოდა გულჩათხრობილი, მჭმუნვარე იერი მიმეღო, მით უმეტეს, რომ თითქმის ყოველ ნაბიჯზე მხვდებოდნენ: ფიჭვნარში, სოფელში, შარაგზაზე. ანა გადმომხედავდა, საუბრის თემას შეცვლიდა და გასამხნევებლად მხარზე მადებდა ხელს. არ ვიცი, გითხარით თუ არა, რომ ანა კეთილი ქალი იყო. არც ის ვიცი, ეს გულკეთილობა მისი გონივრულობის კეთილშობილური გამოხატულება გახლდათ თუ უბრალოდ გულგრილობა, მაგრამ მას მუდამ მზად ჰქონდა საჭირო სიტყვა და, მართლა რაიმე ტანჯვა რომ მქონოდა გადასატანი, მძიმე წუთებში უკეთეს მხარდამჭერს ვერც ვიპოვიდი. ამიტომაც განვაგრძობდი თამაშს მშვიდად, მით უფრო, რომ, როგორც ვთქვი, მამაჩემი სრულიად არ ეჭვიანობდა. ამით მიმტკიცებდა, რომ ანა უყვარდა. ამიტომაც, ცოტა არ იყოს, გუნება მემღვრეოდა, რადგან მისი საქციელი ჩემი გეგმების უაზრობაში მარწმუნებდა. ერთ დღეს მე და მამა საფოსტო განყოფილებიდან ვბრუნდებოდით. მოულოდნელად ელზა შემოგვხვდა; ისე ჩაგვიარა, თითქოს ვერ შეგვამჩნია. მამამ თვალი გააყოლა, თითქოს უცნობ ქალს უყურებსო, და წაიჩურჩულა: – ერთი შეხედე, ელზა როგორ გალამაზდა! - შეყვარება უხდება! – მივუგე მე. მამამ გაკვირვებით შემომხედა. - შენ ფიქრობ, რომ ისინი... - რას იზამ? თანატოლები არიან... ბედს კი ვერსად გაექცევი... - ოო, ანა რომ არა, ბედი არაფერ შუაში იქნებოდა... გაანჩხლებული ჩანდა. - ხომ არ გგონია, რომ არ მნდომოდა, ვიღაც ლაწირაკი ქალს წამართმევდა? - ასაკს მაინც დიდი მნიშვნელობა აქვს! – ვუპასუხე დინჯად. მხრები აიჩეჩა. შევამჩნიე, სახე მოეღრუბლა. გულში ალბათ დამეთანხმა, ელზა და სირილი მართლაც ახალგაზრდები არიანო. თვითონ კი, რაკი თავის ტოლ ქალს ირთავდა ცოლად, ამით უკვე გამოაკლდებოდა იმ მამაკაცთა რიცხვს, ვისთვისაც დაბადების წელს არავითარი მნიშვნელობა არა აქვს. უნებურად ვიგრძენი, რომ გამარჯვება მე დამრჩა. როცა ანას სახეზე წვრილ ნაოჭებს ვამჩნევდი თვალის კუთხეში ან ბაგესთან, ჩემს თავზე ბრაზი მომდიოდა; მაგრამ ჩემთვის ხომ ისე ადვილი იყო ავყოლოდი საკუთარ გრძნობებს, ხოლო მერე სინანული მეგრძნო!.. ასე გავიდა ერთი კვირა. სირილმა და ელზამ არაფერი იცოდნენ ჩვენი საქმის თაობაზე და ყოველდღე მელოდნენ. მე კი ფეხს ვითრევდი, მათთან მისვლა ვერ გადამეწყვიტა. უკვე ყველაფერი მომბეზრდა და მეშინოდა, ახალ-ახალ აზრებს დამტყუებენ-მეთქი. ამას გარდა, ნაშუადღევს ოთახში ავდიოდი, ვითომდა სამეცადინოდ. სინამდვილეში კი არაფერს ვაკეთებდი. ერთხელ იოგების წიგნი ჩამივარდა ხელში და გატაცებით შევუდექი კითხვას. ხანდახან საშინელი, გიჟური ხარხარი ამიტყდებოდა, მაგრამ ჩუმად ვიცინოდი, მეშინოდა, ანას არ გაეგონა: ვეუბნებოდი, წელში ვწყდები, იმდენს ვმუშაობ-მეთქი. როცა მასთან ვიყავი, იმ მოტყუებული მიჯნურის როლს ვთამაშობდი, ვისი ერთადერთი ნუგეშიც ლიცენციატად გახდომაა. ჩემი აზრით, ამის გამო ანა უკვე პატივსაც კი მცემდა. სამაგიეროდ, მამაჩემი ჩანდა აშკარად სასოწარკვეთილი, რადგან სადილობისას კანტის ციტატების კორიანტელს ვაყენებდი. ერთ ნაშუადღევს აბაზანის პირსახოცებში გავეხვიე, მინდოდა ინდოელს დავმსგავსებოდი. მარჯვენა ფეხი მარცხენა ბარძაყზე შემოვიდე და სარკეს მივაშტერდი, ოღონდ საკუთარი თავით კი არ ვტკბებოდი, იოგის ნამდვილი პოზა მინდოდა მიმეღო. ამ დროს კარზე დააკაკუნეს. ვიფიქრე, მოახლეა-მეთქი და, რაკი არაფერს აქცევდა ყურადღებას, დავუძახე, შემოდით-მეთქი. ანა შემოვიდა, ერთხანს მონუსხულივით იდგა და იღიმებოდა. - რას თამაშობდით? - იოგას! – მივუგე. – მაგრამ ეს თამაში კი არა, ინდური ფილოსოფიაა. იგი მაგიდას მიუახლოვდა და წიგნი ხელში აიღო. გულმა რეჩხი მიყო. წიგნი მეასე გვერდზე იყო გადაშლილი და მთლიანად აჭრელებული მქონდა მინაწერებით: "განუხორციელებელია!" ან "დამქანცველია!" - ფრიად კეთილსინდისიერი ბრძანდებით! – თქვა ანამ, – კი მაგრამ, ის დისერტაცია სადღაა პასკალზე, ყურები რომ გამოგვიჭედეთ? მართლაც, სადილობის დროს თავს ვიწონებდი პასკალის რომელიმე ფრაზაზე მსჯელობით. მინდოდა მეჩვენებინა, ამ საკითხზე რამდენი ვიფიქრე და ვიმუშავე. სინამდვილეში, რა თქმა უნდა, არასოდეს ერთი სიტყვაც არ დამიწერია. ახლა გაშეშებული ვიდექი. ანა დამაშტერდა და ყველაფერს მიხვდა. - თუ არ მუშაობთ და სარკის წინ პრანჭიობას უნდებით, ეს თქვენი საქმეა! – თქვა მან ბოლოს. – მაგრამ მამათქვენსა და მე რომ გვატყუებთ, ეს უკვე სამწუხაროა. სხვათა შორის, თქვენი უეცარი ინტელექტუალური აქტიურობა მუდამ ძალიან მაოცებდა... თქვა და ოთახიდან გავიდა. თავზარდაცემულივით ვიდექი პირსახოცებში გახვეული. ვერ წარმომედგინა, ყოველივე ამას "მოტყუებას" თუ დაუძახებდა. დისერტაციაზე იმიტომ ვლაპარაკობდი, რომ მინდოდა მისთვის მესიამოვნებინა. მან კი ასე ხელაღებით გამწირა. ბოლო ხანებში ის სულ სხვანაირად მეპყრობოდა და ახლა მისი ეს დამამცირებელი ზიზღი სიბრაზისგან მახრჩობდა. სწრაფად მოვიშორე ჩემი უცნაური სამოსი, ჩავიცვი შარვალი, ძველი ბლუზა და სირბილით გავვარდი სახლიდან. თაკარა სიცხე იყო, მაგრამ რას დაგიდევდით? კისრისტეხით, გაშმაგებული მივრბოდი, იმდენად გაშმაგებული, რომ თითქმის დარწმუნებული ვიყავი, სირცხვილიც არ შემაწუხებდა. სირილის სახლთან გავჩნდი. აქოშინებული შევჩერდი ჭიშკართან. ნაშუადღევის ამ პაპანაქებაში სახლებს თითქოს ღრმად ეძინათ, გარინდებულიყვნენ, საკუთარ საიდუმლოებებში ჩაფლულიყვნენ. სირილის ოთახს მივუახლოვდი. ერთხელ, დედამისის სანახავად მისულს, თვითონ მაჩვენა ეს ოთახი. კარი გავაღე: საწოლზე გარდიგარდმო გაშხლართულიყო, თავი მკლავზე დაედო და ეძინა. ერთი წუთით დავაცქერდი: პირველად ვხედავდი ასე მოდუნებულს, გულისამაჩუყებელს. ხმადაბლა დავუძახე; თვალები გაახილა და, როგორც კი შემამჩნია, მაშინვე წამოხტა. - შენა? აქ როგორ გაჩნდი? ვანიშნე, ხმამაღლა ნუ ლაპარაკობ-მეთქი. დედამისი რომ შემოსულიყო და მისი ვაჟის ოთახში ვენახე, იქნებ ეფიქრა... თუმცა ვინ არ იფიქრებდა?.. ერთბაშად ავფორიაქდი და კარს მივაშურე. - სად მიდიხარ? – დაიყვირა სირილმა. – დაბრუნდი, სესილ... სიცილით წამავლო ხელი და შემაჩერა. მისკენ მივბრუნდი, შევაცქერდი. მასაც ისევე დაედო მკვდრის ფერი, როგორც ვგრძნობდი, მე ვიყავი გაფითრებული. ხელი გამიშვა, მერე ხელახლა მომხვია მკლავები და მიმიზიდა. ანგარიშმიუცემლად ვიმეორებდი გულში: ეს ასეც უნდა მომხდარიყო, ასეც უნდა მომხდარიყო-მეთქი! შემდეგ დაიწყო სიყვარულის სიგიჟე: შიში და სურვილი, ალერსი და გაშმაგება, შემდეგ კი გაუსაძლისი ტკივილი, ყოვლისმომცველი სიამოვნება რომ სდევს თან. ბედმა გამიღიმა. სირილს აღმოაჩნდა საჭირო სიფაქიზე და... ეს სიამოვნება იმ დღიდანვე შევიგრძენი. ერთი საათი დავრჩი მასთან, გაოგნებული და გაოცებული. სიყვარულზე მუდამ მესმოდა, მეტად ადვილი საქმეაო. მეც ასე აგდებით, ჩემი ასაკისათვის დამახასიათებელი უმეცრებით მილაპარაკია მასზე. ახლა კი მეგონა, სიყვარულს ასე ხელაღებით და უხეშად ვეღარასოდეს მოვიხსენიებ-მეთქი. სირილი ჩემ გვერდით იწვა და მეუბნებოდა, აუცილებლად შეგირთავ ცოლად, ჩემს სიცოცხლეში გვერდიდან არ მოგიშორებო. ჩემი გარინდება, ჩანდა, აშინებდა. წამოვდექი, შევხედე და ვუთხარი, შენ ახლა ჩემი საყვარელი ხარ-მეთქი. დაიხარა. მის მკერდზე ათრთოლებულ ძარღვს ტუჩებით შევეხე და რამდენჯერმე გავუმეორე: "ჩემო ძვირფასო სირილ, ჩემო ძვირფასო!" არ ვიცი, იმ წუთში მართლა მიყვარდა თუ არა. მე მუდამ მერყევი ბუნება მქონდა, მაგრამ ახლა კი საკუთარ თავზე მეტად სირილი მიყვარდა, მისთვის სიცოცხლეს გავწირავდი. შინ წამოსვლისას მკითხა, ხომ არ ბრაზობ ჩემზეო. გამეცინა. როგორ უნდა გავბრაზებულიყავი, როცა ასეთი ბედნიერება მომანიჭა?! ნელი, მოქანცული ნაბიჯით დავბრუნდი ფიჭვნარში. სირილს ვთხოვე, არ გამაცილო-მეთქი, სახიფათო იყო. მეშინოდა, ჩემს სახეზე, მიბნედილ თვალებში, დასივებულ ტუჩებზე, ათრთოლებულ სხეულზე კმაყოფილების აშკარა ნიშნები არ ამოეკითხათ. ანა სახლის წინ, შეზლონგზე იწვა და წიგნს კითხულობდა. სახლიდან გასვლის მიზეზის ასახსნელად ტყუილი მზად მქონდა, მაგრამ არაფერი უკითხავს. შეკითხვები საერთოდ არ უყვარდა. ახლოს ჩამოვუჯექი, ოღონდ კრინტი არ დამიძრავს. მახსოვდა, რომ გაბუტულები ვიყავით. ვიჯექი ასე გარინდებული, ნახევრად მოჭუტული თვალებით და მთელი ჩემი ყურადღება საკუთარ სუნთქვას, თითების ცახცახს მიეპყრო. დროდადრო, როცა სირილის სხეულს ან ზოგიერთ მომენტს გავიხსენებდი, გულიდან სისხლი მეწრიტებოდა. მაგიდიდან სიგარეტი ავიღე, ასანთს გავკარი. ჩაქრა. მეორედ გავკარი ფრთხილად. ქარი არ ქროდა, მაგრამ ხელი მიკანკალებდა. როგორც კი სიგარეტთან მივიტანე, მაშინვე ჩაქრა. რაღაც ჩავიბუზღუნე და მესამედ გავკარი. თვითონ არ ვიცი, რატომ და ასანთის ამ მესამე ღერმა ერთბაშად სამკვდრო-სასიცოცხლო მნიშვნელობა შეიძინა ჩემთვის. ალბათ, იმიტომ, რომ ანა ანაზდად გამოერკვა და დინჯად, დაკვირვებით შემომხედა. იმ წუთში ყველაფერი გაქრა ჩემთვის – დროც, ადგილიც. მხოლოდ ასანთის ეს ღერი, ჩემი თითები, ნაცრისფერი კოლოფი და ანას მზერა არსებობდა. გული კინაღამ ამომივარდა საგულედან, გაშმაგებით ამიძგერდა, რაც ძალი და ღონე მქონდა, თითები ასანთის ღერს ჩავჭიდე და გავკარი. აინთო, მაგრამ ვიდრე სახეს მივუშვერდი ალს, სიგარეტი შეეხო და ჩააქრო. კოლოფი გადავისროლე, თვალები დავხუჭე. ანას მკაცრი, ინკვიზიტორული მზერა ლოდად მაწვა. გულში ვედრება აღმომხდა. მინდოდა, ამ ლოდინს ბოლო მოღებოდა. ანამ ნიკაპზე წამავლო ხელი და თავი ამიწია. ქუთუთოებს მაგრად დავაჭირე თითები, არ მინდოდა თვალებში შემოეხედა ჩემთვის, ვგრძნობდი, დაღლილობით, სირცხვილით, სიამოვნებით გამოწვეული ცრემლები ღაპაღუპით მცვიოდა თვალთაგან. და აი, მაშინ, თითქოს უარი თქვა დაკითხვაზეო, ანამ მშვიდად ჩამომისვა ხელი სახეზე და მომეშვა. შემდეგ ანთებული სიგარეტი პირში ჩამჩარა და წიგნის კითხვა განაგრძო. ანას ხელის მოძრაობას სიმბოლური მნიშვნელობა მივანიჭე, ყოველ შემთხვევაში, ვცადე მიმენიჭებინა. მაგრამ დღეს, როცა ხელში ასანთი მიჭირავს, მუდამ განვიცდი იმ უცნაურ წამს, ანას მძიმე შემოხედვას და ირგვლივ დაძაბულ სიცარიელეს ვგრძნობ... თავი მეხუთე ეს ამბავი, რაზეც ეს-ეს არის გელაპარაკეთ, ცხადია, უშედეგოდ ვერ ჩაივლიდა. როგორც თავშეკავებულსა და საკუთარ თავში დარწმუნებულ ადამიანებს სჩვევიათ, ანასაც არ უყვარდა კომპრომისები. ჰოდა, ხელებით ნაზი მოალერსება ჩემს სახეზე, დიახაც, კომპრომისი გახლდათ მისთვის. რაღაცას მიხვდა, შეეძლო კიდეც გამოვეტეხე, მაგრამ ბოლო წუთს სიბრალულმა თუ გულგრილობამ სძლია, ალბათ. ჩემზე ზრუნვა, ჩემი გაწვრთნა ისევე ეძნელებოდა, როგორც ჩემს შეცოდებებთან შეგუება. ანას ხომ მხოლოდ და მხოლოდ მოვალეობის გრძნობა აიძულებდა, ეკისრა მეურვის, აღმზრდელის როლი. რაკი გადაწყვიტა, მამაჩემს ცოლად გაჰყოლოდა, ეს იმას ნიშნავდა, რომ ჩემზე მზრუნველობაც ევალდებულა. მე კი მერჩივნა ამ მუდმივ კილვას, თუ შეიძლება ასე ვუწოდოთ, გაღიზიანება ან რომელიმე სხვა ზერელე გრძნობა გამოეწვია: მას ჩვეულება სწრაფად დათრგუნავდა. სხვის ნაკლს ადვილად ეჩვევიან, როცა მისი გამოსწორება მოვალეობად არ ეთვლებათ. ექვს თვეში ანას დაღლიდა ჩემი "გამოსწორების" ცდა, შესაძლებელია, ამ დაღლილობას მისთვის შვებაც კი მოეტანა. მეც სწორედ ეს მჭირდებოდა; მაგრამ ეს გრძნობა ვერ გაუჩნდებოდა, რაკი, მისი აზრით, ჩემს საქციელზე თვითონ იქნებოდა პასუხისმგებელი; ერთი მხრივ, მართლაც ასე უნდა ყოფილიყო, რადგან მე ჯერ კიდევ დამჯერი ვიყავი, დამჯერი და... ჯიუტი. ერთი სიტყვით, ანა გაბრაზდა და კიდეც მაგრძნობინა. რამდენიმე დღის შემდეგ სადილზე კვლავ ატყდა კამათი. მიზეზი ის აუტანელი დავალებები იყო, არდადეგების დროს რომ უნდა შემესრულებინა. მე ისე უტიფრად ვლაპარაკობდი, უხერხულობისგან მამაც კი იშმუშნებოდა, ხოლო ანას, მართალია, ხმა არ აუმაღლებია, მაგრამ ბოლოს ვეღარ მოუთმენია და გასაღებით ჩავუკეტივარ. მე ეს არც კი შემიმჩნევია, მაგრამ როცა მომწყურდა და კარს მივადექი, კარი არ გაიღო. როგორ იქნა მივხვდი, რომ გარედან ჩაეკეტათ. ჩემს სიცოცხლეში არავის არასოდეს ჩავუკეტივარ ოთახში. ავფორიაქდი, ნამდვილმა პანიკამ შემიპყრო, ფანჯარას მივვარდი, იქიდან ვერ გადავიდოდი. გაგიჟებულივით გამოვბრუნდი, მერე კვლავ კარს ვეტაკე და მხარი ვიტკინე. ყვირილი და მოახლეების მოხმობა არ მინდოდა. კრიჭაშეკრულმა, კლიტის გატეხა მოვინდომე. ფრჩხილების ქლიბი გასაღების ჭუჭრუტანაში გადამიტყდა. ერთხანს მკლავებდაშვებული ვიდექი შუა ოთახში, გაშეშებული. ეს კია, ფიქრების თავმოყრასთან ერთად რაღაც სიმშვიდე მიპყრობდა. ეს იყო ჩემი პირველი შეტაკება სისასტიკესთან: ვგრძნობდი, რაც უფრო მეტს ვფიქრობდი, უფრო ვიხლართებოდი მის კვანძებში. ლოგინზე გავიშოტე და სამოქმედო გეგმა გულდასმით შევიმუშავე. ჩემი გაშმაგება იმდენად აჭარბებდა მის გამომწვევ საბაბს, რომ მთელი იმ ნაშუადღევის განმავლობაში ორჯერ თუ სამჯერ წამოვვარდი საწოლიდან, ოთახიდან დავაპირე გასვლა, და გამიკვირდა, კარი რატომაა დაკეტილი-მეთქი! ექვს საათზე მამაჩემი მოვიდა და კარი გამიღო. ოთახში რომ შემოვიდა, ჩემდა უნებურად წამოვდექი ფეხზე. უსიტყვოდ შემომხედა და მეც გავუღიმე. - გინდა ვისაუბროთ? – მკითხა მან. - რაზე? მსგავსი ახსნა-განმარტებები, ჩემი არ იყოს, შენც გეჯავრება. მას ხომ არავითარი აზრი არა აქვს!.. - მართალია, – ისე თქვა, თითქოს ლოდი მოიშორაო გულიდან, – ანას უფრო გულთბილად უნდა მოექცე, უნდა მოუთმონო! ამ სიტყვამ გამაოცა: მე მოვუთმინო ანას?! მამაჩემს ყველაფერი უკუღმა წარმოედგინა. გულის სიღრმეში ისე ეგონა, თითქოს ანას ძალით ახვევდა თავზე საკუთარ შვილს. სინამდვილეში კი პირიქით იყო. მაგრამ ფიქრს ვის აუკრძალავ! - ცუდად მოვიქეცი. ანას ახლავე მოვუხდი ბოდიშს. - შენ მაინც თუ ხარ... ჰმ... შენ თუ ხარ ბედ... ბედნიერი? - რა თქმა უნდა, – ლაღად მივუგე, – გარდა ამისა, თუკი მე და ანა ზედმეტად ავუწეწავთ ერთმანეთს ნერვებს, ცოტა ადრე გავთხოვდები და ეს იქნება! კარგად ვიცოდი, რომ ასეთი გადაწყვეტა საქმისა აუცილებლად დატანჯავდა. - ამაზე ფიქრიც ზედმეტია... შენ ხომ დედოფალა არა ხარ!.. "ნუთუ ასე მალე დამთმობ და მიმატოვებ?! ჩვენ ხომ მხოლოდ ორი წელი ვიცხოვრეთ ერთად?!" ეს აზრი ისევე აუტანელი იყო ჩემთვის, როგორც მისთვის. წარმოვიდგინე, როგორ მივიდოდი მასთან, მკერდზე დავადებდი თავს, ვიტირებდი და დაკარგულ ბედნიერებასა და მოჭარბებულ გრძნობებზე ველაპარაკებოდი! მაგრამ მამაჩემი ვეღარ იქნებოდა ჩემი თანამოაზრე. - შენც კარგად იცი, მუდამ ვაჭარბებ. ბოლოს და ბოლოს, ანას და მე კარგად გვესმის ერთმანეთის. თუ დავუთმობთ ერთმანეთს... - ჰო, რასაკვირველია! – თქვა მან. ალბათ, ისიც ჩემსავით ფიქრობდა, რომ ორივე მხარე არ დათმობდა. დათმობა იქნებოდა მხოლოდ ჩემი მხრიდან. - ხომ გესმის? მე შესანიშნავად ვიცი, რომ ანა მუდამ მართალია. ჩვენზე უკეთ მოაწყო თავისი ცხოვრება... მის არსებობას უფრო მეტი აზრი აქვს... უარყოფის ნიშნად ხელი გაიქნია, მაგრამ მე განვაგრძე: – ერთი ან ორი თვის შემდეგ სავსებით შევეგუები ანას აზრებს, სულელურ კამათს აღარ ავტეხთ, ოღონდ ცოტა მოთმინებაა საჭირო. მამამ შემომხედა. აშკარად ეტყობოდა, რომ დაიბნა და თან შეეშინდა: მომავალი ანცობის თანამონაწილეს კარგავდა, ამით კი წარსულის პატარა ნაწილიც ეკარგებოდა. - გადაჭარბება რა საჭიროა! – წაილუღლუღა მან. – კი, იქნებ ისეთ ცხოვრებაში ჩაგითრიე, რაც არც შენი ასაკისათვის იყო შესაფერისი, არც... ჰმ... ჰმ... ჩემი, მაგრამ ის ცხოვრება არცთუ მთლად უგუნური და არცთუ უბედური იყო... არა! სინამდვილეში, ამ ორი წლის განმავლობაში ჩვენ არც ისე... ჰმ... ჰმ... მოწყენილი... არა, გზასაცდენილი ვყოფილვართ. ასე ხელაღებით ყველაფრის უარყოფა მხოლოდ იმიტომ, რომ ანას ჩვენგან განსხვავებული აზრები აქვს, არ შეიძლება. - უარყოფა მართლაც არ არის საჭირო, სამაგიეროდ თავის დანებება კი აუცილებელია! – დარწმუნებით ვუთხარი. - რასაკვირველია! – წაიბუტბუტა საცოდავმა. ქვემოთ ჩავედით. მე ძალდაუტანებლად მოვუხადე ბოდიში ანას. პასუხად მითხრა, ბოდიში რა საჭიროა, ეტყობა, მთელი ამ კინკლაობის მიზეზი პაპანაქება სიცხეაო. მაშინვე გულგრილად შევხედე ყველაფერს და გავმხიარულდი. როგორც შევთანხმდით, სირილი ფიჭვნარში დამხვდა. ვუთხარი, რა უნდა გაეკეთებინა. შიშითა და აღფრთოვანებით მომისმინა. შემდეგ ხელები მომხვია, მაგრამ გვიანი იყო და შინ უნდა დავბრუნებულიყავი. მასთან განშორება ისე გამიჭირდა, თვითონვე გამიკვირდა. ძალიან რომ ჩამციებოდა, ალბათ, დავრჩებოდი. ჩემი სხეული მას ეძებდა, მისკენ მიილტვოდა. გატაცებით ვაკოცე, მინდოდა რაღაც ტკივილი მიმეყენებინა, რაღაც დაღი დამესვა, რათა მთელი საღამოს მანძილზე ერთი წუთითაც არ დავვიწყებოდი, ხოლო ღამით სიზმარში ვენახე. ღამე ხომ უსასრულოდ გაგრძელდებოდა უიმისოდ, მისი ანაზდეული გახელების, მისი ხანგრძლივი ალერსის გარეშე! თავი მეექვსე მეორე დილით სასეირნოდ წავედი და მამაჩემი თან გავიყოლე. შარაგზაზე მივდიოდით და მხიარულად ვმასლაათობდით. ზუსტად თერთმეტის ნახევარი იყო. დანიშნულ ადგილას დროზე ვიქნებოდი. მამაჩემი წინ გამიძღვა, რადგან გზა მეტად ვიწრო და დაბარდული იყო; ეკლებს რომ არ დავეკაწრე, მაყვლის ბუჩქებს განზე მიწევდა... შეჩერდა თუ არა, მაშინვე მივხვდი, ისინი შეამჩნია-მეთქი. მივუახლოვდი. სირილი და ელზა ფიჭვის გირჩებზე გაწოლილიყვნენ და ტკბილად ეძინათ. სოფლური იდილიით მიღებული ბედნიერება ეფინათ სახეზე. რა თქმა უნდა, მითითება ჩემგან მიიღეს, მაგრამ როცა ეს სურათი დავინახე, გულში მაინც რაღაც ჩამწყდა. მართალია, ელზას მამაჩემი უყვარდა, ხოლო სირილს – მე, მაგრამ რა შეუშლიდა ხელს ამ ლამაზ, ახალგაზრდა წყვილს, ერთმანეთს დაახლოებოდნენ?! მამას გადავხედე. გაშეშებული იდგა, სახეზე მკვდრისფერი ედო, თვალი მიეშტერებინა ორივესთვის. მკლავში წავავლე ხელი. - ნუ გავაღვიძებთ, წავიდეთ აქედან! – ჩავილაპარაკე. უკანასკნელად შეავლო თვალი ელზას. ის პირაღმა იწვა – წითური თმა, ოქროსფრად მოელვარე სხეული, ბაგეზე აკიაფებული მკრთალი ღიმილი ნიმფას ამსგავსებდა, გაქცევა რომ დააპირა და იმწუთას ხელი სტაცეს. მართლაც, დიდებული სანახავი იყო! მამა შემობრუნდა და ფართო ნაბიჯით წავიდა წინ. - კა... – წაიბუტბუტა მან. – კახპა! - ასე რატომ ლაპარაკობ? ის ხომ თავისუფალი ქალია? - საქმე ეს როდია! განა გესიამოვნა, სირილი რომ მის მკლავებში დაინახე? - მე იგი აღარ მიყვარს, – ვთქვი მე. - არც მე მიყვარს ელზა, – გაანჩხლებით დაიყვირა მან, – მაგრამ მაინც მეტკინა გული. ნუთუ მასთან... ჰმ... ჰმ... ვცხოვრობდი! ეს უარესია ვიდრე... მეც ვიცოდი, რომ მართლაც უარესი იყო! მას, ალბათ, ისეთივე სურვილი ჰქონდა, როგორიც მე: მივარდნოდა, გაეთიშა ისინი და თავისი საგანძური, ის, რაც მას ეკუთვნოდა, მოეტაცა! - ანა რომ გისმენდეს!.. - რა? ანა რომ მისმენდეს? რა თქმა უნდა, იგი ვერ გამიგებდა, ან შეურაცხყოფილი დარჩებოდა. ეს ბუნებრივიცაა! მაგრამ შენ? შენ ხომ ჩემი შვილი ხარ? ნუთუ აღარც შენ გესმის ჩემი? შენც შეურაცხყოფილი არა ხარ? ეჰ, რა ადვილი იყო ჩემთვის ისე წარმემართა მისი ფიქრები, როგორც მინდოდა. ცოტა არ იყოს, კიდეც მეშინოდა, ასე კარგად რომ ვიცნობდი მის ბუნებას! - შეურაცხყოფილი არა ვარ, მაგრამ სიმართლეს პირისპირ უნდა შევხედოთ: ელზას ინდაურის ტვინი აქვს, სირილი მოსწონს, იცის, რომ შენთვის იგი აღარ არსებობს. მით უმეტეს, ისე მოექეცი, ასეთი რამის პატიება შეუძლებელია... - რომ მინდოდეს... – წამოიწყო მან, მაგრამ შეშინებულს ერთბაშად გაუწყდა სიტყვა. - ვერაფერს გახდებოდი! – ისე მტკიცედ ვუთხარი, თითქოს ელზას დაბრუნების შესაძლებლობაზე კამათი ბუნებრივი რამ ყოფილიყო. - ამაზე აღარც ვფიქრობ! – თქვა მან. უკვე საღად მსჯელობდა. - რა თქმა უნდა! – მხრების აჩეჩით ვუპასუხე. მხრების აჩეჩა კი ნიშნავდა: "შეუძლებელია, ჩემო კარგო! შენ უკვე ჩამოწერილი ხარ!" სახლამდე კრინტი არ დაუძრავს. შინ დაბრუნებულმა მკლავი მოხვია ანას, მკერდზე მიიკრა და კარგა ხანს იდგა ასე, თვალდახუჭული. ანა გაკვირვებული იღიმებოდა. მე ოთახიდან გავედი და ტიხარს მივეყრდენი დერეფანში. სირცხვილისგან ვიწვოდი. ორ საათზე სირილის ჩუმი სტვენა შემომესმა და ნაპირზე ჩავედი. მან მაშინვე ჩამსვა ნავში და ზღვისკენ გაცურა. ზღვაზე არავინ იყო. ასეთ პაპანაქებაში ვის ექნებოდა ცურვის თავი! შუა ზღვაში გასვლისთანავე ჩამოუშვა აფრა და ჩემკენ შემობრუნდა. აქამდე თითქმის არ დავლაპარაკებივართ ერთმანეთს. - ამ დილით... – დაწყო მან. - გაჩუმდი, გეხვეწები გაჩუმდი! – წამოვიძახე. მან ფრთხილად დამაწვინა ბრეზენტზე. ორივენი სველი, ოფლით გაწებილები ვიყავით, მოუხერხებელნი და სულსწრაფნი. ჩვენ ქვეშ ნავი ოდნავ ქანაობდა. მზე პირდაპირ თვალებში მაჭყეტდა. ანაზდად სირილის ნაზი ჩურჩული ჩამესმა და მზე თითქოს მოსწყდა ზესკნელს, აბდღვრიალდა, თავზე დამეცა... სად ვიყავი? ზღვის სიღრმეში, დროის სიღრმეში, სიამოვნების სიღრმეში... ხმამაღლა ვუხმობდი სირილს. არ მიპასუხა. ან კი რატომ უნდა ეპასუხა?! შემდეგ მარილიან წყალში გავგრილდით. მზის სხივები გვჭრიდა თვალს. მოთენთილები, ერთმანეთის მადლიერნი ვიცინოდით. ჩვენთან იყო მზე და ზღვა, სიცილი და სიყვარული... შევძლებთ კი ოდესმე განვიცადოთ ეს ყველაფერი ისეთივე სიმძაფრითა და სიძლიერით? იმ ზაფხულს ხომ ამ გრძნობებს ჩვენი შიში და სინდისის ქენჯნა აძლიერებდა. სიყვარული არა მხოლოდ უცხადეს ფიზიკურ სიამოვნებას მანიჭებდა. როცა მასზე ვფიქრობდი, ერთგვარ ინტელექტუალურ კმაყოფილებასაც განვიცდიდი. "გრძნობას აჰყვაო", – ეს სიტყვები მეტად მომხიბვლელად ისმის, თუკი პირდაპირ მნიშვნელობას ჩამოვაცილებთ. ეს მატერიალური და პოზიტიური ტერმინი "აჰყვაო", შეერთებული განყენებულ "გრძნობასთან", აღტაცებას მგვრიდა. წინათ ამაზე ყოველგვარი დარცხვენის, უხერხულობის გარეშე ვლაპარაკობდი, რადგან მისი გემო ჯერ არ ვიცოდი. ახლა კი აშკარად დავიმორცხვე. საკმარისი იყო მამაჩემს მზერა შეეჩერებინა ანას სახეზე, რომ მაშინვე თვალებს ვხრიდი, ანდა როცა ანას ორაზროვანი, ჩუმი სიცილი მოგვესმოდა, მე და მამა ვფითრდებოდით, ფანჯარაში ვიხედებოდით. იქნებ, კიდეც უნდა გვეთქვა ანასთვის, შენი სიცილით გვაგრძნობინებ, ჩვენი არ გჯერაო?! მამაჩემს იგი ექცეოდა, როგორც მეგობარს, ნაზ მეგობარს და არა – როგორც საყვარელს. სამაგიეროდ, ღამით, ალბათ... ამაზე ფიქრს ჩემს თავს ვუკრძალავდი; სულის ამაფორიაქებელი სურათების წარმოდგენა არ მიყვარდა. ასე გადიოდა დღეები. ნელ-ნელა მავიწყდებოდნენ ანაც, მამაც, ელზაც. სიყვარულიღა მასულდგმულებდა მთვარის შუქზე თვალგახელილს, მოსიყვარულესა და დამშვიდებულს. ერთხელ სირილმა მკითხა, არ გეშინია, ბავშვი რომ აგყვესო? მშვიდად ვუპასუხე, შენს იმედზე ვარ-მეთქი. ჩანს, ჩემი პასუხი ბუნებრივად ჩათვალა; ალბათ, სწორედ ამიტომ დავნებდი ასე ადვილად: პასუხისმგებლობას არაფერში მაკისრებდა და, თუ ბავშვი ამყვებოდა, მისი ბრალი იქნებოდა. რასაც მე ვერ ვიკისრებდი, იგი იღებდა თავის თავზე. ამას გარდა, ისეთი გამხდარი და მილეული სხეული მქონდა, ფეხმძიმობისას, ალბათ, საშინელი სანახავი ვიქნებოდი. ამიტომ, პირველად ჩემს სიცოცხლეში, კმაყოფილი ვიყავი, ბავშვის აღნაგობა რომ მქონდა! მაგრამ ელზა მოთმინებას კარგავდა. წამდაუწუმ მიწუხებდა სულს შეკითხვებით. მე კი ერთთავად მეშინოდა, ელზასთან ან სირილთან არავინ მნახოს-მეთქი. ელზა ყოველ ღონეს ხმარობდა, რომ მამაჩემს ხშირად წასწყდომოდა, ყოველ ფეხის ნაბიჯზე შეხვედროდა. უხაროდა, ეჩვენებოდა, რომ გაიმარჯვა, რომ მამა მის დანახვაზე აღტაცებას ვერ მალავდა. მიკვირდა, მამაკაცთა წამიერი სიამოვნებისათვის გაჩენილი ეს ქალი, თავისი ხელობით ფულის მოყვარული, ერთბაშად ასეთი რომანტიკული როგორ გახდა, ყოველ გამოხედვას, ყოველ მოძრაობას ასეთ დიდ მნიშვნელობას როგორ აწერს-მეთქი! მართალია, გამჭრიახი ქალის როლს არ იყო შეჩვეული, მაგრამ ის, რაც გაითამაშა, ეტყობა, ფსიქოლოგიის მწვერვალად მიაჩნდა. იქნებ, მამაჩემს დღითი დღე მართლაც უფრო და უფრო იპყრობდა ელზაზე ფიქრი, მაგრამ ამას ანა ვერ გრძნობდა. მამაჩემი არასოდეს ყოფილა მის მიმართ ასეთი ნაზი, ასეთი გულთბილი; მე კი სწორედ ეს მაშინებდა, რადგან მის საქციელს შეუგნებელ სინდისის ქენჯნას ვაწერდი. მთავარი ის იყო, რომ ამ სამი კვირის განმავლობაში არაფერი მომხდარიყო. მალე პარიზში დავბრუნდებოდით, ელზაც პარიზს წავიდოდა; თუ კვალავ თანახმანი იქნებოდნენ, მამა და ანა დაქორწინდებოდნენ; სირილიც პარიზში იქნებოდა. თუ ანამ .აქ ვერ შემიშალა ხელი, პარიზში მით უფრო ვერ დამიშლიდა მასთან შეხვედრას, პარიზში სირილის ოთახი ჰქონდა დედისეულ ბინასთან მოშორებით. უკვე წარმომედგინა, ვიწრო საწოლზე წამოწოლილები ღია ფანჯრიდან როგორ დავტკბებოდით პარიზის უჩვეულო ლურჯი და ვარდისფერი ცით, გისოსებზე ჩამომსხდარი მტრედების ღუღუნით... თავი მეშვიდე რამდენიმე დღის შემდეგ, მამაჩემმა წერილი მიიღო ერთ-ერთი ჩვენი მეგობრისგან, სენ-რაფაელის ბარში პაემანს უნიშნავდა აპერიტივის დასალევად. მამამ მაშინვე გვაცნობა ეს ახალი ამბავი. აღტაცებული იყო, რომ ცოტა ხნით მაინც დააღწევდა თავს ამ განმარტოებულ ცხოვრებას, ჩვენი ნება-სურვილით რომ შევიქმენით, მაგრამ უკვე გვიძნელდებოდა. მეც, რა თქმა უნდა, მაშინვე შევატყობინე ელზასა და სირილს, რომ შვიდ საათზე "მზეში" ვიქნებოდით და, თუ წამოსვლას დააპირებდნენ, შეეძლოთ იქ ვენახეთ. საუბედუროდ, ელზა იცნობდა მამაჩემის მეგობარს და წამოსვლის სურვილი მით უფრო გაუცხოველდა. მაშინვე მივხვდი, რა გართულება მოჰყვებოდა მის იქ ყოფნას, შევეცადე გადამეფიქრებინა, მაგრამ ამაოდ. - შარლ ვები მაღმერთებს! – ბავშვური გულუბრყვილობით წამოიძახა მან. – როგორც კი დამინახავს, რაიმონდს მაშინვე აიძულებს, დამიბრუნდეს. სირილისთვის სულერთი იყო, წავიდოდით თუ არა სენ-რაფაელში. მისთვის მთავარი გახლდათ, იქ ყოფილიყო, სადაც მე ვეგულებოდი. ეს მის თვალებში ამოვიკითხე და, მართალი გითხრათ, გული სიამაყით ამევსო. და აი, ნაშუადღევის ექვს საათზე კიდეც წავედით. ანამ თავისი მანქანით წაგვიყვანა. მისი მანქანა ძალიან მომწონდა: ამერიკული ღია მანქანა იყო, მძიმე; ყიდვისას, ეტყობა, უფრო რეკლამას ენდო, ვიდრე საკუთარ გემოვნებას. ასეთი მანქანა ჩემს გემოვნებას უფრო შეეფერებოდა: უამრავი პრიალა ნაწილი ჰქონდა, მოსახვევებში ისე უხმოდ მისრიალებდა, თითქოს საცაა მოსწყდება გზას და დაქანდებაო. გარდა ამისა, სამივენი წინ ვისხედით. მე კი, უნდა გამოგიტყდეთ, არსად ისე მეგობრულად არ ვარ განწყობილი ვინმეს მიმართ, როგორ მანქანაში. დიახ, სამივენი წინ ვისხედით, ერთმანეთს ვეკვროდით, სისწრაფეს, ქარსა და, ვინ იცის, იქნებ ერთნაირ სიკვდილს მოწყურებულნი! მანქანას ანა მართავდა. ჰოდა, იტყოდით, სიმბოლური ნიშანია იმ ოჯახისა, ახლო მომავალში რომ უნდა შეიქმნასო. კანში იმ საღამოს მომხდარი ამბის შემდეგ მის მანქანაში არც ჩავმჯდარვარ. ამიტომ დიდი ხანია ვოცნებობდი ამაზე. "მზეში" შარლ ვები და მისი მეუღლე დაგვხვდნენ. ვების საქმე თეატრალური რეკლამები იყო, მისი ცოლისა კი ქმრის ნაშოვნი ფულის ფლანგვა. სანამ ქალი თვალის დახამხამებაში ფლანგავდა ფულებს ახალგაზრდა მამაკაცებზე, ქმარი მხოლოდ იმაზე ფიქრობდა, თვიდან თვემდე როგორ გაეტანა თავი და სულ ერთთავად ფულს ეძებდა. ამიტომ იყო მუდამ შეშფოთებული, აფუსფუსებული. დიდი ხნის განმავლობაში იგი ელზას საყვარელი ყოფილა; მიუხედავად თავისი სილამაზისა, ელზა ხარბი არ იყო. ჰოდა, ეტყობა, ვებსაც სწორედ იმიტომ მოსწონდა, ფულის მიმართ დაუდევრობას რომ იჩენდა. ვების ცოლი ბოროტი ქალი იყო. ანა მას არ იცნობდა. შევამჩნიე, ლამაზ სახეზე მაშინვე აღებეჭდა ის ამრეზილი და დამცინავი გამომეტყველება, ჩვეულებრივ რომ არ შორდებოდა ხოლმე მაღალ საზოგადოებაში ყოფნისას. შარლ ვები, როგორც ყოველთვის, ბევრს ლაპარაკობდა და თან თვალს არ აშორებდა ანას. აშკარად ეტყობოდა, ძალიან აინტერესებდა, რა კავშირი უნდა ჰქონოდა ანას ქალების მუსუს რაიმონდთან და მის ქალიშვილთან. როცა თავში გამიელვა, რა ახალი ამბავი უნდა გაეგო ვებს, ჩემს კმაყოფილებას საზღვარი არ ჰქონდა. მამა მისკენ დაიხარა და ერთი ამოსუნთქვით, სწრაფად განუცხადა: – ახალი ამბავი უნდა შეგატყობინო, ძმობილო! ხუთ ოქტომბერს ანა და მე ჯვარს ვიწერთ! ვები გაოგნებით უყურებდა ხან ერთს, ხან მეორეს. მე გულში მიხაროდა. მისი ცოლი დაიბნა, მას მუდამ მოსწონდა მამაჩემი. - მომილოცავს! – ომახიანად დაიყვირა ბოლოს ვებმა. – ეს რა შესანიშნავი აზრი მოგსვლიათ! ძვირფასო ქალბატონო, რაკი ასეთი უქნარას გამოსწორება გიკისრიათ, დიდებული ქალი ბრძანდებით!.. მსახურო!.. ეს ამბავი უნდა აღვნიშნოთ! ანა ძალდაუტანებლად და მშვიდად იღიმებოდა. უცებ ვებს სახე გაებადრა. თავი არც კი მიმიბრუნებია, მივხვდი. - ელზა! ღმერთი ჩემო, ნუთუ ელზა მაკენბურგია? ვერ შემამჩნია. რაიმონდ, ერთი შეხედე, ეს გოგო როგორ დამშვენებულა! - შენც შენიშნე, არა? – ბედნიერი მესაკუთრესავით ჰკითხა მამამ. მერე გონს მოვიდა და სახე შეეცვალა. შეუძლებელია, ანას არ შეემჩნია მისი ხმის კილო. სწრაფად მოაშორა მზერა მამას და ჩემკენ მოაბრუნა სახე. როგორ კი რაღაცის თქმა დააპირა, დავინახე და ვუთხარი: – ანა, თქვენ ისეთი მშვენიერი ხართ, ყველანი შურით სკდებიან! აი, იქ, ერთი კაცი ზის და თვალს არ გაშორებთ. ეს სიტყვები ვითომ საიდუმლოდ ვუთხარი, ე. ი. საკმაოდ ხმამაღლა. მინდოდა მამაჩემს გაეგონა. ანა მაშინვე მიბრუნდა და იმ კაცს შეხედა. - ასეთი რამ არ მიყვარს, – თქვა მამამ და ანას ხელი მოჰკიდა. - რა კარგები არიან! – ირონიულად ჩაიქირქილა ქალბატონმა ვებმა. – შარლ, ეს შეყვარებული წყვილი არ უნდა შეგეწუხებინა. საკმარისი იყო პატარა სესილი დაგეპატიჟა. - პატარა სესილი არ მოვიდოდა! – უბოდიშოდ მივახალე. - კი მაგრამ, რატომ? მიჯნური ხომ არ გაგიჩენიათ მეთევზეებში? ამ ქალმა ერთხელ ავტობუსში მნახა, სკამზე ვიჯექი და კონდუქტორს ვებაასებოდი. იმ დღიდან დეკლასირებულ არსებად მივაჩნდი და ასეც მექცეოდა – როგორც "დეკლასირებულს". - დიახ! – ნაძალადევი სიცილით ვუპასუხე. - ბევრს თევზაობთ მაინც? - სკუმბრიებში არა ვარ დახელოვნებული, მაგრამ მაინც ვთევზაობ! სიჩუმე ჩამოვარდა, ბოლოს ანას დინჯი ხმა გაისმა: – რაიმონდ, თუ შეიძლება მსახურს სთხოვეთ, საწრუპავი ჩხირები მოგვიტანოს. ფორთოხლის წვენის დასალევად ჩხირები აუცილებელია. შარლ ვებმა მაშინვე გამაგრილებელ წყლებზე ჩამოაგდო სიტყვა. ჩემს პასუხზე მამამ სიცილი ვერ შეიკავა და ცხვირი ჭიქაში ჩარგო. ანამ ვედრებით შემომხედა. ყველამ ისეთი სახე მიიღო, თითქოს არაფერი მომხდარიყო. მერე კი გადაწყვიტეს ერთად ესადილათ, თუმცაღა ის-ის იყო კინაღამ წაიჩხუბნენ. სადილზე ბევრი დავლიე. ვცდილობდი დამევიწყბინა ანას შეშინებული სახე, როცა მამას უყურებდა, და მადლიერი იერი, როცა მე შემომხედავდა. ვების ცოლს გაბადრული ღიმილით შევციცინებდი, როგორც კი ჩემს გაკენწვლას დააპირებდა, ამ ხერხმა იგი დააბნია, აგრესიული გახადა. ანა მანიშნებდა, ყურადღებას ნუ მიაქცევო. აყალმაყალი ეჯავრებოდა, გრძნობდა კი, რომ ქალბატონი ვები საჩხუბრად ემზადებოდა. პირადად მე ასეთ ამბებს მიჩვეული გახლდით, ჩვენს წრეში ხშირად ხდებოდა. ამიტომ ყოველგვარი დაძაბულობის გარეშე, მშვიდად ვუსმენდი მის ლაყბობას. ნასადილევს სენ-რაფაელის კაბარეში წავედით. ცოტა ხნის შემდეგ ელზა და სირილიც გამოჩნდნენ. ელზა კარის ზღურბლთან შედგა, მეგარდერობეს ხმამაღლა გამოელაპარაკა და დარბაზში შემოვიდა. საცოდავი სირილი უკან მოსდევდა. იმწამსვე გავიფიქრე, რომ ელზა მეძავივით უფრო იქცეოდა, ვიდრე შეყვარებულივით, მაგრამ ისეთი ლამაზი იყო, შეეძლო ამის უფლება მიეცა საკუთარი თავისთვის. - ეს კოხტაპრუწა ვინღაა? – იკითხა შარლ ვებმა. – ძალიან ახალგაზრდა ჩანს. - სიყვარულო, ძალსა შენსა... ხომ გაგიგონიათ? – წაიბუტბუტა მისმა ცოლმა, – ალერსი მოხდენია... - აბა, სწორედ! – უხეშად წამოიყვირა მამაჩემმა. – წამიერი გატაცებაა და მეტი არაფერი. ანას შევხედე. ისევე მშვიდად, გულგრილად უყურებდა ელზას, როგორც თავისი კოლექციების მანეკენებს ან ძალიან ახალგაზრდა ქალებს ათვალიერებდა ხოლმე, ყოველგვარი ცინიზმის გარეშე. აღტაცებული ვიყავი ამ ქალით, რომლისთვისაც ეჭვი და წვრილმანი გრძნობები უცხო გახლდათ. თუმცა გასაოცარი ის იქნებოდა, ელზაზე რომ დაეწყო ეჭვიანობა, იგი მასზე ასჯერ უფრო ლამაზი და ნატიფი იყო. მთვრალი ვიყავი და ანას კიდეც მოვახსენე ჩემი აზრი. გაკვირვებით შემომხედა. - ელზაზე ლამაზი ვარ? ასე ფიქრობთ? - რა თქმა უნდა! - მაინც სასიამოვნოა. მაგრამ თქვენ ბევრს სვამთ, ძალიან ბევრს სვამთ. აქ მომეცით თქვენი ჭიქა! განა არ გწყინთ, სირილი რომ იქ არის? სხვათა შორის, ისიც დარდიანი ჩანს. - სირილი ჩემი საყვარელია! – ლაღად ვუთხარი. - მართლა დამთვრალხართ. კიდევ კარგი, შინ დაბრუნების დროა. ვები მივატოვეთ და შვებით ამოვისუნთქეთ. ქალბატონ ვებს "ძვირფასო ქალბატონო"-მეთქი, ვეძახდი, ვითომ გულწრფელად. საჭესთან მამაჩემი დაჯდა. მე თავი ანას დავადე მხარზე. გულში ვიმეორებდი, ანა ვებებსაც სჯობს და ყველა ჩვენს ნაცნობს, მათზე უკეთესიცაა, უფრო კეთილშობილიც, უფრო ჭკვიანიც. მამა ცოტას ლაპარაკობდა. ალბათ, კარებში ელზას გამოცხადებაზე ფიქრობდა ისევ. - სძინავს? – ჰკითხა ანას. - პატარა გოგოსავით ჩაეძინა. კიდევ კარგად ეჭირა თავი, თუ სკუმბრიებზე ნართაულს არ ჩავთვლით, რაც მე მგონი... მამას გაეცინა. შემდეგ სიჩუმე ჩამოვარდა. მერე ისევ მამას ხმა მომესმა: – ანა, მე თქვენ მიყვარხართ, მხოლოდ თქვენ, ხომ გჯერათ? - ასე ხშირად ნუ მიმეორებთ... მეშინია... - ხელი მომეცით. კინაღამ წამოვდექი და დავიყვირე: "არა, მოსახვევში არ შეიძლება!" მაგრამ თითქმის მთვრალი ვიყავი, თანაც ანას სურნელებამ გამაბრუა. ზღვიდან მოდენილი სიოც თმას მიწეწდა. ჰოდა, ყოველივე ეს საბაბს მაძლევდა ბედნიერად მეგრძნო თავი და გავჩუმებულიყავი. ვთვლემდი. ამ დროს ელზა და სირილი ალბათ ცხვირჩამოშვებულები მიდიოდნენ მოტოციკლეტით, დედამ დაბადების დღეს რომ აჩუქა სირილს. თვითონ არ ვიცი, რატომ, მაგრამ ამის გაფიქრებამ ისე ამაღელვა, თვალებზე ცრემლი მომადგა. ეს მანქანა – რბილი, მოხერხებული – თითქოს საგანგებოდ ძილისთვის იყო განკუთვნილი. ალბათ, ქალბატონ ვებსაც კი გაუტყდა ძილი. მისი ხნისა რომ ვიქნები, მეც ფულით მოვხიბლავ ახალგაზრდებს, ოღონდაც კი შემიყვარონ, რადგან სიყვარული ყველაზე ტკბილი, ყველაზე ცხოველმყოფელი და ყველაზე გონივრული გრძნობაა. ფულს რა ფასი აქვს! მთავარია, ანჩხლი და ეჭვიანი არ გახდე, ისეთი შურიანი არ იყო, როგორიც ეს ქალია ელზასა და ანას მიმართ. ხმადაბლა გამეცინა. ანამ უფრო დაბლა დაუშვა მხარი. დაიძინეო, მიბრძანა. მეც ჩამეძინა. თავი მერვე მეორე დილით სრულიად ჯანსაღად გამომეღვიძა, მოთენთილობას ოდნავ თუ ვგრძნობდი, ოღონდ თავი მქონდა დამძიმებული. როგორც ყოველ დილით, მზის სხივები დღესაც კაშკაშებდა ჩემს საწოლზე. საბნიდან სწრაფად გამოვძვერი, პიჟამის ზედატანი გავიხადე და ტიტველი ზურგი მზეს მივუშვირე; შემდეგ მკლავი მოვხარე, ზედ თავი დავაყრდენი და ხან ზეწრის ტილოს მსხვილ ნაქსოვს ვათვალიერებდი, ხან ბუზის ფუსფუსს ვადევნებდი თვალს იატაკზე. მზე ისეთი ნაზი და თბილი იყო, მეგონა, მისი მცხუნვარება ძვლამდე მატანს და კიდეც მათბობს-მეთქი. გადავწყვიტე, მთელი დილა ასე გარინდული ვყოფილიყავი. ნელ-ნელა წუხანდელი საღამოც აღვიდგინე მეხსიერებაში. მომაგონდა, ანას რომ ვუთხარი, სირილი ჩემი საყვარელია-მეთქი; სიცილი ამიტყდა. აკი, ამბობენ, ფხიზელს გულში ჰქონდაო, მთვრალმა წამოროშაო! მაგრამ არავის რომ არ სჯერა! ქალბატონი ვები და მასთან კინკლაობაც გავიხსენე. ამისთანა ქალებს შეჩვეული ვიყავი: ამ წრესა და ამ ასაკში უმოქმედობის, სიცოცხლის მოჭარბებული წყურვილის გამო საძაგლები ხდებიან. ანას სიმშვიდემ ჩვეულებრივზე მეტად დამარწმუნა, რაოდენ უჭკუო და მოსაბეზრებელი იყო ის დედაკაცი... თუმცა ეს მოსალოდნელიც უნდა ყოფილიყო; მამაჩემის ნაცნობებში არავინ მეგულებოდა ისეთი, ვინც ანას შეედრებოდა. თუ გსურთ, მისთანა ხალხთან ერთი საღამო მაინც გაატაროთ სიამოვნებით, ან მთვრალი უნდა იყოთ და გაუთავებლად ეკამათოთ, ან არა, და ცოლის ან ქმრის საყვარელი გახდეთ. რაც შეეხება მამაჩემს, იგი არაფრად აგდებდა მთელ ამ ამბავს: თვითონაც და შარლ ვებიც ქალების მუსუსნი იყვნენ. "გამოიცანი, დღეს ვინ ისადილებს და ვინ გაათევს ჩემთან ღამეს! პატარა მარსი, სორელის კინო-ვარსკვალავი! დიუპუისგან ვბრუნდებოდი და"... მამა იცინოდა და მხარზე უტყაპუნებდა ხოლმე ხელს: "ბედნიერი კაცი ხარ! თითქმის ელზასავით ლამაზია!" გიმნაზიელებივით ანგლობდნენ. მათ საუბარში იმდენი აღგზნება, იმდენი ცეცხლი იგრძნობოდა, რომ მომწონდა. ლომბარის ნაღვლიანი აღასარებაც მახსოვს; კაფეების ტერასაზე იჯდა და მთელი საღამოების განმავლობაში წუწუნებდ: "რაიმონდ, იმ ქალის მეტი არავინ მყვარებია! გახსოვს, ის გაზაფხული? სანამ მიმატოვებდა... რა თქმა უნდა, სისულელეა, მამაკაცი მთელი სიცოცხლე ერთ ქალს მისტიროდეს!".. როცა ორი მამაკაცი თითო ჭიქა სასმელს უზის და ერთმანეთს გულს უხსნის, ამაზე უცნაური, დამამცირებელი, მაგრამ მაინც თბილი გრძნობა წარმოუდგენელია! ანას მეგობარი მამაკაცები, ალბათ, არასდროს ლაპარაკობდნენ თავის თავზე. ასეთი თავგადასავლები, რასაკვირველია, უცხოა მათთვის, მაგრამ თუ ღმერთი გაუწყრათ და გაბედეს, მაშინ მორცხვად, ხუმრობის კილოთი მოჰყვებიან ამ ამბავს. ვგრძნობდი, მზად ვიყავი, გამეზიარებინა ის შემწყნარებლობა, რომელიც ანას ჩვენი ნაცნობების მიმართ ჰქონდა.... ეს ფაქიზი და გადამდები შემწყნარებლობა... თუმცა კი, მიუხედავად ამისა, დარწმუნებული ვიყავი, რომ ოცდაათი წლის ასაკში ჩვენს მეგობრებს უფრო დავემსგავსებოდი, ვიდრე ანას. მისი მდუმარება, გულგრილობა, თავშეკავება სულს შემიხუთავდა. ასე რომ, თხუთმეტიოდე წლის შემდეგ, ოდნავ გულმოყირჭებული, დავიხრებოდი ალბათ რომელიმე მომხიბვლელი, მაგრამ უკვე მოქანცული მამაკაცისაკენ და ვეტყოდი: – ჩემს პირველ საყვარელს სირილი ერქვა... მაშინ თვრამეტი წლისაც არ ვიყავი... ზღვაზე ცხელოდა... იმ კაცის სახეს რომ წარმოვიდგენდი, მიხაროდა. როგორც მამას, მასაც წვრილ-წვრილი ნაოჭები ექნებოდა. კარზე დამიკაკუნეს: სასწრაფოდ გადავიცვი პიჟამა და დავიყვირე, შემოდით-მეთქი. ანა იყო. ხელში ფინჯანი ეჭირა და ფრთხილად მოჰქონდა. - ვიფიქრე, ყავა გესიამოვნებათ... ძალიან ცუდად ხომ არა ხართ? - პირიქით, ძალიან კარგად ვარ. გუშინ, მგონი, ცოტა გადავამლაშე, არა? - როგორც ყოველთვის, როცა უფროს თაობას აჰყვებით... – გაიცინა მან, – მაგრამ უნდა გამოგიტყდეთ, ძალიან კი შემაქცევინეთ თავი... მეტად მოსაწყენი და გრძელი საღამო იყო... ახლა არც მზეს ვაქცევდი ყურადღებას, არც ყავის გემოს. როცა ანას ვესაუბრებოდი, მუდამ გამოთიშული ვიყავი ხოლმე, ასე მეგონა ფიზიკურადაც არ ვარსებობ-მეთქი. მიუხედავად ამისა, მხოლოდ ის მინერგავდა საკუთარი თავისადმი უნდობლობას, მხოლოდ იგი მაიძულებდა, კრიტიკულად შემეხედა ჩემი საქციელისათვის. თუკი მძიმე, დაძაბულ წუთებს განვიცდიდი, ეს მხოლოდ მისი ბრალი იყო. - სესილ, ერთი მითხარით, ნუთუ გსიამოვნებთ ვებებთან და დიუპუებთან ყოფნა? - ჩემი აზრით, უმეტესწილად აუტანლად იქცევიან. სამაგიეროდ, სასაცილოები არიან. ანაც ბუზს დააცქერდა, იატაკზე რომ ფრთხიალებდა. რატომღაც გავიფიქრე, ეს ბუზი ხეიბარი უნდა იყოს-მეთქი. ანას მოგრძო, მძიმე ქუთუთოები ჰქონდა. მას არ გაუძნელდებოდა, ლმობიერი ყოფილიყო ყველას მიმართ. - ვერ წარმოიდგენთ, რა ერთფეროვანი... როგორ ვთქვა?.. რა უშინაარსოა მათი საუბარი. ნუთუ არ მოგბეზრდათ კონტრაქტებზე, ქალებზე, დროის ტარებაზე გაუთავებლად ლაპარაკი? - იცით რა, მე ათი წელი დავყავი მონასტერში. ამ ხალხთან ყოფნა იმიტომ მაინტერესებს, რომ არავითარი კანონები არ გააჩნიათ. ვერ გავბედე და ვერ დავუმატე, ეს კიდეც მომწონს-მეთქი. - კი მაგრამ, მთელი ორი წელი? – იკითხა მან. – სხვათა შორის, ეს არც გონებისა და არც ზნეობის საკითხი არ არის, უბრალოდ, მგრძნობელობის ამბავია, მეექვსე გრძნობისა. ეტყობა, ეს მეექვსე გრძნობა მე არ გამაჩნდა. აშკარად ვგრძნობდი, ამ მხრივ მართლაც მაკლდა რაღაც. - ანა, – ერთბაშად ვკითხე, – როგორ ფიქრობთ, ჭკვიანი ვარ? შეკითხვა ისე პირდაპირ დავუსვი, გაოცებულს სიცილი აუტყდა. - რასაკვირველია! რატომ მეკითხებით? - იდიოტიც რომ ვიყო, ასევე მიპასუხებდით! – ამოვიოხრე. – ხშირად ისეთი შთაბეჭდილება მრჩება, თითქოს ჩემზე ჭკვიანი ხართ, ჩემზე მეტი იცით... - ასაკის ბრალია! – თქვა მან. – სავალალო ის იქნებოდა, თქვენზე ჭკვიანი და ჩემს თავში დარწმუნებული არ ვიყო! მაშინ ხომ თქვენ მოახდენდით გავლენას ჩემზე? ანამ გადაიხარხარა, ნაწყენი დავრჩი. - რა თქმა უნდა, დიდი უბედურება არ იქნებოდა. - მართლა უბედურება იქნებოდა! – თქვა მან, მერე მსუბუქი კილო სწრაფად შეცვალა და ღრმად ჩამხედა თვალებში. თავი უხერხულად ვიგრძენი. შევიშმუშნე. დღესაც ვერ შევგუებივარ ზოგი ადამიანის ამ ჩვევას, ლაპარაკის დროს თვალებში გიყურონ ან სულ ახლოს დაგიდგნენ, რათა დარწმუნდნენ, ყურს უგდებთ თუ არა. სულ ტყუილად კი ირჯებიან, რადგან ასეთ შემთხვევაში მე მხოლოდ იმაზე ვფიქრობ, მოსაუბრეს როგორ დავუსხლტე, "დიახ, დიახ!" -მეთქი, ვეუბნები, შემდეგ კი ყოველ ღონეს ვხმარობ, იქაურობას მოვშორდე და ოთახის მეორე ბოლოს შევაფარო თავი. ასეთი ჩაცივება, მოურიდებლობა, ცალმხრივობა მუდამ მაცოფებს. საბედნიეროდ, ანას აზრადაც არ მოსდის, ასე ჩამაცივდეს, მაგრამ თვალს მაინც არ მაშორებს და ამიტომ, როცა ვესაუბრები, მსუბუქი, უდარდელი კილოს შენარჩუნება ძალიან მიჭირს. - იცით, რა ბოლო ელის ვებისთანა ხალხს? გულში დავუმატე: "და მამაჩემისთანა ხალხსაც!" - ღობის ძირას ამოხდებათ სული! – სიცილით მივუგე მე. - მოვა ასაკი, როცა ისინი ვერც ვერავის მოხიბლავენ, როგორც ამბობენ ხოლმე, აღარც საამისო თავი ექნებათ და აღარც სმა შეეძლებათ, მაგრამ ქალებზე ფიქრს მაინც არ მოეშვებიან. ამიტომაც ფულს უხდიან საყვარლებს, ათასნაირ დათმობაზე მიდიან, ოღონდ კი მარტოობას დააღწიონ თავი; და მაინც გაბრიყვებულნი, უბედურნი რჩებიან. სწორედ მაშინ ხდებიან სანტიმენტალურნი, მომთხოვნი... ბევრი ასეთი ადამიანი მინახავს, ზღვის ღელვისაგან გადმოსროლილ ნაფოტს რომ დამსგავსებიან... - საბრალო ვები! – ვთქვი. თავგზა ამებნა. მამაჩემსაც ხომ ასეთი ბოლო ელოდა! ყოველ შემთხვევაში, ასეთი ბოლო ექნებოდა, ანას რომ მასზე მზრუნველობა არ ეკისრა! - თქვენ ამაზე არც კი დაფიქრებულხართ, – თქვა ანამ და თანაგრძნობით გამიღიმა, – საერთოდ, ცოტას ფიქრობთ მომავალზე, ხომ ასეა? ახალგაზრდების უპირატესობა სწორედ ესაა. - გევედრებით, ჩემს ახალგაზრდობას დანაშაულად ნუ მითვლით. პირადად მე რაც შეიძლება ნაკლებად ვსარგებლობ ამ უპირატესობით. არა მგონია, რაიმე უპირატესობისა თუ პატიების უფლებას მაძლევდეს. ახალგაზრდობას დიდ მნიშვნელობას არ ვანიჭებ. - მაშ რას ანიჭებთ მნიშვნელობას? თქვენს სიმშვიდეს? დამოუკიდებლობას? საუბრის ეს თემა მუდამ მაშინებდა, განსაკუთრებით ანასთან. - არაფერს! – ვუთხარი. – კარგად მოგეხსენებათ, რომ. - თქვენ და მამათქვენი, ცოტა არ იყოს, მაბრაზებთ კიდეც... "საერთოდ არ ვფიქრობ... არაფერში გამოვდგები... არაფერი ვიცი"... ნუთუ თავი მოგწონთ ამ სიტყვებით? - თავი არ მომწონს. მე არც კი მიყვარს ჩემი თავი... არც ვცდილობ, რომ შევიყვარო... მაგრამ ზოგჯერ რომ მაიძულებთ ცხოვრება გავირთულო, მაშინ თითქმის ვბრაზდები კიდეც თქვენზე! ანა ჩაფიქრდა და ღიღინს მოჰყვა. მელოდია მეცნაურა, მაგრამ ვერ მოვიგონე. - ეს რა სიმღერაა, ანა? მაღიზიანებს... - არ ვიცი, – ოდნავ სასოწარკვეთით გაეღიმა. – იწექით, დაისვენეთ! მე კი წავალ და ისევ ოჯახის ინტელექტზე ანკეტას შევავსებ. "რა თქმა უნდა, – გავიფიქრე, – მამაჩემზე არ გაუჭირდება!" მე თითქოს კიდეც მესმოდა მისი ხმა: "არაფერზე ვფიქრობ, იმიტომ, რომ თქვენ მიყვარხართ, ანა". როგორი ჭკვიანიც უნდა იყოს ანა, შეუძლებელია ეს საბუთი სარწმუნოდ არ ჩათვალოს. გულიანად გავიზმორე და თავი ბალიშში ჩავრგე. ძალიან ბევრს ვფიქრობდი საერთოდ, თუმცა ანასთან სულ საწინააღმდეგო ვთქვი. იგი, რასაკვირველია, მუქ ფერებში ხატავდა ყველაფერს. თხუთმეტიოდე წლის შემდეგ მამაჩემი სამოცი წლის სასიამოვნო, ჭაღარაშერეული მამაკაცი იქნება, თუმცაღა ვისკისა და მოგონებებისაგან – ცოტა არ იყოს, მოტეხილი. ჩვენ ერთად ვივლით. მე ჩემი ონავრობის ამბებს ვუამბობ, ის კი რჩევებს მომცემს. ისიც მენიშნა, რომ ასეთ მომავალზე ფიქრის დროს ანა ჩვენ გვერდით არ იყო. არ შემეძლო, ვერასგზით ვერ მოვახერხე, ვერ მივაღწიე იმას, რომ მისთვისაც მიმეჩინა ადგილი. ჩვენს არეულ-დარეულ ოჯახში, სადაც ხან ნაღველი ისადგურებდა, ხან ყვავილების მოძალება იყო, სადაც ისმოდა უცხოური კილო, იდგა აყალმაყალი, თავდაყირა ეყარა ავეჯი, ვერ წარმომედგინა ის სიჩუმე და ჰარმონია, რომელსაც ანა მუდამ ძვირფასი სამკაულივით დაატარებდა. მოწყენილობისა ძალიან მეშინოდა. რა თქმა უნდა, იმის შემდეგ, რაც სირილი ფიზიკურად შემიყვარდა, ეს შიში ისე ძლიერი აღარ იყო. მან სხვა მრავალი შიშისგან მიხსნა, მაგრამ ყველაზე უფრო მაინც მოწყენილობა და სიმშვიდე მაკრთობდა. შინაგანი უშფოთველობისათვის მე და მამაჩემს გარეგანი მღელვარება გვჭირდებოდა. ამას კი ანა ვერასოდეს შეეგუებოდა. თავი მეცხრე ჩემი აზრით, ანასა და საკუთარ თავზე ბვერს ვლაპარაკობ, ხოლო მამაჩემზე – ცოტას. იმიტომ კი არა, რომ ამ ამბავში პატარა ადგილი ეკავა ანდა ნაკლები ინტერესით ვეკიდებოდე, არა! მამაზე მეტად არასოდეს არავინ მყვარებია. ყველა იმ გრძნობას შორის, იმ ხანებში რომ მაღელვებდა, ყველაზე უფრო ღრმა, სანუკვარი გრძნობა მისადმი მქონდა. მაგრამ მე მას მეტისმეტად კარგად ვიცნობ იმისათვის, რომ იოლად ვილაპარაკო მასზე, თანაც ჩვენ ძალიან ვგავართ ერთმანეთს. მიუხედავად ამისა, სხვაზე მეტად სწორედ მამაჩემის ბუნება უნდა დავახასიათო უფრო დაწვრილებით, რათა ავხსნა და გავამართლო მისი საქციელი. იგი არც პატივმოყვარე გახლდათ და არც თავკერძა. სამაგიეროდ, თავქარიანი იყო, გამოუსწორებლად თავქარიანი. ვერც იმას ვიტყვი, თითქოს ღრმა გრძნობები არ გააჩნდა ან პასუხისმგებლობის გრძნობა იყო უცხო მისთვის. მე ისე ვუყვარდი, შეუძლებელია, ეს სიყვარული თავქარიანობას მივაწეროთ ან უბრალოდ მამაშვილური დამოკიდებულებით ავხსნათ. ჩემგან უფრო მეტს ითმენდა, ვიდრე სხვისგან. იმ დღესაც ხომ სწორედ იმან ამაფორიაქა ყველაზე მეტად, რომ საწყალი მამაჩემი საოცრად განწირული სახით იდგა და თვალს ვერ მისწორებდა?! თავისი სიამოვნების გამო არასდროს დავუჩაგრივარ. ზოგჯერ ღამით, იმისათვის, რომ შინ მივეცილებინე, ვების სიტყვებით რომ ვთქვათ, "ძალიან კარგი შემთხვევებიც გაუშვია ხელიდან". მაგრამ ცალკეულ გამონაკლისს თუ არ ჩავთვლით, უნდა გამოვტყდე, რომ იგი სიამოვნებას, მსუბუქ დროს ტარებას არ იკლებდა. მერყევი ბუნებისა იყო, ბევრი ფიქრით თავს არ იწუხებდა. ცდილობდა ყველაფერი ფიზიოლოგიური მოვლენებით აეხსნა, რადგან, მისი აზრით, მხოლოდ ეს იყო გონივრული: "გეჯავრება შენი თავი? მეტი იძინე და ნაკლები დალიე!" თუკი ზოგჯერ რომელიმე ქალი ცხოველ ჟინს აღუძრავდა, ამ სურვილის დაოკება ან უფრო ღრმა გრძნობად გადაქცევა აზრად არ მოსდიოდა. იგი მატერიალისტი გახლდათ, ოღონდ ფაქიზი, ალღოიანი და, რაც მთავარია, ძალიან კეთილი. ელზასადმი ლტოლვა ბევრ უსიამოვნებას აყენებდა, მაგრამ ამას თავისებურად აღიქვამდა; თავის თავს იმას კი არ უმტკიცებდა, რაკი ანას ვატყუებ, ეს იმას ნიშნავს, ნაკლებად მყვარებიაო, არამედ: რა საწყენია, ასეთი ლტოლვა რომ გამიჩნდა ელზასადმი! რაც შეიძლება სწრაფად უნდა გამიაროს ამ გრძნობამ, თორემ ანასთან გამირთულებს საქმესო. მიუხედავად ამისა, ანა მართლა უყვარდა, აღმერთებდა, ანას წყალობით ჩამოშორდებოდა იმ ქარაფშუტა და ჭკუამოკლე ქალებს, ბოლო წლებში რომ ხვდებოდა. ანა პატივმოყვარეობასაც უკმაყოფილებდა, ვნებასაც და მგრძნობიარობასაც, რადგან ანას კარგად ესმოდა მისი, ჭკუასა და გამოცდილებას სთავაზობდა, რათა მამაჩემს თავისი შეხედულებებისა და ჩვევებისათვის შეედარებინა ისინი. ახლა, როცა მამა მიხვდა, რაოდენ ღრმა გრძნობა ჰქონდა ანას მისადმი, მე უკვე შევეჭვდი! მამას მიაჩნდა, რომ ანა იდეალური საყვარელი იქნებოდა მისთვის, იდეალური დედა – ჩემთვის, მაგრამ საკითხავია, "იდეალურ მეუღლედ" თუ ეგულებოდა? არა მგონია. დარწმუნებული ვარ, გრძნობების მიხედვით, სირილისა და ანას თვალში მამა ჩემსავით არანორმალური იყო. ეს მამას ხელს არ უშლიდა, დრო ეტარებინა და მთელი ძალა ამაზე დაეხარჯა, რადგან ცხოვრებას იგი ფრიად უფერულად თვლიდა. როცა ჩვენი ცხოვრებიდან ანას გაძევება მინდოდა, მამაჩემზე არ მიფიქრია. ვიცოდი, ისევე სწრაფად დამშვიდდებოდა, როგორც საერთოდ სჩვეოდა: განშორება უფრო იაფად უღირდა, ვიდრე წესიერი ცხოვრება; ჩემი არ იყოს, მასაც მხოლოდ ჩვეულება და განაჩენის დასაბუთება აფორიაქებდა და ანადგურებდა. მე და მამა ერთი რასის წარმომადგენლები გახლდით. ზოგჯერ ვფიქრობდი, ესაა მომთაბარეთა დიდებული, წმინდა რასა-მეთქი. ზოგჯერ კი დარდიმანდთა გამოფიტულ და სისხლგაწყალებულ რასად მიმაჩნდა. იმ დღეებში მამა იტანჯებოდა, ყოველ შემთხვევაში, სასოწარკვეთილი იყო. ელზა წარსული ცხოვრების, ახალგაზრდობის, განსაკუთრებით კი მისი ახალგაზრდობის სიმბოლოდ იქცა. ვგრძნობდი, ერთი სული ჰქონდა, ანასთვის ეთქვა: "ჩემო ძვირფასო, ერთი დღე მაჩუქეთ! იმ გოგოსთან აუცილებლად უნდა მივიდე და დავუმტკიცო, რომ ბეხრეკი არა ვარ. ისე ვერ დავმშვიდდები, თუ მისი ვნებით მოთენთილი სხეული არ ვიგრძენი". მაგრამ ამის თქმა არ შეეძლო; იმიტომ კი არა, ანა ეჭვიანი იყო თუ არა, ან თუნდაც ამ საკითხში ვერ მოურიგდებოდა ადამიანი, არამედ იმიტომ, რომ იგი შემდეგი პირობით დათანხმდა მამაჩემთან ყოფნას: მსუბუქი ცხოვრების ხანა დამთავრებოდა, ამიერიდან მოიქცეოდა არა როგორც გიმნაზიელი, არამედ როგორც მამაკაცი, რომელსაც იგი თავის ბედს ანდობდა. ამიტომ მტკიცე ნებისყოფა უნდა გამოეჩინა და უნიათო კაცივით საკუთარი ჟინის მონა არ გამხდარიყო. ანას ვერავინ ვერაფერს უსაყვედურებდა, რადგან მისი მოსაზრებები სავსებით ნორმალური და ჯანსაღი გახლდათ. მიუხედავად ამისა, მამას ელზასადმი ლტოლვა მაინც არ ასვენებდა. ამ ქალს არასოდეს ასე არ აუღელვებია. ისეთი ჟინი კლავდა, აკრძალული ხილის მიმართ რომ აქვთ ხოლმე. ჰოდა, ასეთ დროს, ცხადია, საქმის მოგვარება გამიადვილდებოდა. საკმარისი იყო ელზასათვის მეთქვა, დროა დაუთმო-მეთქი მამაჩემს, ამასობაში კი ანა რაიმე საბაბით ნიცაში ან სადმე სხვაგან წამეყვანა ნახევარი დღით. დაბრუნებისას მამა უკვე დამშვიდებული დაგვხვდებოდა, კანონიერი სიყვარულით ანთებული, ანდა, ყოველ შემთხვევაში, დაბრუნებისთანავე აენთებოდა. ანა კი ვერ აიტანდა ერთ ამბავს: თვითონაც ისეთივე საყვარელი ყოფილიყო მამაჩემისა, როგორიც სხვები, ანუ დროებითი. რომ იცოდეთ, როგორ გვიშხამავდა სიცოცხლეს მისი კეთილშობილება, საკუთარი თავისადმი პატივისცემა!.. მაგრამ არც ელზასათვის მითქვამს, დანებდი-მეთქი მამას, და არც ანასთვის მითხოვია, ნიცაში გამომყოლოდა. ჩემი მიზანი იყო, სურვილის ცეცხლი ისე წაჰკიდებოდა მამაჩემს, რომ დანაშაული თავისი ნებით ჩაედინა. ჩემთვის აუტანელი ხდებოდა ის ზიზღი, რა ზიზღითაც ანა ჩვენს წარსულ ცხოვრებას უყურებდა, იმის ათვალწუნება, მამაჩემისა და ჩემთვის ბედნიერებას რომ წარმოადგენდა. მისი დამცირება არც მიფიქრია, მინდოდა მხოლოდ მასაც ისეთივე შეხედულება ჰქონოდა ცხოვრებაზე, როგორიც – ჩვენ. მას უნდა სცოდნოდა, რომ მამაჩემმა, მართალია, უღალატა, მაგრამ ამ ღალატისათვის ობიექტური მნიშვნელობა უნდა მიეცა მხოლოდ, იგი უნდა ჩაეთვალა ფიზიკურ, წუთიერ გატაცებად და არა პირადი ღირსების შელახვად, მისი კეთილშობილების ხელყოფად. თუ სურდა, რადაც უნდა დასჯდომოდა, მის მხარეზე ყოფილიყო სიმართლე, ჩვენთვის უნდა მოეცა საშუალება, დავრწმუნებულიყავით, რომ ვცდებოდით. მე ისე მეჭირა თავი, თითქოს მამაჩემის აფორიაქების მიზეზს ვერ ვხვდებოდი. მთავარი იყო, ჩემთვის არ გაენდო საიდუმლოება, შეთქმულების მონაწილე არ გავეხადე, არ ეთხოვა მოვლაპარაკებოდი ელზას და ანა სადმე გამეტყუებინა. მე უნდა მომეკატუნებინა თავი, თითქოს მის სიყვარულს ანასადმი ისევე წმინდად ვთვლიდი, როგორც თვით ანას. უნდა გამოგიტყდეთ, იმის გაფიქრება, რომ მამა ანას უღალატებდა და შეურაცხყოფდა, კიდეც მაძრწუნებდა და კიდეც გაურკვეველი აღფრთოვანებით მავსებდა. ჯერჯერობით კი სიამტკბილობაში ვატარებდით დღეებს. ვცდილობდი, ელზასთვის ხშირად მიმეცა შემთხვევვა მამაჩემის გასაღიზიანებლად. ანას სახე სინდისის ქენჯნას აღარ იწვევდა ჩემში. ზოგჯერ კიდეც წარმოვიდგენდი, ანა თავის ხვედრს შეურიგდება და სულ მალე ცხოვრების ჩვენებულ ადათ-წესს თავის გემოვნებას ჩვენსავით მიუსადაგებს-მეთქი. ამას გარდა, სირილსაც ხშირად ვხვდებოდი და მალულად ვეალერსებოდით ერთმანეთს. ფიჭვის სუნი, ზღვის ხმაური, სირილის სხეულის შეხება... სირილს სინდისი ტანჯავდა, როლი, რომლის გათამაშებასაც ვაიძულებდი, სძაგდა და, თუ თანხმდებოდა, მხოლოდ იმიტომ, რომ ვარწმუნებდი, ეს აუცილებელია-მეთქი ჩვენი სიყვარულისთვის. ყოველივე ამას შედეგად მოჰყვა ჩემი გაორება, შინაგანი დუმილი, სამაგიეროდ – ნაკლები დაძაბულობა და ტყუილები! როგორც გითხარით, მხოლოდ და მხოლოდ ჩემი საქციელი მაიძულებს მსჯავრი გამოვუტანო საკუთარ თავს. ამ პერიოდზე დიდხანს არ შევჩერდები. მეშინია, ძებნა-ძებნაში არ ჩამითრიოს მოგონებებმა, ისედაც მძიმედ რომ მაწევს გულზე. ისიც კმარა, ანას სიცილს, ჩემდამი კეთილგანწყობას რომ გავიხსენებ, მაშინვე გული მეკუმშება, რაღაც მახრჩობს, სულს მიხუთავს და საკუთარ თავს მაძულებს. ლამისაა ჩემი თავი უსინდისოდ მოვნათლო. ამიტომაც იძულებული ვარ, ვიმოძრაო: ასანთი ავანთო, ფირფიტა დავუკრა, რომელიმე მეგობარს დავურეკო. ნელ-ნელა სხვა რამეებზეც ვფიქრობ. მაგრამ ასეთი რამ არ მიყვარს: რა საჭიროა ფარად გამოვიყენო ჩემი მეხსიერების სიჩლუნგე, თავქარიანობა? განა არა სჯობს, იქით შევებრძოლო და მოვდრიკო?! მე მათი აღიარებაც კი არ მიყვარს, მაშინაც კი, როცა შემიძლია ამით ბედნიერად ვიგრძნო თავი! თავი მეათე პირდაპირ სასაცილოა, როგორ უყვარს ბედისწერას, თავის მაცნედ და მაუწყებლად უღირსი ხალხის შერჩევა! იმ ზაფხულს მან ელზა აირჩია. თუმცაღა მშვენიერი ან, უკეთ, მიმზიდველი ქალი იყო! სიცილიც უჩვეულო იცოდა, გადამდები და გულიანი, სწორედ ისეთი, მოტუტუცო ხალხს რომ სჩვეია ხოლმე. ამ სიცილის ხიბლი მალე შევამჩნიე მამაჩემს, ამიტომაც ვეუბნებოდი: "როგორც კი მე და მამაჩემს დაგვინახავთ, ხმა არ ამოიღოთ, ოღონდ გაიცინეთ". მართლაც, ამ გულიანი სიცილის გაგონებისთანავე მამაჩემს სახე ეცვლებოდა, სიშმაგის ელდა დაჰკრავდა. მე კვლავ გატაცებული ვიყავი ჩემი როლით, რეჟისორის როლით. დადგმა ერთხელაც არ ჩამვარდნია, რადგან როგორც კი სირილსა და ელზას ერთად დავინახავდით, მე და მამა ვფითრდებოდით, ორივეს სისხლი გვეწრიტებოდა სახეზე, მიზეზი კი ვნების აღძვრა უფრო იყო, ვიდრე ეჭიანობით გამოწვეული გულისტკივილი. ოჰ, როცა სირილს მოვკრავდი თვალს, ელზასკენ დახრილ სირილს!.. ეს ხილვა გულს მიღრღნიდა. მის შავგვრემან, ლამაზ კეფას და ელზას გაბადრულ სახეს რომ თვალს შევასწრებდი, რას არ მივცემდი, ოღონდ ეს ცხადში არ მენახა! იმ წუთში კიდეც მავიწყდებოდა, რომ ეს ყველაფერი ჩემი სურვილით მოეწყო. ამ ამბების გარდა, რაც ყოველდღიურ ცხოვრებას გვივსებდა, იყო კიდევ ანას ნდობა, სიფაქიზე, გული მტკივა, როცა ამ სიტყვას ვხმარობ, ბედნიერება. და მართლაც, ის არასოდეს ყოფილა ასე ახლოს ბედნიერებასთან. იგი გვენდობოდა ჩვენ, თავკერძა ხალხს. ჩვენი უხეში სურვილები და ჩემი სულმდაბლური ხრიკები მისგან შორს იყო. სწორედ ამის იმედი მქონდა: ანას გულგრილობა, ანას პატივმოყვარეობა უნებურად შეუშლიდა ხელს, რომ ქალურ ცდუნებას აჰყოლოდა მამაჩემის მოსახიბლავად. მისთვის მართლაც უცხო იყო ყველანაირი კეკლუცობა, თუ არ ჩავთვლით სურვილს, ყოფილიყო მუდამ ლამაზი, ჭკვიანი და ალერსიანი. მისი საქციელი ნელ-ნელა გულს მიჩუყებდა. გულის აჩუყება კი სამხედრო მუსიკასავით სასიამოვნო და მიმზიდველი გრძნობაა; ამის გამო ვერავინ გამამტყუნებს. ერთ მშვენიერ დღეს მოახლე სახეალეწილი შემოვიდა და ელზას ბარათი გადმომცა: "ყოველივე მოგვარდა, მოდით!" ეს სიტყვები კატასტროფის მაუწყებლად მივიჩნიე: კვანძის გახსნა და დასასრული კი მუდამ მეჯავრებოდა. ერთი სიტყვით, ელზა ნაპირზე დამხვდა. - ეს-ეს არის მამათქვენი ვნახე! – გამარჯვებული სახით მითხრა. – დაახლოებით ერთი საათის წინ. - რა გითხრათ? - მითხრა, ძალიან ვნანობ, რაც ჩვენ შორის მოხდა, ნამდვილ ხეპრესავით მოგექეცითო. მართლაც ასე იყო, არა? მეტი რა გზა მქონდა, უნდა დავთანხმებულიყავი. - შემდეგ ისეთი ქათინაურებით ამავსო, როგორიც მხოლოდ მას შეუძლია... იცით, ამ დროს ოდნავ დაბნეული კილო აქვს, ხმადაბალი, თითქოს იტანჯებაო... ო, ეს კილო! იდეალურ ნეტარებას სწრაფად მოვწყვიტე: – რაზე შეთანხმდით? - არაფერზე... თუმცა როგორ არა... ჩაიზე მიმიპატიჟა სოფელში... იმის დასამტკიცებლად, რომ გულღვარძლიანი არ ვარ და პროგრესული იდეები მაქვს, მეც დავთანხმდი. ერთბაშად გამახსენდა მამაჩემის ნათქვამი წითური ქალების აზროვნების ევოლუციაზე და სიცილი წამსკდა. - რა გაცინებთ? წავყვე თუ არა იმ სოფელში? კინაღამ ვუთხარი, რა ჩემი საქმეა, რაც გინდა, ის ქენი-მეთქი. მაგრამ მომაგონდა, რომ თავის მოქმედებათა წარმატების პასუხისმგებლად მე მთვლიდა; არ ვიცი, სამართლიანად თუ უმართებულოდ, მაგრამ ამან უცებ გააღიზიანა. ვიგრძენი, ვიღუპებოდი... - არ ვიცი, ელზა, ეს უკვე თქვენზეა დამოკიდებული. ნუღარ მეკითხებით, როგორ მოვიქცეო. ვინმეს ეგონება, თითქოს მე გიბიძგებდეთ... - რასაკვირველია, თქვენ... მაშ, ვინ?.. განა თქვენი წყალობით არ... მისმა აღფრთოვანებულმა კილომ თავზარი დამცა. - თუ გინდათ, წადით, ოღონდ, თუ ხათრი გაქვთ, მეტს ნუღარაფერს მეტყვით ამაზე... - კი მაგრამ, ხომ უნდა ჩამოვიშოროთ ის ქალი... სესილ?! გავიქეცი. რაც უნდა ის გააკეთოს მამაჩემმა, როგორც უნდა, ისე დააღწიოს თავი ანამ ამ ამბავს! თანაც სირილთან პაემანი მქონდა. ასე მეგონა, მხოლოდ სიყვარული მიხსნიდა იმ შეძრწუნებული გრძნობებისგან, ხელ-ფეხს რომ მიბორკავდა!.. სირილმა უსიტყვოდ მომხვია ხელი და წამიყვანა. მასთან ყველაფერი ადვილად, სასიამოვნოდ მეჩვენებოდა. ცოტა ხნის შემდეგ ამ ოქროსფერი, ოფლით დანამული სხეულის გვერდით ვიწექი, გათანგული, კატასტროფის დროს გამორიყული ნაფოტივით. სირილს ვუთხარი, ჩემი თავი მეზიზღება-მეთქი. ღიმილით ვთქვი, რადგან მართლა ასე ვფიქრობდი, არა გულისტკივილით, არამედ ბედს შეგუებული ადამიანის კმაყოფილებით. ჩემი ნათქვამი სირილს სიმართლედ არ მიუღია. - არა უშავს რა, მე იმდენად მიყვარხარ, ჩემს აზრს ძალით მოგახვევ თავს. რომ იცოდე, როგორ მიყვარხარ, როგორ მიყვარხარ!.. საუზმეზე სულ ეს სიტყვები მიტრიალებდა თავში: "როგორ მიყვარხარ, როგორ მიყვარხარ!".. ალბათ ამიტომ არის, რომ, თუმცა ამდენს ვცდილობ, იმდღევანდელი საუზმობა კარგად ვერ მომიგონებია. ანას სოსანისფერი კაბა ეცვა, ზუსტად მისი თვალის უპეების, მისი თვალების ფერი! მამა იცინოდა, აშკარად ეტყობოდა, მხიარულ გუნებაზე იყო: რა ენაღვლებოდა, საქმე მოაგვარა! დესერტს შევექცეოდით, როცა გამოგვიცხადა, ნაშუადღევს სოფელში უნდა წავიდეო. გულში გამეცინა. დაღლილი ვიყავი, ბედისწერას აყოლილი. ერთადერთი სურვილი მქონდა, ზღვაში მებანავა. ოთხ საათზე ნაპირზე ჩავედი. მამაჩემი სახლის ტერასაზე დამხვდა, სოფელში წასასვლელად ემზადებოდა. არაფერი მითქვამს, არც ის მირჩევია, ფრთხილად იყავი-მეთქი. წყალი თბილი და წყნარი იყო. ანა არ მოსულა; იგი კოლექციებით იყო გართული, ოთახში იჯდა და ხატავდა. მამაჩემი კი ამ დროს ელზას ეკურკურებოდა. ორი საათის შემდეგ, რაკი მზე აღარ მაცხუნებდა, ტერასაზე ავედი, სავარძელში ჩავჯექი და გაზეთი გავშალე. სწორედ ამ დროს გამოჩნდა ანა; ტყიდან მოდიოდა, არა, მორბოდა, ოღონდ მოუხერხებლად, იდაყვები ფერდებზე მიეკრო და ისე მორბოდა. ერთბაშად ისეთი შთაბეჭდილება დამრჩა, თითქოს ვიღაც ბებერი ქალი მორბოდა და საცაა დაეცემოდა. გავშეშდი: ანა სახლის უკან მიიმალა, გარაჟისკენ გაიქცა. უცბად მივხვდი და მეც გავედევნე. მინდოდა შემეჩერებინა. მანქანაში იჯდა უკვე, ძრავაც ჩაერთო. მივირბინე და კარს მივაწყდი. - ანა, ნუ წახვალთ, აქ რაღაც გაუგებრობაა... ჩემი ბრალია... ახლავე აგიხსნით ყველაფერს... ყურს არ მიგდებდა, წინ გადახრილიყო, მუხრუჭი მოეშვა. - ანა, თქვენ ჩვენ გვჭირდებით! წელში გასწორდა, სახე შეცვლილი ჰქონდა. ტიროდა. ახლაღა მივხვდი, რომ ცოცხალ, მგრძნობიარე არსებას დავესხი თავს და არა რაიმე ცნებას. ისიც ხომ იყო ოდესღაც პატარა გოგო, ოდნავ გულჩათხრობილი, მერე მოზარდი, შემდეგ ქალი! ახლა, ორმოცი წლისას, მარტოხელას, უყვარდა მამაკაცი და იმედი ჰქონდა, ათი, იქნებ ოცი წლის განმავლობაში მაინც ბედნიერი იქნებოდა. მე კი... ოო, ეს სახე, ეს სახე ჩემი ხრიკების წყალობა გახლდათ! თავზარდაცემული ვიდექი მანქანის კართან და მთელი სხეულით ვკანკალებდი. - თქვენ არავინ გჭირდებათ, – წაიჩურჩულა მან, – არც თქვენ, არც მას. ძრავა თუხთუხებდა. სასოწარკვეთილი ვიყავი, ასე როგორ გამეშვა? - მაპატიეთ, გევედრებით... - თქვენ რა უნდა გაპატიოთ? ცრემლები ღაპაღუპით სცვიოდა, მაგრამ, ეტყობა, ვერ გრძნობდა. სახე გაქვავებული ჰქონდა. - ჩემო პატარა გოგო! წამით ხელი ლოყაზე მომისვა და წავიდა. დავინახე, როგორ მოეფარა მანქანა სახლს. თავგზა ამებნა, ცოცხალმკვდარი ვიდექი... ყველაფერი ისე უცებ მოხდა! ოო, რა სახე ჰქონდა, რა სახე!.. ზურგს უკან ფეხის ხმა მომესმა: მამა იყო. სახიდან უკვე მოეშორებინა ელზას პომადა, კოსტიუმიდან კი – ფიჭვის გირჩები. მივბრუნდი, მივვარდი და დავუყვირე: – არამზადავ! არამზადავ! ქვითინი წამსკდა. - კი მაგრამ, რა მოხდა? ნუთუ ანამ?.. სესილ, მითხარი, სესილ... თავი მეთერთმეტე მხოლოდ სადილზე შევხვდით ერთმანეთს. ორივე შეშინებულები ვიყავით, ასე ერთბაშად რომ დაგვიბრუნდა მარტოობა. არც მე, არც მას ლუკმა არ გადაგვდიოდა ყელში. ორივემ კარგად ვიცოდით, რომ ანას დაბრუნება აუცილებელი იყო ჩვენთვის. პირადად მე დიდხანს ვერ გავუძლებდი მისი აფორიაქებული სახის მოგონებას, არც მის მწუხარებასა და ჩემს პასუხისმგებლობაზე შემეძლო ფიქრი. ჩემი შემპარავი ხერხები და ბრწყინვალედ შესრულებული გეგმები სულ დამავიწყდა. ახლა სულ ამოვვარდი კალაპოტიდან, უსუსური ვიყავი. რაც მთავარია, მამაჩემსაც ასეთივე უსუსურობა ეხატა სახეზე. - როგორ ფიქრობ, – მკითხა მან, – დიდი ხნით მიგვატოვა? - ნამდვილად პარიზში წავიდოდა. - პარიზში... – წაიბუტბუტა ფიქრში წასულმა. - ალბათ, ვერასოდეს ვნახავთ... უმწეოდ შემომხედა და ხელი გამომიწოდა. - შენ, ალბათ, ძალიან მიბრაზდები. თვითონაც არ ვიცი, რა წერამ ამიტანა. ელზასთან ერთად ტყით ვბრუნდებოდი. იგი... ერთი სიტყვით, მოვეხვიე. ეტყობა, ანამ სწორედ ამ დროს გამოირა და... ყურს არ ვუგდებდი. ელვის სისწრაფით დამიდგა თვალწინ ორი სხეული, ელზასი და მამაჩემისა, და უმალ გაქრა. იმდღევანდელი ერთადერთი ხორცშესხმული, უწყალოდ ხორცშესხმული ხილვა ანა იყო, მწუხარებითა და ღალატით დადაღული მისი სახე. მამას სათუთუნედან სიგარეტი ავიღე და მოვუკიდე. ამასაც ვერ იტანდა ანა, სადილობის დროს პაპიროსის მოწევა არ უყვარდა. მამას გავუღიმე. - კარგად მესმის: სულ მთლად შენი ბრალი არ არის... როგორც იტყვიან ხოლმე, ერთი გიჟური წამის ბრალია ყველაფერი... მაგრამ ანამ უნდა გვაპატიოს, შენ უნდა გაპატიოს. - რა ვქნათ? – მკითხა მან. მამა საბრალოდ გამოიყურებოდა. შემეცოდა. ჩემი თავიც შემეცოდა. რად მიგვატოვა ანამ? რატომ დაგვტანჯა ასე? ეს ხომ ერთი უბრალო ხუმრობა იყო. განა არავითარ მოვალებას აღარ გრძნობდა ჩვენდამი? - წერილი მივწეროთ, – ვუთხარი მე, – პატიება ვთხოვოთ. - დიდებული აზრია! – დაიყვირა მამაჩემმა, გახარებულმა, რომ რაღაც საქმე მიეცა და გულხელდაკრეფილი აღარ იჯდებოდა. სამი საათი სინდისის ქენჯნამ მართლა დატანჯა. ჭამა არც კი დაგვისრულებია. სუფრა და ჭურჭელი მივწიეთ, მამა ლამპის, კალმების, საფოსტო ქარალდების მოსატანად წავიდა, მერე ერთმანეთის პირისპირ დავსხდით. ამ მიზანსცენის წყალობით, ანას დაბრუნება იმდენად სარწმუნოდ მივიჩნიეთ, კიდეც გავუღიმეთ ერთმანეთს. ოთახში ღამურა შემოფრინდა და ფანჯრის წინ წრე შემოხაზა. მამამ თავი დახარა, წერას შეუდგა. თუ არა მწარე დაცინვით, თუ არა რაღაც სასტიკი გრძნობით, ისე ვერ გავიხსენებ იმ მრავლისმთქმელ, ალერსიან წერილებს, იმ საღამოს ანას რომ მივწერეთ. ბეჯითი, მაგრამ უგერგილო მოწაფეებივით ვისხედით და ლამპის შუქზე, უსიტყვოდ ვცდილობდით, შეგვესრულებინა შეუსრულებელი ამოცანა: დავაბრუნოთ ანა! მიუხედავად ამისა, ორი შედევრი შევქმენით, ტკბილი სიტყვებით, ბოდიშებითა და მონანიებით სავსე ორი შედევრი. როცა დავასრულეთ, პირადად მე თითქმის დარწმუნებული ვიყავი, რომ ანა წინააღმდეგობას ვეღარ გაგვიწევდა, რომ შერიგება გარდაუვალი იყო. თვალწინ მედგა კიდეც პატიების სცენა, მოკრძალებით სავსე და ცოტა სასაცილოც. პარიზში ჩვენს სასტუმრო ოთახში ანა შემოვიდოდა და... ტელეფონის ზარი აწკრიალდა. ათი საათი იყო. გაოცებულებმა ერთმანეთს გადავხედეთ, შემდეგ იმედის ნაპერწკალი აგვიციალდა თვალებში! ანა გვირეკავს, გვატყობინებს, რომ გვაპატია და... დაბრუნდება. მამა აპარატს მივარდა და მხიარულად ჩასძახა "ალო". მერე ჩაჩუმდა, აღარაფერი უთქვამს, მხოლოდ ჩამწყდარი ხმით ბუტბუტებდა: "დიახ, დიახ... სად?.. დიახ!" მე ავდექი. შიშმა ამიტანა. ვუყურებდი მამას და მის ხელს, სახეზე რომ ისვამდა ანგარიშმიუცემლად. ბოლოს ყურმილი ფრთხილად დაკიდა და მომიბრუნდა: – დაიღუპა... ესტერელის გზაზე. დიდხანს ვერ იპოვეს თურმე მისამართი. პარიზში დაურეკავთ და აქაური ტელეფონის ნომერი მიუციათ. ანგარიშმიუცემლად ლაპარაკობდა და მეც ვეღარ გავბედე, შემეწყვეტინებინა. - ყველაზე სახიფათო გზაზე მომხდარა ავარია. ეტყობა, იმ ადგილებში ხშირია უბედური შემთხვევები. მანქანა ორმოცდაათ მეტრზეა გადავარდნილი. სასწაული იქნებოდა, რომ გადარჩენილიყო... ის ღამე კოშმარივით მახსოვს: ფარებით განათებული გზა, მამაჩემის გაქვავებული სახე, კლინიკის კარი... მამამ ანას ნახვის უფლება არ მომცა. მოსაცდელ ოთახში ვიჯექი გრძელ სკამზე და ლითოგრაფიულ სურათს ვუმზერდი. ვენეციის ხედი იყო. არაფერზე არ ვფიქრობდი. სანიტარმა ქალმა მიამბო, ამ ზაფხულს მეექვსე უბედური შემთხვევაა იმ ადგილასო. მამა იგვიანებდა. ჰოდა, აი, მაშინ ვიფიქრე: თავისი სიკვდილით ანამ ერთხელ კიდევ დაგვიმტკიცა, რომ ჩვენგან განსხვავდებოდა. ჩვენ რომ თავის მოკვლა გადაგვეწყვიტა, – საამისო ვაჟკაცობა რომ გვყოფნოდა, – ალბათ, მეც და მამაც ტყვიას დავიხლიდით თავში, ბარათსაც დავტოვებდით და ამით სამუდამოდ დავუფრთხობდით ძილსა და მოსვენებას იმ ხალხს, ვისაც ჩვენს სიკვდილზე პასუხისმგებლად მივიჩნევდით! ანამ კი დაგვიტოვა გულუხვი უკანასკნელი საჩუქარი: საშუალება იმისა, რომ გვეფიქრა, თითქოს უბედური შემთხვევა მოხდა; სახიფათო გზა, მანქანის სუსტი მუხრუჭი! და ჩვენ, ჩვენი უსუსურობის გამო, მივიღებდით ამ საჩუქარს. სხვათა შორის, დღეს რომ თავის მოკვლაზე ჩამოვაგდე სიტყვა, ჩემი მხრივ ეს დიდი რომანტიკულობა გახლავთ. განა შეიძლება ადამიანმა თავი მოიკლას ისეთებისთვის, როგორებიც მე და მამაჩემი ვართ, ისეთი ხალხის გულისთვის, ვისაც არავინ სჭირდება, არც მკვდრები და არც ცოცხლები. და მართლაც, გამოგიტყდებით, მე და მამა ანას სიკვდილს ყოველთვის მხოლოდ უბედურ შემთხვევას მივაწერდით. მეორე დღეს ნაშუადღევის სამ საათზე დავბრუნდით შინ. ელზა და სირილი კიბის საფეხურზე ჩამომსხდარიყვნენ და გველოდნენ. ჩვენს დანახვაზე ყველასგან მივიწყებული ადამიანებივით წამოიჭრნენ ფეხზე: არც ერთი და არც მეორე არ იცნობდა ანას, არც ერთსა და არც მეორეს არ უყვარდა იგი, ორივეს გულში თავისი პატარა ბოღმა ჩაემარხა. სირილმა ჩემკენ გადმოდგა ნაბიჯი და მხარზე მომხვია ხელი. შევხედე: მე იგი არასდროს მყვარებია. მიმაჩნდა, რომ კეთილი და მიმზიდველი ყმაწვილია, მიყვარდა ის სიამოვნება, რომელსაც იგი მანიჭებდა, მაგრამ ის მე არ მჭირდებოდა. სულ მალე იქაურობას გავეცლებოდი, მოვშორდებოდი ამ სახლს, ამ ყმაწვილს, ამ ზაფხულს. მამაჩემი გვერდით მედგა. მერე მკლავზე მომკიდა ხელი და ორივენი სახლში შევედით. სახლში ანას ხალათი, მისი ყვავილები, მისი ოთახი, მისი სურნელება დაგვხვდა. მამამ დარაბები მიხურა, მაცივრიდან ბოთლი გამოიღო და მაგიდაზე ორი ჭიქა დადგა. ეს წამალიღა გვქონდა ხელთ. ბოდიშებით სავსე ჩვენი წერილები მაგიდაზე ეყარა. ხელი გავკარი. იატაკზე გადაფრიალდნენ. მამა სავსე ჭიქით მომიახლოვდა, შეყოყმანდა, მერე გვერდი აუარა ფურცლებს, რომ ფეხი არ დაედგა. ეს ამბავი სიმბოლურად მივიჩნიე. ცუდ გემოვნებას მივაწერე. ჭიქა ხელში ავიღე და სულმოუთქმელად გამოვცალე. ოთახში ნახევრად ბნელოდა. ფანჯრის წინ მამაჩემის ჩრდილს ვხედავდი. ზღვა ხმაურით ეხეთქებოდა ნაპირს. თავი მეთორმეტე დაკრძალვის დღეს მზიანი ამინდი იდგა პარიზში. იყო ძაძები, იყო ცნობისმოყვარე ხალხი. მე და მამამ ანას მოხუც ნათესავებს მივუსამძიმრეთ. ცნობისმოყვარედ ვაკვირდებოდი საცოდავებს: ანა რომ ჩვენთან დარჩენილიყო, ალბათ, წელიწადში ერთხელ ჩვენთან ჩაის დასალევად მოვიდოდნენ. ხალხი თანაგრძნობით უყურებდა მამაჩემს: ეტყობა, ვებს ბევრისთვის მოეყოლა მათი ქორწინების ამბავი. სირილს მოვკარი თვალი, გაფაციცებით მეძებდა გასასვლელთან. თვალი ავარიდე. ჩემი ბოღმა და ბრაზი მისდამი ყოვლად გაუმართლებელი იყო, მაგრამ ვერაფერი მომეხერხებინა... ჩვენ ირგვლივ ხალხი სინანულს გამოთქვამდა ამ ბრმა, ამ საშინელი უბედური შემთხვევის გამო და მეც სიამოვნებით ვუსმენდი მათ, რადგან გულის სიღრმეში ჯერჯერობით კიდევ მქონდა ეჭვი, იყო თუ არა ეს მართლაც უბედური შემთხვევა. შინ დაბრუნებისას მანქანაში მამამ ხელი მომკიდა და მაგრად მომიჭირა. გავიფიქრე: "ჩემ გარდა შენ არავინ გყავს. მეც შენ გარდა არავინ მყავს. ორივენი მარტონი და უბედურნი ვართ!" და პირველად ავტირდი. სასიამოვნო იყო ეს ცრემლები, არ წააგავდა იმ სიცარიელეს, იმ აუტანელ სიცარიელეს, კლინიკაში რომ ვიგრძენი ლითოგრაფიული სურათის წინ. უსიტყვოდ, გაწამებული სახით მომაწოდა მამამ ცხვირსახოცი. ერთად ვსადილობდით, ერთად ვსაუზმობდით, შინიდან არ გავდიოდით. ზოგჯერ ანაზეც ვსაუბრობდით: "გახსოვს იმ დღეს, როცა"... მის სახელს ფრთხილად ვახსენებდით, გვეშინოდა, გული არ გვეტკინა ერთმანეთისათვის, რომელიმე ჩვენგანს არ დაგვცდენოდა ისეთი რამ, რაც საყვედურს გამოიწვევდა. ამ გაფრთხილებას ერთმანეთისას, ამ გულთბილობას თავისი ანაზღაურებაც ჰქონდა. სულ მალე ჩვეულებრივი კილოთი შევძელით ანას ხსენება, ვლაპარაკობდით, როგორც საყვარელ არსებაზე, ვისთანაც ბედნიერნი ვიქნებოდით, მაგრამ ღმერთმა წაგვართვა. ღმერთს ბედისწერის ნაცვლად ვწერ, რადგან ჩვენ ღმერთი არ გვწამს. კიდევ კარგი, რომ მსგავს ვითარებაში ბედისწერისა მაინც გვჯერა! შემდეგ, ერთ დღეს, ჩემი მეგობრის ოჯახში მისი ბიძაშვილი გავიცანი, მომეწონა და მასაც მოვეწონე. ერთი კვირის განმავლობაში ისე ხშირად, ისე თავისუფლად დავდიოდი მასთან, როგორც ეს სიყვარულის დასაწყისისას ხდება ხოლმე; მამაც – მარტოობისათვის არც ის იყო გაჩენილი – ასევე მოიქცა; ერთი საკმაოდ ამპარტავანი ახალგაზრდა ქალი გაიცნო. როგორც მოსალოდნელი იყო, ცხოვრება წინანდებურად აეწყო. როცა მე და მამა ერთმანეთს ვხვდებით, ვიცინით, პირად გამარჯვებებს ვუყვებით ერთმანეთს; ალბათ, ეჭვი არ ეპარება, რომ ფილიპთან ჩემი ურთიერთობა პლატონური არ არის, და მეც კარგად ვგრძნობ, რომ ახალი მეგობარი ქალი ძალიან ძვირად უჯდება. სამაგიეროდ, ორივე ბედნიერები ვართ. ზამთარი იწურება. იმავე აგარაკს აღარ დავიქირავებთ, მაგრამ, ჟუან-ლე პენთან ახლოს რამეს მოვნახავთ. ოღონდ ესაა, ხანდახან, როცა გარიჟრაჟზე ჯერ ისევ ვწევარ, ხოლო პარიზის სიმშვიდეს მხოლოდ მანქანების ხმაური არღვევს, მეხსიერება შემახსენებს ხოლმე თავს: ზაფხული მოდის, მოდის და მოაქვს მოგონებებიც! ანა! ანა! ძალიან ჩუმად, ძალიან დიდხანს ვიმეორებ ამ სახელს სიბნელეში და, აი, მაშინ რაღაც ლოდივით დამაწვება ხოლმე გულზე და მეც, თვალდახუჭული, ამ სიტყვებით ვეგებები მას: ს ა ლ ა მ ი, ს ე ვ დ ავ! …
- დაამატა Kakha to ლიტერატურა at 9:03am on ივლისი 30, 2015
- პოსტი: სამკაული და სიქადული ქართველთა და მეოხი ყოვლისა სოფლისა
"პეტრე იბერი"
ადამიანის, როგორც სასრულო გონიერი არსების სპეციფიკა…
- დაამატა tkipa at 2:28pm on ივნისი 16, 2012
- თემა: ზიგმუნდ ფროიდის პიროვნების თეორია
- ესი დარტყმა მიაყენა მისი დროისთვის მიღებულ და შეუცვლელად ჩათვლილ ცნებებს. ამ შეხედულებებმა თავისი პრაქტიკული გამოხატულება ჯანმრთელის და დაავადებულის მოქმედების ქცევის გაგებისთვის შექმნილ ურთულეს მეთოდში ჰპოვა. ფროიდის იდეები და მისი გამოჩენა აფეთქებას ჰგავდა, რომელმაც გააცამტვერა გვიანი ვიქტორიანული ეპოქისთვის დამახასიათებელი შეხედულებები ადამიანის შესახებ. მისმა გამოკვლევებმა ადამიანის ბუნების ბნელი მხარეების შესახებ შესაძლებლობა მისცა ადამიანებს გაეცნობიერებიათ შიშის ბევრი ექსტრემალური მდგომარეობა, რომელიც პირველი მსოფლიო ომის შემდეგ გაჩნდა და ის ტრავმატული შედეგები, რაც ამ ომს მოჰყვა ყველა იმ ქვეყანაში, რომელიც ამ ომში იყო ჩაბმული. ვოლჰაიმის სიტყვებით, ძნელია კაცობრიობის აზროვნების ისტორიაში და თვით რელიგიის ისტორიაში იპოვო ადამიანი, რომლის გავლენა იქნებოდა ასეთი უშუალო, ფართო და მნიშვნელოვანი ფროიდი ფსიქიკის იმ სფეროების შესწავლას შეუდგა, რომელიც იმ ეპოქაში დახურულად ითვლებოდა ფილოსოფიისთვისაც და ზნეობისთვისაც. მისმა შრომებმა ეჭვის ქვეშ დააყენა მთელი რიგი კულტურული, რელიგიური, სოციალური და მეცნიერული აკრძალვები. ფროიდის მოძღვრება მე-19 საუკუნის ფსიქოლოგიაში გადატრიალება მოახდინა. საქმე ისაა, რომ ამ პერიოდის ჯერ ემპირიული და შემდეგ ექსპერიმენტული ფსიქოლოგია ბუნებისმეტყველური მეთოდით მუშაობდა. საბუნებისმეტყველო მეცნიერებების ბრწყინვალე წარმატებებმა განაპირობა ფსიქოლოგიაში ამ მეთოდის გაბატონება. ამის მიხედვით ეს ფსიქოლოგია სულიერ სინამდვილეს, ბუნებისმეტყველების ანალოგიით, ელემენტებად, შეგრძნებებად და მათ ასლებად წარმოდგენებად ჰყოფდა. ხოლო რთულ ფსიქიკურ მოვლენებს ასოციაციური კავშირებით ამ ელემენტებიდან ქმნიდა. ამგვარი მიდგომა შეუძლებელს ხდიდა პიროვნების, როგორც ისეთი მთლიანობის შესწავლას, რომელიც ელემენტებად არ იყოფა. სწორედ ამიტომ ფსიქოლოგიის ისტორიაში ეს პერიოდი იყო ფსიქოფიზიკური პრობლემების წარმატებით კვლევის ხანა, რადგან მათი შესწავლა გარკვეულ დონემდე პიროვნების ცნების შემოტანას არ მოითხოვდა. მაგრამ იმის მთავარ მიზეზად, რომ ეს ფსიქოლოგია "უსუბიექტო ფსიქოლოგია" იყო, ის გარემოება უნდა ჩაითვალოს, რომ მეცნიერების ამ საფეხურზე ფსიქიკა და ცნობიერება გაიგივებული იყო. არაცნობიერი ფსიქიკური შეუძლებელ, წინააღ,დეგობის შემცველ ცნებად იყო მიჩნეული. Fფროიდი თავის წერილში "მე და იგი" ამბობს, რომ "ფილოსოფიურად განათლებულ ადამიანთა უმრავლესობისთვის ისეთი ფსიქიკურის იდეა, რომელიც, ამავე დროს, არ არის ცნობიერი, იმდენად გაუგებარია, რომ გამოცხადებულია აბსურდულად და შეუსაბამოდ უბრალო ლოგიკის თვალსაზრისით".ფროიდის განუხრელი სურვილი გაეფართოვებინა თავისი შრომების საზღვრები აიძულებდა მას მუდმივად გარშემორტყმული ყოფილიყო მეგობრების, კრიტიკოსების და მიმდევრების ცვალებად გარემოში. (ცვალებადში იმიტომაც, რომ შემდგომში მისი ყველაზე მკაცრი კრიტიკოსები სწორედ მისი უახლოესი მიმდევრები იყვნენ). ფროიდი მუდმივად ახდენდა თავისი ადრინდელი შრომების რევიზიას და შესწორებები შეჰქონდა მასში.ფროიდის მოძღვრების მნიშვნელობას თვითონ ფროიდიც მშვენივრად აცნობიერებდა და წერდა, რომ კაცობრიობის თავმოყვარეობისა და თვითპატივისცემის მიმართ სამი დარტყმა იქნა მიყენებული: კოპერნიკის აღმოჩენით, რომ დედამიწა არ არის სამყაროს ცენტრი, დარვინის თეორიით ადამიანის წარმოშობის შესახებ და იმის აღმოჩენით, თუ რამდენად დიდ გავლენას ახდენენ ჩვენზე არაცნობიერი (უცნობი, გაუცნობიერებელი და ზოგჯერ არაკონტოლირებული) ძალები. ბიოგრაფიული ცნობები ფროიდი დაიბადა 1856 წლის 6 მაისს ავსტრიაში, მორავიის ქალაქ ფრაიბურგში. (ახლა იგი ჩეხეთის რესპუბლიკის შემადგენლობაში შედის). მამამისს, პირველ ცოლთან ორი ვაჟი ჰყავდა, ხოლო მეორე ცოლთან შვიდი შვილი გაუჩნდა, რომელთა შორის ზიგმუნდი უფროსი იყო. ოთხი წლის იყო ფროიდი, როდესაც ფინანსური პრობლემების გამო ოჯახი ვენაში გადავიდა საცხოვრებლად, სადაც ფროიდმა თავისი სიცოცხლის უდიდესი ნაწილი გაატარა. უკვე ბავშვობაში ფროიდი თავისი ნიჭით გამოირჩეოდა. როგორც თვითონაც იხსენებს, ის დედის ნებიერა იყო, დადამისს გამორჩეულად უყვარდა და, როგორც უფროსი, და-ძმებს შორის, ოჯახში გარკვეული პრივილეგიებითაც სარგებლობდა: მხოლოდ მას ჰქონდა ცალკე ოთახი და ნავთის ლამპა, რომლის შუქზეც მეცადინეობდა, სხვა დედმამიშვილები კი მხოლოდ სანთლებით კმაყოფილდებოდნენ. გიმნაზიაში ის პირველ მოსწავლედ ითვლებოდა, იქაც პრივილეგიებით სარგებლობდა და ყველა საგანს ადვილად და ბრწინვალედ აბარებდა. ბავშვობაში მას მხედართმთავრობა ან მინისტრობა უნდოდა, მაგრამ რამდენადაც იმ დროის ავსტრიაში ანტისემიტური განწყობილება ძლიერი იყო, მას, როგორც ებრაელს მხოლოდ იურისპრუდენცია ან მედიცინა შეეძლო აერჩია თავის პროფესიად. ამიტომაც 1873 წელს იგი ვენის უნივერსიტეტის სამედიცინო ფაკულტეტზე შევიდა. სტუდენტობის პერიოდში მასზე დიდი გავლენა მოახდინა უნივერსიტეტის პროფესორმა, იმ დროისთვის საკმაოდ ცნობილმა ფიზიოლოგმა ერნსტ ბრიუკემ. ფროიდი ბრიუკეს ლაბორატორიაში მუშაობდა, აკეთებდა დამოუკიდებელ გამოკვლევებს ჰისტოლოგიაში და აქვეყნებდა სტატიებს ანატომიასა და ნევროლოგიაში. 26 წლისამ მან სამეცნიერო ხარისხი მიიღო მედიცინაში და ერთი წელი გააგრძელა მუშაობა ბრიუკეს ხელმძღვანელობით. მას ლაბორატორიაში თანამდებობის მიღება სურდა, მაგრამ ბრიუკეს იმ დროისთვის ამ თანამდებობისთვის ორი ასისტენტი ჰყავდა, რომლებმაც დაასწრეს ფროიდს. ფროიდი, როდესაც აანალიზებს თავისი ცხოვრების ამ პერიოდს, აკეთებს დასკვნას, რომ ბრიუკემ , იცოდა რა ფროიდის მძიმე ფინანსური მდგომარეობა, ფაქტიურად ურჩია თეორიული მუშაობის ნაცვლად პრაქტიკისთვის მოეკიდებინა ხელი. გარდა ამისა, ფროიდი შეყვარებული იყო და ხვდებოდა, რომ ოჯახის შექმნისთვის ფინანსური მდგომარეობის გაუმჯობესება იყო აუცილებელი. ფროიდმა უხალისოდ მოჰკიდა ხელი კერძო პრაქტიკას; პირველხარისხოვნად მისთვის მაინც სამეცნიერო კვლევების და დაკვირვების მიმართ ინტერესი რჩებოდა. თავიდან ის ქირურგად მუშაობდა, შემდეგ ზოგად მედიცინაში გადაინაცვლა და თერაპევტი გახდა ვენის მთავარ ჰოსპიტალში და ფსიქიატრიის იმ მიმართულებამ გაიტაცა, რომელიც ფსიქიკური სიმპტომებსა და სომატურ დაავადებებს შორის დამოკიდებულებას და ურთიერთკავშირს ეხებოდა. 1885 წელს მან მიიღო ვენის უნივერსიტეტის პროფესორის პრესტიჟული თანამდებობა. 1884-87 წლებში ფროიდმა ჩაატარა თავისი მეცნიერული გამოკვლევები კოკაინთან დაკავშირებით. თავიდან ის გაოცებული იყო კოკაინის თვისებებით: "მე ჩემს თავზე გამოვცადე კოკაინის ზემოქმედება, რომელიც თრგუნავს შიმშილს, ძილს, დაღლილობას და ერთიათად აძლიერებს ინტელექტუალურ უნარებს"-წერდა ფროიდი. იგი მიუთითებდა კოკაინის შესაძლო თერაპიულ გამოყენებაზე როგორც ფიზიკური, ისე ფსიქიკური დარღვევების დროს. შემდგომში მან კოკაინის ნარკოტიკული თვისებების შესწავლა დაიწყო და შეწყვიტა გამოკვლევები ამ მიმართულებით. 1886 წელს ფროიდმა ბრიუკეს ხელშეწყობით მიიღო გრანტი და პარიზში გაემგზავრა ცნობილი ფრანგი ფსიქიატრის ჟან მარტენ შარკოს ხელმძღვანელობით სამუშაოდ. შარკოსთან ფროიდი დაეუფლა ჰიპნოზის მეთოდიკას და ეხმარებოდა მას ლექციებზე , როგორც თარჯიმანი. შარკოს მოსწონდა ფროიდი, აფსებდა, როგორც კარგ მეცნიერს და ნება დართო ვენაში დაბრუნების შემდეგ გადაეთარგმნა მისი (შარკოს) სტატიები გერმანულ ენაზე. საფრანგეთში მუშაობამ ფროიდს გაუძლიერა ინტერესი ჰიპნოზის, როგორც თერაპიული საშუალების გამოყენების მიმართ. მან საინტერესო თანამშრომლობა დაიწყო ცნობილ ექიმთან იოზეფ ბრეიერთან და მასთან ერთად მუშაობდა ისტერიის დინამიკის საკითხებზე. ამ გამოკვლევათა დასკვნები ფროიდმა ასე ჩამოაყალიბა: " ისტერიულ პაციენტთა სიმპტომები დამოკიდებულია მათ ცხოვრებაში მომხდარ უძლიერეს უარყოფით, მაგრამ დავიწყებულ განცდებთან (ტრავმა). თერაპია მდგომარეობდა იმაში, რომ ჰიპნოზის გავლენით პაციენტებს გაეხსენებიათ და ხელახლა განეცადათ ეს უსიამოვნო მოვლენა. (კატარსისი). რამდენიმე ხნის შემდეგ ფროიდი მიხვდა, რომ ჰიპნოზი არ იყო ისეთი ეფექტური საშუალება, რისი იმედიც ჰქონდა, რადგან ჰიპნოზი ხშირად ვერ უზრუნველყოფდა მოგონებას და საბოლოოდ უარი თქვა მის გამოყენებაზე. მის ნაცვლად იგი თავისუფალი ასოციაციების მეთოდს იყენებდა _ თხოვდა თავის პაციენტებს გამოეთქვათ თავისუფლად ყველა აზრი, რაც თავში მოუვიდოდათ განურჩევლად იმისა, თუ როგორ უკავშირდებოდნენ ეს აზრები მათი დაავადების სიმპტომებს. 1896 წელს ფროიდმა ამ მეთოდს ფსიქოანალიზი უწოდა. ფროიდის ინტერესი და აზრები არაცნობიერის მიმართ, ფართოდ ილუსტრირებული მისი პაციენტების მიერ აღწერილი სიზმრებით 1900 წელს გამოქვეყნდა სათაურით "სიზმრების ახსნა". თავისი იდეები ფროიდმა შემდგომ განავითარა ახალ ნაშრომში " ყოველდღიური ცხოვრების ფსიქოპათოლოგია", სადაც ნაჩვენებია, რომ ჩვენ ხშირად ჩვენდაუნებურად ვამჟღავნებთ ჩვენს დაფარულ და უკვე არაცნობიერში გადასულ სურვილებს. თანდათანობით ფროიდის იდეები გაიზიარეს და მის მიმდევრებად იქცნენ ისეთი ცნობილი ექიმები, როგორიც იყვნენ ალფრედ ადლერი, შანდორ ფერენცი, კარლ გუსტავ იუნგი, ოტო რანკი და სხვები. ამ ჯგუფმა დააარსა საზოგადოება, იწერებოდა სტატიები, გამოდიოდა ჟურნალი და ფსიქოანალიზური მოძრაობა სულ უფრო ფართოდ ვრცელდებოდა. მალე ფსიქოანალიზური ჯგუფები ათამდე ქვეყანაში შეიქმნა. 1909 წელს ფროიდი ლექციების წასაკითხად მიიწვიეს ამერიკაში, მასაჩუსეტის შტატში ქ. ვუსტერის კლარკის უნივერსიტეტში. მისი შრომები გადაითარგმნა ინგლისურ ენაზე. ფროიდმა დარჩენილი ცხოვრება მოანდომა ფსიქოანალიზის განვითარებას, გავრცელებას და ახსნას.. იგი ცდილობდა შეენარჩუნებინა კონტროლი ფსიქოანალიზურ მოძრაობაზე თავისი რიგებიდან იმ წევრების განდევნით, ვინც მის თვალსაზრისს არ ეთანხმებოდა და მოითხოვდა მისი პოზიციის მიმართ არაჩვეულებრივ ერთგულებას. იუნგი, ადლერი და რანკი მას შემდეგ, რაც თეორიულ საკითხებში უთანხმოება მოუვიდათ ფროიდთან, განუდგნენ მას და თავისი ორიგინალური მიმართულებები დაარსეს. ფროიდის პირადი ცხოვრება არ იყო ადვილი .1919 წლისთვის მან მთელი ფულადი დანაზოგი დაკარგა პირველი მსოფლიო ომის გამო. 1920 წელს 26 წლის ასაკში გარდაეცვალა ქალიშვილი. ძალიან მძიმე განცდები ჰქონდა თავისი ორი ვაჟიშვილის გამო, რომლებიც I მსოფლიო ომში იღებდნენ მონაწილეობას. ამ ისტორიული კონტექსტის ფონზე განავითარა ფროიდმა თავისი თეორია "სიკვდილის ინსტინქტი" – სიკვდილის მოთხოვნილება, რომელიც სიცოცხლის (გადარცჩნის) ინსტინქტს უპირისპირდება. 1933 წელს ფაშისტებმა, რომლებსაც აღიზიანებდათ ფროიდი და მისი შემოქმედება, მისი წიგნები ბერლინში დაწვეს. ამაზე ფროიდი წერდა "რამხელა პროგრესს მივაღწიეთ: შუა საუკუნეებში ისინი მე დამწვავდნენ კოცონზე, დღეს კი მხოლოდ ჩემს წიგნებს წვავენ". ფროიდი უაღრესად პროდუქტული მკვლევარი იყო. მისი შრომები 24 ტომშია განთავსებული. ეს არის ნარკვევები, რომელიც ეხება კლინიკური პრაქტიკის ურთულეს ასპექტებს, ლექციების ციკლი, რომელშიც მთელი თეორიაა წარმოდგენილი, სპეციალიზირებული მონოგრაფიები რელიგიურ და კულტუროლოგიურ საკითხებზე. ზოგიერთ საკითხში ფროიდი კატეგორიული და უკომპრომისო იყო, ზოგიერთში კი ღია იყო კრიტიკის მიმართ და მზად იყო გადაეხედა თავისი პოზიციისთვის. მას ეშინოდა ფსიქოანალიზური თეორიის დამახინჯების და არასწორი გაგების. მიუხედავად ჯანმრთელობის გაუარესებისა ფროიდი აგრძელებდა კერძო პრაქტიკას, ადგენდა თავისი შრომების კატალოგს და პასუხობდა წერილებს, (მათ შორის უცნობებსაც), რომლებიც განუსაზღვრელი რაოდენობით მისდიოდა და რომლებშიც ადამიანები რჩევას და დახმარებას სთხოვდნენ.ფროიდის სიცოცხლის ბოლო წლებში მისი ცხოვრება განსაკუთრებით გართულდა. 1923 წლიდან ის ავად იყო – ჰქონდა კიბო პირის და ყბის არეში. მას განუწყვეტელი ტკივილები ჰქონდა და 33 ოპერაცია გადაიტანა. 1938 წელს, როდესაც ავსტრიაში გერმანელები შეიჭრნენ, ფროიდი ლონდონში გადავიდა და იქ გარდაიცვალა. ფროიდის პიროვნების თეორია ფროიდის თეორიის ჩამოყალიბებაზე დიდი გავლენა ჰქონდა ფილოსოფოსებიდან ნიცშეს და შოპენჰაუერს. ნიცშე თვლიდა, რომ ზნეობრივი ღირებულებები ინტერნალიზებული აგრესიის შედეგიაო, რასაც ფროიდიც ეთანხმებოდა. ფროიდის იდეები ნაწილობრივ შოპენჰაუერის იდეებსაც უახლოვდება, სახელდობრ, ნებისყოფაზე, ადამიანის ქცევაში სექსუალობის დიდ მნიშვნელობაზე, ემოციის გონების მიმართ უპირატესობაზე და განდევნაზე, ანუ იმის არმიღებაზე, რაც უსიამოვნოა პიროვნებისთვის. ფროიდის თეორიას ბიოლოგისტურ თეორიას უწოდებენ მისი რწმენის გამო იმის შესახებ, რომ ცნობიერების ძირები ბიოლოგიაშია. ამ შემთხვევაში იგრძნობა მისი მასწავლებლის, ნევროლოგ ბრიუკეს გავლენა, რომელიც წერდა "არ არსებობს ორგანიზმში ფიზიკური და ქიმიური ძალების გარდა სხვა ძალები. იმ შემთხვევებისთვის, რომლებიც არ აიხსნება ამ ძალებით, ან უნდა ფიზიკურ-ქიმიური მეთოდის საშუალებით ვიპოვოთ მათი მოქმედების თავისებური ფორმა, ან უნდა დავუშვათ მატერიისთვის დამახასიათებელი ახალი ძალების არსებობა, რომელთა მოქმედებაც მიზიდვის და განზიდვის ძალებზე დაიყვანება." ფსიქიკის ტოპოგრაფიული მოდელი ფროიდის მიხედვით ფსიქიკა, ფსიქიკური ორგანიზაცია სამი კომპონენტისგან შედგება. ფროიდი იყენებდა პიროვნების ორგანიზაციის ტოპოგრაფიულ მოდელს. ამ მოდელის თანახმად ფსიქიკურ ცხოვრებაში შეიძლება სამი დონე გამოვყოთ – ეს არის ცნობიერი; წინაცნობიერი; არაცნობიერი. ცნობიერი ფსიქიკის ის ნაწილია, რომელიც ფროიდამდე ყველაზე მეტად აინტერესებდა მკვლევარებს. ცნობიერი შედგება იმ შეგრძნებებისა და განცდებისაგან, რომელსაც ჩვენ ვაცნობიერებთ დროის მოცემულ მომენტში. ფროიდი ამტკიცებდა, რომ ფსიქიკური ცხოვრების მხოლოდ უმნიშვნელო ნაწილი (აზრები, აღქმა, გრძნობა, მეხსიერება) ცნობიერდება. თუმცა ფროიდს ცნობიერების მოქმედების მექანიზმებიც აინტერესებდა, მაგრამ მისი კვლევის ძირითადი ობიექტი მაინც იყო ფსიქიკის ყველაზე ნაკლებად შესწავლილი სფეროები, რომელსაც მან წინაცნობიერი და არაცნობიერი უწოდა. წინაცნობიერი ფსიქიკის ის ნაწილია, რომელიც ადვილად შეიძლება იქცეს ცნობიერად. ეს არის ის, რასაც ჩვეულებრივ მეხსიერებას ვუწოდებთ. სწორედ წინაცნობიერში ანუ მეხსიერებაში ინახება ის უამრავი შინაარსი და შთაბეჭდილება, რომელიც ჩვენს გამოცდილებაშია. ფაქტობრივად ისიც არაცნობიერ მდგომარეობაშია, რადგან ყოველ მოცემულ მომენტში მხოლოდ რამდენიმე შთაბეჭდილება შეიძლება იქცეს ცნობიერების საგნად. მაგრამ ფროიდის არაცნობიერისგან (განდევნილი არაცნობიერისგან) განსხვავებით ეს შინაარსები ჩვენ ნებისმიერ მომენტში შეიძლება ამოვიტანოთ ცნობიერებაში – გავიხსენოთ. არაცნობიერი. ზოგჯერ ისეთი შთაბეჭდილება გვექმნება, რომ აზრები და გრძნობები, რომელიც ცნობიერებაში ჩნდება, არავითარ კავშირში არ არის იმ გრძნობებთან და აზრებთან, რომლებიც მათ წინ უძღოდა. ფროიდმა ივარაუდა ეს ურთიერთკავშირი, ოღონდ არაცნობიერ დონეზე. "ჩვენ ფსიქიკურ პროცესს არაცნობიერს ვუწოდებთ და მისი არსებობა იძულებული ვართ ვაღიაროთ, მაგრამ არაფერი ვიცით მის შესახებო" - წერდა ფროიდი 1933 წელს. არაცნობიერში განთავსებულია არა მხოლოდ ინსტინქტები, რომელნიც ცნობიერებისთვის ყოველთვის მიუწვდომელია, არამედ ისეთი მასალაც, რომელიც განსხვავებულია, ცენზურას ექვემდებარება და განდევნილია ცნობიერებიდან. ამის მაგალითად შეიძლება მოვიყვანოთ ბავშვობის დავიწყებული ტრავმები, მშობლების მიმართ ფარული მტრული გრძნობები, ჩახშობილი სექსუალური სურვილები, რომლებსაც ჩვენ ვერ ვაცნობიერებთ. ფროიდის მიხედვით არაცნობიერის მასალა განაპირობებს ჩვენს ყოველდღიურ ფუნქციონირებას. ეს მასალა, ეს შინაარსები არ არის დაკარგული და არ არის დავიწყებული, მაგრამ მისი მოგონება არასოდეს არ ხდება. მიუხედავად ამისა, ისინი მაინც მოქმედებენ ცნობიერებაზე. არაცნობიერში განთავსებული შინაარსები ქრონოლოგიურად არ არიან განლაგებულნი. ამიტომაც შინაარსები, რომლებიც ათეულ წელს ითვლიან, როდესაც ამოდიან ცნობიერებაში არ კარგავენ თავის ძალას და ისეთივე ემოციური სიძლიერის არიან, როგორც სულ პირველად. წონასწორობის (ჰომეოსტაზის) პრინციპი ფროიდის მიხედვით, ადამიანი ენერგეტიკული სისტემაა, რომელიც წონასწორობისკენ მიისწრაფვის. როდესაც მილში წყლის წნევა იზრდება მილი შეიძლება გასკდეს, თუ წნევა არ შევამცირეთ. ფროიდის მიხედვით, ამის მსგავსად, როდესაც ორგანიზმში ენერგია იზრდება, მაგრამ ვერ პოულობს რეალიზაციის გზას, იქმნება დაძაბულობა, უსიამოვნების განცდა, რომელიც მოიხსნება, თუ ადამიანი მოახდენს დაძაბულობის რედუქციას. ენერგიის ბლოკირება მაშინ ხდება, როდესაც ორგანიზმი რაღაც დანაკლისს განიცდის, ჩნდება მოთხოვნილება (მაგ. შიმშილის), ირღვევა წონასწორობა და ორგანიზმი ცდილობს რაც შეიძლება სწრაფად შეავსოს დანაკლისი, უსიამოვნო მდგომარეობა სასიამოვნოთი შეცვალოს და აღადგინოს წონასწორობა.უსიამოვნო განცდები ჩნდება მაშინაც, როდესაც არაცნობიერში არსებულ ისეთ სურვილებს უნდათ ცნობიერებაში ამოსვლა, -რომლებიც ცნობიერებისთვის საფრთხეს წარმოადგენენ (მაგ.ვინმესთვის ზიანის მიყენება). ორგანიზმი ცდილობს – მიისწრაფვის ეს უსიამოვნო განცდა თავიდან აიცილოს და სასიამოვნო მდგომარეობა შეიქმნას. ამისთვის კი საჭიროა ასეთი აზრები არაცნობიერში განდევნოს, რათა მათ ქცევაზე უშუალო გავლენა არ მოახდინონ. ინსტინქტი, ლიბიდო და ლტოლვა ინსტინქტი არის თანდაყოლილი დისპოზიცია გარკვეული ქცევის მიმართ და მას აქვს ენერგია. ინსტინქტური ენერგია ლტოლვების (Triebe, drive) სახით ვლინდება. ლტოლვა მნიშვნელოვანი ცნებაა, რადგან ყოველდღიურ ცხოვრებაში ობიექტები, რომელთაც შეუძლიათ ინსტინქტის დაკმაყოფილება ზოგჯერ ბლოკირებულია ფიზიკური და სოციალური ბარიერებით. რაც უფრო დიდია გადასალახი ბარიერი, მით უფრო ძლიერია ლტოლვის ძალა. ლტოლვები აიძულებენ ადამიანს იმოქმედონ გარკვეული მიზნის მიმართულებით ცნობიერების ჩარევის გარეშე. ასეთი ლტოლვები მთელი ქცევის ძირითად მოტივს წარმოადგენენ. ფსიქოანალიზური თეორია ადამიანის ინსტინქტებს ორ ჯგუფად ჰყოფს პირველს საქმე აქვს ე.წ. ფიზიკურ მოთხოვნილებებთან, რომელშიც შედის სუნთქვა, შიმშილი, წყურვილი, გამოყოფის ფუნქციები. ამ მოთხოვნილების დაკმაყოფილება შედარებით მარტივია და შესაბამის ობიექტებს, ჩვეულებრივ,. უშუალოდ, პირდაპირ შეუძლიათ მათი დაკმაყოფილება. თუმცა თვით ისეთმა ინსტინქტმაც კი, როგორიც შიმშილია, უჩვეულო პირობებში შეიძლება არანორმალურ ძალას მიაღწიოს. მაგალითად, მე-19 სუკუნეში სიერას მთებზე გადასული ადამიანთა თოვლში მოყოლილ ჯგუფში კანიბალიზმის შემთხვევებიც კი იყო დაირღვა სოციალური კავშირები. ინსტინქტების მეორე ჯგუფი სექსუალურ ძალებთან არის დაკავშირებული. ლიბიდო სექსუალური ინსტინქტის თეორიაა. ამ კონტექსტში იგი ნებისმიერი სიამოვნების გამომწვევი ქმედება ან აზრია, რომელიც ეროტიულ აქტივობასაც მოიცავს. ფსიქიკური ენერგია არის ყოველი მენტალური აქტივობის საფუძვლად მდებარე ენერგია (აზროვნებისთვის, აღქმისთვის, წარმოსახ ვისთვის, დახსომებისთვის, პრობლემის გადაწყვეტისთვის. . .). როგორც უკვე აღვნიშნეთ, ფროიდისთვის ფსიქიკური ენერგიის სისტემა დახშული სისტემაა. ეს ნიშნავს, რომ ყოველი პიროვნება შეიძლება ყოველ მოცემულ მომენტში, როგორც ლიბიდოს ფიქსირებული რაოდენობის მატარებელი და ყველა მისი სექსუალური და მენტალური აქტივობის მიზეზი და წყარო განვიხილოთ. ფსიქიკური ენერგიის შეზღუდული რაოდენობის გაგებას მოსევს ის, რომ როდესაც ლიბიდო გამოიყენება ერთი მიზნით, სიმულტანურად (იმავდროულად) მისი მეორე მიზნით გამოყენება ფერხდება. ფროიდის სიტყვებით, მაგ. როდესაც ახალგაზრდა კაცი გამუდმებით თავის საცოლეზე ფიქრობს, სხვა საქმეს ნაკლები წარმატებით გააკეთებს. ამრიგად, ფროიდისთვის ადამიანის ძირითადი მოტივაცია სექსუალური ბუნებისაა ადამიანი ჰედონისტია. როგორც შემდგომ ვნახავთ, საზოგადოება ქმნის წინაღობებს ამ გზაზე. ფროიდის თეორიაში შესწავლილია ის ფორმები და საშუალებები, რომლითაც ადამიანს მიმართებაში მოჰყავს თავისი სექსუალური მოთხოვნილებები საზოგადოებასთან, რომელიც თავის მხრივ, ამ მოთხოვნილებათა უშუალო დაკმაყოფილებას ყოველთვის წინ აღუდგება ხოლმე. ამიტომ ყოველი პიროვნება "არის ნაწილობრივი კომპრომისი მის სექსუალურ ინსტინქტებსა და საზოგადოების აკრძალვებს შორის". ლტოლვები (Triebe) აიძულებენ ადამიანს იმოქმედონ გარკვეული მიზნის მიმართულებით ცნობიერების ჩარევის გარეშე. ასეთი ლტოლვები მთელი ქცევის ძირითად მოტივს წარმოადგენენ. ლტოლვების ფიზიკურ ასპექტებს ფროიდი მოთხოვნილებას უწოდებდა, ხოლო ფსიქიკურ ასპექტებს კი – სურვილებს. ლტოლვა ოთხ ელემენტს მოიცავს: წყარო – ეს არის ადგილი, სადაც აღმოცენდება ლტოლვა (სხეული) მიზანი - რომელმაც უნდა რედუქცია გაუკეთოს, ანუ შეამციროს მოთხოვნილება იმ დონემდე, რომ მოქმედება საჭირო აღარ იყოს. ეს იწვევს მისი აქტუალური მოთხოვნილებების დაკმაყოფილებას. სტიმული – ენერგიის რაოდენობა, ძალა, რომელიც გამოიყენება ლტოლვის დასაკმაყოფილებლად. ლტოლვის ობიექტი – ნებისმიერი საგანი ან მოქმედება, რომელსაც შეუძლია ამ სურვილის დაკმაყოფილება. მოზრდილი ადამიანისთვის შიმშილის მოთხოვნილების შემთხვევაში შესაფერისი ობიექტი სეიძლება იყოს მაგ. სამზარეულოს კარადა; ჩვილისთვის კი -დედა, რომელიც დააკმაყოფილებს მის მოთხოვნილებას. ფროიდის მიხედვით ლტოლვების ორი ძირითად სახე არსებობს: სექსუალური (ეროტიული, ანუ სიამოვნების მომტანი) ლიბიდო და მეორე აგრესიული, დესტრუქციული-ტანატოსი. შემდგომში იგი მათ უფრო მასშტბურად ახასიათებდა და პირველს როგორც სიცოცხლის ხელშემწყობ, ხოლო მეორეს დამანგრეველ, სიკვდილისკენ მამოძრავებელ ძალას ახასიათებდა. ადამიანის აზრები და ქცევები ორივე მათგანს გულისხმობს. ეს ორი ძალა ერთმანეთის მიმართ წინააღმდეგობრივია. ადამიანის აზრების და ქცევების დიდი უმრავლესობა ამ ძირითადი ინსტინქტების მიერ არის გამოწვეული, მაგრამ თითოეული მათგანიი მოქმედებს არა დამოუკიდებლად, არამედ ერთმანეთთან კომბინაციაში. სექსუალური ლტოლვები ძალიან მოქნილია, გასაკვირია ის სიადვილე, რომლითაც მას შეუძლია ცვალოს თავისი ობიექტი, შეცვალოს სიამოვნების ერთი სახე მეორით ან დროებით შეაჩეროს მათი მოქმედება. კატექსისი – მისი საშუალებით ლიბიდოზური ენერგია მიეჯჭვება რაღაც იდეას, ნივთს ან ადამიანს. კატექსისის მდგომარეობაში ლიბიდო აღარ არის ისეთი მობილური (მოქნილი), როგორც ადრე და აღარ შეუძლია ახალ ობიექტებზე გადასვლა. ამის მიზეზი არის ფსიქიკის ის უბანი, რომელიც იზიდავს და აკავებს მას თავისთან. მაგ. ახლობლის სიკვდილით გამოწვეული განცდები უკარგავს ადამიანს ინტერესს ყოფითი ყოველდღიური პრობლემებისადმი. ანუ ლიბიდოს დიდი ნაწილი ამ განცდებშია ჩადებული კატექსირებული. ფსიქოანალიტურ თეორიაში გამოკვეთილია, რომ ლიბიდო არასწორად არის ჩადებული რაღაც მოვლენაში. ხოლო ამ ენერგიის გამოთავისუფლება და სხვა მიმართულებით გადართვა უკვე შესაძლებელს ხდის სხვა მოთხოვნილებების დაკმაყოფილებას. სექსუალური სურვილები შეიძლება სხვადასხვა გზით დაკმაყოფილდეს , ანუ მისი ობიექტი შეიძლება ბევრი რამ იყოს (არა მხოლოდ სექს. აქტიობა), მაგ. ჭამა, ფიზიკური ვარჯიშები, შესაბამისი ლიტერატურის კითხვა და სხვ. ლტოლვები ეს არის არხები, რომლებშიც ენერგია გაივლის, მაგრამ ეს ენერგია თავის სპეციფიკურ კანონებს ექვემდებარება. ფსიქოანალიტური თეორიის მიზანია გაიგოს თუ რას "მიება", რას დაუკავშირდა არასასურველი გზით ლიბიდო. როდესაც ეს ენერგია გამოთავისუფლდება და სხვა მიმართულებით გადაიტანება, შესაძლებელი ხდება ამ ენერგიით სხვა მოთხოვნილ;ებების დაკმაყოფილება პიროვნების სტრუქტურა ფროიდი ხედავდა, რომ მის პაციენტებს უამრავი სულიერი კონფლიქტები და კომპრომისები ჰქონდათ. ხედავდა, რომ ერთი სახის ლტოლვა მეორეს ეწინააღმდეგებოდა, საზოგადოებრივი აკრძალვები ბიოლოგიურ სწრაფვებს ეწინააღმდეგებოდა და მათი დაძლევის მეთოდებიც ხშირად ურთიერთ საწინააღმდეგო იყო. ამ ქაოსის მოწესრიგება მან პიროვნების სტრუქტურის თავისებურ წარმოდგენაში ნახა. ფროიდი პიროვნების სტრუქტურის სამ კომპონენტს გამოჰყოფს. ესაა იგი (ID), მე (EGO) და ზე-მე (SUPER EGO)EGO ფროიდი შემთხვევათა ანალიზს, კლინიკურ მეთოდს იყენებდა და ხედავდა, რომ მის პაციენტებს უამრავი სულიერი კონფლიქტები და კომპრომისები ჰქონდათ. ხედავდა, რომ ერთი სახის ლტოლვა მეორეს ეწინააღმდეგებოდა, საზოგადოებრივი აკრძალვები ბიოლოგიურ სწრაფვებს ეწინააღმდეგებოდა და მათი დაძლევის მეთოდებიც ხშირად ურთიერთსაწინააღმდეგო იყო. ამ ქაოსის მოწესრიგება მან პიროვნების სტრუქტურის თავისებურ წარმოდგენაში ნახა. ფროიდი პიროვნების სტრუქტურის სამ კომპონენტს გამოჰყოფს. ესაა იგი (ID), მე (EGO) და ზე-მე (SUPER EGO) ID ანუ იგი პიროვნების ყველა გამოვლინებათა ამოსავალს წარმოადგენს. იგი ბიოლოგიურია თავისი ბუნებით და ენერგიის წყაროა პიროვნების სტრუქტურის ყველა ინსტანციისთვის. Mმიუხედავად იმისა, რომ სხვა ინსტანციები სწორედ იდისგან ამოიზარდნენ და განვითარდენენ, თვითონ იგი (ID) პრიმიტიული და არაორგანიზებულია. იგი არავითარ ლოგიკას არ ემორჩილება. ცხოვრების გამოცდილების შედეგად არ იცვლება, რადგან კონტაქტში არ არის გარე სამყაროსთან. ლტოლვები აღმოცენებისას მოითხოვენ დაკმაყოფილებას. ამ დაკმაყოფილების შედეგად ხდება დაძაბულობის განტვირთვა. როცა განტვირთვას მართავს მარტოოდენ იდი, დაკმაყოფილების გადადება შეუძლებელია. იდს არ შეუძლია აიტანოს ენერგიის ზრდა და ისწრაფვის დაუყოვნებლივი დაკმაყოფილებისაკენ მისი ამოცანაა დაძაბულობის მოხსნა- შემცირება, სიამოვნების გაზრდა და დისკომფორტის მდგომარეობის მინიმუმამდე შემცირება. იგი (ID) ცდილობს ყოველივე ამას მიაღწიოს რეფლექტორული მოქმედებებით( ავტომატური რეაქციებით, მაგალითად, ცხვირის დაცემინება ან თვალის ხამხამი) და აგრეთვე ფსიქიკური პროცესების ე.წ. პირველადი პროცესების მეშვეობით. ფროიდის მიხედვით პირველადი პროცესები მოზრდილებთან სუფთა სახით მხოლოდ ეგოს და სუპერეგოს რედუქციის შემთხვევაში ვლინდება, ანუ, როდესაც მათი მოქმედება დასუსტებულია (მაგალითად სიზმრებში). ID სიამოვნების პრინციპით მოქმედებს "IDD-ს არავითარი კავშირი არ აქვს დროსთან, დროის მიმდინარეობასთან. . მას წარმოდგენაც არ აქვს ღირებულებებზე, სიკეთეზე და ბოროტებაზე, ზნეობაზე"(ფროიდი)ID ჰგავს ბრმა ხელმწიფეს, რომელსაც განუსაზღვრელი ძალაუფლება აქვს, მაგრამ მის მრჩევლებს, ძირითადად ეგოს ანუ მე-ს მხოლოდ იმის მითითება შეუძლიათ, თუ სად იქნას ეს ძალაუფლება გამოყენებული იდის შინაარსი თითქმის მთლიანად არაცნობიერია. იგი მოიცავს პრიმიტიულ აზრებს, რომლებიც არასდროს არ ცნობიერდება და აზრებს, რომლებსაც ცნობიერება უკუაგდებს იმ მოტივით, რომ ისინი მისთვის მიუღებელია. ფროიდის მიხედვით ამ უარყოფილ თუ განდევნილ განცდებს მაინც აქვთ დიდი ძალა იმოქმედონ ადამიანის ქცევაზე ცნობიერების ყოველგვარი კონტროლის და ჩარევის გარეშე. EGO - "მე" პიროვნების ფსიქიკური სტრუქტურის მეორე კომპონენტია, რომელსაც კავშირი აქვს გარე სამყაროსთან – რეალობასთან. EGO გამოეყოფა ID-ს, ვითარდება მისგან და შეიძლება ითქვას, სესხულობს ენერგიას იდისგან. Iდიდან მისი განვითარება უკავშირდება ბავშვის განვითარების იმ პერიოდს, როდესაც ბავშვი იწყებს თავისი თავის გარემოდან გამოყოფას, ხდება თვითცნობიერების განვითარება, ინდივიდუალობის გაცნობიერება და სწავლობს იდის მოთხოვნილებების დაკმაყოფილებას. EGO-ს ამოცანაა პიროვნების ცხოველმყოფელობის და ჯანმრთელი ფსიქიკის და მისი უსაფრთხოების უზრუნველყოფა. ის აკონტროლებს ნებისმიერ მოქმედებებს, მართავს უსაფრთხოებიზე პასუხისმგებელ მოქმედებებს. Eგოს გაცნობიერებული აქვს გარე სამყაროს მოვლენები, მიმართებაში მოჰყავს ისინი წარსულთან, შემდეგ გარკვეული მოქმედებებით ან თავს არიდებს ამა თუ იმ მოვლენას ან ეგუება ან კიდევ ცვლის გარემოს, რათა უფრო კომფორტული და უსაფრთხო გახადოს. ეგო არა მხოლოდ გარე სამყაროსთან ურთიერთობას აკონტროლებს, არამედ შინაგანთანაც. ეგო ცდილობს შეინარჩუნოს კონტროლი "ინსტინქტურ მოთხოვბილებებზე და თვითონ წყვეტს ახლავე უნდა დაკმაყოფილდეს ეს მოთხოვნილებები თუ უნდა გადაიდოს ეს სიამოვნება უფრო ხელსაყრელი დროისთვის თუ მთლიანად უნდა დაითრგუნოს. მისი მოქმედება გარეგანი და შინაგანი გამღიზიანებლებით შექმნილი დაძაბულობის დონეთა რეგულაციაში მდგომარეობს. დაძაბულობის ზრდა განიცდება როგორც დისკომფორტის მდგომარეობა, შემცირება კი – სიამოვნების მდგომარეობა. ფროიდის მიხედვით EGO გონების და საღი აზრის წარმომადგენელია, ხოლო ID კი - დაუოკებელი ვნების. ამრიგად EGO იმთავითვე ID-ის შექმნილია იმ მიზნით, რომ თავიდან აიცილოს სტრესი. მაგრამ იმისთვის რომ ეს განახორციელოს, EGO-მ უნდა ისე აკონტროლოს და მართოს ID -დან წამოსული ლტოლვები, რომ ინდივიდმა რეალობის გრძნობა არ დაკარგოს და რეალისტური გზა აირჩიოს. როდესაც ირაციონალური, ინსტინქტური ლტოლვები მძლავრდებიან, ისინი უნდა გამოვლინდენე და დაითრგუნონ ეგოს მიერ. თუ ლტოლვა ვერ ითრგუნება, ეგომ უნდა შეიმუშავოს მეთოდი ამ სურვილების დაკმაყოფილების რეალისტური შესაძლებლობებისა. ინტელექტის გამოყენება ეგოს ძალასა და უნარზეა დამოკიდებული. ეგო მეორად პროცესებს იყენებს. ეს არის ეგოდან წამოსული, ეგოთი მოტივირებული ან სუპერეგოთი ნაკარნახები აზრები, გრძნობები და ქცევები. თუ პირველადი პროცესები არაცნობიერი სისტემისთვისაა დამახასიათებელი, მეორადი პროცესები ცნობიერისთვის. ერთმანეთს სიამოვნების და რეალობის პრინციპი უპირისპირდება. SUPEREGO. ადამიანის საზოგადოებაში ეფექტური და ადექვატური მოქმედებისთვის საჭიროა, რომ მას ჰქონდეს ამ საზოგადოებისთვის მისაღები ღირებულებებისა და ეთიკური ნორმების სისტემა. ამას იგი სოციალიზაციის პროცესში იძენს, რაც ფროიდის თეორიაში სუპერეგოს ფორმირების სედეგად ხდება. სუპერეგო იდი-დან და ეგო-დან აღმოცენდება. სუპერეგო ჩნდება მას შემდეგ, რაც ეგი იდ-ს გამოეყოფა. სუპერეგო პიროვნების აზრებისა და ქცევების ცენზორის როლში გამოდის. ე სარის მორალური ნორმების, ქცევის სტანდარტებისა დად ა ისეთი წარმონაქმნების სათავსო, სადაც პიროვნებისთვის აკტძალვის ფორმების სემუშავება ხდება. სუპერეგო ქმნის, ავითარებს და განამტკიცებს პიროვნების მორალურ ნორმებს. "ბავშვის სუპერეგო მშობელთა სუპერეგოს ემყარება. მისი შინაარსი იგივეა – იგი ემსახურება ტრადიციებისა და ღირებულებების მყარი სისტემის შენარჩუნებას, რომელიც თაობიდან თაობას გადაეცემა." ფროიდის აზრით, ადამიანის ორგანიზმი არ იბადება სუპერეგოთი. ბავშვები იძენენ მას მშობლებთან, მასწავლებლებთან და სხვა "მაფორმირებელ" ფიგურებთან ურთიერთობის სედეგად. წარმოადგენს რა პიროვნების მორალურ-ეთიკურ ძალას, სუპერეგო ბავშვის მშობლებზე ხანგრძლივი დამოკიდებულებულების შედეგია. ფორმალურად ის მაშინ ჩნდება, როდესაც ბავშვი "სწორისა" და არასწორის" გარჩევას იწყებს. იგებს რა არის კარგი და ცუდი; ზნეობრივი და არაზნეობრივი. სუპერეგო მშობლებისა და საზოგადოების ღირებულებების შინაგანი რეპრეზენტატორია.ფროიდი გამოჰყოფს სუპერეგოს ორ ქვესისტემას – სინდისს და იდეალების ფორმირებას- ეგო-იდეალს. ეგო-იდეალი არის თვითობის (Self) იდეალური ხატი. ე სარის ნორმა ან სტანდარტი, რომელსაც ეგო იყენებს საკუთარი ქცევის შესაფასებლად და რომელსაც უნდა ესწრაფოდეს. ფროიდის მიხედვით, ყველა ჩვენგანს გააჩნია პიროვნების ტიპის შინიგანი ხატი, რომელიც ჩვენს ბავშვობაში, ჩვენი განვითარების პროცესში ჩვენში ჩანერგილ სტანდარტს უნდა ეყრდნობოდეს. ფროიდის აზრით, ეგო- იდეალი ოიდიპოსის ფაზის წარმატებით გადალახვის შემდეგ ყალიბდება. ამ ფაზის წარმატებით გადალახვის შემდეგ მოზარდი (ბიჭი) ეგო-იდეალს ან იმ პიროვნების მენტალურ ხატს ჩამოიყალიბებს, რომელიც, მისი აზრით, თავისი მამის სტანდარტს ეფუძნება. გოგონების ეგოს შესახებ ფროიდი ნაკლებ კატეგორიულია და თვლის, რომ გოგონებს უფრო სუსტი სუპერ-ეგო და სუსტი ეგო-იდეალი უყალიბდებათ.სინდისის სახით სუპერეგო ასრულებს ცნობიერების, ისევე როგორც არაცნობიერი პროცესების შეზღუდვების, აკრძალვებისა და აგრეთვე დადნაშაულების ფუნქციას. ქცევის სედეგის (სარგებლიანობის) მიუხედავად, სუპერეგო აკონტროლებს ეთანხმება თუ არა ინდივიდის მოქმედება საზოგადოების მორალურ ნორმებსა და ღირებულებებს. თუ პიროვნების ქცევა არ შეესაბამება სუპერეგოს მოთხოვნებს, ჩნდება დანაშაულის გრძნობა. სუპერეგოს უკავშირდება სირცხვილის გრძნობაც. სირცხვილი არის დამცირების, უპატივცემულობის, გაკიცხვის მტკივნეული განცდა, გამოწვეული დამიანისთვის შეუფერებელი საქციელით. ფროიდის მიხედვით, სუპერეგოს გარეშე ადამიანები ვერასოდეს იგრძნობდნენ სირცხვილს, რადგან ვერასოდეს მიხვდებოდნენ, რომ მორალური და სოციალური სტანდარტი დაარღვიეს.ფსიქიკური მოქმედების მიზანი იმაში მდგომარეობს, რომ შეინარჩუნოს დინამიური წონასწორობის ის დონე, რომელიც დაძაბულობის შემცირების ხარჯზე ზრდის სიამოვნებას. ID-დან წამოსული ენერგია პრიმიტიული, ინსტინქტური ბუნებისაა. EGO, რომელიც ID-დან ვითარდება, რეალისტურად აფასებს ID-დან წამოსულ იმპულსებს. გარდა ამისა, იგი შუამავლის როლს თამაშობს ID-ს, EGO-სა და გარე სამყაროს რეალობიდან წამოსულ მოთხოვნებს შორის. სუპერეგო, რომელიც ეგოდან ვითარდება, ზნეობრივი მუხრუჭის როლს ასრულებს ეგოს პრაქტიკული მოქმედების მიმართ. იგი ეგოს მთელ რიგ პირობას უყენებს, რომლებიც განსაზღვრავენ და ზღუდავენ მის მოქნილობას. შფოთვა (შიში) და დაცვის მექანიზმები როგორც უკვე აღვნიშნეთ, ფროიდის ფსიქოანალიზურ თეორიაში ნებისმიერი პროცესი შეიძლება აღწერილ იქნას ენერგიის დახარჯვის (გამოთავისუფლების) ან იმ ძალის ტერმინებში, რომელიც აკავებს ამ ენერგიის გამოსვლას და ხარჯვას, ანუ ეწინააღმდეგება ინსტინქტის დაკმაყოფილებას. ამ ენერგიის შეკავებაც ძალას მოითხოვს. ეს ურთიერთქმედება და ბრძოლა ინსტინქტის დაკმაყოფილებასა და მის შეკავებას შორის არის ამ თეორიის დინამიკური ასპექტი, რომლის ქვაკუთხედსაც შფოთვის (შიში, "ენზაიტი",Anxiety) ცნება წარმოადგენს. ხშირია შემთხვევები, როდესაც იდს, სუპერეგოს და გარემოს მოთხოვნებს შორის გართულებული ურთიერთმიმართებების გამო ეგოს უკვე აღარ შეუძლია სათანადო კომპრომისული გადაწყვეტილების მიღება. ამ დროს ფსიქიკურ ინსტანციებს შორის ჩნდება წონასწორობის დარღვევის სხვადასხვა ფორმები, რომლებიც შიშის შფოთვის, განცდას იწვევენ. შფოთვა ფსიქოანალიტური თეორიის თანახმად არის მტკივნეული ემოციური განცდა, რომელიც ამცნობს პიროვნებას საფრთხის შესახებ; სხვა სიტყვებით, შფოთვა მე-სთვის საფრთხის სიგნალია, რომელიც ამ საფრთხის ასაცილებელი ქცევისკენ უბიძგებს მას. თუ თავის ადრეულ შრომებში ფროიდი შფოთვის მიზეზს სექსუალური იმპულსების (ლიბიდოს) დაუკმაყოფილებლობაში ხედავდა, მოგვიანებით იგი შფოთვას განიხილავდა, როგორც მტკივნეულ ემოციას, რომელის იმ საფრთხის მიმნიშნებელია, რომელიც პიროვნების მე-ს ემუქრება. ამ შემთხვევაში შფოთვა მე-ს ფუნქციაა, რომელიც აფრთხილებს მე-ს, რომ საჭიროა მოქმედება ამ საფრთხის თავიდან ასაცილებლად. ფსიქოანალიტურ თეორიაში შფოთვის მიზეზი არის ის ტრავმული განცდები, რომელიც ადამიანმა ოდესღაც განიცადა და რომელმაც მას ვნება და ზიანი მიაყენა. შფოთვა არის იგივე ტრავმული განცდის განმეორება, ოღონდ შერბილებული , მსუბუქი ფორმით. მაგალითად, ბავშვი შეიძლება სერიოზულად დაისაჯოს გარკვეული სექსუალური ან აგრესიული მოქმედების გამო. მოგვიანებით, უკვე მოზრდილობაში მას შეიძლება გაუჩნდეს შიში იმის გამო, რომ მოუნდეს იგივე სექსუალური ან აგრესიული ქცევა. ამასთან, მას შეიძლება ახსოვდეს, მაგრამ შეიძლება არც ახსოვდეს ის სასჯელი, რომელიც ამას მოჰყვა. მას შფოთვა უჩნდება იმის გამო, რომ, ერთის მხრივ, მიისწრაფის შეასრულოს ეს ქცევა, მაგრამ მეორეს მხრივ, შედეგის ეშინია. ფსიქოანალიზის ტერმინებში შფოთვა აღმოცენდება იდის ინსტინქტების ზეწოლასა და სუპერ-ეგოდან მომდინარე დასჯის საფრთხეს შორის კონფლიქტიდან. ანუ შეიძლება ითქვას, რომ იდი ამბობს "მე ეს მინდა", სუპერეგო ამბობს "ეს საშინელებაა, არ შეიძლება", მე კი ამბობს – "მე მეშინია".კონფლიქტი ფროიდის თეორიის დინამიური ასპექტის ცენტრალური ცნებაა. კონფლიქტი საწინააღმდეგო ძალთა შორის ჩნდება. ამ კონფლიქტის მოგვარება მე-ს საქმეა. მე-მ უნდა დააკმაყოფილოს იდის, სუპერეგოს და რეალობის მოთხოვნები. ამიტომაც ის პერმანენტულად და მრავალმხრივ კონფლიქტურ სიტუაციაში იმყოფება და, ბუნებრივია, შფოთვას განიცდის. გამოყოფენ შფოთვის სამ სახეს: ობიექტური (რეალური ) შფოთვა უკავშირდება ობიექტურ ან წარმოსახვით საფრთხეს, რომელიც გარე სამყაროში არსებულმა ობიექტმა შეიძლება გამოიწვიოს. მაგალითად, გარეული ცხოველების შიში, სამხედრო ბრძოლის შიში, ინფექციური დაავადებების შიში და სხვ. მათი დაძლევა მოითხოვს ცნობიერ, რეალობის პრინციპზე დაფუძნებულ მოქმედებებს. ნევროტული შფოთვა. სიამოვნების პრინციპით მოქმედ სექსუალური და აგრესიული იმპულსების დათრგუნვა მე-ს მიერ შეიძლება გახდეს ნევროტული შფოთვის მიზეზი. იდიდან წამოსული ლტოლვების სიძლიერე აშინებს მე-ს. შიში ჩნდება იმ შედეგების გამო, რაც ლტოლვების დაკმაყოფილებას შეიძლება მოყვეს. ეს არის ნევროტული შიში. ლტოლვა არაცნობიერშია, მაგრამ აქტიური რჩება და გავლენას ახდენს განცდებსა და ქცევაზე.მორალური შფოთვა. თუ ეგო დაუშვებს იდის სურვილებს, საქმე გვექნება მორალურ შფოთვასთან, რომელსაც სინდისის ქენჯნა და დანაშაულის განცდა სდევს თან. განურჩევლად იმისა, თუ რომელი წყაროდან მომდინარეობს შიში, ირღვევა ფსიქიკური წონასწორობა, რომელიც მე-ს მიერ უნდა იქნას აღდგენილი. ამისთვისთვის საჭიროა შიშის გამომწვევი იმპულსებიგან თავის დაცვა. მე-ეგო უძლური არ არის იდიდან და სუპერეგოდან წამოსული კონფლიქტების მიმართ. მას დამცავი მექანიზმები გააჩნია. ამიტომაც, სიგნალზე ‘შიში" დაცვის მექანიზმი, იწყებს ამოქმედებას, რომელმაც უნდა შეამციროს ან მოხსნას მუქარა. ფროიდმა და მისმა მიმდევრებმა აღწერეს რამდენიმე, ძირითადად არაცნობიერად მოქმედი დაცვის მექანიზმები, რომლებიც შიშის რედუქციას ახდენენ. ფროიდის თეორიის შეფასება შეიძლება ითქვას, რომ არც ერთ ფსიქოლოგიურ თეორიას არ ღირსებია ისეთი ყურადღება და პოპულარობა, ერთის მხრივ, და, მეორეს მხრივ, არ დაუმსახურებია ისეთი მკაცრი კრიტიკა, როგორც ფროიდის თეორიას ხვდა წილად. ფროიდის შეხედულებები (თვით ფროიდიც) ყოველი მხრიდან და ნებისმიერი საბაბით ხდებოდა თავდასხმების, დაცინვის, შეურაცხყოფის და ცილისწამების ობიექტი. მეცნიერების ისტორიას მსგავსი რამ კიდევ ერთი პიროვნების, ჩარლზ დარვინის შემთხვევაში ახსოვს, როდესაც მან თავისი ევოლუციური თეორიით შოკში ჩააგდო ინგლისის ვიქტორიანული საზოგადოება. ფროიდის ძირითად "დანაშაული" მდგომარეობდა იმაში, რომ იგი ბავშვებში სექსუალური და დამანგრეველი ლტოლვების არსებობას აღიარებდა, ადამიანს ინცესტურ და გარყვნილ სურვილებს მიაწერდა და მის ქცევას სექსუალური მოტივაციით ხსნიდა. ადამიანისადმი ფროიდის მიდგომით აღშფოთებული "წესიერი" ხალხი მას თავაშვებულ და გარყვნილ ადამიანს უწოდებდა. დღეს ფროიდი, სავსებით სამართლიანად გენიოსად არის აღირებული. მას ფასდაუდებელი დამსახურება აქვს მთელი ფსიქოლოგიური მეცნიერების წინაშე. ჩვენ შესავალშიც აღვნიშნეთ, რომ ფროიდმა სუბიექტი, პიროვნება შემოიყვანა ფსიქოლოგიაში, ფროიდამდე ფსიქოლოგია უსუბიექტო ფსიქოლოგია იყო. მან არაცნობიერი ფსიქიკურის არსებობა დაუშვა და არაცნობიერი მოტივაციის ფაქტები "დაგვიდო". მისი თეორია მოწოდებულია პიროვნება მთელი თავისი სირთულით და გამოვლენის (ქცევის) უზარმაზარი დიაპაზონით მოიცვას და ახსნას. ფროიდის თეორიის დამსახურებაა სრულიად ახალი, მანამდე უცნობი ფენომენების აღმოჩენა, იქნება ეს ენზაიტი, დაცვის მექანიზმები, პიროვნების ინსტანციები თუ მრავალი სხვა. მაგრამ, როგორც ნებისმიერ თეორიას, ფროიდის თეორიასაც აქვს ნაკლოვანებები, რომლებსაც მრავალრიცხოვანი კრიტიკოსები აღნიშნავენ. გამოვყოფთ რამდენიმეს. აქვე, უნდა აღინიშნოს, რომ ეს შენიშვნები ეხება ფსიქოანალიზს, როგორც პიროვნების თეორიას და არა ფსიქონალიზს, როგორც მეთოდს. 1. ფროიდი თავისი ჰიპოთეზების დამტკიცებისას (ვერიფიკაციისას) არ ეყრდნობოდა საკმარის ემპირიულ პროცედურებს. იგი თავის დაკვირვებებს არაკონტროლირებულ პირობებში ატარებდა. თვითონ ფროიდიც აღნიშნავდა, რომ მისი და მისი პაციენტის საუბრები ჩაწერილი იყო არა სეანსის დროს, არამედ რამდენიმე საათის შემდეგ. კრიტიკისების აზრით, არ არის გამორიცხული, რომ ეს ჩანაწერები არ იყო ზუსტი და რომ დამახინჯებებს ჰქონიდა ადგილი. Fფროიდის სიტყვები, რომ მნიშვნელოვანი გვამახსოვრდება, ხოლო ტრივიალური გვავიწყდება, არასოდეს ყოფილა დასაბუთებული და ნაკლებ სავარაუდოა. 2. ფროიდს საყვედურობენ იმასაც, რომ ის ენდობოდა პაციენტს და არ გადაამოწმებდა ხოლმე პაციენტის მიერ მოწოდებული ცნობებს მის ნათესავებთან, მშობლებთან ან მეგობრებთან. ფროიდის აზრით კი, ადამიანის ქცევის ასახსნელად აუცილებელია არაცნობიერის ღრმა გაგება, რაც მხოლოდ თავისუფალი ასოციაციების და სიზმრების ანალიზით მიიღწევა. 3. კრიტიკოსების აზრით, ფროიდის დასკვნები რომლებიც არასრულ და შეიძლება, არაზუსტ ჩანაწერებს ეყრდნობოდა, გამომდინარეობდა მსჯელობებიდან, რომლებიც იშვიათად თუ იყო ფართო და გაშლილი. ფაქტობრივად, ეს იყო მისი აზროვნების შედეგი და არა მონაცემთა ანალიზი. მკითხველი, უბრალოდ, უნდა ენდოს და დაიჯეროს ფროიდის დედუქციური და ინდუქციური ოპერაციების ვალიდობა. ამიტომაცაა, ამბობენ ისინი, რომ ფროიდის არც ერთი გამოკვლევის ზუსტი გამეორება არ შეიძლება. Aანუ არ გვაქვს იმის ელემენტარული რწმენა, რომ იგივეს ვაკეთებთ, რასაც - ფროიდი. ამით აიხსნება, ალბთ, ის ფაქტი, რომ სხვა მკვლევრები სხვადასხვა დასკვნებამდე მივიდნენ და რომ, ერთი და იგივე ფენომენის რამდენიმე ინტერპრეტაცია არსებობს. ჰანს აიზენკი, ფსიქოანალიზის მუდმივი და თავგამოდებული კრიტიკოსი წერს: "ჩვენ ისეთივე წარმატებით შეგვიძლია თერაპიულ ტახტზე ყოფნისას შევამოწმოთ ფროიდის ჰიპოთეზები, როგორც ვაშლის ხის ქვეშ წამოწოლილები შევძლებთ ნიუტონის და აინშტაინის ჰიპოთეზებს შორის წინააღმდეგობის გადაჭრას. " 4. ფროიდი ერიდებოდა მონაცემთა კვანტიფიკაციას (რაოდენობრივ დამუშავებას), რის გამოც შეუძლებელია მისი დაკვირვებების სტატისტიკური სანდოობისა და მნიშვნელობის დადგენა. მაგალითად, რამდენ შემთხვევაში იქნა დადგენილი კავშირი პარანოიასა და ჰომოსექსუალობას შორის; ან ისტერიასა და მოზრდილთან ორალურ სტადიაზე ფიქსაციას შორის; რა განზომილებებისა და კრიტერიუმების საფუძველზე მიეკუთვნება შემთხვევა ამა თუ იმ კლინიკურ კატეგორიას? ადარებდა ან ამოწმებდა თუ არა თავის ინტერპრეტაციებს სხვა, გამოცდილი ანალიტიკოსის ინტერპრეტაციებს, რათა დაედგინა თავისი დასკვნების სანდოობა? 5. ფროიდის ზოგიერთ კრიტიკოსს იმაშიც შეაქვს ეჭვი, თუ რამდენად აკმაყოფილებს ფროიდის თეორია მეცნიერული თეორიის მოთხოვნებს: იყო თუ არა პაციენტის თავისუფალი ასოციაციები ნამდვილად თავისუფალი, თუ ის ამბობდა იმას, რაც ფროიდს უნდოდა გაეგონა. ფროიდის უნივერსალობის პრეტენზიის მქონე პიროვნების თეორია არატიპიურ პაციენტთა ძალიან მცირე ჯგუფის მონაცემთა საფუძველზე ხომ არ შექმნა? ეს კითხვები თეორიის ვალიდობის მიმართ დაისმის. 6. ფროიდს აკრიტიკებდნენ მისი ენერგეტიკული მოდელის გამოც. როგორც ადრეც აღვნიშნეთ, ენერგეტიკული სისტემის იდეა ფროიდთან იყო გამოძახილი იმდროინდელ ბუნებისმეტყველებაში გაბატონებული შეხედულებებისა. ახლა ეს მოდელი უკვე მოძველებულია და გამოკვლევები მის არაადექვატურობაზე მიითითებენ. ადამიანი ყოველთვის არ მიისწრაფის დაძაბულობის შემცირებისკენ. ზოგჯერ სტიმულაცია და დაძაბვა ძალიანაც სასურველია ხოლმე. ამავე დროს, პიროვნების ფსიქოლოგიაში შემორჩენილია ინტერესი ფიზიოლოგიურ ლტოლვებზე დაფუძნებულ მოტივაციის მთლიანობითი მოდელის მიმართ. მაგრამ როგორც პერვინი აღნიშნავს, ენერგეტიკული მოდელი უფრო მეტაფორაა პიროვნების ფუნქციონირებისთვის და არა ამხსნელი პრინციპი. 7. თეორია "ცუდია" იმის გამო, რომ ბევრ მის პოსტულატს არ აქვს ემპირიული გამოსავალი. მაგალითად, რა ემპირიული გამოსავალი შეიძლება ჰქონდეს სიკვდილისკენ სწრაფვას? ეს უბრალოდ "მეტაფიზიკურ უკუნეთში ჩაძირვის სურვილია", რომელსაც არაფერი საერთო აქვს მეცნიერებასთან. Xოლო თუ სუიციდის ან უბედური შემთხვევებს დავასახელებთ ემპირიულ ფენომენებად, ეს "პოსტფაქტუმ" ახსნა იქნება და ასეთ ახსნას არავითარი ღირებულება არ აქვს. ეს იგივეა, დოღის დამთავრების შემდეგ დავდოთ ფსონი ცხენზეო, ამბობენ კრიტიკოსები.. ფსიქოანალიზი არ იძლევა მოცემულ სიტუაციაში ქცევის წინასწარმეტყველების შესაძლებლობას 8. გაუგებარია, როგორ შეიძლება რაოდენობრივი განსხვავებიების განსაზღვრა: რამდენად ინტენსიური უნდა იყოს განცდა, რომ ტრავმატული აღმოჩნდეს. ან რამდენად სუსტი უნდა იყოს ეგო, რომ იგი ინსტინქტურმა იმპულსებმა გადაფაროს 9. კრიტიკოსებს ხშირად აღიზიანებთ ის არგუმენტები, რითაც ფსიქოანალიტიკოსები იცავენ თავის თეორიას. ისინი თვითონ კრიტიკოსებს ადანაშაულებენ იმაში, რომ მათი (კრიტიკოსების) დაცვის მექანიზმები არ აძლევთ უფლებას აღიარონ და მიიღონ ისეთი ფაქტორების მოქმედება, როგორიცაა, მაგალითად, ბავშვის სექსუალობა. ფროიდისთვის ბევრი ზემოთმოყვანილი შენიშვნა ცნობილი იყო. ის აცნობიერებდა იმას, რომ სამეცნიერო მუშაობის დაწყებით ეტაპებზე, როდესაც ხდება ფენომენების აღწერა, მთელი რიგი უზუსტობების დაშვება გარდაუვალია. გარდა ამისა, იცოდა იმ სირთულეების შესახებ, რაც ფსიქოანალიზური იდეების ქცევის წინასწარმეტყველებისთვის გამოყენებას მოყვებოდა. იგი აღნიშნავდა, რომ ანალიტიკოსი უსაფრთხოდ გრძნობსდ თავს, როდესაც ქცევას შედეგიდან უკან, მისი გამომწვევი მიზეზებისკენ მიყვება და აანალიზებს. მაგრამ თუ საპირისპირო მიმართულებით მოძრაობს, მოვლენათა თანმიმდევრობა ისეთი აშკარა აღარ არის. ამიტომაცაა, რომ ფსიქოანალიტიკოსს უკეთ გამოსდის ახსნა, ვიდრე წინასწარმეტყველება. ბუნებრივად ისმის კითხვა: მიუხედავად ბევრი და მნიშვნელოვანი კრიტიკული შენიშვნისა, ფსიქოანალიზი რატომ არ მიეცა დავიწყებას და რითი უნდა აიხსნას მისი ასეთი მაღალი სტატუსი თანამედროვე სამყაროში? პირველ რიგში, ალბათ, იმიტომ, რომ პიროვნების ემპირიული თეორიები საკკმაოდ სუსტია და მეცნიერული თვალსაზრისით საკმარისად გამართულნი არ არიან. ფსიქოლოგიას ჯერ კიდევ გრძელი გზა აქვს გასავლელი იმისთვის, რომ ზუსტ მეცნიერებად იწოდებოდეს. ამდენად, ფსიქოლოგს შეუძლია აირჩიოს თეორია სულ სხვა მიზნიდან და თვალსაზრისიდან გამომდინარე, ვიდრე, თეორია, რომელიც ფორმალური ადექვატურობისა და ფაქტობრივი მონაცემების მოთხოვნებს აკმაყოფილებს. ფსიქოანალიზი კი იზიდავს მას აზროვნების სიახლითა და გაბედულებით, ადამიანის შესახებ შეხედულებათა სიღრმით და სიფართოვით. შეიძლება ფროიდი მეცნიერების მკაცრ და ზუსტ მოთხოვნებს არ აკმაყოფილებდა, მაგრამ იგი იყო დიდი მოთმინებით აღჭურვილი, ნატიფი, ჩაღრმავებული დამკვერვებელი და შეუპოვარი, დისციპლინირებული, გაბედული და ორიგინალური მოაზროვნე. მისი თეორიის ყველა ღირსებაზე მაღლა დგას ერთი რამ – მას სურს გაუგოს ჩვეულებრივ, სიცოცხლით სავსე ადამიანებს, რომლებიც ნაწილობრივ რეალურ სამყაროში, ნაწილობრივ წარმოსახულში არსებობენ. ისინი შინაგანი კონფლიქტებითა და წინააღმდეგობებით არიან მოცულნი, მაგრამ გონიერი აზრები და მოქმედებებიც ხელეწიფებათ. მათ დაუოკებელი სწრაფვები და ამოუცნობი ძალები ამოძრავებთ, ხან ნათლად, ხან ბუნდოვნად აზროვნებენ; ხან ფრუსტრირებულები, ხან კი კმაყოფილები არიან, ხან იმედით აღსავსენი, ხან იმდგაცრუებულნი, ხან ეგოისტურები, ხან ალტრუისტები. ერთი სიტყვით, ფროიდს "თვალებში უნდა ჩახედოს ამ ადამიანებს". ამას კი ბევრისთვის უდიდესი მნიშვნელობა აქვს. ისიც უნდა ითქვას, რომ თანამედროვე ფსიქოლოგებმა მოახერხეს ზოგიერთი ფროიდისეული დებულების ექსპერიმენტული შემოწმება და დადასტურება. მაგალითად, ვაინბერგერის ექსპერიმენტი განდევნაზე - დაცვის მექანიზმზე. …
- დაამატა Kakha to ფსიქოლოგია at 10:21pm on მარტი 27, 2014
- თემა: საიმონ სებაგ მონტეფიორე - იერუსალიმი
- ომები: იერუსალიმის სიკვდილი მეორე ნაწილი. წარმართობა 9. ელია კაპიტოლინა მესამე ნაწილი. ქრისტიანობა 10. ბიზანტიის აპოგეა 11. ბიზანტიელთა დაისი: სპარსული შემოსევები მეოთხე ნაწილი. ისლამი 12. არაბი დამპყრობლები 13. ომაიანები: ტაძრის აღდგენა 14. აბასიანები: შორეული ბატონები 25. ფატიმიანები: შემწყნარებლობა და სიგიჟე მეხუთე ნაწილი. ჯვაროსნული ლაშქრობები 16. ხოცვა-ჟლეტა 17. ზღვისგაღმითა სამეფოების აღმავლობა 18. ზღვისგაღმითა სამეფოების ოქროს ხანა 19. ფათი 20. კეთროვანი მეფე 21. სალადინი 22. მესამე ჯვაროსნული ლაშქრობა: სალადინი და რიჩარდი 23. სალადინის დინასტია მეექვსე ნაწილი. მამლუქები 24. სულთნის მონა 25. მამლუქთა დაღმასვლა მეშვიდე ნაწილი. ოსმალები 26. ბრწყინვალება სულეიმანისა 27. მისტიკოსები და მესიები 28. დიდგვაროვანთა ოჯახები მერვე ნაწილი. იმპერია 29. ნაპოლეონი წმინდა მიწაზე 30. ახალი რომანტიკოსები: შატობრიანი და დიზრაელი 31. ალბანური დაპყრობები 32. ევანგელისტები 33. ახალი ქალაქი 34. ახალი რელიგია 35. არაბული ქალაქი, იმპერიული ქალაქი 36. რუსები მეცხრე ნაწილი. სიონიზმი 37. კაიზერი 38. იერუსალიმელი მებარბითეები 39. მსოფლიო ომი 40. არაბთა აჯანყება, ბალფურის დეკლარაცია 41. საშობაო საჩუქარი 42. გამარჯვებები და ალაფები 43. ბრიტანული მანდატი 44. არაბების აჯანყება 45. ბინძური ომი 46. ებრაელთა დამოუკიდებლობა, არაბთა მარცხი 47. გაყოფილი ქალაქი 48. ექვსი დღე ეპილოგი დილა იერუსალიმში: მას აქეთ დღემდე ხვალინდელი დღე დღევანდელი დილა მაკაბელები: მეფეები და მღვდელმთავრები ჰეროდეები წინასწარმეტყველი მუჰამადი და მუსლიმი ხალიფები და დინასტიები იერუსალიმის ჯვაროსანი მეფეები (1099-1291) ჰაშიმიანთა (შარიფების) დინასტია (1916 -) ბიბლიოგრაფია: საიმონ სებაგ მონტეფიორე - იერუსალიმი. თბილისი.2012წ. ----------------------------- „იერუსალიმის ხედი მსოფლიოს ისტორიაა; ის უფრო მეტია - ის ცისა და მიწის ისტორიაა“. ბენჯამინდიზრაელი, „ტანკრედი“ „ეს ქალაქი დაანგრიეს, აღადგინეს, ისევ დაანგრიეს და ისევ აღადგინეს. იერუსალიმი ბებერი ნიმფომანია, რომელიც საყვარლებს ერთიმეორის მიყოლებით ალერსში ხდის სულს და მთქნარებით გადააგორებს მათ განზე; ის შავი ქვრივია, რომელიც პარტნიორებს შეუბრალებლად ნთქავს, სანამ ისინი მის დაუფლებას ცდილობენ“. ამოსოზი, „ამბავისიყვარულისადაწყვდიადისა“ „ისრაელის მიწა სამყაროს ცენტრია; იერუსალიმი ისრაელის ცენტრია; წმინდა ტაძარი იერუსალიმის ცენტრია; წმინდა ტაძრის ცენტრია წმიდათა წმიდა; წმიდათა წმიდას ცენტრია აღთქმის კიდობანი; ხოლო ქვაკუთხედი, რომელზეც სამყაროა დაფუძნებული, აღთქმის კიდობნის წინაა“. მიდრაშტანჰუმა, „კედოშიმი10“ „დედამიწის საკურთხეველია სირია; სირიის საკურთხეველია პალესტინა; პალესტინის საკურთხეველია იერუსალიმი; იერუსალიმის საკურთხეველია ტაძრის მთა; ტაძრის მთის საკურთხეველია სამლოცველო; სამლოცველოს საკურთხეველია კლდის გუმბათი. თაურიბნიაზიდი, „ფადაილი“ „იერუსალიმი ყველაზე სახელოვანი ქალაქია. მაგრამ მას მაინც აქვს ნაკლი. როგორც ამბობენ, „იერუსალიმი ოქროს თასია, რომელიც მორიელებითაა სავსე“. მუყადასი, „აღწერასირიისაპალესტინასთანერთად“ 1. დავითის სამყარო პირველი მეფე: ქანაანელები როცა დავითმა სიონის ციტადელი დაიპყრო, იერუსალიმი უკვე ძველი იყო, მაგრამ მას ქალაქს ძნელად თუ უწოდებდით, მხოლოდ ციხესიმაგრე იყო იმ მიწისა, რომელმაც შემდეგში მრავალი სახელი გამოიცვალა: ქანაანი, იუდა, იუდეა, ისრაელი, პალესტინა, ქრისტიანების წმინდა მიწა, ებრაელების აღთქმული ქვეყანა. ეს ტერიტორია, რომლის ფართობი სულ 40 000 კვადრატული კილომეტრია, ხმელთაშუაზღვისპირეთისა და მდინარე იორდანეს სამხრეთ-აღმოსავლეთ კუთხეში მდებარეობს. მისი წყლიანი სანაპირო დაბლობები დამპყრობლებისა და ვაჭრებისთვის ეგვიპტისა და აღმოსავლეთის იმპერიებს შორის სამგზავროდ საუკეთესო გზა იყო. თუმცა, ზღვისგან იზოლირებული და უახლოესი სანაპირო ზოლიდან 50 კილომეტრით დაშორებული იერუსალიმი, რომელზეც არც ერთი სავაჭრო გზა არ გადიოდა, მთაგორიანი იუდეის სალი კლდეებისა და ქვიანი ხეობების ოქროსფერ უდაბნოში ზამთრის სუსხსა და ზოგჯერ თოვლშიც, ხანაც ზაფხულის მცხუნვარე, გვალვიან დღეებში, ამაყად იდგა. ეს საშინელი კლდეები ქალაქს იცავდა. ქვემოთ, ხეობაში, მდინარე მიედინებოდა და მოსახლეობას წყლით ამარაგებდა. დავითის ქალაქის რომანტიკული სახე ბევრად უფრო ცხადი და ხასხასაა, ვიდრე ისტორიული სინამდვილე. იერუსალიმის პრეისტორიულ ბურუსში თიხის ნამტვრევები, პირქუშ კლდეში ნაკვეთი საფლავები, კედლების ნარჩენები, ძველი მეფეების სასახლეებზე ამოტვიფრული წარწერები და წმინდა წერილი მხოლოდ ოდნავ ჰფენს ნათელს ერთმანეთისგან ასეულობით წლით დაშორებულ ადამიანთა თაობების ცხოვრებას. ისტორიული წყაროები მხოლოდ რომელიღაც ცივილიზაციის ერთ კონკრეტულ მომენტს გაანათებს ხოლმე და დანარჩენს სრულ სიბნელეში ტოვებს; ცივილიზაციის დაღუპვიდან ახალი ცივილიზაციის გაჩენამდე საუკუნეები ისე გაივლის, რომ ვერაფერს ვიგებთ. მხოლოდ მდინარეები, მთები და ხეობები რჩება იგივე, თუმცა ისინიც იცვლიან მიმართულებას, იშლებიან და ივსებიან ათასწლოვანი ავდრის, ნგრევისა და ადამიანთა ძალადობის გამო. ერთი რამ მაინც ზუსტადაა ცნობილი: მეფე დავითის დროს მისმა სიწმინდემ, უსაფრთხო ადგილმდებარეობამ და ბუნებრივმა პირობებმა იერუსალიმი უძველეს, თითქმის აუღებელ ციხესიმაგრედ აქცია. იქ ხალხი ჯერ კიდევ ძვ. წ. 5000 წლიდან ცხოვრობდა. ადრეულ ბრინჯაოს ხანაში, ძვ. წ. დაახლოებით 3200 წელს, ყველა ქალაქის სამშობლოში, ურუქში, უკვე 40 000 ადამიანი სახლობდა, ხოლო მეზობლად მდებარე იერიქონი (ებრ. იერიხო) სიმაგრეებიანი ქალაქი იყო. იქაურები თავიანთ მკვდრებს იერუსალიმის ბორცვებში გამოკვეთილ აკლდამებში მარხავდნენ. თანდათან იქვე დასახლება დაიწყეს და პირველი კედლებშემოვლებული სოფელი ოთხკუთხა სახლებით ზედ წყაროს თავზე გაშენდა. მალე ეს სოფელი მრავალი წლით დაცარიელდა. იერუსალიმი არსებობის პირველ წლებს ითვლიდა, როცა ეგვიპტის ძველი სამეფოს ფარაონების ხანაში პირამიდების მშენებლობამ ზენიტს მიაღწია და დიდი სფინქსის შენებაც დასრულდა. ძვ. წ. 1900-იან წლებში, როცა კრეტაზე მინოსური ცივილიზაცია აღმოცენდა, ბაბილონში მეფე ხამურაბი კანონების წიგნს ადგენდა, ხოლო ბრიტები სტოუნჰენჯში რელიგიურ რიტუალებს ატარებდნენ, ერთ თიხის ჭურჭელზე ამოტვიფრეს წარწერა (ამ ჭურჭლის ნამტვრევები ეგვიპტის ქალაქ ლუქსორში იპოვეს), რომელშიც ნახსენებია ურსალიმი - ბინდის ვარსკვლავის ღვთაების - სალიმის ანუ შალიმის - სახელობის ქალაქი. ურსალიმი სავარაუდოდ ამას ნიშნავს: „სალიმი დაარსდა დავუბრუნდეთ იერუსალიმს. დასახლება მდინარე გიხონის ერთ-ერთ სათავესთან შეიქმნა და გაფართოვდა: ქანაანელებმა კლდეში არხი გაკვეთეს და თავიანთი სიმაგრის შიგნით წყალს აუზში აგროვებდნენ. მდინარის სათავემდე გამაგრებული მიწისქვეშა დერეფნებითაც მიისვლებოდა. ბოლო არქეოლოგიური გათხრებით დასტურდება, რომ ადგილობრივები წყაროს კოშკითა და 3 ტონიანი ლოდებით აგებული 7 მეტრის სისქის კედლით იცავდნენ. სავარაუდოდ, კოშკი მდინარის კოსმიური ღვთაების სადიდებელ ტაძარსაც წარმოადგენდა. ქანაანის სხვა ნაწილებში მეფე-ქურუმები ციხე-ტაძრებს ბევრგან აშენებდნენ. ბორცვის ფერდობზე იერუსალიმის უძველესი კედლის ნარჩენებიც იპოვეს. როგორც ჩანს, ქანაანელებზე ნიჭიერი მშენებლები იერუსალიმში მომდევნო 2000 წლის განმავლობაში, ჰეროდე დიდამდე აღარ ჰყოლიათ. ძვ. წ. 1458 წელს ეგვიპტელებმა პალესტინა დაიპყრეს და იერუსალიმიც მათი ქვეშევრდომი გახდა. ახლომდებარე იაფასა და ღაზაში ეგვიპტური გარნიზონი იდგა. ძვ. წ. 1350 წელს შეშინებულმა იერუსალიმის მეფემ თავის ბატონს, ეგვიპტის ახალი სამეფოს ფარაონ ახენატონს, თხოვნით მიმართა, დამხმარე რაზმი გამომიგზავნე, თუნდაც ორმოცდაათი მშვილდოსანი, რომ ჩემი პატარა სამეფო მეზობელი სახელმწიფოების მეფეების აგრესიისა და მოთარეშე ყაჩაღებისგან დავიცვაო. მეფე აბდი-ჰეპა თავის ციტადელს, იერუსალიმის მიწის სატახტო ქალაქს ბეით შულმანის უწოდებს, რაც „კეთილსამყოფელს“ ნიშნავს. შესაძლოა, სწორედ „შულმანისგანაა“ მიღებული „შალიმი“ ქალაქის სახელწოდებაში. აბდი-ჰეპა უმნიშვნელო მმართველი იყო. მის დროს სამხრეთში ეგვიპტელები დომინირებდნენ, ჩრდილოეთში (დღევანდელი თურქეთის ტერიტორიაზე) - ხეთები, ხოლო ჩრდილო-დასავლეთში - მიკენელი ბერძნები, რომლებსაც წინ ტროის ომი ელოდათ. მეფის სახელის პირველი ნაწილი დასავლეთ სემიტურია. სემიტები - ახლო აღმოსავლური ხალხი, ბიბლიური ნოეს ძის, სემის, შთამომავლებად ითვლებიან. შესაბამისად, აბდი-ჰეპა წარმოშობით ჩრდილო-აღმოსავლეთ ხმელთაშუაზღვისპირეთის ნებისმიერი რეგიონიდან შეიძლებოდა ყოფილიყო. ფარაონის არქივში ნაპოვნ ჩვენთვის ცნობილი პირველი იერუსალიმელის სათხოვარ სიტყვებში პანიკური შიში იკითხება: „შვიდგზის და კიდევ შვიდგზის ვეთაყვანები მეფეს. აი, რა ჩაიდინეს მილკილუმ და შუვარდატუმ ჩემს მიწაზე: ისინი გეზერელთა რაზმებს გამოუძღვნენ... მეფის კანონს წინ აღუდგნენ... მეფის მიწა ჰაბირუების [მოთარეშე ყაჩაღების] ხელში გადავიდა. ახლა იერუსალიმის სამფლობელო ქალაქი ქილტუს ხალხის ხელშია. დაე, მეფემ ყურად იღოს მისი მსახურის, აბდი-ჰეპას თხოვნა და მშვილდოსნები გამოგზავნოს“. უცნობია, რა ბედი ეწია ალყაშემორტყმულ აბდი-ჰეპას, მაგრამ ერთი საუკუნის შემდეგ იერუსალიმელებმა გიხონის წყაროს თავზე, ოფელის ბორცვზე გლუვკედლებიანი შენობები ააგეს. სალიმის ციტადელისა და ტაძრის ეს საძირკვლები დღემდე შემორჩენილია. ეს მტკიცე კედლები, კოშკები და ტერასები ქანაანელთა ციტადელის, სიონის, შემადგენელი ნაწილი იყო. მალე სიონი დავითმა დაიპყრო. ძვ. წ. XIII საუკუნეში იერუსალიმი იებუსელებსაც კი ჰქონიათ დაპყრობილი. მაგრამ ახლა ძველი ხმლეთაშუაზღვისპირეთი ეგეოსის ზღვით მოსული ე. წ. „ზღვის ხალხების“ ტალღას წაელეკა. განუწყვეტელი თავდასხმებისა და გადასახლებების შტორმში მრავალი იმპერია დაიშალა. ხეთები დაეცნენ, მიკენური ცივილიზაცია უცნაურ ვითარებაში განადგურდა, ეგვიპტე შეირყა - და ერი, რომელსაც ებრაელებს უწოდებენ, პირველად გამოჩნდა ისტორიის ასპარეზზე. აბრაამი იერუსალიმში: ისრაელიანები ახალმა ბნელმა ხანამ, რომელიც სამ საუკუნეს გრძელდებოდა, საშუალება მისცა ებრაელებს, ასევე „ისრაელიანებად“ ცნობილ უცნაურ ხალხს, რომლებიც ერთ ღმერთს სცემდნენ თაყვანს, ქანაანის ვიწრო მიწაზე დასახლებულიყვნენ და თავიანთი სამეფო დაეარსებინათ. ებრაელთა პროგრესი აღწერილია სამყაროს შექმნის, მათი წარმოშობისა და ღმერთთან ურთიერთობის ამსახველ ამბებში. ისინი თავიანთ ტრადიციებს ზეპირსიტყვიერად გადასცემდნენ თაობიდან თაობას, შემდეგ ებრაულ წმინდა ტექსტებად გადაწერეს, მოგვიანებით მოსეს ხუთ წიგნად, თორად შეკრიბეს. თორა ებრაული წმინდა წერილების, თანახის, პირველი განყოფილებაა. ბიბლია წიგნთა წიგნად იქცა, მაგრამ ის უბრალო დოკუმენტი კი არა, უცნობი ავტორების მიერ სხვადასხვა დროს სხვადასხვა მიზნით დაწერილი და რედაქტირებული, გადახლართული ტექსტების მისტიკური ბიბლიოთეკაა. ეს მრავალი ეპოქისა და ავტორის წიგნი უტყუარ ისტორიულ ფაქტებსაც შეიცავს, გადაუმოწმებელ მითებსაც, ტკბილხმოვან ლექსებსაც და ბუნდოვან, ზოგჯერ გაურკვეველ, ზოგჯერ შეცდომით გაგებულ იდუმალ პასაჟებსაც. მორწმუნისთვის ბიბლია ღვთიური შთაგონების ნაყოფია, ისტორიკოსისთვის - ურთიერთსაწინააღმდეგო, დაუჯერებელი და ხშირად განმეორებადი ფაქტებით სავსე წიგნი, მაგრამ ის მაინც ფასდაუდებელი წყაროა - ხშირ შემთხვევაში ერთადერთი წყაროც კი. გარდა ამისა, ბიბლია პირველი, სრულყოფილი ბიოგრაფიაა იერუსალიმისა. ებრაელთა მამამთავარი, როგორც ბიბლიის პირველი, „დაბადების წიგნიდან“ ირკვევა, იყო აბრამი, რომელიც ურიდან (დღევანდელი ერაყის ტერიტორია) ხებრონში, ქანაანურ ქალაქში გადასახლდა, რადგან ღმერთმა ქანაანის მიწა მას აღუთქვა და სახელიც გადაარქვა - აბრაამი, „მრავალი ერის მამა“ უწოდა. მოგზაურობისას აბრაამს სალიმის მეფე-ქურუმმა, მელქისედეკმა, უზენაესი ღვთის, ელ-ელიონის სახელით უმასპინძლა. ბიბლიაში ქალაქის ეს პირველი ხსენება იმას მიანიშნებს, რომ იერუსალიმი უკვე იყო ქანაანელთა მეფე-ქურუმების მიერ მართული ციხე-ტაძარი. მოგვიანებით ღმერთმა აბრაამს გამოსაცდელად ვაჟიშვილის, ისააკის მსხვერპლად შეწირვა სთხოვა მორიას ანუ იერუსალიმის ტაძრის მთაზე. აბრაამის ცბიერმა შვილიშვილმა, იაკობმა, მემკვიდრეობის მისაღებად ითაღლითა, მაგრამ მოგვიანებით ცოდვები ვიღაც უცნობთან შეჭიდებით გამოისყიდა. აღმოჩნდა, რომ ის უცნობი ღმერთი ყოფილა და ამიტომ იაკობს ახალი სახელი - ისრაელი, „ღმერთთან მოჭიდავე“ ეწოდა. ასე შესაფერისად იშვა ებრაელთა მოდგმა, რომლის კავშირი ღმერთთან იმთავითვე მგზნებარე და მტანჯველი იყო. ისრაელი იყო მამამთავარი თორმეტი ებრაული ტომისა, რომელიც ეგვიპტეში გადასახლდა. თუმცა, ამ ე. წ. პატრიარქების ისტორიებში იმდენი ურთიერთსაწინააღმდეგო ფაქტია, მათი ზუსტად დათარიღება შეუძლებელია. როგორც „გამოსვლათა წიგნშია“ აღწერილი, 430 წლის შემდეგ, ფარაონის მიერ დამონებული ისრაელიანები სასწაულებრივად გაიქცნენ ეგვიპტიდან ღვთის დახმარებითა და ებრაელი უფლისწულის, მოსეს წინამძღოლობით (ებრაელები დღესაც აღნიშნავენ ამ ამბავს პასექის დღესასწაულზე). სინას ნახევარკუნძულზე ხეტიალისას, ღმერთმა მოსეს ათი მცნება მისცა. თუ ისრაელის მოდგმა ამ მცნებების დაცვით იცხოვრებდა და ეთაყვანებოდა ღმერთს, მაშინ ღვთისგან ჯილდოდ ქანაანის მიწას მიიღებდა. როცა მოსე ამ ღმერთის ბუნებაზე დაფიქრდა და ჰკითხა მას, ვინ ხარო, მედიდური და მკაცრი პასუხი მიიღო: „მე ვარ, რომელიც ვარ“. ეს იყო უსახელო ღმერთი, რომელსაც ებრაულ ტექსტებში გამოსახავენ ტეტრაგრამით: הוהי (იჰვჰ) ანუ იაჰვე, რაც ქრისტიანებმა შეცდომით გადააკეთეს იეჰოვად. მრავალი სემიტი დასახლდა ეგვიპტეში. სავარაუდოდ, ფარაონი, რომელიც ებრაელებს ქალაქების მშენებლობებზე მონებად ამუშავებდა, რამსეს II დიდი იყო. მოსე ეგვიპტური სახელია, რაც იმაზე მიანიშნებს, რომ ის წარმოშობით ეგვიპტელი იყო. გასაკვირი არაა, რომ ახალი, მონოთეისტური რელიგიის პირველ ქარიზმატულ ლიდერად სწორედ მოსე ან მისნაირი ადამიანი მოგვევლინა - რელიგიები ხომ ასე იქმნება. რეპრესიებს გამოქცეული სემიტური მოდგმის ტრადიციები და ადათ-წესები საკმაოდ დამაჯერებელია, მაგრამ თარიღები ძალიან ბუნდოვანია. მოსემ აღთქმულ მიწას ნებოს მთიდან შეავლო თვალი, მაგრამ ისე მოკვდა, იქ ფეხის დადგმა არ ეღირსა. ისრაელიანები ქანაანის მიწაზე მისი შემცვლელი იესო ნავეს ძის მეთაურობით შევიდნენ. ბიბლიის მიხედვით, ქანაანის მიწის თანდათან ასათვისებლად და იქ დასასახლებლად ებრაელებს სისხლისმღვრელი ბრძოლების გადახდა დასჭირდათ. ქანაანის ძალით დაპყრობის არანაირი არქეოლოგიური სამხილი არ არსებობს, მაგრამ მწყემსებმა იუდეის მაღლობებში მრავალი უგალავნო სოფელი იპოვეს. ეტყობა, ამ ადგილებში ეგვიპტიდან გამოქცეული ისრაელიანები მცირე ჯგუფებად სახლდებოდნენ. მათ ერთი ღმერთის - იაჰვეს - თაყვანისცემა აერთიანებდათ, თან დაჰქონდათ მოძრავი ტაძარი, კარავი, რომელშიც აღთქმის კიდობნის სახელით ცნობილი ხის სკივრი ინახებოდა. შესაძლოა, ებრაელებმა საკუთარი იდენტობა მამამთავრებზე შეთხზული ლეგენდებით ჩამოაყალიბეს. ამ გადმოცემების უმეტესობა, დაწყებული ადამითა და ედემის ბაღით და დამთავრებული აბრაამით, მომავალში არამხოლოდ ებრაელებისთვის, არამედ ქრისტიანებისა და მუსლიმებისთვისაც წმინდა გახდა და სიწმინდემ ბინა იერუსალიმში დაიდო. ებრაელები პირველად უახლოვდებოდნენ ამ ქალაქს. 2. დავითის აღზევება ახალგაზრდა დავითი იესო ნავეს ძემ შტაბი მოიწყო შექემში, სადაც იაჰვეს სადიდებლად ტაძარიც ააგო. იმ დროს იერუსალიმი იებუსელების ხელში იყო და იქაურ მეფეს ადონიცედეკი ერქვა. მეფის სახელი აშკარად მის ქურუმობაზე მიუთითებს. ადონიცედეკმა იესო ნავეს ძეს წინააღმდეგობა გაუწია, მაგრამ დამარცხდა. თუმცა, „ვერ განდევნეს იუდას ძეებმა იერუსალიმში მცხოვრები იებუსელები. ისინი დღემდე იუდას ძეებთან ცხოვრობენ იერუსალიმში.“ ძვ. წ. დაახლოებით 1200 წელს მერნეპტაჰი, ძე რამზეს დიდისა, სავარაუდოდ, ის ფარაონი, რომელიც იძულებული გახდა, მოსეს მიმდევარი ებრაელები მონობიდან გაეთავისუფლებინა, „ზღვის ხალხთა“ გახშირებულმა თავდასხმებმა შეაწუხა და ახლო აღმოსავლეთის ძველ იმპერიებში წესრიგის დასამყარებლად ქანაანი დაარბია. უკან დაბრუნებულმა ფარაონმა თავისი გამარჯვება თებეს ტაძრის კედლებზე გამოასახვინა. ის აცხადებს, რომ „ზღვის ხალხი“ დაამარცხა, აშკელონი დაიბრუნა და გაჟლიტა ხალხი, რომელიც ისტორიულ ქრონიკებში დამოუკიდებლად პირველად აქ მოიხსენიება - „ისრაელი განადგურებულია, მისი მოდგმა მთლიანად ამოწყდა“. ისრაელი ჯერ კიდევ არ იყო სახელმწიფო; როგორც „მსაჯულთა წიგნი“ გვიამბობს, ის ტომების კონფედერაციას წარმოადგენდა და ტომთა მმართველი უხუცესები მალე ახალი საფრთხის წინაშე აღმოჩნდნენ. ებრაელებს ახალი მტრები გამოუჩნდნენ - წარმოშობით ეგეოსის ზღვის ხალხი - ფილისტიმელები. მათ ქანაანის სანაპირო ზოლი დაიპყრეს და იქ ხუთი მდიდარი ქალაქი დააარსეს, სადაც სამოსს ქსოვდნენ, წითელი და შავი თიხის ჭურჭელს ამზადებდნენ და თავიანთ ღმერთებს სცემდნენ თაყვანს. ისრაელიანები, პატარა სოფლებში მცხოვრები მთიელი მწყემსები, თანასწორ მეტოქეობას ვერ გაუწევდნენ განვითარებულ ფილისტიმელებს, რომლებიც თავიანთი ბერძნული სტილის საომარი საჭურვლით - ფირფიტებიანი ჯავშნით, საბარკულებით, ჩაფხუტებითა და ხელჩართული ბრძოლისთვის განკუთვნილი იარაღებით - თვით ეგვიპტურ მძიმე ეტლებიან კავალერიასაც კი უძლებდნენ. ისრაელიანებმა ფილისტიმელებთან და ქანაანელებთან საბრძოლველად ქარიზმატული სარდლები - მსაჯულები - აირჩიეს. თუ „მსაჯულების წიგნის“ ერთ-ერთ არაკანონიკურ მუხლს დავუჯერებთ, ისრაელიანებს ერთხელ იერუსალიმი აუღიათ და გადაუწვავთ კიდეც. თუ ეს მუხლი სინამდვილეს ასახავს, როგორც ჩანს, ისრაელიანებმა ციხესიმაგრის შენარჩუნება ვერ მოახერხეს. ძვ. წ. დაახლოებით 1050 წელს, ებენეზერთან ბრძოლაში, ფილისტიმელებმა ისრაელიანები გაანადგურეს, შილოში მათი ტაძარი დაანგრიეს, იაჰვეს წმინდა სიმბოლო, აღთქმის კიდობანი ხელთ იგდეს და იერუსალიმის გარშემო მდებარე მთიანი მხრისკენ დაიძრნენ. განადგურების შიშით შეპყრობილმა ისრაელიანებმა გადაწყვიტეს, „როგორც სხვა ერებსა ჰყავთ“, ჩვენც გვჭირდება ღვთისგან არჩეული მეფეო. ხალხმა მოხუც წინასწარმეტყველს, სამუელს, მიმართა. წინასწარმეტყველებს იმ დროს მომავლის განმჭვრეტელებს კი არა, აწმყოს მკვლევრებს უწოდებდნენ - ბერძნული სიტყვა პროპჰეტეია „ღმერთების ნება-სურვილის ახსნა-განმარტებას“ ნიშნავს. ისრაელიანებს სამხედრო მმართველი სჭირდებოდათ. სამუელმა ახალგაზრდა მეომარი, საული აარჩია და მირონი სცხო მას. იერუსალიმიდან ხუთი კილომეტრის მოშორებით ბორცვის თხემზე მდგარი გაბაონის (თელ ალ-ფულის) ციტადელიდან მმართველმა, „თავისი ხალხის, ისრაელის წინამძღოლმა“, მოაბელების, ედომელებისა და ფილისტიმელების დამარცხებით დაამტკიცა მისი მეფედ არჩევის მართებულება. მაგრამ საული ტახტს არ შეეფერებოდა, რადგან „ღვთის ბოროტი სული აწვალებდა მას“. ფსიქიკურად გაუწონასწორებელი მეფის შემხედვარე სამუელმა უჩუმრად მისი შემცვლელის ძიება დაიწყო. მან ბეთლემელი იესეს რვა ვაჟი სათანადო უნარით დაჯილდოვებულ კანდიდატებად მიიჩნია. უმცროსი დავითი, „წითური, ლამაზთვალებიანი და კარგი შესახედაობისა იყო“. და უთხრა უფალმა სამუელს: „ადექი და მირონი სცხე, რადგან ეს არის ის!“ დავითი კარგად უკრავდა ქნარზე, მამაცი იყო, ძლიერი მებრძოლი და კარგი სიტყვა-პასუხიანიც. ის ძველი აღთქმის ყველაზე გამოჩენილ, მაგრამ, იმავდროულად, მრავალსახოვან პერსონაჟად იქცა. იერუსალიმის სიწმინდის შემქმნელი ერთდროულად იყო პოეტი, დამპყრობელი, მკვლელი, მრუში, წმინდა მეფე და გამოუსწორებელი ავანტურისტი. სამუელმა დავითი სასახლეში წაიყვანა, სადაც მეფე საულმა ის თავის ერთ-ერთ საჭურველმტვირთველად დანიშნა. როცა მეფეს სიგიჟის შემოტევა ჰქონდა, დავითი ღვთისგან ბოძებულ ერთ-ერთ ნიჭს ავლენდა: ქნარს უკრავდა და „შვებას გრძნობდა საული“. დავითის მუსიკალური ნიჭი მისი ქარიზმის მნიშვნელოვანი ნაწილია. ზოგიერთი ფსალმუნი, რომლის ავტორობასაც დავითს მიაწერენ, შესაძლოა, მართლაც მისი შეთხზული იყოს. ფილისტიმელები ელაჰის ველზე დაბანაკდნენ. მათ წინააღმდეგ საული და მისი ლაშქარი გამოვიდა. ფილისტიმელებმა ბუმბერაზი მეომარი, გათელი გოლიათი გამოიყვანეს. ისრაელიან მეომართა თხელი აბჯრის გოლიათის მძიმე საჭურველთან შედარებაც არ შეიძლებოდა. სისხლისმღვრელი ბრძოლის მოლოდინში მყოფმა საულმა ალბათ შვებით ამოისუნთქა, როცა დავითმა გოლიათთან შებრძოლების სურვილი გამოთქვა. დავითმა „ხევში ხუთი მრგვალი ქვა აკრიფა“, შურდული მოიმარჯვა, გოლიათს „შურდულით ქვა სტყორცნა და შიგ შუბლში მოარტყა“ და დავითმა დაცემულ მეომარს თავი მოჰკვეთა. ისრაელიანებმა გაქცეულ ფილისტიმელებს ქალაქ ეკრონის კარიბჭეებამდე სდიეს. არ ვიცი, სიმართლეა თუ არა ეს ამბავი, მაგრამ ამ შერკინებით ყმაწვილმა დავითმა დიდი მეომრის სახელი მოიხვეჭა. საულმა დავითი დააწინაურა, მაგრამ ქალებმა ქუჩებში მღერა დაიწყეს: „საულმა ათასი მოკლა, დავითმა - ათი ათასიო“. საულის ძე, იონათანი დაუმეგობრდა დავითს, ხოლო მიქალს, საულის ასულს, შეუყვარდა იგი. საულმა მათ დაქორწინების ნება მისცა, შურდა დავითისა: ხელშუბით ორჯერ სცადა სიძის მოკვლა. მეფის ასულმა მიქალმა დავითი სასახლის ფანჯრიდან გააპარა და იხსნა იგი. დავითი ნობში მღვდელმსახურებმა შეიფარეს. მეფე დაედევნა მას და ყველა მღვდელი დახოცა, გარდა ერთისა, მაგრამ დავითი მაინც გადარჩა და ყაჩაღთა ექვსასკაციანი რაზმის მეთაურად იქცა. ორჯერ მიეპარა ის მძინარე საულს, მაგრამ ორჯერვე დაინდო, ატირებულმა საულმა კი მას უთხრა: „შენ ჩემზე მართალი ხარ“. ბოლოს დავითი შეეკრა გათის ფილისტიმელ მეფეს, რომელმაც მას სამფლობელოდ ქალაქი ციკლაგი უბოძა. ფილისტიმელები კიდევ ერთხელ შეიჭრნენ იუდას მიწაზე და საული გილბოას მთაზე დაამარცხეს. იონათანი მოკლეს, ხოლო მეფე თავის ხმალს ზედ დაეგო. 3. სამეფო და ტაძარი დავითი: სამეფო ქალაქი დავითის ბანაკში ერთი კაცი მივიდა და განაცხადა: „მე მოვკალი უფლის ცხებული საული“. დავითმა ამბის მომტანი მოკლა და საული და იონათანი ამ პოეტური სიტყვებით დაიტირა: „შენს მაღლობებზე დასამარდა შენი მშვენება, ისრაელო: როგორ დაეცნენ ვაჟკაცები! იგლოვეთ საული, ისრაელის ასულებო, ვინც ძოწეულით გმოსავდათ და ძვირფასეულობით გამკობდათ. ვინც ოქროს სამკაულებით გიმშვენებდათ სამოსელს... საული და იონათანი, სიცოცხლეში საყვარელნი და ძვირფასნი, სიკვდილშიც განუყრელნი არიან. არწივზე სწრაფნი იყვნენ და ლომზე ძლიერნი... როგორ დაეცნენ ვაჟკაცები და როგორ განადგურდა საბრძოლო იარაღი!“ ამ ავბედით ჟამს იუდას სამხრეთულმა ტომებმა დავითი თავიანთ მეფედ აკურთხეს და სატახტო ქალაქად ხებრონი მისცეს, ხოლო საულის ცოცხლად გადარჩენილი ვაჟი, იშბოშეთი ისრაელის ჩრდილოურ ტომებზე გამეფდა. შვიდწლიანი ომის შემდეგ იშბოშეთი მოკლეს და ჩრდილოურმა ტომებმაც დავითი აკურთხეს თავიანთ მეფედ. სამეფო გაერთიანდა, მაგრამ ისრაელსა და იუდას ერთად მხოლოდ დავითის ქარიზმატულობა აკავებდა. იერუსალიმი, აგრეთვე ცნობილი როგორც იებუსი, ქალაქში მოსახლე იებუსელების გამო, საულის ციხესიმაგრე გაბაონის სამხრეთით მდებარეობდა. დავითი და მისი ლაშქარი სიონის ციტადელისკენ გაემართნენ, რომლის მტკიცე სიმაგრეები ახლახან ამოთხარეს გიხონის წყაროს მიმდებარე ტერიტორიაზე. როგორც ამბობენ, იმ დროს სიონი აუღებელი ციხესიმაგრე იყო და როგორ შეძლო დავითმა მისი დაპყრობა, დღემდე საიდუმლოდ რჩება. ბიბლიაში აღწერილია, როგორ გამოიყვანეს იებუსელებმა ქალაქის კედლებზე ბრმები და კოჭლები იმის საჩვენებლად, თუ რა ბედი ეწეოდა ყველა მათ მტერს. მაგრამ მეფე დავითმა როგორღაც მოახერხა შიგნით შეღწევა. ებრაული ბიბლიის მიხედვით, მას ამაში „ცინორი“ დაეხმარა. „ცინორი“ შესაძლოა ის წყლის გვირაბი იყოს, რომლის გათხრები ამჟამად მიმდინარეობს ოფელის ბორცვზე. ან შეიძლება, ჯადოსნური შელოცვაც იყოს. ასეა თუ ისე, „მაინც დაიპყრო დავითმა სიონის ციხე, დავითის ქალაქი“. ადვილად შესაძლებელია, რომ ეს „დაპყრობა“ სინამდვილეში სასახლის კარზე მომხდარი გადატრიალება ყოფილიყო. დავითს იებუსელები არ გაუჟლეტია, პირიქით, ისინი თავისი კოსმოპოლიტური ამალისა და ლაშქრის შემადგენლობაში შეიყვანა. მან დავითის ქალაქს, სიონს, სახელი გადაარქვა, მისი კედლები აღადგინა და ბრძოლით დაბრუნებული აღთქმის კიდობანი იერუსალიმში დაასვენა. კიდობნის ღვთაებრივმა სიწმინდემ ერთ-ერთი მზიდავი შეიწირა, რადგან ის მას ხელით შეეხო. მაშინ დავითმა კიდობანი სანდო გათელის სახლში შეინახა, სანამ მისთვის ხელის მოკიდება ისევ უსაფრთხო არ გახდა. „დავითსა და მთელ ისრაელის ერს მხიარული ყიჟინითა და საყვირის ხმის თანხლებით მიჰქონდათ უფლის კიდობანი“. ღვთისმსახურებისთვის განკუთვნილი სელის ეფოდით შემოსილი „ცეკვავდა დავითი უფლის წინაშე, რაც ძალი და ღონე ჰქონდა.“ სამაგიეროდ, ღმერთი დავითს დაჰპირდა: „მარადიულად განმტკიცდება შენი სახლი და შენი სამეფო, მარადიულად განმტკიცდება შენი ტახტი.“ მრავალსაუკუნოვანი ბრძოლების შემდეგ დავითმა გამოაცხადა, რომ იაჰვემ წმინდა ქალაქში მუდმივი სამყოფელი იპოვა. მიქალმა, საულის ასულმა, დასცინა ქმარს, ღმერთის შიშით ნახევრად შიშველი დახტოდიო. ვინაიდან ბიბლიის პირველი წიგნები უძველესი ტექსტებისა და გაცილებით გვიან დაწერილი ამბების ნარევია, სამუელის მეორე და მეფეთა პირველ წიგნებში (მართლმადიდებლურ თარგმანში „მეფეთა მეორე და მესამე წიგნებში“ - მთარგმ. შენ.) დავითის არაჰეროიკული, გულწრფელი აღწერა წასაკითხად ისეთი დამაჯერებელია, მეფის რომელიმე კარისკაცის მოგონებები გეგონებათ. დავითმა ეს ციხე იმიტომ აირჩია სატახტო ქალაქად, რომ იერუსალიმი არც ჩრდილოურ ტომებს ეკუთვნოდა და არც - მის მომხრე, იუდას სამხრეთულ ტომებს. მან დამარცხებული მტრების ფარებით კედელი ააგო, ხოლო ფინიკიელმა მოკავშირეებმა ტვიროსიდან კედრის ხეები გამოუგზავნეს სასახლის ასაშენებლად. როგორც ამბობენ, დავითის დაპყრობილი სამეფო ლიბანიდან ეგვიპტემდე და აღმოსავლეთით დღევანდელ იორდანიასა და სირიამდე იყო გადაჭიმული, სამხედრო გარნიზონი თვით დამასკოშიც მდგარა. დავითზე მხოლოდ ბიბლია მოგვითხრობს: ძვ. წ. 1200-850 წლებში ეგვიპტისა და ერაყის იმპერიებს მძიმე დრო ედგათ და მწირი სამეფო ჩანაწერები დაგვიტოვეს. როგორც ჩანს, ამ პერიოდში იმპერიული ძალების გავლენა მეზობელ ქვეყნებზე შემცირებული იყო. დავითი ნამდვილად არსებობდა: ჩრდილოეთ ისრაელში, თელ-დანში 1993 წელს ნაპოვნი ძვ. წ. IX საუკუნის წარწერები გვიჩვენებს, რომ იუდას მიწას დავითის საგვარეულოს მეფეები მართავდნენ. ეს ამტკიცებს, რომ სამეფოს დამაარსებელი დავითი იყო. თუმცა, დავითის იერუსალიმი პატარა ციხე იყო. მაგალითად, დღევანდელი ერაყის ტერიტორიაზე მდებარე ქალაქი ბაბილონი 1000 ჰექტარზე იყო გაშენებული, ხოლო ახლომდებარე ხაცორი - 80 ჰექტარზე. აი, იერუსალიმის ფართობი კი სულ 5 ჰექტარი იყო, ზუსტად იმდენი, რომ ციხე-კოშკის ირგვლივ პატარა სახლებში მცხოვრები 1200 ადამიანი დაეტია. გიხონის წყაროს თავზე სიმაგრეების უახლესი აღმოჩენებით ირკვევა, რომ მართალია, იმპერიულ დედაქალაქს ვერ შეედრებოდა, მაგრამ დავითის სიონი ბევრად მნიშვნელოვანი დასახლება იყო, ვიდრე მიაჩნდათ. კრეტელი, ფილისტიმელი და ხეთი დაქირავებული მეომრების მეშვეობით დაპყრობილი მიწებისგან შექმნილი დავითის სამეფოს არსებობაც ნაკლებად საეჭვოა, მიუხედავად იმისა, რომ ბიბლია მის სიძლიერეს გადაჭარბებულად აფასებს და სამეფო რეალურად მხოლოდ დავითის პიროვნული თვისებების წყალობით შეკოწიწებულ ტომთა კავშირს წარმოადგენდა. მოგვიანებით ენერგიულმა მაკაბელმა სარდლებმა დაამტკიცეს, რა ადვილად შეიძლებოდა ებრაული „იმპერიის“ დაპყრობა თუნდაც დიდი იმპერიული ძალის არარსებობის შემთხვევაში. ერთ საღამოს დავითი თავისი სასახლის ბანზე ისვენებდა. „ბანიდან მობანავე ქალს მოჰკრა თვალი. ქალი ძალიან ლამაზი იყო. გაგზავნა დავითმა კაცი ქალის ამბის გასაგებად. უთხრეს: „ეს ხომ ბათშებაა!“ ქალი დავითის არაისრაელიანი ჯარისკაცის, ხეთელი ურიას ცოლი იყო. დავითმა ის მოაყვანინა და „შევიდა ქალი დავითთან და დაწვა დავითი მასთან“. ქალი დაორსულდა. მეფემ თავის სარდალს, იოაბს, უბრძანა, ურია დღევანდელი იორდანიის ტერიტორიაზე მიმდინარე ომიდან გამოეწვია. ურია იერუსალიმში დაბრუნდა და დავითმა უთხრა მას: „წადი სახლში, ფეხები დაიბანე“. დავითს უნდოდა, ურია ბათშებასთან დაწოლილიყო, რათა მისი ორსულობა გაემართლებინა. მაგრამ ურიამ შინ წასვლაზე უარი თქვა. მაშინ დავითმა მას იოაბთან ეს წერილი გაატანა: „დააყენეთ ურია ბრძოლის წინა ხაზზე... რათა დაჰკრან და მოკვდეს“. ხეთელი ურია დაიღუპა. ბათშება დავითის საყვარელ ცოლად იქცა. თუმცა, წინასწარმეტყველმა ნათანმა უამბო მეფეს ამბავი მდიდარი კაცისა, რომელსაც ყველაფერი ჰქონდა, მაგრამ ღარიბ კაცს ერთადერთი ბატკანი მოჰპარა. დავითი ამ უსამართლობამ ძლიერ განარისხა: „სიკვდილის ღირსია ამის გამკეთებელი!“ „შენა ხარ ის კაცი!“ - უპასუხა ნათანმა დავითს. მეფე მიხვდა, რომ საზარელი დანაშაული ჩაიდინა. ცოდვით შობილი მისი და ბათშებას პირველი შვილი დაიღუპა, მაგრამ მეორე ვაჟი, სოლომონი, გადარჩა. დავითი სულაც არ ყოფილა იდეალური და წმინდა მეფე; შეიძლება ითქვას, რომ მისი ტახტი დათვის ორმოზე იდგა და, როგორც მოსალოდნელი იყო, ერთი ბელადის გარშემო აგებული იმპერია მისი დაუძლურებისთანავე გაიბზარა: დავითის ვაჟებმა ტახტისთვის ბრძოლა გააჩაღეს. წესით, ტახტი უფროს ვაჟს, ამნონს, უნდა რგებოდა, მაგრამ დავითის ფავორიტი ამნონის ნახევარძმა, ამპარტავანი და პატივმოყვარე აბესალომი იყო. მთელ ისრაელში არავინ იყო ქერათმიანი და გონებამახვილი აბესალომის სილამაზის მსგავსი. აბესალომი: უფლისწულის აღზევება და დაცემა აბესალომის დის, თამარის, სახლში შეტყუებისა და გაუპატიურების შემდეგ, აბესალომმა ამნონი იერუსალიმის კედლებს გარეთ მოაკვლევინა. აბესალომი დედაქალაქიდან გაიქცა და მხოლოდ სამი წლის შემდეგ დაბრუნდა. მეფე და მისი საყვარელი ძე შერიგდნენ: აბესალომი პირქვე დაემხო ტახტის წინ და დავითმა აკოცა მას. მაგრამ უფლისწული აბესალომი თავის ამბიციებს ვერ თოკავდა. ყოველდღე იერუსალიმში ცხენებშებმული ეტლით დადიოდა, წინ ორმოცდაათ კაცს წაიმძღვარებდა ხოლმე. მამამისის ხელისუფლებას ძირს უთხრიდა, „აბესალომი ისრაელის გულს იგებდა“. მალე მან ხებრონში მეფის ტახტიდან ჩამოსაგდებად ამბოხი წამოიწყო. ხალხი ამომავალი მზის, აბესალომის, გარშემო შეგროვდა. მაგრამ ამასობაში დავითმა ახალგაზრდული სული დაიბრუნა: ის იერუსალიმიდან გაიქცა და აღთქმის კიდობანი, ღვთის კეთილგანწყობის სიმბოლოც, თან წაიღო. სანამ აბესალომი იერუსალიმში დამკვიდრდებოდა, ძველმა მეფემ მოკავშირეები შეაგროვა. „ჩემი გულისთვის ყმაწვილ აბესალომს ცუდად არ მოექცეთ“, - უთხრა დავითმა თავის სარდალს, იოაბს. დავითის ლაშქარმა ეფრამის ტყეში მუსრი გაავლო აჯანყებულებს, ხოლო აბესალომი ჯორზე ამხედრებული გაიქცა. მაგრამ ლამაზმა, ხშირმა თმამ უმტყუნა. „როცა ჯორი ტოტებგაბარჯღული დიდი ხის ქვეშ გადიოდა, აბესალომი თმით ტოტებში გაიხლართა და ცასა და მიწას შორის გამოეკიდა. ჯორი კი გამოეცალა და გაიქცა“. ხეზე ჩამოკიდებული აბესალომი იოაბმა მოკლა. მისი გვამი დიდ ორმოში ჩამარხეს და არა იმ სვეტის ქვეშ, რომელიც ამბოხებულმა უფლისწულმა თავის სახელზე ააგო. „ხომ მშვიდობაა აბესალომის თავს?“ - იკითხა საბრალო მეფემ. როცა დავითმა უფლისწულის სიკვდილის ამბავი შეიტყო, მოთქმა-გოდებას მოჰყვა: „შვილო, აბესალომ, შვილო, შვილო, აბესალომ! მე მაინც მოვმკვდარიყავი შენ მაგივრად, აბესალომ, შვილო, შვილო!“ მერე სამეფოს შიმშილი და ჭირი მოედო, მორიას მთაზე მდგარმა დავითმა იხილა სიკვდილის ანგელოზი, რომელიც იერუსალიმს განადგურებით ემუქრებოდა. მას გამოცხადება ჰქონდა, რომლის დროსაც სამსხვერპლოს აგება ებრძანა. იმ დროს იერუსალიმში წესით უკვე უნდა ყოფილიყო ტაძარი, რახან მის მმართველებს მეფე-ქურუმებს უწოდებდნენ. ადგილობრივი მცხოვრები, ორნია იებუსელი მორიაზე მიწის ნაკვეთს ფლობდა, რაც იმაზე მიანიშნებს, რომ ქალაქი გაფართოებულიყო და ოფელის ბორცვიდან უკვე მეზობელ მთასაც სწვდებოდა. „იყიდა დავითმა კალო და ხარები ორმოცდაათ შეკელ ვერცხლად. აუგო იქ დავითმა უფალს სამსხვერპლო და შესწირა დასაწვავი მსხვერპლი და მშვიდობის მსხვერპლი“. დავითი იმ ადგილას ტაძრის აშენებას გეგმავდა და ტვიროსის ფინიკიელ მეფე აბიბაალს კედრის ხეები შეუკვეთა. ეს მისი კარიერის დამაგვირგვინებელი მომენტი იყო - ღვთისა და მისი ხალხის, ისრაელისა და იუდას მიწების გაერთიანება და იერუსალიმის წმინდა სატახტო ქალაქად კურთხევა. მაგრამ დავითს ამის გაკეთება არ ეღირსა, რადგან უთხრა ღმერთმა: „შენ არ ააშენებ სახლს ჩემს სახელზე, რადგან მეომარი ხარ და სისხლი გაქვს დაღვრილი“. მოხუცებული და დაუძლურებული დავით მეფის კარზე მისმა მემკვიდრეებმა ტახტზე ასასვლელად ინტრიგების ხლართვა დაიწყეს. იმ დროს, როცა მეფეს გასართობად ტანწერწეტა ქალწული, აბიშაგი მიუყვანეს, მისმა ერთ-ერთმა ვაჟმა, ადონიამ გამეფება მოინდომა. მაგრამ შეთქმულებს ბათშება მხედველობიდან გამორჩათ. სოლომონი: ტაძარი ბათშებამ ტახტზე თავისი ვაჟის, სოლომონის, დასმა შეძლო. დავითმა მღვდელი ცადოკი და წინასწარმეტყველი ნათანი იხმო და მეფის ჯორზე ამხედრებული სოლომონი პირადად მათი თანხლებით ჩავიდა გიხონის წმინდა წყარომდე. იქ სოლომონი მეფედ აკურთხეს. ჩაჰბერეს საყვირებს და გაიხარა ხალხმა. ადონია ზეიმის ხმის გაგონებაზე შეშინდა და საკურთხეველს შეაფარა თავი. სოლომონმა პირობა დადო, რომ ადონიას არ მოკლავდა. ისრაელის მოდგმის გაერთიანებისა და იერუსალიმის ღვთის ქალაქად ქცევის შემდეგ დავითის არაჩვეულებრივი კარიერაც დასრულდა. სიკვდილის წინ მან თავის ვაჟ სოლომონს დაუბარა, მორიას მთაზე ტაძარი აეგო. არასრულყოფილი დავითი წმინდა მეფედ ოთხი საუკუნის შემდეგ ბიბლიის ავტორებმა აღწერეს თავიანთი თანამედროვეების დასამოძღვრად. დავით მეფე დავითის ქალაქში დაკრძალეს. სოლომონი დავითისგან განსხვავდებოდა. მართალია, მან ტაძრის მშენებლობა დაასრულა, მაგრამ მეფობა ძვ. წ. დაახლოებით 970 წელს სისხლიანი ანგარიშსწორებით დაიწყო. ბათშებამ, დედა დედოფალმა, სოლომონს სთხოვა, ადონიასთვის მეფე დავითის ბოლო ქალწული ხარჭა, აბიშაგი, ცოლად მიეცა. „ბარემ მეფობაც მოითხოვე მისთვის“, - ირონიულად უპასუხა სოლომონმა დედას და ადონიას მოკვლა და მამამისის ძველი მცველების განადგურება ბრძანა. ეს ამბავი ალბათ ბოლო მონაკვეთია დავითის სასახლის კარის მემატიანის ქრონიკებიდან და მასში უკანასკნელად ჩანს სოლომონის უბრალო, ადამიანური თვისებები, სანამ წარმოუდგენლად ბრძენ და ნიჭიერ ლეგენდარულ იმპერატორად იქცევა. სოლომონი ჩვეულებრივ მეფეზე მეტი და უკეთესი იყო: მისი სიბრძნე 3000 ანდაზითა და 1005 სიმღერით გამოითქვა, მის ჰარამხანაში 700 ცოლი და 300 ხარჭა ცხოვრობდა, მისი ლაშქარი 12000 ცხენისა და 1400 ეტლისგან შედგებოდა. ამ ძვირადღირებული სამხედრო ტექნოლოგიების სადგომი და საწყობი მეფის ციხე-ქალაქებში - მეგიდოში, გეზერსა და ხაცორში იყო, ხოლო მეფის ფლოტი აქაბის ყურეში გაშენებულ ეციონ-გებერში იდგა. სოლომონი ეგვიპტესთან და კილიკიასთან ოქროთი, სანელებლებით, ეტლებითა და ცხენებით ვაჭრობდა. ფინიკიელ მოკავშირე ტვიროსის მეფესთან, ხირამთან ერთად აწყობდა სავაჭრო ექსპედიციებს სუდანსა და სომალიში. მან უმასპინძლა საბას (სავარაუდოდ, დღევანდელი იემენის) დედოფალს, რომელიც იერუსალიმში „დიდძალი დოვლათით მოვიდა; აქლემებს მოჰქონდათ ნელსაცხებლები, აურაცხელი ოქრო და ძვირფასი თვლები“. ოქრო ოფირიდან, ანუ ინდოეთიდან, ჩამოდიოდა. ბრინჯაო სამეფო მაღაროებიდან მოჰქონდათ. სოლომონის სიმდიდრემ შეამკო იერუსალიმი: „ვერცხლი ქვის ფასი გახადა მეფემ იერუსალიმში, ხოლო კედარი გაამრავლა სიკომორის ხესავით, დაბლობებში რომ იზრდება“. სოლომონის საერთაშორისო პრესტიჟი იმით დასტურდება, რომ მან ცოლად ფარაონის ასული შეირთო. ფარაონები არასდროს ათხოვებდნენ თავიანთ ასულებს უცხოელ უფლისწულებზე - მით უმეტეს, იუდაელ მეტიჩრებზე, რომლებიც სულ ცოტა ხნის წინ მთის მწყემსების ბელადები იყვნენ. მაგრამ ერთ დროს ძლევამოსილი ეგვიპტე იმხანად ისეთ სამარცხვინო ქაოსში იყო, ფარაონმა სიამუნმა იერუსალიმთან ახლოს გეზერის დარბევის შემდეგ, თავისი სამეფოდან ძალიან შორს რომ აღმოჩნდა და შეშინდა, სოლომონს მანამდე გაუგონარი პატივი დასდო და თავისი ასულის ხელი და მის მზითვად საომარი ალაფი შესთავაზა. იერუსალიმის ტაძარი, რომლის აშენებასაც მეფე დავითი გეგმავდა, ნამდვილი ხელოვნების ნიმუში გამოვიდა. „უფლის სახლი“ სოლომონის სამეფო სასახლის გვერდით, წმინდა ადგილას, იმპერიულ აკროპოლისში ააშენეს. როგორც ბიბლიაშია აღწერილი, თვალისმომჭრელად მდიდრული უფლის სახლისა და სასახლის კედლები ოქროთი მოვარაყებული და კედრის ფიცრებით მოპირკეთებული იყო; აგრეთვე მდიდრული იყო „ლიბანის ტყის სახლიც“ და სვეტებიანი დარბაზიც, სადაც მეფეს მსჯავრი გამოჰქონდა. ეს არა მხოლოდ ისრაელიანთა მიღწევად შეიძლება ჩაითვალოს. ფინიკიელები, რომლებიც ლიბანის სანაპიროებზე, დამოუკიდებელ ქალაქ-სახელმწიფოებში ცხოვრობდნენ, იმდროინდელ ხმელთაშუაზღვისპირეთში ყველაზე განვითარებულ ხელოსნებად და ზღვაოსან ვაჭრებად მიიჩნეოდნენ. განსაკუთრებით ცნობილი იყო ტვიროსული ძოწი, რომლისგანაც ფინიკიელებმა თავიანთი სახელი მიიღეს (პჰოინიხ „ძოწს“ ნიშნავს). მათ შექმნეს პირველი ანბანიც. ფინიკიელმა მეფე ხირამმა არა მხოლოდ კვიპაროსისა და კედრის ხის მასალა გაუგზავნა სოლომონს, არამედ ხელოსნებიც, რომლებიც ვერცხლისა და ოქროს ჩუქურთმებს კვეთდნენ. ყველაფერი „სუფთა ოქროსი“ იყო. ტაძარი, სალოცავის გარდა, თავად უფლის სამყოფელიც იყო. კომპლექსი დაახლოებით 350 კვადრატული მეტრი ფართობის, სამი შემოკედლილი ნაწილისგან შედგებოდა. წინკარს ამშვენებდა 10 მეტრი სიგრძის ორი ბრინჯაოს სვეტი, იაქინი და ბოაზი, რომელთა თავზე შროშანები და ბროწეულები იყო ამოკვეთილი. წინკარი შედიოდა ზემოდან გადაუხურავ და სამი მხრიდან ორსართულიანი ოთახებით გარემოცულ სვეტებიან ეზოში. ეს ოთახები, სავარაუდოდ, სამეფო არქივებისა და საგანძურის მოვალეობას ასრულებდა. პორტიკი წმინდა დარბაზში შედიოდა, სადაც კედლების გასწვრივ ათი ლამპარი იდგა. ოქროს ტაბლა, რომელზეც საკურთხი პური ლაგდებოდა, სამსხვერპლოს, განსაწმენდი ავზების, თასებისა და „ზღვის“ სახელით ცნობილი ჯამის წინ იდგა. აქედან საფეხურები მიიწევდა წმიდათა წმიდამდე, ზეთისხილის ხისგან გამოჭრილი და ოქროთი მოვარაყებული ხუთმეტრიანი ქერუბიმებით დაცული პატარა ოთახისკენ. სოლომონს ტაძრის ასაშენებლად შვიდი წელი დასჭირდა, ხოლო თავისთვის უფრო დიდი სასახლის ასაშენებლად - ცამეტი წელი. უფლის სახლში მუდამ სიჩუმე უნდა ყოფილიყო, ამიტომ „არც ჩაქუჩის, არც ცულის და არც ერთი რკინის იარაღის ხმა არ გაღებულა სახლში მისი შენებისას.“ სოლომონის ფინიკიელი მშენებლები თლიდნენ ქვებს, ჭრიდნენ კედარსა და კვიპაროსს, კვეთდნენ ბრინჯაოს, ოქროსა და ვერცხლის ჩუქურთმებს, სანამ მათ იერუსალიმში გაგზავნიდნენ. მეფე სოლომონმა მორიას მთა ძველი კედლების გაფართოებით გაამაგრა და „სიონი“ უკვე ძველი ციხისა და ახალი მთის ტაძრის აღმნიშვნელ სიტყვად იქცა. როცა მშენებლობა დასრულდა, სოლომონმა შეკრიბა ხალხი, რათა მღვდლებს მათ თვალწინ გამოეტანათ აღთქმის აკაციის კიდობანი სიონიდან, დავითის ქალაქიდან, და მორიას მთის ტაძარში დაესვენებინათ. სოლომონმა სამსხვერპლოზე უფალს მსხვერპლი შესწირა და მღვდელმსახურებმა კიდობანი წმიდათა წმიდაში, ორი ბუმბერაზი ქერუბიმის ფრთებქვეშ დადეს. წმიდათა წმიდაში, ქერუბიმებისა და კიდობნის გარდა, არაფერი იყო, ხოლო კიდობანში ქვის ორი ფილა იდო. სიგრძით 120 სანტიმეტრის და სიგანით 75 სანტიმეტრის ფილებზე მოსესთვის გადაცემული ათი მცნება იყო ჩამოწერილი. ოთახი იმდენად წმინდა იყო, რომ ის სახალხო თაყვანისცემისთვის არ აუშენებიათ. იქ ისრაელიანთა უნიკალური იდეა - იაჰვეს ასკეტური, უსახო ღვთაება სახლობდა. როცა მღვდლები წმინდა ადგილიდან გამოვიდნენ, სულიწმინდის „ღრუბელმა“, „უფლის დიდებამ აავსო ღვთის სახლი“. სოლომონმა თავისი ხალხის წინაშე აკურთხა ტაძარი და ღმერთს მიმართა: „სახლი აგიშენე სავანედ შენდა, სამყოფელი სამარადისო სამკვიდრებლად“. ღმერთმა უპასუხა სოლომონს: „განვამტკიცებ შენს სამეფო ტახტს ისრაელში სამარადისოდ, როგორც მამაშენს, დავითს შევპირდი“. ეს იყო პირველი დღესასწაული, რომელიც თანდათან უდიდეს ებრაულ პილიგრიმობად იქცა. „წელიწადში სამჯერ სწირავდა სოლომონი დასაწვავ მსხვერპლსა და მშვიდობის მსხვერპლს სამსხვერპლოზე“. და სწორედ მაშინ იუდეურ-ქრისტიანულ-ისლამური სამყაროს სიწმინდემ სამარადისო ბინა იპოვა. ებრაელებსა და ბიბლიის სხვა მორწმუნეებს სწამთ, რომ მას შემდეგ „შეხინას“ („უფლის მყოფობას“) არასდროს დაუტოვებია მთის ტაძარი. იერუსალიმი დედამიწაზე ადამიანისა და ღვთის დამაკავშირებელ უმაღლეს ადგილად იქცა. სოლომონი: დაღმასვლა ყოველი სრულყოფილი იერუსალიმი, ძველი თუ ახალი, ზეციური თუ მიწიერი, ბიბლიაში აღწერილ სოლომონის ქალაქს ეფუძნებოდა, რადგან სოლომონის ქალაქზე სხვა წყარო არ არსებობს და არც მისი ტაძრისგან დარჩენილა რამე. უცნაურად კი ჟღერს, მაგრამ ეს არც ისე უცნაურია. ტაძრის მთის გათხრა პოლიტიკური და რელიგიური მიზეზებით შეუძლებელია, მაგრამ თუნდაც ეს აკრძალული არ იყოს, საეჭვოა, სოლომონის ტაძრის კვალს ვინმემ მიაგნოს. ტაძარი, სულ ცოტა, ორჯერ მაინც დაანგრიეს, ერთხელ მიწასთან გაასწორეს და მრავალგზის გადააკეთეს. თუმცა, თუ სოლომონის ტაძრის ზომებსა და აგებულებას გავითვალისწინებთ, ნამდვილად შესაძლებელია, რომ ის არსებობდა, ოღონდ არც ისეთი ბრწყინვალე იყო, როგორადაც ბიბლიის ავტორები აღწერენ. სოლომონის ტაძარი თავისი ეპოქის კლასიკური სამლოცველოა. ფინიკიური ტაძრები, რომლებსაც ნაწილობრივ ეფუძნება სოლომონისა, შემოსავლიანი კორპორაციები იყო, მართული ასობით სახელმწიფო მოხელისგან. იქ საქმიანობდნენ ტაძრის მეძავები (რომელთა მიერ გამომუშავებული ფული საერთო ხაზინაში შედიოდა) და პირადი დალაქები მათთვის, ვინც საკუთარ თმას ღმერთებს სწირავდა. ამ რეგიონში მრავალგან აღმოჩენილი სირიული ტაძრების აგებულებაც, მათ წმინდა ჭურჭლებთან და სხვა ატრიბუტიკასთან ერთად, ძალიან ჰგავს სოლომონის ტაძრის ბიბლიურ აღწერილობას. ოქროულობისა და სპილოს ძვლისგან დამზადებული ნივთების სიუხვეც ტაძრის არსებობის სასარგებლოდ მეტყველებს. ერთი საუკუნის შემდეგ ისრაელის მეფეებმა სამარიის სიახლოვეს მდიდრული სასახლეები აიშენეს და იქ არქეოლოგებმა სპილოს ძვლისგან დამზადებული მრავალი ნივთი იპოვეს. ბიბლია აგრეთვე ამბობს, რომ სოლომონმა ტაძარს 500 ოქროს ფარი შესწირა. იმ ეპოქის სხვა წყაროებიც ადასტურებს, რომ მაშინ ოქროს ნაკლებობას არ უჩიოდნენ - ოფირიდან შემოჰქონდათ, ხოლო ეგვიპტელები ნუბიის მაღაროებს ფლობდნენ. სოლომონის სიკვდილისთანავე, ფარაონ შეშონქს, რომელიც იერუსალიმს განადგურებით დაემუქრა, ტაძრის საგანძურიდან გადაუხადეს ოქრო. სოლომონ მეფის მაღაროები დიდხანს მითიური ეგონათ, მაგრამ შემდეგ იორდანიაში მისი მეფობის დროს მოქმედი სპილენძის მაღაროები აღმოაჩინეს. სოლომონის ლაშქრის რიცხოვნობაც მისაღებია, მით უმეტეს, ზუსტადაა ცნობილი, რომ ერთი საუკუნის შემდეგ ისრაელის მეფემ საომრად 2000 ეტლის გამოყვანა შეძლო. სოლომონის სიძლიერე შეიძლება გადაჭარბებულია, მაგრამ მისი დასუსტება სინამდვილეს ჰგავს: ბრძენი მეფე იქცა არაპოპულარულ ტირანად, რომელიც თავისი მონუმენტური ფუფუნების საგნებისთვის ფინანსებს მაღალი გადასახადებითა და „გაშოლტვით“ აგროვებდა. ორი საუკუნის შემდეგ მცხოვრები მონოთეისტი ბიბლიის ავტორებისთვის დიდად სამწუხაროდ, სოლომონი იაჰვესთან ერთად სხვა ადგილობრივ ღმერთებსაც სცემდა თაყვანს და გარდა ამისა, უცხოელი ქალებიც უყვარდა. სოლომონს სამხრეთში ედომელები აუჯანყდნენ, ხოლო ჩრდილოეთში - დამასკოელები. იმავდროულად მისმა სარდალმა, იერობოამმა, ჩრდილოურ ტომებში ამბოხის მზადება დაიწყო. სოლომონმა იერობოამის მოკვლის ბრძანება გასცა, მაგრამ სარდალი ეგვიპტეში გაიქცა, სადაც მკვდრეთით აღმდგარი იმპერიის ლიბიელ ფარაონს, შეშონქს შეეკრა. ისრაელის სამეფოს სიმტკიცე შეირყა. …
- დაამატა Kakha to მსოფლიო ისტორია at 12:25pm on აპრილი 21, 2014
- თემა: გურამ დოჩანაშვილი: ლუბა-ვ, ჩემო სიყვარულო... (ბოლო ნაწილი)
- ი გავარდეს, ჯანდაბას - მეთქი... იმა დიეტურ სასადილოში?, ასე მეოთხე ყლუმპვ! - ის შემდეგ, სუპხარჩომა თქვა, შამაიათი ნა - ძაან - კაი - გუნებარმა: მე მაინც მგონი რო რომელიცგინდა პრაფისორზედ უკეთ რომ ვცხოვრობ, სულაც იმ ხრონწი ბებერის ზასლუგაა, სწორედაც იმან დამაკვალიანა ფული რო ანგრე მაგრა მწყალობს, კიდე მოგიყვე, გინდა? ბარე ოცჯერ - კი მოსმენილი მქონდა ისა ამბავი, მაგრამ, რაღაცა ანდაზაა... ჰო, ნაჩუქარ ცხენს კბილი არ გაესინჯებაო, და შამაიასი გარდა? კარგა ცხარცხარე კუპა- ტი და კარქი საცივი და კაიჯიგრისა ყაურმა გვედო აჯიკიანი, ხოლო ზაკუსკა აბა ნეტა რა სახსენებელია, ისედაცა ხო, იგულისხმება... ბიჭო, ზუროჯან, ვდგავარ მაშინ მე ცარიელ - ტარიელი ჩვენი შამქმნელი ბელადისა ილიჩ ლენინის მოედანზედ და, ცხელა ისე რო? წკურწკური გამდის, ყველაფერსა და ფულის შოვნას ხო განსაკუთრებული შრომა შჭირდება, ძველო, და არ მოდის უცებ ის ჩემი და, ისა ჩემისა მეკვლე ვიღაცა ხრონწსცკი ბებერი ქალი სტარუშკა რაღა და, სულსუ პირველი სუტკაა ჩემი გაეშნიკობის და თანაც მაშინ ასეთი ლეიტენანტი და თანაც სტარში კი არ ვიყავ არამედ რაღაც მლადში სერჟანტიც კიარ ვიყა, მე, იტოგში და... ეს რა რუსული აუტყდა მაინც და სლავიანურსა იშტაზედ, დადგა... ნადაელ, რაღა... და, განაგრძობდა, არაყ-სასუსნავთ ძალიანთსც გარდა? ბეზდელნიკი, ის: და, მეუბნევა რუსი იყო, კი, აშენდა იმისი ოჯახი და აქაური ზემლიაკობა, ის იყო ჩემი პირველი ისეთი მეკვლე რომ უკეთესს ვერცაც ინატრებ, მოკლეეთ, კაროჩე, მოვიდა ჩემსთან, და მეუბნევა: ტავარიშჩ... აბა მე რა იმისი ტავარიშჩ ვიყა, მთლადაც ბებიად მეკუთვნოდა, ჰოდა, ტავარიშჩ კუსოჩნიკ, ო, ო, გდე ზდეს ულიცა ვილიამინოვა, ო, და მეკი ვილიამინოვის ულიცა როგო არ ვიცოდი ოღონდც მაინც რომელი ოხრობისთვის მიეცა ქუჩას იმისი გვარი თუ მეტსახელი, ეს არ ვიცოდი და, მიუხედავად ყოვლის ამისა მე კი, დამწყებმა, არიფის ხელზე, ინსტრუქციულად მაინც ავუღე ჩესტი პატივსაცემად როგორ სესერას მოქალაქეს და თან ვეუბნევი ეტა კტო ტაკოი დლია ტებია კუსოჩნიკ შე სტარაია ბაბა იაგა და ჟენშჩინა - კაშჩეი ბესსმერტნი - მეთქი, სულ რუსულად, ეს, ჩესტიც მეჭირა, ა ზა ასკარბლენიე ლიჩნოსტი და ჰამაც დალ- ჟნასტნოი ლიცა სეიჩასჟევე პლატი ეგრევე შტრაფ ტრი რუბლია ატო პიატნატციტ სუტკა ჩაილურს - აქეთ მოგრჩება, მეთქი, იმან კი, პაჩემუ აბიჟაისშსია სინოკ ია ეტო ულიცა ველიამინოვა უ ადნავო პარნია სპრასილა ი ონ ოტვეტილ ჩტო ია ნე ზნაიუ, ბაბუსშკა, ვოტ ლუშჩე პადაიდიტე კ კუსოჩნიკუ ი ონ სკაჟეტ, ო, გამიშრაყელიდავლიოთთითოც, "ყლუმპჰვ!", და: ტაკ ნაუჩილი ი ია კანეჩნა პადაშლა კ ვამ ი კაკ ნაუჩილი ტაკ ი სკაზალა ტავარიშჩ კუსოჩნიკ პადსკაჟიტე პაჟალუსტა გდე ეტა ულიცა ველიამინოვა ი რაზვე ზა ეტო ნეუჟელი შტრაფ ნადო პლატიტ, ო? და მაგრამ მე კი სუყველაფერი გავიგე აბა ტყუილა ხუარ გვასტავლიდენ რუსულს შკოლაში მთლად მესამედან მეთერთმეტე კლასშიცა და, მეც რუსულათე მივუგე, რაღა, ჩისტი ქართული იმან არ იცოდა და არაფერი, და მოვუჭერი, ასე, იმჩემის ბაბუშკუს, დამწყები კი - ვიყა მაგრამ მაინც ყისმათიანი და ამიტომაც მხნედ ძალიან - ოჩინ იმ ბაბუშკასა ია სკაზალა სამი - მანათი, ტრი რუბლია - მეთქი, ატო სეიჩასჟე არესტუიუ ი პავედუ ზა ნესპარტივნოე პავედენიე ვ უგროზისკე ი ტებია ტამ პაკაჟუტ გდე ნდრაკი ზიმუიუტ, მეთქი, ტაკ სკაზალა ემუ ია ზუროჯან, ძველო, ჯერ კიდე მაშინ მთლადაც ვიცოდი კარქი რუსული, და მეორე ხელით შვიშტოკი რო მოვიმარჯვევი და ძაანაც ახლო მივიტანე ჩემრუსულიან, პირთან, დაშინდა ხო იცი და, წაბმა დამიწყო, ია დუმალა ჩტო ტაკ ნუჟნა ობრაშჩატსაო, სინოკ, ო, ო, აქა კი თვით მე თლათ გადავირიე ვა პერვიხ ია ნე ტვოი სინოკ კაკ ნიბუდ ა ტვოი სინოკ ბელიგვარდეიცებში და ტროცკისტებში მაიკითხე მეთქი და, დავუშვი ჩესტი და შვიტკოკი ახლა ორივე ხელით რო უფროდაც მწარეთ მოვიმარჯვე და, ძალიანაც შაში- ნებულმა?, ხარაში, ხარაშოო, მითხრა იმან, მანამდისინაც მიტკლის ფერისამ, ვოტ ვაზმიტეო, და, თუმნიანი არ გამომიწოდა? თითოც დავურტყათ, და, ორმაგულად რო ტყლუმპ ტყლუმ პფპ? კაცო, ლუბა რო სუყველაფერში გამომიტყდა, არა?, გადმომიშალა რადგან, გული? უარი მაინც არ უნდა მეთქვა, ცოდოა ქალი, ხოლო სუპხარჩო? განაგრძობდა: ხურდა სად მქონდა, დამწყები ვიყა, ნაჩინაიუშჩი, რაღა, ი გავარიულუ სდაჩი ნეტუ სავსემ ნეტ - მეთქი, ტაგდა პაიდიომ, სინოჩეკ, ვ მაგაზინეო... დავახურდავებო, რაღა, მე კიდე ვუთხარი უტროცკისტებოდ და ასე შემდეგ კტო ტვოი სინოჩეკ არამედ ია ნასტოიაშჩი გრაჟდანინ მილიცანერ - მეთქი და პაეტომუ ნე იმეიუ პრავა პოსტ ასტავლიატ, მეთქი, ა სდაჩი სავსემ ნეტუუ, მეთქი, არა, არ უნდა უკუგდებურ-გამეწბილებინა და სუპხარჩო და ვალიკოევიჩ ახლა რატომ- ღაც ოთხნი იყვნენ, მოვიფშვნიტევი ჩემი სახე, სუყველასა გვააქ, და არა, არა, ერთი ყოფილა, განვაგრძე ფიქრი, ცოდოა - მეთქი გინდაც ქალი და ისიც გინაცდა გამონათხოვარი ადამიანია ისიც, ხოლო სუპხარჩო, მამა-კაცურად ადამიანი, განაგრძობდა, კი: იმანა კიდე, ბებრუხანამ, აბა თუმანი რათ უნდოდა, ჰაზრი - რამ მითხრა, ტაგდა ტი სტოი ი ია პრინესუ, ეტიმ ხურდითა ხლებ ნადო კუპიტ ი ნემნოჟკო მარგარინაო, მე კიდე ჩემის ჩემი გზა მქონდა, რას ეძახიან, ჰო პრინციპიალნური რაღა, და, ისევ ია ნიჩევო ნი ზნაიუ-მეთქი, წავიდოდა და, ეძებე მერე, და ისევე ისევ მივიტანე ზოგსაც ნაგანზე უფროც შაშიში შვიშტოკი პირთან, და, ზა ასკარბლენიე კულტა-ლიჩნოსტი ვეს ცელი ვზვოდა პადაიდიოტ სიუდა - მეთქი, და, სხვა რა გზა ქონდა და რო დაინახა რო ხურდას ძნელათ დაიბრუნებდა, მკითხა: ჩტო, ნიუჟელი ცელიხ ტრი რუბლია სტოიტ ეგ სლოვო კუსოჩნიკ ტოგდა კაკ უ მენია ტოლკო დვადცატ ტრი რუბლია, პენსია ა იზ ბლიზკიხ და მეჩემი კეთილები ვსე უმერლიო, არ ამიჩუყა, ბიჭო, გული? იმის ბლიზკებსა და მემაგის კეთილებს კიარა და, პაპიჩემ მევლუდას არ ჩავყოლივარ ჩვენ რო ვიცით, ეე, ჩვენ რო არ ვიცით, იქა, ჰხოდა, მიყურა ერთხანს ერთი პირობა, და რახან ასე პრინციპიალურათ გამოუსვლელსა პაზიციაში ჩავაყენე, იმ ყურებისას რაღაცები აწონ - დაწონა და დაუწონია თურმე იმ ბებრულს გუნებაში და, არა ჰყოფილა, სულაც შენსავით, მატმატიკოსობა? აასე, მითხრა, ტოგდა, ვოტ ტებე ეშჩო რაზ კუსოჩნიკ, ეტო შესტ რუბლეი, ი ეშჩო რაზ კუსოჩნიკ ეტო დევიატ რუბლეი ი ნა ასტავში რა რუბლ? ნა რუბლ სვოლოჩ, ო, და სამი მანეთის მაგივრად რომ, უკვიტანციოთ თანაც, ათი სრული მანათი კარიერაული მოძრაობისა დასაწყისშივე რო გავაკეთე?, მე ისე მგონი რო ასე კარქა სწორედაც იმან დამაკვალიანა, კარქია ქალი გინდაც ბებერი ზოგ შემთხვევაში, ესაც ჩემ მეკვლეს გაუმარჯოს ოთხ ფიცარშუა აღარც იქნება ახლა ცოცხალი ისეთი ხრონწი ბებერი იყო და ოღონდა თავზე რაღაცა ძაან გაცრეცილი შლიაპკიანი კი იყო მაგრამ პოლიტბიუროსი პელშე კი არ იყო ისეთი ბებერი და თანაც პელშე უშლიაპკო იყო და იმაშიაც პელშე კი არ იყო რო სახალხოთ სულე უხამსი სიტყვა წარმოთქვ-იხმარა აქა, რომელშიც მე ვერ გამომტეხავთ არყი- ბოთლები გინდაც სამ -სამად მამშჩვენებოდა და მაგრამ ოღონდ მხოლოდღა რებუსათ გეტყვით, კი: ---ბკუ--ით ეთქვა და აქამომდისინ მაინც როეცოცხლნა, ამ ჭიქით იმას გაუმარჯოს თავის პელშეთი და იმათ ზედაც და დედაც ეე არა არამედ დაილოცოსა ამისა მასწავლებელი კუსოჩნიკობა რო უკარ- ნახა ისიცა ალბათ აღარაა მიაკვტნა სამვეს დედალიტურა კი არა და, თლათაც ვარესი, ჩვენ რო ვიცით, ის... მე მგონი, ხურუშჩოვს გულისხმობდა, თვით წყალბადთმპყრობელს ახლოვ-წარსულ - წასულს, ხო-გადმააყუდეს, ეტირა ყოფა, ცხოვრება, რაა?.. დავფიქრდიი, მწარეთ... რამ შეაყვარა ჩემი თავი უზნაჩოკოთაც და, არც შამსცდარა, ეგეფ... მაგრამ, გენაცვათ, ცხოვრება რა და რაია და რაა და? _ `ტყტყლუმპვჰვხხ!", მეშვიდეს მერე? _ გინდა არაყი? _სულაც წყალივით, მიდისდამიდის. შენ ოღონდ დაჰკარ... _ ბიჭო სუპხარჩო, - გამოვახედე და რაგინდაც თვრალმა მაგრამ მაშინვე ვცვალე ესჩემის გეზი რადგანაც იქვე ოფიციანტი მოგვჩერებოდა, _ პატივცემულო ვალიკოე- ვიჩ, შალვა - უმფროსო, ერთი ლიმონის ლიმონათი მაატანინე, კარგია გულსზე... და ჭაჭებსზეც, კი... _ ცივი გნებავთ თუ ძალიან ცივი, შალვა- უმფროსო, _ აფიციანტმა. _ ძალიან ცივი რა _ მე ცივმბირელი კი არა ვარ, პრასტოი ცივი მაიტანე... _ აგრე იქნება. ხოლო სუპხარჩო? _ უცნაურულსა სადღეგრძელოზედ, დადგა: _ მოდი ეს, ქურდებს გაუმარჯოს... _ რაჰ... _ რა და, მე მაინც ძალიან მგონი რო ძაანაც სწორი არი ისა რო ქურდები რო მაინც არიან ამჩვე ქალაქსში რადგან ეგენი როარ იყონ, არა?, და როარ ქურდობდნენ, არა? მაშინ ხო მე მიცავს ჩემი მილიციაც აბა რაღა საჭირო იქნებოდა, რა _ არა? და მილიციაც როარ იყოს მაშინ ხო აი იმაში შამავალი ავტოინსპექციაც სულაც ხუარ იქნებოდა, არა?, და მეც ეს ხო ძალიანც ცუდი რამე იქნებოდა, რა, იტყვი, არა? ამ კოხტა ჭიქით ქურდებს გაუმარჯოს..., ჰიკ! რა უნდა მეთქვა..._ : _ გაუ... და, ხსნიდა მაინც: _ და მაინც გაი / _ გასუდარსტვენი ავტო- ინსპექცია _ ქართულათ, /და ერთი იმისი პატრონიც მილიციაცა საჭირო აღარ იქნე- ბოდა და გაიც ხო სუმთლათ ისედაც ხუარ - იქნებოდა ამჩემის შოფრებს სუწესიერათ ხომრო ევლოთ და მაშინ ვიღასღა დასჭირ- დებოდა კვიტანციები და რეიდები და შიგ ბანკებში ჩასუნთქულება და მოდი ამით ამ გათხლეშილებ შოფრებსაც ალალ - გაუმარ- ჯოს... _ გაუ... _ და შენ რო იცოდე ზურიკოკჯან, ქელეხები და წლისთავებიც აბა როგორღა საჭირო არი შენთვინ რადგანაც აბა ისე ხო სუ ძირამდისინ ჩაგიჟანგდებოდა ისშენი კაი დანაჩანგალი ჩანგალისტო შენ და მოდი ამ ჭიქით, არა? ბანდიტებისგან დაბრედილ ხალხსაც გაუმარჯოს და ის მეტი სუფრები და პურმარილები და სეფა აბა როგორღა იქნე- ბოდა ბანდიტები რო არ ყოფილიყვნენდა მოდი ეს ჩვენსა მარჩენალ ბანდიტებსაც ჰოპ!, გაუმარჯოს, ჰიკ!!... – ვიღაცე მახსენებს ის შო- ბელ... ჰიკ!!! ლუბასი შემდეგ, გინდ უშუალოდ დაწუნებულის, ჩემსგან, ამისი ცქერა? თან, სუცოტა გასამნახევრებული სამნახევარი მაინც, იყო,: _ მეკი მაგანებს ვენაცვალე ნაგანებსა და აბოიმებურ ღვიძლებ - ჭაჭებში, ეჰ, ლუბავ, ლუბავ... თუმც ღვიძლჭაჭები? _ ყელქვემოთაა, რომელსაც გინდა იმ ექიმს კითხეთ, რომელი სჯულის ქალებში გინდა... სუყველასათვის, ერთი არი ეს... ეგა ექიმებმაც კიიციან, _ ჰამაც, ქურდებთან და ბანდიტებთან ჩვენ გაიშნიკებს ხო აბა რაჭირი გვესაქმება, ესა ოპერებმა იკითხონ და უგალოვნურებ როზისკებმა, და ამიტომაც ყველა კარქ - კაი ჯიბგირს გაუმარჯოს, ეს, მე კიდე, ლუბას, ჯიბგირებისაც კი გაუმარჯოს - ის ნაცვლად, არა? _ სუ- ლაცაც სალამ,ს, ვეუბნებოდი, _ და ზოგ ჯიბგირს რო ხელს ტაცებენ ახლომხედველი დრუჟინიკები, არა?, და ვირის აბანოში მიაბრძანებენ, არა? სულელებია ის ჯიბგირები შენ რა, იტყვი რო, _ არა? ეს მოხერხებულ ჯიგარ - ჯიბგირებს გაუმარჯოს, კი, მთავარია რო, საზრიანობა შიგტვინ _ნათელსაშუბლში გქონდეს, აი, თითონ მე მერო ჰსაზრიანი არ ვყოფილიყავ? _ ვიღაცისაგან გამეგო, კი, კი, აესი სიტყვა... _ საზრიანი... _ და მე ჩემისა ჩემისავევღ საზრიანობით მთლად უზვანიო რო ვიყა, არა? დავაი შალავ მლადში სერჟანტი გახდი - მეთქი და, გავხდი, მერე უთხარი ჩემსა თავსა, შენ გეუბნევი შე ოჯახქორო ბემურაზ - მეთქი, დავაი სტარში სერჟანტი გახდი - მეთქი და, გავხდი, არ გავხდი? მერე კიდევაა, ეფრეიტორი, მთელი სტარშინა, და მერე მაინც ისევაც კიდე? კი- დე ზედაცა? მოდი შალვაჯან, ჯერ ზრდილო- ბითვინ ჯერ მლადში ლეიტენანტი გახდი - მეთქი და რა, _ არ გავხდი? მთლად აფიცერი გავხდი, კი, გავხდი, გავხდი, ეე, გავხდი და სულაც გავატყავებ ვობლასავითა თითო კრუშკაზედ, მერე მაინც არ მავისვენე და მერე კიდე უთხარი ჩემსავე თავსა რო დაწინაურება აგრე არ უნდა და შე ოჯაქორო ბარეღამ სულაც ძალიან სტარში ლეიტენანტი გახდი_მეთქი და არ გავხდი? ყველაფერს გავხდი ვისაც ჩავავლებ უკვიტანციოთაც და, მერე კი, რო დავიხედე ამ პაგონებზე, არა? ზურიკ-ჯან? _ ჩემ თავს რა ვუთხარ პირდა- პირ პირში და შიგ სარკეში აბა თუ იცი... _ რა უთხარ... მგონი ქუჩისკენ ვიხე- დებოდი, ეგებ შემთხვევით ლუბაშამ, კი, ერთი მის-ურად-თავისებურად ჩამოიაროს, მეთ- ქი... _ რა უთხარი მე ჩემსა თავსა და, ამა დღეინდლურ სტარშ - ლეიტენანტსა დაა..., ჰა, ვეღარ მიხვდი? _ რა, კაპიტანი გახდი - მეთქი? _ არა შეჩემის ჩანგალისტო, ქელეხ- ჩიკობით... მე ჩემ თავს უთხარ, ბოლშე ნე ნადო, _ ხვატიტ - მეთქი... გამამივიდა, მაქსიმი გორკი... თუმც, რაც სუპხარჩომ მწარეზედ მწარე სულაცა ძაანაც მწარე - გორკი არაყები? _ ჰსო... გადიოდა, დრო... თუმც ულუბაოდ, კი. 6. თავი მქონდა რომ? რომელი აბა ნაკვერ- ჩხალების ნიაგარასთან მჭვარტლიანიც ზედ, თან, კი, და, ქვასანაყით და წვეტიანი ლომითაც ძაან წვეტიანით რომ შერეოდა ჩასაჭედებლად ჩემ ბეჩავ თავში ვაჰ - პაჰხმელიისა რაღაცა მთლადაც დაუნდობლადა მოსასტიკე რაღაც წერაქვი თუ ძალაყინი?.. _ ვეჰ... და გულისა - და ვითომ გადასაყოლებლად, ტელევიზორი კი - ჩავრთე მაგრამ, სიმღე- რასავით გაგრძელებული შემომესმა რთული სიტყვები: "მერე კი ბოროტებამ ისე გაააფთრა რომ დააარსა"... _ გამოვრთე, მყისვე. რა ენააქ, ზოგს... . . . აბა რა მეგონა რომ, ბანდიტებისა და ჯიბ- გირების და სულაც კაცისმკვლელის თუ ჩინ- გიზლენგების სადღეგრძელოებ - დალოცვები განაღ უკვალოდ შემრჩებოდა? . . . მაგრამ ნეტავი შახ თუ მატ-აბასების საი- გრძელო რათ არ დალია? უცნაურულია, წუთისოფელი. ასე მაგალითად ... ვაიმეთავი... .. მგონი, რაღაცა უნდა მეთქო... და რამ დამავიწყა... დიდი ამბავი... მგონია, გორკიმ. მეც, იმ სუფრაზედ, ბოზბაშიანსაც დიე- ტურში, მეც კიროვივით მოლაპარაკე ვიყა თუ რაი... სხვა თემას ავირჩევ, გასახსენებლების მეტები, რაა... არადა, ცხელაც... და სიკტივკარში რო ხომაინც რომა მეახლაცხელი დავბადებული- ყავ, არ მიჯობდა, ის? _ იქ წელიწადში თურმეღა მხოლოდ ოთხი კვირაა, მზე... და ახლა ალბათ როგორა თოვს... მე კი აქაცა ოქტომბერში? მგონია ვიწვი, ამა `მზიური საქართველოსი~?.. _ თავის მზიანა, სუყველაფერი, ნეტაი იმგრილ სიკვ- ტილკარში თუ რაღაცაა თუ აქირავებენ დანაჩანგალს, თუ ვერ კიდებენ სულაცა ხელს, რკინა ყინვაში ძაან ცივდება... ხოდა, ამაზე გამახსენდა, ერთი ნასტავლი ძაან, კაცი, მოვიდა ჩვენთან კულორტ შოვის თავით - ფეხამდე გამაჯანსაღებელ სანა- ტორიუმში ვისვენებდი ერთი ოცი წლის წინ, და, გაჯანსაღების მარტო სხვადასხვა შაშვალებები კი არა და, კულტურული თუ რას ეძახიან, ლექციები, ჰო, შიგადაშიგაც ალაგ - ალაგ გვეწოდებოდა, ასე მაგალითად არის თუ არა ცხოვრება რომელიღა მარიხ -ვარსკვ- ლავზედ ან აბა რომელი შამპუნი სჯოობ, ოღონდ თმებითვინაო, ვაიმე-თავი!, ხოლო ერთხელ კი ძალიან მცოდნე, კაი დიდთავა კაცი ვინმე ლექტორი-რამე თუ აგიტატორ-პროპაგანდისტ თანაც დოქტორი თუ დიქტორი ჩახლეჩილ ხმითა _ ვითომ, გორკი-სგან? მოგვიყვანეს და იმანა კი? მოგვმართა ყველას, ასაკისა და სქესისაც კი განურჩევლად, სუ ცალი თითით ჯერ შემოგვხაზა ტრიბუნიდანვე მთელი დარბაზი, და, ვისაც რაც გინდათ ისა მკითხეთ და სუყველაფერს ისე აგიხსნით რო ძაანაც სწორა გიპასუხებთოო, ვაჰ, გაგიგია? სუყვე- ლაფერი, მაგან კი არა თვით კარლიმარქსიმაც არ იცოდა მერე რაც მოხდა, და, დავიბენივით, დავშინდით თანაც ისეთის მცოდნის დანახ- ვაზე და უხერხულადაც ვიგრძენით თავები რადგან ჩვე-ჰარიფები ვიხსედითა ხოლო ის, ასე ძალიან მცოდნე? _ იდგა, ვაჰ როგორ იდგა ნაძვისხესავით და ყოველგვარი ამომწუ- რავი პასუხები კი სათამა-შოეფ- სა-და - სავით ჩამოჰკიდნოდა და აბა რაღა რა - უნდ გვეკით- ხნა თუკი იცოდა სუყველაფერი, ვაჰ ყველა- ფერი ნაცოდინარა და კიდევ კარგი, გარეთ რო წვიმდა_ის მერე რა რო კულორტია, წვიმაც კი იცის ხანდახან შოვში, და, ჩვენში ყველაზე როგორ თამამმა და გაბედულმა როგორც რომა, ეე... ჩაპაევივით, რაღა, ჰკითხა, ძაან ჩერესჩურ პატივცემულო, ეს ატმოს- ფერული ნალექები? _ როგორ მოდისო... და, ჩაეცინა იმ დიდსათავას, მეო, ეგეთი, ეგრეთ ჰადვილი რამის შესაკითხავი ლექტორი და აგიტატორი ვაარ განა რო, ო, ეგეთსა ჰადვილ რასმესა ვიღაცა ხარ თქვენ, მეკითხებიო? ჩაღუნა, იმან, პატარა თავი. კარგი ჰო, ჯანი გავარდესო, აიმ დიდთავამ, უიჰო! _ აი სწორედ იქიდამ მახსომს შოვური ძაღლის ნაკბენივით გამოთქმა - ესი, და ვიყენეფ კიდეც სხვადასხვა ქალსთან რასაკვირ- ველია ვუიმეთავი!.. _ ჰიკ...!.., იმან კი, პრო- ლეტარმა თუ პროპაგანდისტმა... ლექტორმა, რაღა, ოღონდ შენ ჯანი არ გაგვარდესო და, გიპასუხეფო, და ისე კოხტათ მიაყოლა რო თითებს დიდსა თავზეით იტრიალებდა და ისე კარქა გვებნევოდა რომ როო ატმოსფერული ნალექი და წვიმა და ღვარი და თქორი და თოვლ-ჭყაპი და ათასგვარი უბედურობა სწორეთ იქიდან მოდისო რო, რო დააწვება, არა, მზეო? აი ამა ჩვენსა დედამიწურსა წყლებდანესტსაო? დაო,..- არა, შემკითხი ქალი და დაო კიარ იყო, არამედ მაინც კაცი იყო თუმც პატარუა... მაგრამ ვის გიხსნით ნეტა, მარტო-კაღ, ვწევარ, ვაიმეთავი! თუმც კი არ ვწევარ არამედ ვგდივარ, დაო, დააო, რო ააორთქლებ-ჰააორთქლებსაო, არა?, დე- დამიწისა ნესტებსაო, არა?, დაო, და რო შაკრამს ზეცაშიდაო ღრუბლებადაო, არა?, და რო ისე რო დამძიმდებაო რომ რომა როო სულაც სუ-შავათ შაიკვრებაო? არა?, ო? ძმაო?, _ ვეღარ იჭირამს აორთქლებულებ- საო რუსი გინდა თუ ჭაობისა თუ ოკეანებებეე- ბებისაო ცვარებსაო ისი ღრუბლები და მოდის წვიმა, მოდის ზეცის ნუგეში ანაცდა თოვლი კრისტალური და, _ ჩაგვიფიქრდა აქ ილექტორი, კენტი ცრემლები მოადგა, თვალზე, მაშინ, სამშობლოც, იყვავილებ, დაო... მაგრამ კი, მერე, ისევაც მკაცრათ გაპრაფისიფისიონალებულმა? _ აბა სხვა რამე მოდით მკითხეთ, რაიმ-ძნელიო, აქ არა ვარო?, მაგრამ ისევ იმ პატარათავამ თითი ასწია და, შეიძლებაო? ვაჰ, ისევ შენა? _ გაიკვირვა თავიანმა პროპაგანდისტმა, _ ოღონდ ამჯერად რამე რთული-რამ, უნდა მკითხო, ვო, არა, ისევ პირველ კითხვასთან, თვალსაჩინაურ-ატმოსფერულსა ნალექებთან დაკავ- შირებითა, ო, პატივცემულოვო, ო, ვაჰ, განა მეტად თავით-ბოლომდე ამომწურავათ არ გიპასუხე? ეგ სიმარტივე ხომ ძაანც ძირ-ფესვიანად, ხო-ამოვ- წურეთო, არაო, იმავ ტურისთავამ, მეო? ახლახან ჩამოველიო, ჯარიდანაო, პეხოტიდანაო, დემობილიზებული ვაარ და ყველაფერი თუგინდათ საბუთ-სვიდეტელსტვოებს გაჩვე- ნებთო, და თუმცა ფეხებიანსა პეხოტაში წასასვლელათ ბევრი კი ვიმალე მაგრამ ბოლობოლო ჩემი სახლისა გვერდით კრიშაში ანუ სხვენზე, ზურო/ გამამიჭირეს და რაშორს მიკრეს თავი, ტაიგ-ტუნდრებსა აღარ დასჯერდნენ და გადამატარეს იმეებზედა და, სულაც ძალიან სიკტივკარში ვიყავი ჯარში წაღებულიო, და იქ კი, ძაან პატივცემულო, მზე მხოლოთ ოთხი კინკილა კვირითღა გამოდის და ისიც მხოლოდღა ოდნავ ბჟუტამს და, რანაირად, მთელ ზამთარ-ზაფხულ სწორედაც იქრო ბესპრერივნა თოვს, აი იქა, ო? პატარა ხნითა, სიჩუმე დადგა? სუპოლუსური თოვლივითა გარინდებული, ისა ლექტორიც, ცოდნიანა? _ ყინულივით დგა, მთლად შეკუმშულად გაქვავებული, მერე კი რომელიღაცამ დამსვენებელმა სუფთა ჰაერში ჩავიფხუკუნეთ, მერე _ მეორემ, და, მესამ - მეოთხემმ და, პატარა ხანში, სიცილი ატყდა? ისა ლექტორი კულისებიდან სულაც ონისკენ დაეშვა თავქვე ისე სასწრაფოთ რო ფეტრის შლაპა ზედ კათედრაზედ ობლადა დარჩა, ის დღე იყო და, აღარ გვინახამს, ზოგი ამბობდა რო წყალტუბოში გადაიყვანეს თავისი ნებით თუ საირმეში ანაცთუ სულაც აუორთქლებელ მძიმეტალახა ახტალაში აბა ამდენი სადრა მახსოვს მე და სად ვიცი აბა რაც გინდა ბევრიც უმაღლესები ლურჯ დიპლო- მებზედ მქონოდა, დამთავრებული, და აი, ანგრე აჯობა პატარათავამ როგო-ფსხვი- ლათე დიდთავიანსა, კი, ბეჭებზედ დადო, _ სიცილთდაყრამდე, და იმის მერე კარგა ვიცი რო მაღტოკაღ თავსა და გოგრაზე სულკი არაა თავიდათავი, საქმე, მთავარია რო, ენაზედ სიტყვა უნდა გადგეს, გამჭრიახული, ენას ისეთი სავარძლებისაც დასაჯდომათა დათრევაი და დამსახურება შაუძლია რო, პოლიტიკურის მაღალისა თანამდებობისც ანუ ავტო-ადვოკატური მაშ აბა მაშინ აბა რაღათღთ გაიძახიან სულგანუწყვეტლივ რო ეს ჩვენა ვაართ რაცა ვართაო მე და ესჩემის ბრალდებულებიო, სულ მართლები და მართლებიო სულაც მარადა და მარადაო, მაგრამ, მე მგონი ესა ამბავი კულორტ შოვ- ში კი არ მოხდა არამედ მე მგონი სადღაც წიგნშია წამიკითხამს რაღა თქმა უნდა, თვალით, თუ სულაც ვიღაცამ მიამბო ოღონდ თვალით კი არა არამედ პირით კარგა არ მახსომს და ვერც ვიხსენებ რადგან ძალიან _ ვაიმეთავი!.. _ და, უცებ კაკუნი კი გაისმა და? _ მისუსტებულზე, ჯერ კი-შევხტი და, მაგრამაც, მერე, ალბათ მეზობლის ბიჭი იყო და კაი ცივ პივაზე / _ ანუ ლუდზე, _ ფი- ლოლ./ ვუკრავ თავს - მეთქი, და, კი გავძახე რო, _ შემოდი ბიჭო, შემოდი - მეთქი მაგრამ, მააგრააამ? _ არ შემოვიდა?, ამ ჩემ ჩემისა დასამდნარ - სავით მაგრამ ცხელცხელცხელაურ_ როგო- რაულ სიკვტილკარში მზესავით, ზანგი? _ რადგანაც თმითა და კაბით შავის-რამ იყო, და, ის მერე რა რომ შავგვრიმანული თუნდ, თუმც, რა ლამაზი? _ ყელ-ზეით-ქვეით როგო ნანატრი? მიხვდით, კი, ალბათ, ვინა და ლუბა. . . . კიღამ ეგრევე წამოვხტი, ეს სამოცი წლის ტრუსებ-ამარა, კაცი, და, კიდევ კარგი რომ საზრიანი ვარ და, თხელი საბანი, საშემოდგომო, თუმც არ ცხელოდა მაგრამ მხრებამდე ავიფარე, და, ვიყავი ასე, როგორც ერთსა დროს ალბათ მომეჩვენა მაგრამ მთავარი ახლაც ის იყო, რომ ყელს-ქვევითად, დავფარულიყავ... ხოლო ყელსზეით, შიშველი ვიყავ ამჩემ წარბებსა და ჩემსა ჟღალსა თმას თუკი არ ჩავთვლით, ანდა ესენი ისედაც რა ჩასათვ- ლელია, თვალები მქონდა, სამაგიეროდ, სალუბაოე, ჯერ კიდევ მაინც მოლურჯოდ მწვანე. სალმებისა და გამარჯვებობებისათვის სადღა გვეცალა, ერთმანეთს ძაან შევცქეროდით, ოღონდ, მე მგონი კი არა და, სხვადა- სხვაგვარად, და, დაბრძანდით, მეთქი, მე-ზნეკეთილმა, არაო, მითხრა...ლამაზი იყო. . . . _ შენ, ზურაბ, _ მითხრა, _ სწორად ნამდვილად ვერ აღმიქვი თუმცა მთლად შენი ბრალი არაა ეს, რადგან ერთი რამ ნაკლი, ნამდვილადა მაქვს. _ აჰ რასა ბრძანებთ...,_ თავაზიანმა, მე, _ ჩემს ნაკლებს მე ნუ მასწავლი, ზურაბ, . . . _ ეე, ერთის წუთით თუ ჩემს კაბინეტში შებრძანდებით თუ შეიძლებოდეს... _ მაგრამ ვაიმებიჭო, კაბინეტი აბა რომელი სახსე- ნებელი, იყო, ჯერ ეგ ერთი რომ იმ სულ ძალიან პირველად ნაღდად და ალბათ მომეჩვენა, კი, ყველაფერი, და მეორეც რომ, სულაც გარეშე ოღონდაც ნამდვილ კაბინეტში მეგულებოდა და ამიტომაც მემყოფებოდა დანა - ჩანგალი, _ რადგან ახლავე ერთნიმუტში გადავი- ცვამ... _ არაა, საჭირო... ეგრე იწექი. მამაკაცურმა პატივისცემამ იფეთქა, ჩემში: _ როგორ, თქვენ ქალბატონი ფეხზე იდ- გეთ და, _ და როგორ აშკარად ყელქვეითურ ფეხებისკენ, შევავლე აღელვებული თვალი და, თუმცა კიდევაც მეტად ავღელდი და მაინც როგორ მოვიმჩვარე, ყელზეით, ყელქვეით, როგორ ძალიან ლამაზი იყო, დავიჩურჩულე: _ და მე კი, ვიწვე? _ კი. ოღონდ კარგად უნდა დამიგდო ყური. . . . , _ დიახ. _ სანამ შენები ჩამოვიდოდნენ და შემოვი- დოდნენ, ორიოდ სიტყვას კიდევ გეტყვი. _ : _ სიდან იცოდა! ... სწორედაც იმ დღეს ველოდებოდი, ტაბახმელადან, ვითომდაც - ჩემებს. _ ისემც... რუსოსი გარდა. დაფიქრებულმა, ცოტაოდენი ბოლთა დასცა, ორ-სამჯერ გაიარ-გამოიარა. მაგრამ ეს მგონი იმიტომ კი არა რომ თავისი ყოვლად- უზადო გარეგნობით თავს მაწონებდა, არა... _ ფიქრობდა, სათქმელს. შეჩერდა, მერე, მთელი ლამაზი მოყვა- ნილობებით თუ როგორ ჰქვია, მე კი, უიღბლო მაგრამ მთავარია რომ ყელქვეით ზოგ-იღბლიანი-კაგაბეშნიკივით? _ ფარული ვიყავ. და, რომ შეჩერდა, ჩერების მერე ჯერ შემცქეროდა რაღა თქმა უნდა თვალებით და ხოლო მხოლოდ შემდგომ ამისა მერე კი მითხრა თავისი პირით, რასაკვირველია: მე სამი ძმა მყავს, ზურაბ, და თუმცა მთლადაც ჩემსავით არა მაგრამ მაინც არცთუ ურიგო საქმიანობით იყვნენ სამთავე, გატა- ცებულები, არიან კიდეც კარგად ამყოფოთ, ღმერთმა, ასე მაგალითად მათში უმცროსი, გრიშა ანთებული იყო ადამიანთა შორის უკეთესი ურთიერთობებისათვის და განსა- კუთრებით დასაწყისში ძალიან ყოვლად დაუზარებლად იღვწოდა ამ მხრივ და თუმცა ჩავარდნაც მოუვიდა მაგრამ სინამდვილეში იგივ საქმეს განაგრძობს ახლაც რადგან ჩუმ - კარგია მიუხედავად იმისა რომ როიალებს ხმამაღლივ აწყობს, მეორე ძმა კი ეგრეთ- წოდებულ თავისუფალ დროს სუმთლად ჩაფლული იყო მხატვრულ ლიტერატურაში როგორც ასეთში და ოღონდ მხოლოდ თავის კლიენტებს ანუ ფოტოსურათებისა გადაღების მნდომთ მოუწოდებდა თანადგომი- საკენ და ეს რაღაცაგვარ _ მაპატიე უცხო სიტყვისათვის უტოპიად ანუ წყლის ნაყვად ჩაეთვლებოდა ისევე როგორც სამთავე ძმას თავ-თავიანთ ლოკალური... აჰ, ისევ უცხო სიტყვა ანუ ქართულად შემოზღუდულსა ნიშნავს რადგანღა მხოლოდ კაბინეტურად ნაღვაწი საქმე ეგულებოდა თუმც თავდაუზოგავად და უანგაროდ და კიდევ კარგი ერთმა მოცლილმა რაც არი არიო და რომ აიღო და სულ ცალკ-ცალკეულად და ერთადაც კი / "რაღაცას ურევდა"... /, და მხოლოდ სამი და მეტიც უფრო მოთხრობა დაწერა იმათზე, მათზე, შენ წაგიკითხავს რომელიმე? _ მეე?.. ეეე... არა. _ და მესამე ძმაც, თვითონ შალვა, მათსავით ასევე თუმც საქმიანი იყო ნამდვილად და მაგრამ მაინც ანუ მხოლოდღა ნაცნობებისთვის შრომობდა თუმც დიდად იმისათვის რომ იმ ერთი რამის სიყვარული ესწავლებინა დაფარვა რომ სჭირდება სამწუხაროდ-რომ იმ ერთი რამის დავიწყებულთათვის, და ამისათვის ძირითადად სულ სოფელ - სოფელ დაიარებოდა რადგან ის ერთი რამე სოფლად უფრო შეიმჩნევა, კი, და დაიარებოდა თუმც უშურველად მაგრამ მხოლოდღა შემთხვევითღა შემოხვედრილი ახალგაცნობილებისათვის და როცა მხოლოდ და მხოლოდ ნაცნობებისათვის იღვწი და იბრძვი რაცგინდ ხერხით ესაც მხოლოდღა ისევ და ისევ წყლის ნაყვა არი ქვასანაყში იმ საოკეანო საქმისათვის და ისინი რომ შეზღუდულად ცდილობდნენ თავ-თავიანთსას? _ ეგება კიდეც კარგი რომ როგორც გითხარი იმათი საქმე ეგებ ცოტათი გამოსწორდა რადგან იმა - მოცლილის გამოისობით ის მოთხრობები რადიოსა და სახ - ტელევიზიაში დაიდგა... ხომ მისმენ? _ კი, კი როგორ არა და ძალიანაც მისასალმებელი ეს... ეე, და მაგრამ ვისი სახელობის ტელევიზიაში ესა ცოტათი ვერ გავიგე, _ სახელობისა კი არა, სახელმწიფო ტელევიზიაშიც / _"ააა"... /კი დაიდგა ცოტათი შეკრეჭისა მიუხედავად მაგშენი ეშხიანური თმისა არ იყოს /"ვა ჰ"... / და მგონი თეატრებშიც კი და სულაც კინოფილმებადაც კი გადაიღეს და ამან ცოტათი უშველათ იმათ შემოზღუდული საქმიანობის გამჟღავნებას რადგან სიმართლე რომ ითქვას მკითხველზე გაცილებით მეტი მაყურებელი და შემყურეა ჩვენში როგორც მაგალითად შენ და ხოლო აგრეთვე სიმართლე რომ ითქვას არ იყო ცუდი ის ტელე-რადიო-დადგმები და წარმოდგენები ხოლო მათდამი მიძღვნილ ორ ტელესპეკტაკლში თვით ჩვენი როგორი საყოველთაო ეროსი მანჯგალაძე მონაწილეობდა და ამით ამათ გარკვეულად შეუწყო ხელი მათი ჩანაფიქრების გაზიარებას ხოლო ჩემზე კი თავისუფლად შეიძლება ითქვას რომ არ დაუძრავს თითქმის არც ერთი სიტყვა, თუმც არა, ორიოდ სიტყვა კი აქვს დაძრული ერთგან მაგრამ თუნდ ერთიც გვერდობითა, წიგნის? _ არ დასცდენია, კრინტი. გულდაწყვეტილი, ჩანდა. მე კი, ზრდილი და ხათრიანი, ის მერე რა რომ საერთო ჯამში მარტოკღ ვიწექი "ვაიჰ"!../ მაგრამ მაინც შევედი გულდაწყვეტილსა მდგომარეობაში-მის, გავამხნევე: _ დიდ ეროსის თუ ათამაშებდა რევი- ზორი... ე, არამედ რეჟისორი, გამოვიდოდა აბა რა იქნებოდა კაი წარმოდგენა და თვითონ ეროსიც რო დათანხმებულიყო მეც კი დავწერდი მაშვინ ისეთსა კარგსა დრამატურღიურსა რამესა რომ არამცთუ გინდაც სოციალისტური სახელმწიფო მხოლოდ ტელევიზია კი არა და მისი კარგი ხმით აღებული და დაპყრობილი და ანექსირებულ- იქნებოდა / _`საიდამ ვიცი, აგისიტყვა? ვეჰ... /თვით რადიოსი არამცთუ მხოლოთ ეთერი, ეე, არამედ მთელი აბესალომ და ეთერიც ეე, მუსიკალნური ოპერულათ აბესალომ და ეთერი და, ა, ეე, და აქედან კი გამომდინარე თეორემაულად ესა ნამდვილად არაა, ვერა იმა მოცლილისა დამსახურება რადგან მთლად პირველ რიგში სულაც თქვენსზე უნდა დაეწერა იმას მთელი, ეე, რრომანი, და, ა, იმას რომ თქვენზე გინდაც ძალიან ბევრკილოგრამებიან რომანი რომ დაეწერა რაცგინდა დიდი მოცლილობისას და ტუნეიადეცობისას / _ `ეს რა სიტყვები მცოდნია, კაცო..., / მაშინ თქვენზე, კი? _ მრავალსერიანებებს გადაიღებდნენ და მსახიობის მოძებნაც სულაც-არ არცკი დასჭირდებოდათ და ხმაც კი რომ არ ამოგეღოთ და ყრუ-მუნჯივით გაგევლ-გამოგევლოთ აქეთ და იქით არა არამედ უფრო აქეთ გინდაც თვით მხოლოდ კინოში კი არა არამედ სქელტანიანსა ბევრკილოგრამებიანს რომანში რომანს რომოუკვტა როგორიცგინდა პატრონი მე უმფრო იუმორისტობებიანი ჟურ- ნალები მომწონს როგორიცაა ნიანგ-კრაკა- დილი და სხვა და იქ კი თქვენი ხმისამოუღებ- ლობითაც კი სულ არაფერი დაშავდებოდა რა თქმა უნდა რაღა თქმა უნდა ამას და წითელფანქრისი ხაზისიგასმა რადგან ყვე- ლანი სწორედაც ისე და ასე იტყოდნენ-რო გოგოვ, შენ კი გენაცვალე გავლა - გამოვლაშიაო, და... – და აქ კი, შევცბი... რაღაცა მგონი მთლად ვერ ავაწყვე სათქმელი კარგად, რადგანაც ისე შემომცქეროდა რაღა უნდა თვალებით, კი, და მე კი პირით ვუთხარი რასაკვირველია რადგანაც როგორ შველად, ირმულა-შვებად გამახსენდა, კი, და რა გასამეორებელია ეს და თანაც სამჯერ მაგრამ სიმართლე არ იკარგება და პირით ვუთხარი აბა რითი რასაკვირველია,: _ ვაჰ, იქა ერთგან ისა ეროსი რო-ჰთამაშობს ის ხო არაა ეგა შენი-ეროსი რო ჩიტი- რეკიაულათ ჩიტებს რო საკენკს უყრის გალიაში და კედელზე კიდე რაღაც სხვა არტისტების სურათები რო უკიდია... დამცქეროდა, კი, როგორღაც მწარედ დაფიქრებული, კი. _ ისინი არტისტები არ არიან.. არამედ კარგი მოცლილები. და, გამოცოცხლდაც, _ თუმც, არტისტიზმიც საჭირო არის იმ ხალხისათვის თუმც ძირითადად მხოლოდღა ალაგ, კანტიკუნტად და შიგადაშიგ, თუმც, ზოგისთვის კი, განსაკუთრებულად მოცლილთათვის როგორ გაბმულად და მთლად ძირისძირამდე ერთიანად... _ აჰ, ერთიანი ძალიან ცუდი ნიშანია, _ მაგრამ ძალიან სახიფათოა, დიდად- გაბმული, არტისტიზმი... _ გაბმით არტისტი რა, ცუდია? _ საბნი- დან კიღამ ამოვყავ ხელი, _ დამსახურებებს ანიჭებენ, ეს რა სუმუდამ ხალხის წინ იყო ეს რა, ცუდია? _ გააჩნია, ნიჭს. . . . იდგა, ვიწექი. _ წავედი, ახლა. დიდხანს ვერ მნახავ, მერე კი, ღმერთმა თუ ინება და იქამდე თუ მივაღწიე და ჩემი ნაკლი გამიქარწყლდება, მოვალ შენთან, კი. და მთავარს გეტყვი. მიგახვედრებ. და, _ მე თითონ მოვალ! _ ვერ მოხვალ. მე სხვა უბანში გადავდივარ. მაგრამ კვლავ იდგა, კვლავაც იდგა, არ მიდიოდა, ჯერ, რა საზრიანი ქუსლები, ჰქონდა. _ და ეგებ მითხრათ, რომ მითხრათ რომ ეგებ ერთ რამეს, ძალიან მთავარს, მიგახვედროო. . . . _ არ გამაცილო. და არ წამოდგე, ისედაც იცი, ყელსქვეით, რაც ხარ. თუმც, წარბებს- ზემოთაც, ანუ შუბლსა და ირგვლივა თავზე ვაიმე დედა ეს რა ძალიან საზრიანიაო, ვერ იტყვი. შენზე. კარგად იყავი, დაა, წავიდა. . . . . . რა ნაკლი ჰქონდა მაინც, ასეთი... ეგება ის რომ გამოთხოვილიც რომ იყო, ალბათ. 7. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . , ასე, 63 - ს რომ გადასცდები, როგორ ძალიან ჩქარათ გადის, დრო. საკვირველია. ხოლო ასე 70 - ს რომ გადავცდი, არა? მთელი წელიწადი და მისი მგონია 12 თვე ისე ძალიან გარბოდა რომ, ბავშობაში უფრო ძალიან იწელებოდა და მეტი იყო ბიოგრაფიის თუ გეოგრაფიის თუ რაღაცა ქვია და ერქვა და საერთოდაც, ყველა სკოლისი გაკვეთილი 45 სრული კი არა რამდენ-მეტითიც, წუთი, მერე _ ლექციის წამებ - წუთები როგო ძალიან იჭიმებოდა რომელი კაი თანამდებობის კაცი გინდა იმასავით, კი, ხოლო ახლა კი, სწორათ არ ვიცი რადგან არ მახსოვს მაგრამ 83 - ს თუ ოთხოცდაოთხისს რომ ვუკაკუნებ? ერთი ის შემრჩა ჩემ სიმარჯვიდან ოღონდაც მარტო 63_მდისინ, რომ, დროს ამაში მაინც ძაან მარჯვედ და თუმც დუნეთაც, მივერეკები, მოსვლაზე არი ყველაფერი ნარდის და კარტის არ იყოს და რაღაც თამაში იყო კიდე, აი, ექვსიანს ექვსიანზე რო მიადებდენ პატიოსნათ და ნულიანს კიდე ნოლიანზე რაღაცა ერქვა... ეჰ, იმ თამაშის სახელი კი არა, ხანდახან ჩემიც მავიწყდება თუმც არა მაგრამ ზურაბი, ზურა! ხანდახან ისიც კი არ ვიცი არამცთუ რა რიცხვია და რომელი დღე და თვეცკი მეშლება ხანდისხანობით, და მინამ... დომინო, კი, ჰო, ერქვა იმ თამაშს, კი, მაგრამ ნეტა დომინო რამ გამახსენა, მაგრამ ყოველთვის კი არ ვარ ასე, ხანდახან ძაან მინათდება ტვინიეძახე შენ და თუნდა შუბლი ეძახე და თავი ეძახე თუგინდ, და მოციმციმე კლეროზის თუ რაღაცა ასეთს ეძახიან თეთრიხალათის პატრონები, ამას, რადგან და მაგრამ ასე მაგალითად პენსიის მოტანის რიცხვი მაინც ხო კარგა მახსენდება კატის ნაკბენივით, და თუმც ხანა მოაქვს მეზობლის ბიჭს ის ჩემი დამსახურებული და ხანკი ვერა რადგანაც რაღაცა სიტყვას ახსენებს, კი, რაღაც ჟეშტი თუ ბიუჯესტი თუ რაღაცაო და რა უჭირს მერე ორ -სამ თვეს თუ გადა- აცილებს ბიუსტ- ჟეშტობით თუ რააცაა აბა ზოგმა რაღა ქნას მაგალითად ძმაკაც სუპხარჩოს სულაც არააქ ალბათ პენსია ძალიან იქა, რახანი არი მიწაში წევს, აბა ტყვილა სვა იმან იმდენი ცხარ-ცხარიარაყი და სხვადასხვა ღვინო და პივები და ნალივკები და ამისთანები და, მოკლეთ, ძაან ყოველმხრივ დაიმსახურა ის მითომაცდა ნაადრევი და რატომ ნაადრევი იმანე რო სვა და არ ესვა ახლა ასოცი წლის იქნებოდა და, 120 არი, ნაადრევი? ჩვენ წელთაღრიცხვით, მგონი, და სანამდე ევლო დედამიწისი ზურგზე მობეზრებაა ყველაფერი და კიცკი დახვთა თავის მიწა და ზედაც სულ გრანიტისი შემოღობვილი კაი ინდოეთისი აკლდამაო თუ რას ეძახიან მავზოლეასავით ჩემთან კიდე პენსიისისი ერთათ მეზობლისი ბიჭს რო მოაქ პენსია და მარტო ესი ბუიჯეტი კი არა და სხვა დიდ - რამეც ისეთი ძაან კაი ბიჭია თვეში ერთხელ და უკეთესიც იქნებოდა ასე ტყვი- ლათე როარ აცდენდეს დროს ეკლესიაო თუ სიონი როქვია დადის თურმე იქ და სანთელს ანთებს ტყვილა -უფულოთ კიარა და _ დაგიხატავენ, უფულოთ, კი _ და, კიდე რო კირო მომივა და გამინათდება როგორც ახლა, ა, მოციმციმეო კლეროსისაგან გონება - ჩემი, კივარიგეფ რო რაზე აცთენ ბიძია ამდროს თლათ ტყვილა-მეთქი, საქმეს მოკიდე ბაბუა- თქვა, ხელი -მეთქი და, მაგრამ, აპაა, გაგიგონია? ის კი არა და, რაღაც ჭკუებსაც მასწავლის ხოლმე თავისი ჭკუით, ვითომ, არაა გვიან, გამოფხიზლდიო მარა მე მთლათ მაშინათევე მეძინება, კარქია ძილი, ენერგია თუ მედია თუ მედიკო თუ რას ეძახიან, ჰო ვიტამინეფს, შოფს. ჩემი წვეტიანი დანა-ჩანგლისი პუნქტი კიდე უჰ, რა კაიხანია ძაანაც ბევრი ლექციისი დროისი წინათ რომ ვიღაც ძალიან ახლობელს რო გადავაბარე ახლობელია რაა აბა და ძალიანიც კაი ბიჭია ის მერე რა რომ გვარ- დასახელი აღარ მახსომს და ჯერე ხანდისხან და პატარეთი რო დამივიწყა ძალიან, მერე, და არ მოქონდა ჩემი წილი და გონება რო მოშივებულზე გამინათდა რიონჰესივით და იმ მეზობლისი ბიჭს რო შევჩივლევი მიგვიანებს, თქვა? _ ის მერე რა რო ეკლესიაა თუ რაღაცაა ტყვილა რო დადის მარა სახე აქვს ისეთი რო, შეგეშინდება თუ არ იცნოფ და, დიდიცაა ტანიტანათ და მარა გული აქ ძაან კეთილი და, ამისი თქმა იყო ჩემიპირით და, იმეზობლისი ბიჭს, გუჯა ქვია და გიტარაზეცკი უკრავდა ადრე გონია და გიტარა არ ვიცი არა მარა პენსიასთან ერთად იჩემი წილიც დანა- ჩანგლისი კიმაქ ხოლმე, თვეში ასე 320 ის მერე რა რო, დაჭმუჭვნილები, ლარი, და იმის მოტანილ პენსიასაც თუ დავუმატებთ, გაქუცულს, იმას? _ 334 ლარი მაინც მაქ ანუ 10 ლარზედაც მეტი მაქ დღეში გინდ ტელეფონის გადასახადს თუ ბინისქირას და გაზები და ამისთანების თუ გამოვაკლებთ, მაინც სუცოტა 11 ლარი მააქ დღეში და რამინდა მეტი, მეხო ამდენი მათმატიკები და ამისთანები გონია სულაც ახალგაზრდობაში არ ვიცოდი და თურმე რა და რა არ შენაძლება ძილს, ტვინისთვის მოაქ ვიტამინები თუ რას ეძახიან, კი, ხოლო სასმელ - საჭმელიც იმ ბიჭს მოაქვს, ქირებსაც ისიბიჭი იხდის, გუჯა, მეზობლისი, კი, და ისე სწორათ იქცევა რო გინდ პალკოვნიკი ვიყო მე და ისი კიდე? _ მაიორი, გადაღლილია ხანდისხან ძალზე და მაინც მზრუნავს, გადმოგდებული აქ ენა ჩემზე ლაპარაკებით კი არა და აქა - იქ ძაან სირბი- ლებით, კი, და, ახია მაგაზე, მეტი იაროს ეკლე- სიებში და მარტო უბრალოთ კი არ დადის, რაღაცა ზვანიაც კიაქ იქ და რას ეძახიან, ჰო სტაქანოსანი თუ რაღაცაა ალბათ სტაქანებს უვსებს ღვინით ვინცხა მაგასავით სტაქანოსნებს და მე კივარ ასე, მაგისი _ არ მეკუთვნის თუ რა – მოსამსახურეობით სუ დოშ - ხიზილალას ვირთმევინები ხანდის- ხანობით და ხანდახან ბებერზე ცხელი რომომინდება იბიჭს სიღაციდან კაი ბორშიც და კატლეტი მოაქ შინაურული და ის რა ვიცი მე სიდან რახან აუ ნეტაი რამდენი წელი იქნება რო სახლიდან სუარ გავსულვარ, კი, კი, არამედ მარტო ოთახებში და ტუალეტში კი კაი ჯოხითი დავჩაკუნოფ და, ვინ თქვა სიბერე გლახააო, იმდენი კაი რამე მოაქ წლეებს? _ რომელი ერთი ჩამოვთვალო, დავიწყო სიდან: ე, ბოვშობაში და გონია მერეც ჩემი-ფრჩხილებს რო ვიკვნიტავდი, ახლა, პროტეზით, შევძლებ ამას? ჩამომაცილა ის მავნე ჩვევა, ანდა, ყოველ სამ თვეში ფეხსაცმელებს რო ვცვეთდი ხოლმე ახლა ჩუსტები ის რავიცი რამდენ ხანს მაგრამ დიდხანს მყოფნის მე მაგრამ სად ვიცი აბა ახლა მე მაგდენი და მათემატიკა, გალსტუკის ყრონჭში წაჭერაც მე არ მჭირდება და სუარაფერი თათბირეფზე თუ რევიზიებზე თუ რას ეძახოდენ მოთხოვნილობას_იმ, ს, და ჩემითვალებს რო ვიღამებდი სუ ცუდდაგლახა და გინდაც მთლად კაიკაი გაზეთებისი კითხვით რა ძალა მადგა, უცნაურია ახლა კი რწყვილი აჩკებით ვუყურებ ყოველს და ერთის მაგივრათ მთლადაც ორი მაქ აჩკებები მე ერთი ტელევიზორში ისეთი გოგოდაბიჭეფს სამისაჩერებოთ და მაგარ კინოებს რო აჩვინებენ კინოებია ისეთი რო რაცგინდა გულით დამეძინოს შვა-ყურებისას ძაან ხშირათე მაღვიძებენ ვინცხაშავების ბღავილები და მანჭვა - გრეხები ისეთი რო დახუჭულ თვალებსაც კირო მიკრთობენ, მეორეთი კი, აჩკებითი, გავყურებ, ქუჩას, მიდი-მოდიან, ახალიხალხი, ადამიანებს რაგამოლევს ჩვე - მთავრობების ხელშიაცკი, კაია, აჩკი, იმეზო- ბლის ბიჭს მექისე მოყავს კვირაში ერთხელ, და, მხეხს მარა რას მხეხს, ამსიბერეში ძალიანაცე შემიყვარდა ძაან მდუღარე ორთქლისდამყენი ძალიან, წყალი მაგრამ ისინი მოხარშულსც, მცნობენ, ვიბანავები, მათით, და მერე კიდე თავს კი მაინც ჩემით ვიმშრალეფ და ადრე თუ ჩემს აუ როგორად ახორხლებული თმისისი გასამშრალებლათ სამი დიდძალი კაიძალი სიგრძე-სიგანის პირსახოცი არ მყოფნიდა? და მთელ ნახევარ საათს - მაინც ვიმშრალებდი ჩემირიჟათმას? ახლა, ბატონო, ნახევარი პლაკოტი რო გადა- ვისვა და ისიც ნაზათ ორ - სამხელ თავზე ერთი წვეთისი ნატამალიც სუარ შემრჩება მოტიტვლებულზე რავა არა აქ სიბერეს მისი პლიუსები და პროცენტები და ამისთანები და მინუსები და გაყოფები ისედაც სულაც არც მინდა მე და, გამრავლებები ხო სუარ მჭირია, იყვენ ქალები თავისთვის და მეკიდე ჩემთვის, მარა,რაც გინდა კაიმყავდეს ის მეზობლისი სულელი ბიჭი, სუსტი ვარ მაინც და ჩემიანებიც, ჩემი მკვიდრები, მაინც მინდა რომ მყავდეს, სახში, ხანდისხანობით მაინც, აი ესა, ეს, მაგრამ? სახელი რუსო შევარცხვინე მე, რუსოს და კუსოს და ამისთანებს მოუკვტა პატრონი და, რუსუდანას? აგერ რამდენი წელი და წელიწადები იქნება უკვე, არ ველაპარაკები და სახშიც არ ვუშოფ _ აკი მითხრა, კი, ერთხელ ვიღაცამ რაღაცა ერქვა, ვერა თუ სონა, რაერქვა კაცო, თუ... უიჰო, ჰო, ლუბა, ბოვშები კიკი კაი არიან მარა რო წამეიზრდებიან რაღაცა... ეე, სულეც სხვა რაღაცები ხდებიანო, რა სიტყვა მითხრა ნეტა, კაცო, მგონი რაღაც და რაღაცა დრ ერია, ეე... სა-ო... და დრ... მოკლეთ, სამხედროევდებიან თუ რაღა ცაო, მტერმა გაუძლო სამხედროების უფრო- სობას, პატარობაში კი? _ რაც მე იმასე ვეფერებოდი ისე ძაან რო რუსუდანასსი ნაცვლად სუსუ რუსოს ვეძახდი და მაინც სურო სუროგორ სუარ გამიმართლა აყოლიან, კი, ერთიმეორეს ირუსუდანა და ეჩემი მეზობლის ბიჭი გუჯა თუმც რა ბიჭია შვილიშვილები ყავს ორი უკვე მაგრამ ჩემთანე შედარებით ბიჭია და თელიამბავი და არიან ვითო დიდსაქმეში და ყოფილი რუსო შვილიშვილათე ყოფილი ჩემი აყოლია და იმასავით, გუჯასავით, კი, ტყვილა ხარჯავს დროს და დროს კიდო რა უჭირს, _ შეუსწავლია ინგლისური და ამისთანები და კაი ადგილას კი მუშაობს თურმე მარა რათ გინდა _ სულ ვიღაცხანებს ეხმარება თურმე სულ _ არა, ნათესავები რო მაინც იყვენ ეს კიდევ კიდო გასაგებია ნათესავი ხო სისხლია შენი და ხორცი და ბიძაშვილებიც მთლადაც თუ არა სანახევროთე მოგვარეები მაინც არიან შენი და გარე ბიძაშვილებსაც რა უჭირს ბო- ლოსდაბოლოს ძაან თუ გაჭირდა მაგრამ, თურმე, არა, თელათ უცხოებს ეხმარება სულაც და სულე და, ვუთხარი ერთხელ, ვორჯერ უთხარი და ბევრჯელ კიდო რო მოდი და გოგო დააბანდე - თქვა რუსო - მეთქი მაშინ ჯერ კიდევ რუსოს ვეძახოდი, დააბანდევი ფული რაცხა საქმეში მომგებიანს და თლათ წამყვანი პოლიტიკოსი თუ არა და, რაცხან - პარტიის წევრი მაინც გამოდი-მეთქითქვა და - მეთქი, თვალები ტყვილა ხოარა გაქ, ტელევიზორში მაინც ვერყუროფ რა მშვენიერიკარქათ ლაპარაკობენ, რაფრათ შვენიერ მომავლებს გვპირდებიან რო თლათ საამური ცხოვრება გექნებათ აწიდააწი ოცდაოთხსაათობით კვირაში შვიდჯერ და კიდომეტი, მთავარია რო სხვა ცრუპანტელა პარტიებს კინუ დაუჯერეფთო, ლაპარაკობენ ამას და არ დოუჯერეფ? ტანი იმათე არ აკლიათ და ტანისამოსი და ფერი და კაი აქვთ რაფრათ ფერი და ხორცი და ერთია მაინც იმათში ერთი ისეთი რომე რო ხუთ ადამიანს იწონის ერთად მარტო და ამას რო თავი გავანებოთ ვოთხი კაცი და ათი კაცუნე და ვარაშილოვი ვინ ოხერია... საიდამ მახსოვს... ეე, მოკლეთ საქართველოსავით თავისუფლათე მაინც გამეიჭრებოდა იმისაგან და, იმათ ბინები უშენებიათ? იქიდან ერთ-ერთს ორსართუ- ლიანი მარტო პადვალი და ზედაც აგარაკი რამ ბასეინიანი ნაქონებარა, თურმე, და ახლა მიწის მაღალ-ზედათეეფს აღარ იკითხავ? ბოლო სართულში ვერც ანავალან, თურმე, არყოფნით იმათ რაცგინდა კაი დიხანია და მარა სურო არსებოფს გამოსავალი იიოხერი და ლიფტებიც ქე მიიშენეს, თურმე, ეზო - ეზოში სუსაცურაო და საჭყუმპალო ბასეინები თანაც სავსეთი ნატახტარის წყლით აქვენ თურმე მარა ეს ნატახტარი ვერ გავიგე მე ტახტთან და ისიც ყოფილაანე იმდონ წყალს ნეტა სიდანე უნდა და იმ ნატახტარში ალბათე კაი კრესლოთ -საჯდომი იგულისხმება, ალბათ, და ის მერე რა რომე ხან როდაცლიან ჰაუზებსა თურმე ავსებას აღარ უცთიან და იბეტონზე პირდაპირ თავით ხტნებიან ან და ენარცხებიან თურმე ხანდისხან ტვინისი თურმე კინკრიხოთი მარა რათ გინდა ცოცხალებია, მაინც, და ამან კიდე, ამან კი არა, იმან, სულელ - ჩურჩუტა რუსუდანამ, ამის პასუხათ პასუხი კიარ მითხრა არამედ ამის სანაცვლოთე მოფერებითე მითხრა მითამ, რათ მინდოდა მე იმისი ლაციცება და გააზიზება და ფოფინი - ვითო, _ბაბუ, პატა- რათი რო შემიბერდი, რვა წლამდე თურმე სოფელში იყავ და სოფლად თურმე იზრდე ბოდი და ამსიბერეში რაუცნაურად დაგი- ბრუნდა ეს სოფლურიო, კი, სიტყვებიო, და ბავშვობაო აღმოგიცენდაო თუ რაცხაასეთი მითხრა კიდო, სიბერეშიო, და მარა მე ძაან ვიუცხოვიე იმისი ნათქვამი რა უნდა სოფელს ჩემ ამ შვაგულსა დედაქალაქში ჩემი სტოლისი დანაჩანგალს, თქვა, სოფლელები ემაგ მაგშენში მეიკითხე სუ სამითითით ქერო ამოუსვამთ პურს ლობიოში და ზედაც პრასი, -მეთქი, ეს მე თქო-თქვა, მარა იმან კი? გაიღიმა და ნარიჟათმალზე, არ გადამისვა თავ- აგდებული, ხელი? სულელი აქვენ იმას და გუჯას ორვე ხელი და განსაკუთრებით კი მარჯვენა, იმით შველიან ვიღაც ქვრივ - ობლებს და თელათეცე უნპატრონოებს ოხრებს და ვოხრებს ფულს და ზედაც საჭმელსაც უზიდავენ თავისი ხელით ნეტაი გუჯა ჩემგან ხვარ ღუნავს გინდაც წვრილმანებს როგორიცაა ოხრახუში და ამასთანავე ვინცხა სულაც ცხვირმოუხოცელ თლათვობოლ ბოვშებს უზიდავენ საჭმელს მაგინი და კაი, ესი გუჯა რაცგინდა იყოს უცხოა და გადამთიელი და მთიელია გონია სულაც და მარა ხოა რაცგინდა იყოს კარის მეზობელი მაინც ჩემი და ეს რამ შეშალა, და რამაგისი საქმე არი, ეს, აბა ტყვილა ამბობენ თელი ხალხისი თავიდათავი თითან რჩეულები რო თქვენ ნუ შეიწუხეფთ ნურაფრითე თავს და თლათ ჩვენსავით აგაშენებთო ოღონდ მარტოკინ თქვენთქვენი ხმები მოგვეცით და ნეტაი ყველა შლაპაპინინი თუ რაცხა გვარია კაიდიდიძალი იმისთანა ხმა მქონდეს მე და, სულაც იმათე მიცემებებდი -იქნებოდა თელიჩემი, ხმას, ჯერ მარტო ისი რავალიკაი სანახავია ტელევიზორეფს შოჩოული კაი დღეეფსში რაკეტ-რაკეტებს რო ასროლიებენ იმაზე მეტიდიდებიც და ფულებითაც გამოშვებულები და ხოხო რა ხთება ირაკეტებით ქართულიცაში იმასე არი დამიზ- ნებული თელი პეხოტა და საპიორები და გაგისკდათ მიწა საპიორებზე და სხვათა შორის პეხოტაზე არუნდა თქვა ვიღაცა ხარ შენ, და ამისი პასუხათ იმე სულელმა რუსდანიამ კიდო გადმისვა თავზე ხელი, დასაწყ- ნარებლათ - ვითო და მარა მე მაინც მოვუთ- მინევი, ჯერ, ნათესავი და მერე როგორი თლათ შვილიშვილი იყო ის ჩემი და თელათეც, ჩემსავით, რიჟა, და მარა რა ვქნა სირიჟავეზე სიმართლე უმფრო ვარესათ მიყვარს და პირში ვუთხარი გოგო შეშტერო, ამერიკაში კირო წახველი და იქ დაამთავრე რაცხა კურსები ამ დასაწვავში რაღას დაბრუნდი ვერ დარჩი იქა პურის ფულიც ქეგქონებია და პრაფესიის და ამჩვენ განჩხრიკულ და მაშხალებით და რაკეტებით დასაწვავში რაღა ჭირდაჯახნაბამ მოგაბრუნა -თქვა ტელევოზორში იმასაც ხომკი უჩვინებენ და გადმოცემენრო იმ ჩვე - დასადგომ დაუდგა თვალი ნამეტნაური საამურობამდე ცხოვრებისიმდინ ხალხი ვერ ძლებს და თავსაც იკლავენ კაი ხშირ - ხშირათ აქა-იქა ზოგიერთები გამუდმებული შიმში- ლებითო და გაჭივრობითა და რაცხა ნემსებ- საც კი - ნაკვეხარიან და ირჭობენ თურმე ზოგი სადა და ზოგიც სადე ეგემოვნებასე გააჩნია, აქ, და, როუთხარი, მაგ გლახაკების ფული მე დამახარჯე ასე თუ გინდა ყარაჩოხლობა აბატყვილათე ხუარ გზდიდი - მეთქი, ფულ- დასახარჯის მეტი რა მაქ მე, აგერ მომბეზრდა ესი დღედაღამ წვანე ჩუსტებფოსტლები თუ რას ეზახიან და კაი ფეხსაცმელები მიყიდე - თქვა, აი, თითონე იმას კირო აცვია - მეთქი, ნუ თლათ ისეთს ალბათ სადანე მოიძიეფ მარა ცოტათი როგავდეს, მეთქი, და, არ დამი- ჯერებთ ვიცი მაგრამ, _ არ დამცინა, ვაჰხ? და, ღიმილები ეძახე შენე და მესამედაც კირო უნდოდა ამჩემი თავზე ხელგადასმა, ჩემზა, ვინაა შენი მოადგილე და თანაშემწე და ლაბო- რანტი თავზე ხელეფს რო მისოფ - მეთქი, შენა რომელი გოდ - რაჟდენია ხაარ ხარ-თქვა ასე ვუთხარი და, გავაგდე კარში არ აქს ჩემ სახლს კარებები თუ რა, და, მერე რამდენი მოვიდა ჩემთან, მაშვინ ქე მქონდა უკეთესური მახსომრობა და, მაშინვე ვცნობდი და ვნერვი- ანობდი ძალიან ისე? _ მარა ჯერ მაინც შევეკითხე ისევ სუტყვილა ხოარ ყრი ფულებს წყალში - თქვა, და, კირო დახარა ერთდროს ჩემსავით იცეცხლებძაან-მოკიდებული, თავი, კიდო კაი რო, დამნაშავეთ და უგალოვ- ნიკივით რო გრძნობდა თავის ირიჟათავს და ავნევრიანდი კიდევაც მეტად ძალიანი და ისევ უყვირე სირენებითაც რომკი დადიან, სხვები... ხო, სუ ფერშლები და იექიმები და თირა- პევტივები და ფერმარშლები და ვეტერინა- რები მადგენ ამჩემ თავს, ლამის თავზე და კიდოკაი რო, ცოტათი გვერდზე, მე კი ვიწექი წამლებისთვის კაკანათივით გამზადებული და კარქა რო გავხდი და მოვიხედე სუყველა ჩემი რიჟაიანა გავაგდე კარში იქ გადეხადა ფული თუქონდა ისეზედმეტი, მისი მესამე თუ მეოთხხელე მოსვლაც, კაცო, ასე დამთავრდა და აღარ დგამდა, შეშინებული ჩემისახში, ფეხს, მარა ერთხელ რო ძალიანევი დავი- ღალევი კინოს ვიყურე ისეთს რომე კირო გადიწვა და თლათ გადიწვაც და გედეიბუგაც თელიქალაქი ადამიანეფს და მაშინებს ვინ დაეძებდა, და, ისე მომაწვა ესი სკლეროზი თუ რას ეძახიან თელიხალხში, რო, ერთ ადგილას მომინდა უცეფი გასვლა აი იქა რო ჩვენ როვი- ცით სწორეთაც იქა და სუყველასე რო გვახასიათეფს და, მარა, ისე ვიყავი ნათელგო- ნება დამძიმებული იმე - კინოთი დამღუპ- ვარით რო მხარე მექცა და კარებები სულაც ძაანი ამერია და, კიდოკაი რო იმეზობლისი ბიჭ - ბაბუასთან შეველი და მივბანცალდი და როგამოვაღე იმისი ზომის ტანსაცმელისი რაღაცაშკაფის ხისი კარები რადგანე ჩემი უბორნიისის კარებიც რაღაც იმფერი რაცხაც- ხისაა, კი, ტყეში რომოდის, და, მარა, იმეზობ- ლისი ბიჭი კი იყო ხათრიანული ბაბუა მარა იქ მაინც არა, არ მექნეინა და იქ შემიყვანა თქვენც ქერო იცით და იცით ეს კარქათ არა ერთხელ და ორჯელდა სამჯერ, და, გამოსულმა, არ დავინახე, იქავ, ყოფილი- რუსო, ირუსუდანა, ვითომაც ჩემი? და, დავკარი კიდოვ ცალი ფეხი არ მკითხოთ ახლა რომელიო მაგრამ იატაკისი პოლის ძირაზე რასაკვირველია და, დავატიებიე იმეზობლისიც ოთახი და გავაგდე კარში და თუმცკი არ იყო უქმე - დღე რაკეტებსაც არ სროვი- ლობდნენ და, სუარ წამსვლია მაინც გული და ჩემი ფეხით შემიყვანა ისევ იბიჭმა და ითავისი შვილიშვილივით კიცდამაწვინა ძაანე ფრთხი- ლათ ჩემიკრაონტზე და ისე ვიყავი გულ- მოსული რო რაც გინდა დანა ალესილი პირდაპირ პირს არ მიხსნიდა და, მარა იმან, ერთის წამითო, და, მაშინათვე, შემომიტანა კაიბორში და კოვზი დანასთან შედარებით აბა რა სახსენებელია და სულეც არ იყო პირბასრი და პირალმასი მარა შვენივრათ კარქათ გამიხსნა პირი, და, ჩემქვაბში კირო გადმოასხა იდარჩენილი, ხვალისთვის, ბორში?, დაავლო იმე ცალიერ ქვაბს თავისიხელი და, ახლავე მოვალო, ბაბუავო რომელი იყო ჩვენში ბაბუა და მეტსახელი სუვერ გავიგე, _ ამ წამს მოვალ ამას რუსიკოს დავუბრუნებ და გავა- ტანო და, რა შვაში იყო მაინც, აქა, რუსო!! _ ? _ რიჟიკაისი... . თუმც რუსუდანა, კი, რუსოსი ძახილდაძახილების ძველმა კაი - დრომ მოგჭამა აკი, ჭირი... დამიხედეთ მაგას! _ კაი, თუ ტუფლები და საათი არა, იძალიანი გაღლეტილებისი ფულით ერთი კაი კასტუმი მაინც ეყიდა, გალსტიკიანიც, ზედ, მე რა, რითი ვარ დენპუტატებზე ნაკლები ვითო, მე რა, რითი ვარ ისეთი ძაან უცხვირპირო რო ვერ გავიძახი თლათ უკეთესათ გაცხოვრეფთ - მეთქი, და, უკარქფინჯაკოთ ვინ შემიშვებს მე თლათ პარლამენტში კიარა და, უმფროსაც ვარესათე საამოურულ ცხოვრებაში, - ჰეჰ!!? – ასეთებია, ზოგშვილიშვილი, ეჰ, ... და, კიდევ კარგი რომ, ცოტანები არიან მაგისთანები და გუჯას- თანები, აბა ყოველი კიარ დადის ტუფლის საცვეთათ, ეკლესიაში, და, იმდენს და ძაან იძახიან ფხიზელი იყავ, ფხიზელ - იყავო, რომ, ჩამეძინაც... მგონი. . . . . . . . . ვაჰ, კვლავ ისევაც დღე იყო, კი, კი, და მგონი. ვიღაცაც იყო ჩემოთახში, აჩკებს დავწვდი ჩემი ჭკუით და, ძალიან კი მოვაფათურე სკამზე ხელი მაგრამ ნურას უკაცრავად, აბა სად იყო, და, შემომესმაც: _ ტყუილად ეძებ. დაგიმალე. რაღაც ნაცნობი ხმა იყო მგონი,კი, მგონია, კი, ოდესღაც, სადღაც გაგონილი, _ ლუბა ვარ, ზურაბ, არ შეგეშინდეს. ვინმე უცხო არ გეგონო, მე. . . . რაღაც ლანდივით ძლივს მოჩანდა, რად დამიმალა... თვალთ - სასინათლო... _ ნუ წამოდგები. შეგიძლია რომ, წამოჯდე. მანდვე, წელს ქვევით, გვერდზე გავისვი ხელი, _ ჩაცმული ვიყავი. და, წამოვჯექი. არცთუ ბებრულად, მაგრამ ნელა... _ ხომ გითხარი რომ, დიდი ხნის შემდეგ მაინც მოვალ - მეთქი. ხან შევყურებდი ჩემი ჭკუით ჩემი თვალებით, უღონოთი, აჩრდილი იყო ოღონდ ცოცხალი და მეტყველი ლუბასი, კი, არც ვიცოდი თუ, მიხაროდა?, არ მიხაროდა?, და ძირითადად იატაკს ჩავჩერებოდი, ფოსტლებიანი ფეხები მედო, ზედ, მაგრამ უმწეო თვალების სანაცვლოდ სუყველაფერი კარგად მესმოდა, ყურებ - ად, ვიყავ. _ მიმოკითხვები არ გვინდა და, და გინდაც სულ არ გასულა დრო, განვაგრძოთ იმით, რაზეც შევჩერდით. მე რომ გითხარი ერთი ნაკლი მაქვს - მეთქი, არა აუარება ნაკლი ვის არ გვაქვს მაგრამ მე ძლიერ გამოსაჩენად თვალსაჩინო ნაკლს ვგულისხმობდი, ჩემსას, _ რა ნაკლი... რომელი... იატაკისაკენ, დავიძაბე. და, მითხრა: _ ცოტა ზედმეტად ლამაზი, ვიყავ. გავხედე, კრძალვით... მე მგონი არ, არ მეჩვენებოდა, და ერთი მგონი ის გავარჩიე რომ თმა? მთლად თეთრი ჰქონდა, ისა ყოველი კუნაპეტი ახალ - თოვლივით უქათ- ქადებდა, ხმა კი ისევე ძველ... ძველი კი არა, ახალგაზრდული ჰქონდა ძველებურადვე თამამი და დარწმუნებული და შემართული და დასაგდები. ყურის. _ და მეც რა მექნა, აბა... გარეგნობას ხომ ჩვენით არ ვირჩევთ. და ერთის მხრივ როგორ გიზიდავდი მაგრამ მეორეს მხრივ კი ჩემი სათანადოდ მოსმენის თავი აღარ გქონდა შემომცქეროდი მოჯადოებული, ისე. ჭკუა სულ სხვაგან გაგირბოდა. ისედაც თხელი... . . . _ ახლა კი, მე საშენოდ და შენ კი საჩემოდ დაგვიდგა დრო, კი. რადგან ვერ მხედავ. და, გინდაც მხედავდე, გარეგნულად აბა რა დიდი იმდენი ყრია, ჩემში, ახლა... მაგრამ, ისევე, ის ვარ, იცოდე. . . . . . _ და მოდი, საქმეზე გადავიდეთ. შენ რა, დამუნჯდი? _ გადავიდეთ, კი. _ ვთქვი მე და მაგრამ აბა სად უნდა გადავსულიყავ, თვა- ლდავსებული, აბუეტი... ვაჰ, რა სიტყვები მომაგონდა!? . . . _ როგორც გითხარი, ალბათ გახსოვს რომ მე სამი ძმა მყავდა, და ახლაცა მყავს, კი, მახსოვდა, როგორ არ მახსოვდა, ერთის სახელიც მახსოვს, - ეროსი!.. სადღა იყო ისი არამცთუ მოციმციმე სკლეროზიც კი, სულაც აღარ იყო, თუ გული გულობს ქადა ორივე ხელით იჭმევა გინდაც რომ ჯამში ჩავარდესო, _ კი. _ და როგორც გითხარი ერთმა მოცლილმა სამთავე - მათზე დაწერა იმათზე აქა - იქური მოთხრობები რადგან გრიშა და შალვა დაბოდიალობდნენ ძალიან და ხოლო მე კი თუმცა მახსენა - მეთქი მაგრამ რად გინდა, ისე გაკვრით და ზედაპირულად რომ გინდაც სულ არ ვეხსენებინე, სჯობდა, და არ გეგონოს რომ ნარცისი ვიყავი და ვარ ის მერე რა რომ ჩემი მიწებებული როგორ ყოვლად ზედმეტი სილამაზით, იმ ყმაწვილივით აღფრთოვანე- ბული არ ვარ, სულ რომ არაფერი ნარცისი მაინც უფრო კაცი იყო, შესაძლოა რომ, კიდევაც ჟღალი მაგრამ თავი და თავი ჩემზე უნდა დაეწერა იმას მოთხრობა, თუნდაც კარებში ჯერ ხომ ქალს ატარებენ და მოთხრობა რად უნდა იყოს გინდაც თუთიის მძიმე კარზედ უფრო ნაკლები და მეორეც ის რომ იმას მიუხედავად იმისა რომ ბევრზე ბევრი დრო წყალში ჩაუყრია და მაინც, მოცლილობები და მოცალეობა რამდენიც გინდა იმდენი ჰქონდა ვითოსაქმესი, გამოლეულს, გულნაწყენობა, მალაპარაკებს, - და მგონი მესამეც ის რომ... თუ, მეოთხეც?... შენ გეკითხები, მესამე თუ მეოთხე-მეთქი... აბა მე რა უნდა მცოდნოდა, სკლეროზმა კარგა გამიარა, სუმთლად კი არა... მაგრამ ხომ მუდამ არსებობს, კი, გამოსავალი - : _ ეე, ანა-ბანა... აქ თუმცა უხმოდ, მაგრამ როგორღაც ძალიან გულით გულიანა გაეცინა, კი, რადგან მე მგონი ძველსა ლოყაზედ შემოირტყა თავისი ხელი ხელი კი კარგამწარე ქონდა, კი, მეთქი, კიკი, _ და ვიპოვე რაღა მეც, შვების წყარო, შემშველებლურად ხელისშემწყობი, ისემც რა გითხრა, შენ, მაგრამ განვაგრძოთ, როგორც გითხარი ჩემგან უნდა დაეწყო რადგან გრიშადან ანუ უმცროსიდან რახან დაიწყო მე მთლად უმცროსი ვიყავ გრიშაზედ, კი, და უმცროსიდან რომ შეუდგა ჩვენი ოჯახის, უფრო სწორად კი დედმამიშვილების ასე საქვეყნოდ გამოჯაყვას და ჩემთვის თუმც გადმოაგდო ორიღ-კინკილა წინადადება მაგრამ ჩვენს დედმამაზეც არ დასცდენია მოცლილიც, კრინტი, არ იყვნენ ისინი ასე ძალიან გადასაკარგი ხალხი ხოლო არამცთუ გრიშაზე არამედ ვასიკოსა და თვით შალვაზედაც კი უფროსივითაც კი გამოვდი- ვარ მაგრამ ეს მხოლოდ ერთ, ერთსა დარგში. სულ ვერ გავიგე სუვერაფერი, თუმც სადღა იყო საერთო ჯამში ის მოციმციმე არამცთუ სკლეროზი არამედ როგორმართლა უტვინოდ გადაკიდებული ათეროსკლეროზიო როამბობენ ლუბას თმასავით თეთრ- ხალათიანები მაგრამ იმათ ხალათები ასე - ძაან არ უელვარებდათ, მაგრამ... მოკლედ, ძველი კლეროზის ბრალი არ იყო, ეს. _ მე გიამბე შენ ჩემი სამივე ძმისა სამთავეური მიდრეკილება და ამას იმათი დობით კი არ ვამბობ მაგრამ რაღაცა - მცირე ერია და ეყარა კი არა და, ძალიან იდო იმათში რაღაც ნამდვილად ყურადღებისა, და შენ წარმოიდგინე, მოწონებისაც, ღირსი, და რა მექნა მე იმათ შემყურეს, და პატივ- მოყვარეობით არა მაგრამ რაღაცა ის ურჩევნია მამულსა რომ შვილი სჯობდეს მამასა - ს მიხედვით მე ძაან, ძლიერ მომინდა ისიც რომ ის ურჩევნია მამულსა უმცროსი სჯობდეს უფროსსაო და ახლა თუმცა ისეთი დრო დაგვიდგა რომ, ამა მართლაცდა გამოგონილსა გამონათქვამზე? რომ უმცროსები სჯობიან უფროსეებსაო? ისემც!!, და მე კი აბა რაღა მექნა - მეთქი, იმათ შემყურეს, რაღაცა უფრო განსაკუთრებული რამ რომ უნდა გამომერჩია და, ჩავუკვირდი თავს, ჩავუღრმავდი, აბა რა რისი მონაცემები ნეტა ისედაც რა მაქვს - მეთქი, და, წარმოიდგინე, ვიპოვნე კიდეც... აღმოვიჩინე. და, შენ რომ როგორ პირღიად მომჩერებოდი ჩემი ყოფილი გარეგნობა არ გეგონოს ეს, ის ნაკლად მქონდა რადგანაც ისე პირდაფ- ჩენილი შემომცქეროდი რომ ჩემი სიტყვები უსკლეროზოდაც ნაკლებ გესმოდა ვიდრე ახლა, და, ჩემს მონაცემებს, არად აგდებდი. რას! რომელს... დუმდა, წყნარს იყო, სიწყნარესა, პატა- რათი... აი, გრიგალის წინ რომ იცის ხოლმე. ალბათ, იმას თუ ფიქრობდა და სწონიდა თუ, რომ, ეთქვა? არ ეთქვა?.. და, რომელი გრიგალი, გრიგალი არა მაგრამ დაბალის ხმითა, აი ესა თქვა, რაცგინდა იყოს მთავრობებისათვის, საგრიგალე, რამ: მე თავისუფალი ვიყავი, ზურაბ.ვაჰ!.. დიდი ამბავი, აქა მემგონი, კლეროზი ისევ და ისთევლე მომერივა, კი, მაგრამ თავს ვძლიე, ფოსტლებში ვიყავ, მყარად ვიჯექი იატაკს მაგრად დაბჯენილი, დიდი ამბავი თუ ლეონიდაე ბრეჟნევისაც იმ ვოხერდროში ამისა გამო, თავისუფლების, კამერები და ფსიხუშკები თუ რაღაცებიც ამდაგვარები შემოიღეს რაც თავისთავად არ იყო კარგი მაგრამ ახლა - ხო თავისუფლები ვაართა ყველა, ყველანი, თუ არა გჯერავსთ თვით იმა სუქნურათ - სქელსა კანსტიტუციაში ჩაიხედევით ან რადიოში მოუსმინევით თქვენი ყურებით ჩემსავით თუ ხართ უსათვალოდაც ბრმა და სათვალიანადაცკი ნახევრადბრმა, არ გამაკვირვა? თავისუფალი არ ვიყავი ემაშინაც, ძალიან წინათ, მე? ბორკილი ამჩემი მაჯებს არ უნახავთ და ფეხზე თოკები და ბაწრები, მე რა, სუპხარჩო დამიჭერდა თუ რა, სხვა მილიცანრებთან კი საქმე მისდღემჩი არ მქონია, მარტოკა ხოლოდ ერთადერთხელ ერთხელაც ტროლეიბუსიდამ უკანა კარიდან რომ ჩავედი ჯერკიდე ასე მეხუთე - მეექვსე კლასის პიონერულათ მოსწავლე - ახალგაზრდობა რომ ვიყავი და მაჯარიმებდა კიდეც ერთიც ისეთიც მილი- ცანერი რო, ულვაშიანი, მაგრამ რადგან სკოლის ბუფეტის ფულიც შემოხარჯული მქონდა და მთლად უკაპიკო ვიყავ და იმას კი თავისის მხრიდან ჩემი კალინინის რაიონის ერთ - ერთ ქუჩაზე, მგონი ვიღაცა ძაან - ძნელაძის სახელწოდების მდებარე ქუჩაზე მილიციის მორაჭვულო - რამ ქვეგანყოფილებაში ჩემი წაყვანა თან ეზარებოდა და თან მე კი იმას /იმისი... / სამაგიეროდ კი სონასთან ნაყიდი მთელი სავსე ერთი მუჭა... ვაჰ, არ გამიტკბა ეს სწორ-ქართული? ძალიან სამსე მთელმუჭა გოგრი-სემიჭკა თანაც და ჰამაც შამწვარი როვუწილადე, გამიშვა, კი, კი, როგორც იტყვიან ოთხსავე მხარეს მიშასავითა, გორბაჩოვივითა მაგრამ ეს აბა რა ანგარიშში ჩასაგდებია დანაჩანგალი კი არ არი, და, ესა ლუბა, გაფიქრებაზე, ამ, ჩემ გულში იჯდა?: _ და შენი მოჩანგვლა სულაც არ მსურდა მაგრამ რა მექნა, თავისუფლებით ისე ძალიან რომ დამაჯილდოვა ისე, ღმერთმა? სამაგიეროდ, სილამაზეცკი მომისაჯა ისეთი რომ, მთლადაც კოპიოდ სადასამსჯელო, კი, რადგან იმის ნაცვლად რომ ჩემი სიტყვებისათვის კარგად დაგეგდო რომელს არა გვაქვს თითოც ნაკლი და შენი ეგ შენი ერთგვარი ყურები შენ ამის ნაცვლად ისე ძაან პირღიად გადაფჩენილი შემომცქეროდი რომ ბუზი კი არა, კარგა მოზრდილი ფარვანა რომ შეგფრენ - გამოგფრენოდა მაგშენ კუპატებ- მრავლადნაგემებ პირში? ვერც გაიგებდი, ეს იყო, საქმე? სილამაზეთი, დასჯილი, ვიყავ. რატო, დასჯილი... ვა, მარლენ დელონა თუ ლამაზია, იმიტომაც არ უკიდია თავისისახლის ალბათ როგოკარგ შპალერიან კედლებებებზე ისეთი მხატვრების სულ - სუ ფერებით ნახა- ტები ჩარჩოებიანა როგორებიცაა, ეე, ვან გოგი, გოგი, ჟორა, ეე, გოგენი, ჟორენი, ეე, შოპენი და იმათ მსგავსთა ფუნჯისი ოსტატების კუპიურები... აქ კი, ურევდა... და, იმის ნაცვლად რომ, გამოესყიდა ესი შეცდომა, აქა - და ვითომც არაფერი და ეგ არის და ვან გოგის რა იყო გორის ციხეო, განაგრძობდა, კვლავ, : _ არა, სამთავ ძმა, ჩემი, როგორ არ იყვნენ თავისუფლები მაგრაამ ჩემთაან კი, შედა- რებით? მხოლოდღა ცოტათც მოთავისუფლოები იყვნენ, კი, მხოლოდ, მე კი, სილა- მაზისდამიუხედავად იმათზე მეტად, თავის- უფალი, ვიყავ, და, მართლა ნამდვილი თავისუფლება იცი შენ, რაა? როგორ არ ვიცოდი... აი, პარლამენტების წევრებსა რო ავარიების და ნარკოტიკობისაც შამთხვევებშიც კი და ურთიერთ მწარე - კბენებისა ენითაცა და თვალებითაც და ალმას - კბილებითაც კი ხელშეუხებლობის უფლება როაქვთ ნიღბებიანიც მილიცანრებებისაგან, არა?, თავისუფლება ძაან ისი არი რაარი აბა სხვა რა რომელიერთი ჯანდაბა და გამოთქმაცა აქვთ შესაფერისი, უზურპაციაო თუ პრეზუმპრეპარაციაო თუ შინაურულათ ოვაციაო თუ რაღაც ამგვარი ბრავოსნაირი, ააქვთა, კი, ესა კი, ლუბა, სულაც სუ სხვაგან დაფრინავდა, კი : _ და ერთის შეხედვით ცოტათი ძნელად დასაჯერებელია, რადგან აბა სად შიში და სად თავისუფლება, მაგრამ, მართლაცდა სწორი, განუსაზღვრელი თავისუფლება სწორედ ღვთის შიშს, კი, მოაქვს ზურაბ, სწორედაც იმათდამი რომელთაც ძლიერ ეშინის უფ- ლისა რადგან ცუდს არას ჩაიდენენ და, ამაზე მეტი თავისუფლება, მართლმადიდებლურ ქრისტიანობაზე უფრო - სა და მეტს, ვერსად შეხვდები და აღმოაჩენ ეეჰ მე ამას ისე ვამბობ თითქოსდა გინდაც მთლად უცოდველი, ვიყო, მაგრამ, ყოველი შემთხვევისათვის, იმას კი მაინც ვცდილობდი, ჩემით, თუნდაც მაგ შენთან, რომ ჩემი თავისუფლებისაკენ... სწრაფვა როგორღაც ხმამაღალი სიტყვაა, უბრალოდ გეტყვი მიდრეკილება მინდოდა შენთვისაც კი რომ გადმომედო მაგრამ, როგორც გითხარი, სილამაზით დასჯილი ვიყავ და ამიტომ მგონი ამაოდ ვცდილობდი რომ მხოლოდ ყელზეით შემოგეხედა და გეგდო, ყური... - - - : "ვაი-მეეე"... და, როგორ გგონია, იმ მეორე დღეს შენზე ნაკლებად მოველოდი თუ?, ისე ძალიან მოველოდი ვაითუ რუსუდანს ჩემს გამოც ვაითუ სიცხემ მისცეს - მეთქი და, ხოლო ეს იმიტომ რომ ძაან სათუოდ რა იცი ეგებ მეკოცნინებინა კიდევაც ოღონდ ყელამდე, და ხომ ცოდვაა პირწავარდნილი ეს ისეთი რომ, მოდი ასე ვთქვათ და დავუშვათ, წარმოდ- გენითაც, კი, რადგან მინდოდა ამითი უფროც ჩამეთრიეკი, მაგრამ შენს რუსოს მაგის გამო რომ სიცხე არ მისცა, _ შენ რომ მხოლოდ განგებას ეძახი, იმან, და განგებაცაა, რაა აბა, ღმერთი, და, როგორ შვებით ამოვისუნთქე, დავუშვათა და თუნდა ფიქრებში რომ რო მომეცა შენთვის ამისი წარმოდგენა, ჩემს_ დაკოცვნისა, ანუ, ესეც ხომ ცოდვა იქნებოდა, ასე სწერია, შენ რომ დანა - ჩანგალზე ძალიან ბევრად ნაკლებად იცი, და ბაიბურში ჯერ რომ ვერა ხარ, იქ, ხოლო მართლა რომ მიგეშვი, შენ, ოღონდ მხოლოდღა ყელსქვეით, არა? _ გამოიჩენდი, ოსტატობას? ... _ , _ , _ ,,, _ : "ვუიი, _მეეეე, ვაიავაიიჰ", ჰ... . . . . . , და, . ახლა, წამოდექ. წამოვდექი, კი, ოღონდ ჯერ ჯოხი მოვიძებნე ხელის ფათურით და, ფეხზე ვიდექ, თანაც ხელჯოხით, და, სამსა საყრდენზედ? _ როგორღაც, მაგრამ, ჩემს პირობაზე მყარად, იმედით ვიდექ და ვიდექ, ხოლო ისა კი?: _ და თუმც კიუნდა გცოდნიდა ის, რომ, როგორ ვუყვარვათ ღმერთს ყველანი, სუყველანი, კი, და შენისთანასაც კი ერთი ისეთი რამ მოგივლინა რომ, შენი მრავალი ცოდვებისაგან, ერთ-ერთში მაინც რომ შეიკავე შენი როგორი არ გეწყინოს და, უგუ- ნური, ძვირფასო, თავი, აბა თუ ხვდები, როგორ წყალობად რა მოგივლინა... _ რა... _ რა და, მრავალებთაგან, შენი ერთერთი ხშირ - ცოდვისაგან რომ შეგიოკა ეგ შენი თავი რადგან რუსუდანს, მაშინ როგორ ძალიან შენსას, შენი წყალობით?.. კიარა და, შენი უღვთობით ერთსაც როგორ მრავალ და წყეულგზისი განმეორებულ შემთხვევებში, სიცხეს უწევდა, და ისე კი იმა მოცლილსაცხომ თავისთან ერთგან გადმოწერილი აქვს მართლა წყალობით რომ ერთსა ცოდვას თუ ჩაიდენს, კაცი, სხვა ცოდვებიცკი უკლებლივ აეხორხოლავება და იმავ მოცლილ ავტორით გადმოწერილ ერთსაც ასე ვთქვათ გმირსა კირომ ეჩვენებოდა ეს ის რომ იმა ერთ - ერთ ვიღაცას, დაახლოებით შენისთანას, რა უჭირდა თუ, რომ იპარავდა, მპარავი რომ იყო, სამაგიეროდ კი იმითი ძლიერ იმხნევებდა თავს რომ კაცი არ ჰყავდა მოკლული და, მერე კი, ბოლოს ადამიანის მოკვდინებამდეც კი მივიდა და თანაც დანით და თანაც ყოვლად უცოდველის, და რა, გავამართლოთ რომ ზედაც ჩანგალი არ უხმარია? ხოლო შენ, ზურაბ, აბა თუ იცი კაცისკვლაში აბა რადარა და რომელ - რომელი, სახეობები, შედის... _ როგორ არ ვიცი... ხელჯოხი მოვი- მარჯვე, დანით, თოფით, და ავტომატი... ჩამოხრჩობები, დახრჩობები... გილიოტინა... _ მხოლოდ ეგენი არა, ზურაბ, რადგან არა კაც ჰკლა -ში ისიც შედის, რომ, საღვთო წიგნებით, გვეკითხებიან, და როგორ მკაც- რად, სიტყვით ხომ არ გიწყენინებია ვინმე, ო, ზურაბ... . . . ვაჰ... შენ კი, წარმოიდგენდი რომ ჩემდამი სიტყვით, ანუ მოკვლასთან მიახლოებით, სიტყვით რა-ძაან, მაწყენინე? რომკი გაიგე გამოთხოვების ჩემი, ამბავი, ვითომდაც პატი- ვი დამდე და ამისაგან ეგრევ შენობით - ზე რომ გადმოხვედი და ცოლად გაყოლა როგორ ქედმაღლურად, კი, შემომთავაზე შენ, შენს ცოლ-შვილს თავი რომ გავანებოთ, შენა იმ შენი მაშინდელი, რუსო-სიც, ღალატთან ერთად...- . . . , : _ და კიც მიიღე, სწორედაც უფრო რუსო- სათვის, და თავს ბოლომდე არ ვიმართლებ მაგრამ დასჯაც ხომ შედის საღვთო წიგნებში, და მაინც, ეგებ სწორედ ამანაც მარგუნა მე, მოწამეებთან შედარებით რამდენად გინდაც განუზომლად ჩიად და, მაგრამ მაინც თავისუფალს, ეგ შენი თავი, მანამდესაც, კი, მარგუნა მე, ხოლოკი რუსო შენი სხვა დროსა თავშეკავებისათვის დაგაჯილდოვა ღმერთმა იმით რომ შენი რუსო კეთილმოწყალე და მზრუნველი გახდა ყოვლად უცნობი გაჭირვებულებისათვის, და, ეგებ იმიტომაც რომ, რომ შენცა, ზურაბ, თვალშისაცემი იყავ ჩემსა- ვით ოღონდ თუ ეს მე გინდ სიკუპრეთი, შენ მთლად ჟღალობით,_ ვაჰ, სადღა მქონდა გინდაც სიჟღალე, ვაჰჰხ!!, _ : _ და, თუმცა მე კი შენთვის გასაგებ ენაზე მოგმართავდი შენ, ენაცაბნეულს, თვით ის მაინც როგორ მაღალი სიტყვა, თუნდაც ქა,შ, ვეთი, შენ რომ გაგეგო ერთი ბგერითღა შევცვალე მხოლოდ, არა _ კი არ შეცვალე, მთლად სწორად არ გითხარ, და რა შეცვალე წმინდა ქაშვეთში, შეგიძლია რომ დღესვე გაიგო. თანაც, ორი გყავს ამისთანა... ხომ ხედავ, იმა ორითაც რომ შენისთანაც კი მაინც როგორ, კი, უყვარს, კი, თვით ღმერთს... და რომ გითხარი ცოდვები როგორ იხორხლებიან ერთმანეთზე, ძალიან, მეთქი, ისიც იცოდე რომ სიკეთეებიც დაიხუნძლებიან მწიფე მტევნებად _ ქართველები ვართ, _ ერთი- მეორეზე და, იმ შენი ერთი ცოდვისაგან ცოტა- გარიყვით, მაინც როგორ დაჯილდოვდები, და, ახლა კი, ჯერ, სანამ დაჯდებოდ-დაწვე- ბოდე, იმასაც გეტყვი რომ მე თვით სალო- სობამდე მართალია ძალიან ბევრი მაკლია მაგრამ, ცოტათი, ოდნავ წინასწარჭვრეტისა და შენი ფიქრების ამოკითხვისაც უნარი? _ ცოტათი, მქონდა, და ამაზე კი შენ რომ მხოლოდღა იმას ფიქრობდი ვაჰ ეს საიდან გაიგოო, ვაჰ, ჩემ გულში იჯდაო? ვერას ხვდე- ბოდი, ამას კი იმით ეგებ განგიმტკიცებ რომ კეთილისმყოფელი შენი, გუჯა, სტიქაროსანია და არა შენსავით თუნდაც ყოფილი, სტაქა- ნოსანი. ოღონდ, ქაშვეთზე, სხვასა ჰკითხავ, და, ახლა, კი, ჯერ, დაჯექ, ახლა. დავჯექი, კი... ჯოხიც, საწოლზე მივი- ყუდე... _ დაწექი, ახლა... წამოწექი. ვხედავ, დაგ- ღალე. წამოვწექი. შარვალი მეცვა... _ და ახლაც, სიბერეში, ზურაბ, არაა გვიან გონს რომ მოეგო, რომ არ ვუმუხთლოთ მთ- ლად საბოლოოდ, სიკეთისათვის, გამჩენს... რადგან ერთი რამ? მონანიება? _ ყველა ცოდვას, სპობს... დახუჭე თვალი... თვალები დავხუჭე... . . . . . , . . . . . . . , _ ჩამძინებოდა... და ესაც, მგონი... _ მგონი მეძინა... მაგრამ, სიზმრებითა, თუ, უსიზმრებოდ თუ და თუ არამედ სულაც, კი, ცხადში?... _ ვეღარ ვიცოდი, ეს. მოხუცებული ვარ, კი... გულზე რაღაცას ვგრძნობდი, თანაც... მოვისვი ხელი, სათვალე იყო. გადასარევი... და აბა და თუ რატო, გადასარევი? რადგან სათვალე ძირითადად სკამზე მიდევს, მაგრამ და მაინც საზმრად ყოფილა, ყოველივე ეს... თუმცა სათვალე ძილში რად მინდა მაგრამ მე მგონი სიზმრად სათვალეს რომ ვერ ვპოულობდი? და სიზმრად იყო, ისიც, რომ ქალი ლუბა, რაღაცა გვარის, მემუსაიფებოდა და თანაც სათვალეები დამიმალა... მაგრამ, ასეთი ცხადი სიზმარი, კაცო!? და, მითხრა რაღაც, ჰო ორი ისეთი კარგი ვინმე გყავსო, თუ ამდაგვარი... ერთი, გუჯაზე მითხრა, ალბათ... მაგრამ ის ახლა სამსახურში იყო, ვერ მივწვდებოდი..., ხოლო, მეორე? _ აქ რეჩხი მიყო, ისეც ბებრულმა, გულმა... მაგრამ სათვალე აქვე მქონდა, და, ეგებ შინ იყოს, მეთქი, ჩემ თავსა უცებ ძალზე - ძალიან - მე - მეთქი, ეს, და... ეგებ... და, ვაი სირცხვილო მისი ტელეფონის ნომერი რომ აღარც მახსოვდა, და მაშინათვე ჯიბის კი არა არამედ იატაკისი წიგნაკი მოვიძიე იქავ მედო, როგორც ყოველთვის, იატაკისავე ტელეფონთან, კი, და, გადავშალე სადაც ჯერ -არს, იქ, და, დავურეკე; ტელეფონიც ხომ აქავე მიდევს, იატაკისი თავთან, და როგორ ძალიან აღელვებით, ველოდი ზარს... უფრო სწორად, ზარის შეწყვეტას, და, შემომესმა, როგორ ნეტარი, : _ გისმენთ. _ შენ ხარ, რუსუდან? _ არ ვუჯერებდი, ვუჯერებდიც, ყურს. _ ვაიმეე, ბაბუ... როგორ ხარ, როგორ გამეხარდა... ეს ისეთ შვებად შემომესმა, სულ მთლადაც დავდნი, ვიღას მახსოვდა ძველი წყენა- ისი, ახირებებით, ჩემი, და, შევევედრე: _ რუსო... ძველი მიმართვა! მისი ბავშ- ვობის, დროინდელი... ძვირფასი როგორ, გავიმეორე, : რუსო, ერთი რამე უნდა გკით- ხო და თუკი იცი ხომ მეტყვი მაინც, სიმარ- თლეს... ის მერე რა რომ ცუდი... ვიყავი... _ შენ ცუდი არ ხარ, კარგი ხარ, ბაბუ, რაც გინდა, მკითხე და, თუ შემიძლია... აი, ახლა კი დამტკიცდება, სიზმარი იყო ის - ესი ლუბა, თუ სინამდვილე... _ _ რუსო, ქაშვეთი უფრო სწორად როგორ- მე უფრო გამოითქმება? _ კი, როგორ არა, _ მითხრა რუსომ, _ უფრო სწორად? ქა, შ_უ, _ე, თია... ქაშუეთი, კი, _ მართლა ყოფილა, კი!, ლუბა, კი!!, და, სიხა- რულისაგან, ისევ დავეჭვდი. ისეთი დიდი სიხარულისაგან? _ მაინც დავეჭვდი, დავი- ზუსტე: _ ნამდვილად იცი, შენ?.._ ეგებ, ცდებოდა, ისე პატარა, ერთ დროს, იყო... _ კი, როგორ არა. ნამდვილად ვიცი. . . . და, შემომაპარა ოღონდ პარვასავით კი არა არამედ როგორღაც შიშით იყო თუ სიყვა- რულით იყო და გინდაც ჩემისთანანა და მაინც უფროსისადმი პატივისცემა იყო თუ ისე ახლო, ის მერე რა რომ ყოფილი ნათესაობა იყო თუ რა იყო სწორად არ ვიცი რა იყო და ვერ ვხვდებოდი მაგრამ თქმით კი? მითხრა, არა, უფროღა შემეკითხა, ასე: _ მოვიდე, შენთან? _ აბა რა!.. რუსო!, _ _ ხუთ წუთში შენთან გავჩნდები, ბაბუ... ცრემლი შემერთო, ხმას,: _ გიცდი. და კინაღამ ისიც არ გავიფიქრე რომ მე რა _ შენი უპატრონოები და გაჭირვებული ხოარ ვარ-მეთქი, მაინც ძველ სიჯიუტე-შენარ ჩუნებული ვიყავ, ბებერი, და, მაშინვე შემრცხვა, თანაც სკლეროზის ბუნდღა - ნატამალიც კი არ მერია მხოლოდ თავში კი არა მთელ ჩემს იმ ბებრულს სხეულში, კი, _ რადგან რომ ძალიანაც შორს შვრება - აკეთებს მიკეთებს, რუსო, მე_მეთქი, და მთლად უცნობებს და უპატრონოებს თანაც, თუკი სწყალობს რომ უვლის-მეთქი, ყოჩაღ შენ, რუსო, გავიფიქრე, ბარაქალა, აბა სტილ- ნურსა ფეხსაცმელებს რა თავში ვიხლი ამ ოთხკედელშუა, მე, და ჰალსტუხებიც ფერად -ფერადი სხვებმა იკეთონ, მე შენ გეტყვი და გვაკლიან, თვალში, და კარგა ბლომად თუმც არიან, მაგრამ მეც მთლად უპატრონო სულაც არ ვყოფილვარ, რაც გინდა ცუდ ვყოფიყავ, შვილიშვილი მაინც როგორ, როგორ ნამდ- ვილი, ძალიან ჩემი, და, ჩემი ყოვლადსათაყვა- ნო, მყოლია, თურმე, და ჩემი გუჯაც, როგორ ჩემია, იმთავისი და ჩემი, კი, ღვთით, კი, ის მერე რარომ უცხო თვალისათვის მოწაი- ბანდიტო - რამ სახესავით თუმც გააჩნია, როგორი სათნო ყოფილა, თანაც, ჩემი, ჩემთვის, მე კი, უგნური..., და, უცებ როგორ გამახსენდა რომ რუ- სომ, სანამ დავემდურებოდი, ძალიან მითხრა რომ სიტყვა "გამოთხოვილი" თურმე გვიან შეძენილ შვილსა ნიშნავს რადგანაც დიდი სურვილითა და თხოვნით, ღვთისადმი, მოვლენილია, ამჩვენ ქვეყნად, და მათგან მთავარ გამოთხოვილს ამ სიტყვის ძველი შესატყვისი, "სამოელი" ერქვა, კი, თურმე, რატომ მითხრა ეს, იმან ლუბაზე მთლად არაფერი არ იცოდა, მე მგონი, კი, კი, და, ახლახან თურმე როგორ მართლად და ნათლად და ნაღდად თქმული როგორ, გამახსენდა, რომ, სუყველაფრისი გამოსწორება შეიძლება, ო, თურმე, იმან, და,მონანიებით? ვტიროდი კიდეც თურმე ოღონდ ეს ძალიან ძლიერ სიხარულით, კი, და, მერე, ცრემლები რომ მოვიწმინდე, ჩემი ბებრული, და ალაგ ისე რომ ძალიან ყავისფრად დალაქავებული, მჯიღით, იმედისაგან, ისიც გავიფიქრე რომ, რა კარგია რომ, არიან მაინც, ამ დღევან- დელურ ცხოვრებაშიც, როგორი შვებადადამიანები, მეთქი, ვუცდიდი, რუსოს, და ხოლო მე კი, ხოლო მე კიდევ რაც შემეხება, ეგებ თავისუფლება ჩემს უნებურად ისე მიყვარდა, რომ, მოწიწებით ეგებ აქამდე სულაც ძალიან ვერიდებოდი ჩემს უნებლიედ, თურმე, და ჩემი ცხოვრება ისე განვვლე რომ, თუმც კი არ განვვლე, არამედ რუსოს ვუცდიდი, ახლა, ერთი ეგაა რუსოს სახელი და მეორე კი, ლუბა, გაგიგონია? არ დავიჯერო, აჰ, და ჩემი რუსო მხოლოდღა კი არა და, სხვებისათვისაც კი როგორ ძალიან კეთილისმყოფელს, ეგება იმ ჩემგან ერთიც ცოდვისა არ - დარღვევებით ებოძა, ეს, არა, ტრაბახა არ ვარ მაგრამ არამედ როგორ მადლიერი, და ხვდებით ალბათ, ვისითაც, კი, და, საღამოთი რომ მობრუნდება გუჯა, იმა- საც როგორი სიყვარულით, აღმოჩენილით, კი, და რა მადლიერებით, რაც მთავარია, მთლადაც უსიტყვოდ შევაცქერდები, გახარებული და გაკვირვებით მიხვდება, ყოველს, საზრიანია, ხოლო აქამდე? არ გადავმხტარვარ იმ ფიქრიდან რომ ჩემი რუსოსი და გუჯასი ასეთ - ასეთი ტკბილშეხსენებით მხოლოდ კი არა არამედ მართლაც რაღაც უცნობი ადამიანობის გაგრძელება იყო ეს და ამ გაგრძელებისა, ც, შემდგომ, იმასაც კვლავაც გავყვები რომ ეგებ ესი-თავის-უფლება არ ვმეორდები, სიყვარულმა გაორება სულაც არ იცის, ისე მიყვარდა - მეთქი ეგებ თავისუფლება რომ მასთან, თვით იმისადმი, უმთავრესისადმი ოღონდ რაღაცა მაინც ნაკლულ გაგებით შეხებას იმდენად ვერ ვუბედავდი, რომ, თავის დროზე რომ მათემატიკა ჩემთვის მთლად უცნობ ღვისმეტყველებაზე მაინც რამდენად კარგი და სასარგებლო და დიდიცა - რამ რომ მეგონა ვაჰმე სულელი..., და მათემატიკოსობას კიდევ რა უჭირს, სუპხარჩოსი რომ აღტაცებითი ამხანაგობა ძალიან დიდხანს შევინარჩუნე და მომქონდა კიდეც, ამით თავი ისე ძალიან რომ ფულის ყადრით დანაჩანგლობანას სპეციალისტობა ამოვირჩიე, კი, და მუდამ ჩემისთანა და ჩემნაირებისკენაც კი როგორ ძალიან მივილტვოდი, კი, ხოლო ეს კი, ახლა რომ ვნანობ ძალიან ამას, როგორი ყოფილ-მართლაცა და სკლეროზიანი სიყმაწვილიდანვე ოღონდ, როგორ წყალობად, მხოლოდ აქამდე, აი ამ დღემდე, მე, ხოლო ესა კი, ეს შენ მიბოძე და მეწყალობა შენგან, შენ შესძელ ესა, ჩემ ნაცნობთაგან, ნაცნობებისათვის, გადაგვარებულ ჩემთვის, კი, ეს, ერთადერთმა, შენ, და თანაც ვითომ როგორ უცხომ რადგან გუჯა ხომ მთლადაც კარის მეზობელია და ხოლო რუსო? შვილიშვილი, შენ კი, რა გრჯიდა თუ არ შენი თავისუფლება, და სიყვარული ოღონდ მაღალი, შენიღბული, ღვთივ ბოძებული მიუხედავად იმისა რომ მაგ ემაგ შენი როგორი დამღით, სილამაზისა, მომევლინე, შენ, აი ეს ვინ შენა და... ლუბა ვ, ჩემო სიყვარულო... 2005 წელი, ისევ 17 აგვისტო …
- დაამატა Kakha to ლიტერატურა at 11:30pm on მარტი 10, 2014
- თემა: ჯონ გოლზუორთი - ფორსაიტის ხსნა
- ტყუპისცალმა ძმამ ყურზე ხელისგული მიიფარა. – არ მესმის შენი ნათქვამი. მეუბნებიან, უნდა იმკურნალოო. ყოველთვის რაღაც არის სამკურნალო – ემილიც მკურნალობდა! სუითინმა მიუგო: – ძალიან ჩიფჩიფებ. მე ჩემი ფარეშის, ადოლფისა, მესმის. თვითონვე გავწვრთენი... სასმენი ბუკი უნდა იქონიო. ერთობ დაჩამიჩდი, ჯეიმზ. დუმილი ჩამოვარდა. მერე, თითქოს გამოცოცხლდაო, ჯეიმზ ფორსაიტმა შენიშნა: – მგონი, ანდერძი უკვე შედგენილი გექნება. ალბათ შენი ქონება ოჯახს დაუტოვე – აბა, სხვა ვინ გყავს, რომ დაუტოვო! ამას წინ დენსონი გარდაიცვალა და თავისი ქონება საავადმყოფოს უანდერძა. სუითინს თეთრი ულვაში აეჯაგრა. – ჩემმა ტუტუცმა ექიმმა მითხრა, ანდერძი დაწერეო, – თქვა მან. – ჭირივით მეჯავრება, ვინც მირჩევს, ანდერძი დაწერეო. მადა კარგი მაქვს. გუშინ საღამოს კაკაბი გეახელი, უფრო და უფრო მინდა ჭამა. ექიმმა მითხრა, შამპანურს თავი დაანებეო! ჩინებულად ვისაუზმე. ჯერ ოთხმოცისაც არა ვარ, შენც ჩემი ხნის ხარ, ჯეიმზ, მაგრამ ძალიან კი შეიფერთხე! ჯეიმზ ფორსაიტმა თქვა: – სხვასაც უნდა ჰკითხო რჩევა, ბლენკი მოიწვიე – ახლა პირველი კაცია, ემილისთვის მომყავდა; ორასი გინეა დამიჯდა. ჰომბერგს გაგზავნა, ახლა ეგეც პირველი ადგილია. პრინციც იქ ბრძანდებოდა... ყველა იქ დადის. სუითინმა მიუგო: – ახლა გარეთ ვეღარ გამოვდივარ და ღამით კარგად არ მძინავს. მერე ახალი ეტლი მაინც არ მეყიდა და ისიც რა ძვირად! შენ ბრონქიტი არასოდეს გქონია? მეუბნებიან, შამპანური საშიშიაო; მე კი დარწმუნებული ვარ, უკეთესი არაფერია. ჯეიმზ ფორსაიტი წამოდგა. – შენ მაინც სხვასაც უნდა ჰკითხო რჩევა. ემილიმ სიყვარულით მოგიკითხა. შემოვლა უნდოდა, მაგრამ „ნიაგარაში“ იყო წასასვლელი. ყველა იქ დადის. ეგ არის ახლა მთავარი ადგილი. რეიჩელი ყოველ დილით დადის. ამდენს ვეღარც გაუძლებს და ალბათ მალე ჩავარდება ლოგინად. ამაღამ იქ მასკარადი იმართება. დუკა დაარიგებს ჯილდოებს. სუითინ ფორსაიტმა გაჯავრებით წარმოთქვა: – აქ ვერც ერთი საჭმელი რიგიანად ვერ გავაკეთებინე! კლუბში ისპანახი მაინც ჩინებული იციან. ფეხების ცახცახზე საბანიც უტოკავდა. ჯეიმზ ფორსაიტმა სიტყვა ჩამოართვა: – კარგად მოიგებდი ტინტორეტოს სურათებში. ბლომად დაგრჩებოდა ფული. მიწებიდანაც ცოტა არ შემოგივა. იმდენი გექნება, რომ აღარ გეცოდინება, რა უყო. ამ სიტყვებზე პირი გააწლაპუნა, თითქოს ნერწყვი მოადგაო. სუითინ ფორსაიტმა თვალები გადმოუბრიალა. – ფული! – შესძახა მან. – ჩემს ექიმს უამრავი მიაქვს! ჯეიმზ ფორსაიტმა ცივი, სველი ხელი გაუწოდა. – მშვიდობით! მაინც სხვასაც ჰკითხე რჩევა, ცხენებს დიდხანს ვერ გავაჩერებ – ახალი წყვილი მყავს; სამასი დამიჯდა. თავს უნდა გაუფრთხილდე. ბლენკს მოველაპარაკები შენზე, უნდა მოიწვიო – ყველა ამბობს, პირველი კაციაო. მშვიდობით! სუითინ ფორსაიტს თვალი კვლავ ჭერისთვის მიეშტერებინა; გაიფიქრა: „რა საცოდაობაა ჯეიმზი! თავკერძა გლახაკი! ალბათ ორასი ათასი მაინც ექნება!“ ქოშინით სუნთქავდა. წუთისოფლის ფიქრებმა წაიღო... იგი ავადმყოფი და ეული გახლდათ. მრავალ წელს იყო ეული, ამ ორ წელიწადს კი სენმაც დარია ხელი. მაგრამ როგორც თავისი პირველი სიგარა მოსწია ბოლომდე, ასევე გაატარებს თავის სიცოცხლესაც – მტკიცედ და ქედმოუხრელად, ბედისწერისგან განკუთვნილ აღსასრულამდე. ყოველ ცისმარე დღე დადიოდა კლუბში ზამბარიანბალიშებიანი ჩინებული ეტლით. ცოტა წინ წამოწეულს ხელები მუხლებზე ეწყო. უცნაურად ზვიადი იერი ჰქონდა და ოდნავ ირწეოდა. ავიდოდა მარმარილოს დარბაზში. ღაბაბის ნაკეცები საყელოში ჰქონდა ჩაჭედილი და გაჯგიმულად მიდიოდა ჯოხით. შემდეგ ისადილებდა, ყინულიან ვედროში ჩაცივებულ შამპანურის ბოთლს ამოფარებული, პირის ტკბარუნით, დიდრაჯულად შეექცეოდა – ჟილეტზე ხელსახოცი ეფარა და ფარეშს ან ოდნავ უბრიალებდა თვალებს, ან არადა აშტერდებოდა. არასოდეს მოუდრეკია ქედი ან ზურგი, ვინაიდან ურიგო იყო ასე მოქცევა. რაკი მოხუცი და დაყრუებული გახლდათ, არავის ელაპარაკებოდა. არც არავინ ეკონტაქტებოდა. კლუბის ჭორიკანა, ირლანდიელი, ყველა ახალმოსულს ეუბნებოდა: – მოხუცი ფორსაიტი! ერთი შეხედეთ! ალბათ ცხოვრებაში რაღაცამ ძალიან გაამწარა! მაგრამ სუითინს არაფერი შეხვედრია თავის ცხოვრებაში ისეთი, რომ გაემწარებინა. ახლა კარგა ხანია იწვა ლოგინში; სიგარის სუნით გაჟღენთილსა და ვერცხლით, ალისფრითა და ელექტროშუქით აელვარებულ-გაჭახჭახებულ ოთახში ფარდები ჩამოეშვათ, ცეცხლი ღუოდა, საწოლის გვერდით მაგიდაზე ქერისნაყენიანი სურა და „ტაიმსი“ იდო. სცადა წაეკითხა; ვერ შეძლო და კვლავ ფიქრებში გაერთო. მის ოთხკუთხნიკაპიანი სახე ბალიშში ჩასმულ თეთრი ტყავის ნაჭერს მიაგავდა. რა მარტო იყო! ოთახში რომ ქალი ყოფილიყო, ყველაფერი სულ სხვანაირად იქნებოდა! მერედა რატომ არ შეირთო ცოლი? მძიმედ ამოიხვნეშა და გომბეშოსავით მიაშტერა თვალი ჭერს. მოგონებამ აუშალა ფიქრები. ეს გახლდათ დიდი ხნის – ორმოცზე მეტი წლის წინ. მაგრამ თითქოს გუშინ იყო... ეს მოხდა მაშინ, როცა იგი ოცდათვრამეტი წლის იქნებოდა და ცხოვრებაში პირველად და უკანასკნელად მოგზაურობდა კონტინენტზე, ტყუპისცალ ჯეიმზსა და ვინმე ტრეკერთან ერთად. გერმანიიდან ვენეციას მიმავალმა ზალცბურგის სასტუმრო „ოქროს ალპებში“ ამოყო თავი. აგვისტო იწურებოდა და ღვთაებრივი ამინდი იდგა: დღისით კედლებზე მზის შუქი და სუროს ფოთლების ჩრდილი ციაგობდა, ღამღამობით კი – მთვარის შუქი და კვლავ სუროს ფოთოლთა ჩრდილები. სუითინმა სხვათა რჩევას ყური არ ათხოვა და უარი თქვა ციხე-დარბაზის მონახულებაზე. მთელი დღე მარტოკა იჯდა თავისი საწოლი ოთახის სარკმელთან, სიგარას სიგარაზე ეწეოდა და ქირდვით გასცქეროდა გამვლელთ. მოწყენილობამ ნასადილევს ქუჩაში გამოაგდო. მკერდი მტრედის ჩიჩახვივით გამოებერა და მტრედისებურივე რაღაც ცივი და დაკვირვებული თვალით მედიდურად მიალაჯებდა; ეჩოთირებოდა მხედრული მუნდირების სიხშირე, რაც უმაქნისადაც ეჩვენებოდა და შეურაცხმყოფლადაც. მისი ზაფრიანობა კიდევ უფრო გააღრმავა უცხოელთა ბრბომ, რომელიც გაუგებარ ენაზე რატრატებდა, პირი შებანჯგვლული ჰქონდა და მყრალ თამბაქოს ეწეოდა. „უცნაური ხალხია!“ – გაიფიქრა მან. კაფედან გამომავალმა მუსიკის ხმამ მიიზიდა. შევიდა. ბუნდოვნად უღიტინებდა რაიმე თავგადასავლის გადაყრის სურვილი; ოღონდ ისე კი, რომ თავგადასავლის ჩვეულებრივ უსიამო შედეგს არ შეეწუხებინა. თან ეგებ ნასადილევის ავი სულიც უბიძგებდა. კაფე წინა საუკუნის ორმოცდაათიანი წლების ლუდხანა გახლდათ. ორივე ბოლოში კარი ჰქონდა და ხის უზარმაზარი ფარანი ანათებდა. ვიწრო ბაქანზე სამი მევიოლინე უკრავდა. ხალხი სათითაოდ ან ჯგუფ-ჯგუფად შემოსხდომოდა თორმეტიოდე მაგიდას. ფარეშები დაქროდნენ მათ შორის და თასებს ავსებდნენ. ჰაერში თამბაქოს ბუღი იდგა. სუითინი ჩამოჯდა. – ღვინო! – ბრძანა პირქუშად. გაკვირვებულმა ფარეშმა ღვინო მოართვა. – აქ! – იმავე მრისხანე სახით უბრძანა მან. ფარეშმა დაუსხა. „ოჰო! – გაიფიქრა სუითინმა, – როცა ნებავთ, ესმით კიდეც“. იქვე ახლოს ოფიცრების ჯგუფი ხორხოცობდა. სუითინმა მათ ამრეზით შეხედა. თითქმის მის ყურთან ჩუმი ხველა გაისმა. მხარმარცხნივ ვიღაც კაცი იჯდა, იდაყვები ჟურნალის კიდეებისთვის დაებჯინა და კითხულობდა. გამხდარი ბეჭები ყურებამდე აწეწოდა. თხელი, მოგრძო, ნესტოებში გაგანივრებული ცხვირი ჰქონდა; მუქი წაბლისფერი, მარაოსავით გაჩეჩილი წვერი მკერდზე ეფინა; სახეზე, რაც კი უჩანდა, ძველებური ეტრატის ფერი ედო, უცნაური, შლეგი და თან ამპარტავანი ვინმე უნდა ყოფილიყო! სუითინს ცოტა უსიამოდ ეცა თვალში მისი ტანსაცმელი – ჟურნალისტის ანდა მოხეტიალე მსახიობისას ჰგავდა. მაინც მიიქცია მისი ყურადღება, ესეც საკვირველი იყო. როგორ შეიძლებოდა მისი გულისყური მიეპყრო ასეთ სამოსიან ვიგინდარას! კაცმა გაიწოდა შავი ბანჯგვლიანი ხელი და მოჰკიდა თასს, რომელშიც მუქი სასმელი იდგა. „ბრენდი!“ – გაიფიქრა სუითინმა. წაქცეული სკამის ჯახანმა შეაკრთო – მისი მეზობელი წამოდგა. იგი უზომოდ მაღალი, ოღონდ ძალიან გამხდარი კაცი აღმოჩნდა. ვეება წვერი თითქოს იღვრებოდა მისი პირიდან. თვალებს უბრიალებდა ოფიცერთა ჯგუფს და ლაპარაკობდა. სუითინმა ორი სიტყვა გაარჩია: – „ძაღლებო! გერმანელო ძაღლებო!“ „გვარიანი მაგარი ნათქვამია!“ – გაიფიქრა მან. ერთი ოფიცერი წამოხტა და ხმალი იშიშვლა. ახმახმა სკამს წამოავლო ხელი; ირგვლივ ყველანი წამოცვივდნენ და შემოეხვივნენ მას. ახმახმა შესძახა: „მადიარებო, ჩემკენ!“ სუითინს გაეღიმა. ასე უთანასწორო ბრძოლაში ჩაბმული აყლაყუდა ძალაუნებურად აღტაცებას იწვევდა. ერთი წამით თავშიაც კი გაუელვა, მივეშველებიო. მაგრამ იფიქრა, „ცხვირის გატეხის მეტს ვერას გამოვრჩებიო!“ და მყუდრო კუთხეს დაუწყო ძებნა. სწორედ ამ დროს შიგ ყბაში მოხვდა ნასროლი ლიმონი. იგი წამოვარდა ზეზე და მიაშურა ოფიცრებს. უნგრელმა, სკამს რომ იქნევდა, მადლიერი თვალით გადმოხედა. საკუთარი ვაჟკაცობით აღტაცებული სუითინი ერთი წამით გაიბადრა, მაგრამ ვიღაცის ხმალმა გაუკენწლა მკლავი და მყის აიყარა გული უნგრელზე. „ეს კი მეტისმეტია“, გაიფიქრა მან; აიტაცა სკამი და ფარანს ესროლა. გაისმა ჭახანი – სახეები და ხმლის პირები გაუჩინარდა. გაჰკრა ასანთს, მიაშურა კარს და თვალის დახამხამებაში ქუჩაში ამოყო თავი. II ვიღაცამ ინგლისურად მოაძახა: – უფალმა გაკურთხოს, ძმაო! სუითინმა მოიხედა და თვალი მოჰკრა აყლაყუდა უნგრელს, რომელიც ხელს უწვდიდა. ხელი ჩამოართვა და თან გაიფიქრა, რა სიბრიყვე მომივიდაო. უნგრელის ქცევაში რაღაც იყო ისეთი, რაც აგრძნობინებდა, „შენ ჩემი ღირსი ხარო!“ ეს ვერაფრად ეჭაშნიკა, მაგრამ ცოტაოდენი შთაბეჭდილება კი მაინც მოახდინა მასზე. კაცი წინანდელზე უფრო მაღალი ეჩვენა. ლოყა ჰქონდა გაჭრილი და სისხლი წურწურით ჩამოსდიოდა წვერზე. – ოჰ, ინგლისელებო! – შესძახა მან. – მე მინახავს, როგორ ქოლავდით ჰეინაუს; მინახავს, როგორ მიესალმებოდით კოშუთს. თქვენი თავისუფლებისმოყვარე სისხლი გვენათესავება ჩვენ. – მერე სუითინი შეათვალიერა: – დიდი კაცი ყოფილხართ; სულიც დიდი და მძლავრი გქონიათ – ეჰ, როგორ მირეგვ-მორეგვეთ ისინი! სუითინი მოკურცხვლის გუნებაზე დადგა. – მე ბოლეშკე გახლავარ, – უთხრა უნგრელმა, – თქვენ ჩემი მეგობარი ბრძანდებით! ჩინებულ ინგლისურს ლაპარაკობდა. „ბალშ-კაი-ე, ბარლშ-კაი-ე, – გაიფიქრა სუითინმა. – რა უცნაური გვარია!“ – მე კი ფორსაიტი ვარ, – მოახსენა მან კუშტად. უნგრელმა გაიმეორა. – ლოყა ღრმად გაქვთ გაჭრილი, – უთხრა სუითინმა. გაბუძგნილი, აჩეჩილი წვერის დანახვა გულს ურევდა. უნგრელმა ლოყაზე მოისვა ხელი, გასისხლიანებულ თითებს დააშტერდა და მუჭაში მოგროვილი წვერის ბღუჯა ჭრილობაზე გულგრილად მიიდო. – ოჰ, რას შვრებით! – შესძახა სუითინმა. – აი, ჩემი ცხვირსახოცი მიიდეთ! უნგრელმა თავი დაუკრა. – გმადლობ! – უთხრა მან. – ვერც კი მოვიფიქრებდი მაგას! მადლობელი ვარ! – გამომართვით! – დაიბრდღვინა სუითინმა, რომელსაც ეს საქმე ფრიად მნიშვნელოვანი ეჩვენა. ცხვირსახოცი ხელში მიაჩეჩა და მკლავში ტკივილი იგრძნო, „ოჰო! – გაიფიქრა მან. – კუნთი თუ დამეჭიმა!“ უნგრელი ჩალადაც არ აგდებდა გამვლელებს და ბურტყუნს განაგრძობდა: – ღორები! რა კარგად მირეგვ-მორეგვეთ! ორ-სამს მაინც გაუსკდებოდა თავი!... ჯაბანი ღორები! – გამიგონეთ! – თქვა ანაზდად სუითინმა. – საით არის „ოქროს ალპები“? – განა ჩემთან არ შემობრძანდებით ერთი ჭიქა ღვინის დასალევად? – შეეკითხა უნგრელი. სუითინმა თავი ჩაღუნა. „აზრადაც არ მომსვლია!“ – გაუელვა თავში. – ოჰ! – შესძახა უნგრელმა ზვიადი იერით. – არ გნებავთ ჩემთან მეგობრობა? „რა ფხუკიანი ვინმეა!“ – გაიფიქრა სუითინმა. – რას ბრძანებთ! – ენის ბორძიკით წარმოთქვა მან. – თუკი აგრეა... უნგრელმა თავის დაკვრით ჩაიბურტყუნა: – ბოდიშს ვიხდი! ათიოდე ნაბიჯიც არ გაევლოთ, რომ უწვერული, ლოყებჩაცვივნული ჭაბუკი გადაუდგათ წინ. – ქრისტეს გულისთვის, შემეწიეთ, ბატონებო! – შემოჰღაღადა მან. – გერმანელი ხართ? – დაეკითხა ბოლეშკე. – დიახ, – მიუგო ჭაბუკმა. – მაშ, ჯანდაბას შენი თავი! – ბატონო, შემომხედეთ! ყმაწვილმა პალტო გაიღეღა და შიშველი სხეული გამოიჩინა, რომელსაც მჭიდროდ ჰქონდა შემოჭერილი ტყავის სარტყელი. სუითინს კიდევ მოუარა მოკურცხვლის სურვილმა. მას გულს უმღვრევდა საზარელი წინათგრძნობა, როცა ითვალისწინებდა, რომ ისეთ ამბებში გაიხლართა, რომლებში ჩარევაც ჯენტლმენს არ შეშვენოდა. უნგრელმა პირჯვარი გადაიწერა. – ძმაო, – მიმართა მან ჭაბუკს, – შემომყევი შინ! სუითინმა ალმაცერად გადახედა და ისიც მათ მიჰყვა. ბუნდოვან შუქში ხელის ცეცებით აიარეს რაღაც კიბე და დიდ ოთახში მოხვდნენ, ქუჩაში გამავალი ფანჯრიდან მთვარის შუქი იჭრებოდა, ბუნდოვნად კიაფობდა ლამპა. სასმელებისა და თამბაქოს სუნი იდგა, რომელსაც თითქოს ვარდის ფურცლების ოდნავ საგრძნობი, თავისებური სურნელიც ერთვოდა. ერთ კუთხეში წინწილი იდგა, მეორეში – გაზეთების ვეება გროვა. კედელზე რამდენიმე ძველებური დამბაჩა და ქარვის კრიალოსანი ეკიდა. ყველაფერი კოხტად იყო გაწყობილ-განლაგებული, მაგრამ მტვერი ედო. ბუხართან, მაგიდაზე საჭმლის ნარჩენები ელაგა. ჭერი, იატაკი და კედლები სულ ხის იყო. მიუხედავად უცნაური აღრეულობისა, ოთახს მაინც ერთგვარი ნატიფი იერი ჰქონდა. უნგრელმა კარადიდან ბოთლი გამოიღო, ჭიქები აავსო და ერთი სუითინს მიაწოდა. სუითინმა ფრთხილად მოიყუდა. „კაცმა არ იცის, რას გწევს ბედი! რა გაეწყობა!“ – გაიფიქრა მან და ნელა დალია. ღვინო სქელი, ძალიან ტკბილი, მაგრამ ჩინებული გემოსი ჩანდა. – ძმებო! – შესძახა უნგრელმა და კვლავ შეავსო ჭიქები. – თქვენი გამარჯვებისა იყოს! ყმაწვილმა გადაკრა თავისი ჭიქა. სუითინმაც ამჯერად უყოყმანოდ გადაყლურწა. ახლა კიდეც შეებრალა ეს საცოდავი ბიჭი. – ხვალ შემომიარეთ; ერთ-ორ პერანგს მოგცემთ! – უთხრა მან. ოღონდ, როცა ყმაწვილი წავიდა, შვებით გაახსენდა, რომ მისამართის მიცემა დაავიწყდა. „აგრე სჯობია, – გაიფიქრა მან, – უთუოდ ვინმე თაღლითია“. – თქვენ რა უთხარით იმას? – ჰკითხა სუითინმა უნგრელს. – მე ვუთხარი, – მიუგო ბოლეშკემ, – თქვენ უკვე მაძღარი ხართ. ღვინოც დალიეთ და ახლა უკვე ჩემი მტერი ხართ-მეთქი! – სრული ჭეშმარიტებაა, სრული! – კვერი დაუკრა სუითინმა. – მათხოვარი ყოველი კაცის მტერია! – თქვენ ვერ გამიგეთ, – თავაზიანად მოახსენა უნგრელმა. – სანამ ის მათხოვარი იყო... მეც დამჭირვებია ცხოვრებაში თხოვნა! – (სუითინმა გაიფიქრა: „ღმერთო ჩემო, ეს რა საშინელებააო“). – მაგრამ ახლა, როდესაც იგი უკვე მაძღარია, უბრალო გერმანელის გარდა სხვა რაღა იქნება? ჩემს ოჯახში ავსტრიელი ძაღლი ფეხს ვერ შემოდგამს! უნგრელს, როგორც სუითინს ეჩვენა, ცხვირის ნესტოები უშნოდ დაებერა და ხმაც უსიამოდ ჩაეხრინწა. – მე ლტოლვილი გახლავარ... მთელი ჩემი მოდგმა ლტოლვილია. ეგ უღვთო ძაღლები! სუითინი სასწრაფოდ დაეთანხმა. მის ლაპარაკში ვიღაცამ შემოიჭყიტა კარში. – როჟი! – გასძახა უნგრელმა. შემოვიდა ყმაწვილი ქალი. ცოტა ტანმორჩილსა და ნატიფად ჩამრგვალებულ-ჩათქვირებულს სქელი ნაწნავი ჰქონდა. გაიღიმა და მწყობრი კბილები გამოუჩნდა. შორი-შორს ჩამჯდარ წყლისფერ, ჟუჟუნა თვალებს ხან ერთს შეავლებდა, ხან მეორეს. სახეც მრგვალი ჰქონდა, მაღალყვრიმალებიანი, გარეული ვარდისფერი, ოდნავ წარბებაპრეხილი. შეშინებულმა, უცბად ლოყაზე იტკიცა ხელი და შეჰყვირა: „მარგიტ!“ დაძახილზე უფროსი და უფრო მაღალი ქალიშვილი გამოჩნდა. მხრებმშვენიერი, დიდთვალა, კოხტაპირიანი და, როგორც შემდგომში სუითინმა გაიხსენა თავისთვის, „სულელურცხვირიანი“. ორივე ქალიშვილი ალერსით შეუდგა მამის ჭრილობის მოვლას. სუითინმა ზურგი შეაქცია მათ. მკლავი სტკიოდა. „ეს იცის სხვის საქმეში ჩაჩრამ! – გაიფიქრა მან პირქუშად. – შეიძლებოდა კისერიც მომეტეხა!“ ანაზდად ხელში ნაზი, ფაფუკი ხელი ჩაუდეს და ნახევრად მოხიბლულმა, ნახევრად მორცხვმა ორმა თვალმა კდემით შემოანათა. მერე ვიღაცის ხმა გაისმა: „როჟი!“ კარი მიიხურა და იგი ოდნავ შეჩქვიფებული და გრძნობააფორიაქებული, კვლავ მარტო აღმოჩნდა უნგრელთან ერთად. – თქვენს ქალიშვილს როზი ჰქვია? – ჰკითხა მან. – ჩვენც გვაქვს მაგისთანა სახელი ინგლისში – ვარდს, ყვავილს ნიშნავს. – როზი კი არა, როჟი ჰქვია,– მიუგო უნგრელმა. – თქვენი ენა მძიმეა, უფრო მძიმე, ვიდრე ფრანგული, გერმანული, ჩეხური; უფრო მძიმე, ვიდრე რუსული ან რუმინული... მეტი კი აღარ ვიცი. – რაო, – შესძახა სუითინმა, – ექვსი ენა იცით? – გულში კი გაიფიქრა, „კარგი ტყუილიც გცოდნია!“ – თქვენც რომ ჩემისთანა ქვეყანაში გეცხოვრათ, – წაიბუტბუტა უნგრელმა, – სადაც ყველანი შემოგსევიან, თქვენც გეცოდინებოდათ! თავისუფალი ხალხი ვართ... მომაკვდავი... მაგრამ ჯერ მაინც ვცოცხლობთ! სუითინმა თავი და ბოლო ვერ გაუგო მის ნალაპარაკევს. თეთრ ტილოსსახვევიანი ამ კაცის სახე, კუშტი თვალები, ვეება, გაბანჯგვლული წვერი, ბრაზიანი ბუტბუტი, ყრუ ხველება – ყოველივე ეს სულაც არ ეჭაშნიკებოდა სუითინს. უნგრელი თითქოს ცოტა შექანჯალებულად ეჩვენებოდა. მისი ვნებათა ღელვა მართლაც ისე შეუოკებელი, შმაგი და დაუფარავი გახლდათ, რომ ეს უეჭველი გულწრფელობა სუითინის ერთგვარ ძრწოლასა და მოწიწებას იწვევდა. თითქოს გახურებულ ბრძმედში ჩაახედვინაო ვინმემ. ბოლეშკემ შეწყვიტა ბოლთის ცემა. – თქვენ გგონიათ ყველაფერი გათავდა? – თქვა მან, – მე თქვენ გეუბნებით, რომ ყოველი მადიარის გულში ჯოჯოხეთი ტრიალებს. სიცოცხლეზე ტკბილი რა არის? ყოველ ჩვენს ამოსუნთქვაზე წმინდა რა არის? ოჰ! ჩემი სამშობლო! ეს სიტყვები ისე მძიმედ წარმოთქვა, ისეთი მძაფრი სევდით, რომ სუითინმა პირი დააღო, მაგრამ ეს მოძრაობა მთქნარებაში ჩაატარა. – მითხარით, – მიმართა ბოლეშკემ, – რას იზამდით, ფრანგებს რომ დაეპყარით? სუითინმა გაიღიმა. მერე კი უცბად, თითქოს რაღაცამ უჩხვლიტაო, წაიბურდღუნა! – მაგ ბაყაყებს? აბა ერთი სცადონ! – მიირთვით! – უთხრა ბოლეშკემ, – უბადლო ღვინოა! – და სუითინს ჭიქა აუვსო. – ჩემს ამბავს მოგიყვებით. სუითინი სასწრაფოდ წამოდგა. – გვიანაა, – მოიბოდიშა მან, – კარგი ღვინო კია. ბევრი გაქვთ? – ეს უკანასკნელი ბოთლია. – რაო? – შესძახა სუითინმა. – მერე მათხოვარს დაალევინეთ? – მე შტეფან ბოლეშკე გახლავარ, კომორნელ ბოლეშკეთაგანი, – თქვა უნგრელმა, ზვიადად თავაწეულმა. ამ ფრაზის უბრალოებამ, რომელიც თითქოს ღაღადებდა – რაღა საჭიროა მეტი ახსნა-განმარტებაო, დიდი შთაბეჭდილება მოახდინა სუითინზე და მოსასმენად დარჩა. ბოლეშკეს ამბავი გრძელდებოდა და გრძელდებოდა. – ბევრი შეურაცხყოფა მოგვაყენეს, – ბუბუნებდა მისი ბოხი ხმა, – ბევრი ვნება... ბევრი სიმუხთლე! ვხედავდი, როგორ იქუფრებოდა ღრუბლები... როგორ იგრაგნებოდა ჩვენი ველ-მინდვრების თავზე. ავსტრიელებს ეწადათ, სული ამოეხადათ ჩვენთვის... თავისუფლების აჩრდილი, მარტოოდენ ესღა რომ გვქონდა შემორჩენილი! ორი წლის წინ... ორმოცდარვა წელს, როცა დიდი და პატარა გამოეხმაურა დიდებულ მოწოდებას... ეჰ, ძმაო, რა ძაღლური სიცოცხლეა!... კალამი აწრიპინო, როცა მთელი შენი მოდგმა-ჯილაგი იბრძვის!.. მაგრამ ეს მარგუნა წილად ბედმა! ვაჟიშვილი მომიკლეს ბრძოლაში; ძმები ციხეში ჩამიყარეს... მე კი წუწკი ძაღლივით გამომაძევეს... მთელი ჩემი გულის ძარღვები დავიწყვიტე წერაში; ჩემი სხეულის მთელი სისხლი ამოვაშრე წერაში!.. იგი ადამიანის აწოწილი ჩრდილივით აღმართულიყო და პირქუში, შფოთიანი თვალები კედლისთვის მიეშტერებინა. სუითინი ადგა და წაიბურტყუნა: – დიდად გმადლობ... ფრიად საინტერესოა. ბოლეშკე აღარ შეჰპატიჟებია, დარჩიო – კვლავ თვალი მიეშტერებინა კედლისთვის. – ღამე მშვიდობისა! – დაემშვიდობა სუითინი და მძიმედ დაეშვა კიბეზე. III ბოლოს, როცა სასტუმრო „ოქროს ალპებს“ მიაღწია, კართან შეშფოთებით მდგარი ძმა და მეგობარი დახვდა. ნაადრევად გამომხმარმა, ქილვაშიანმა ტრეკერმა, შოტლანდიური კილოთი შენიშნა, „კაცო, შენ შექეიფიანებულხარო!“ სუითინმა რაღაც გაურკვევლად წაიბურდღუნა და საწოლს მიაშურა. მკლავზე მცირე ჭრილობა აღმოაჩინა. სასტიკად გაგულისდა – ბედმა ისეთი რამ ანახვა, რისი დანახვა სულაც არ ეჭაშნიკებოდა. მაინც დროდადრო აგონდებოდა როჟი, მისი ფაფუკი ხელი და ეს ესალბუნებოდა და უამებდა გულს. მეორე დილით, საუზმეზე, ძმამ და ტრეკერმა აუწყეს თავიანთი განზრახვა, გზა განვაგრძოთო. ჯეიმზ ფორსაიტმა შენიშნა კიდეც, ეს „კოლექციონერის“ ადგილი არ არის, რადგან „სიძველეთა“ ყველა მაღაზია ან ურიების ანდა ძალიან წუწურაქი ხალხის ხელთაა – ამას უმალვე მივხვდიო. სუითინმა განზე გადადგა თავისი ფინჯანი. – თქვენ როგორც გნებავთ ისე მოიქეცით, მე კი აქ ვრჩები! – განაცხადა მან. ჯეიმზ ფორსაიტმა ენის ბორძიკით მიუგო: – რატომ! რად გინდა აქ დარჩენა? აქ არაფერი გესაქმება. თუ ციხე-დარბაზში არ ახვალ, არც სანახავია რამე, და ეგეც არ გინდა. სუითინმა დაიბრდღვინა: – ვინ მოგახსენა? რაკი გული მოიოხა და თავის ქეიფზე გაიარა, უკეთეს გუნებაზე დადგა. ხელი აბრეშუმის სახვევით ეკიდა ყელზე და მოჭორა, ფეხი დამიცურდა და ვიტკინეო. უფრო გვიან გარეთ გამოვიდა და ხიდისკენ გაუყვა გზას. კაშკაშა მზეში, აბრჭყვიალებული სერების ფონზე, სახლებისა და ეკლესიების წვეტიანი თავები კიაფობდა. ქალაქს ფაქიზი, ხალისიანი ელფერი ედო. სუითინმა ციხე-დარბაზს ახედა და გაიფიქრა: „მაგარი ადგილი ჩანს! არც გამიკვირდება, რომ შეუვალი იყოს!“ და ეს რატომღაც გულში ეამა. ანაზდად უნგრელის სახლის ნახვა მოეპრიანა. დაახლოებით შუადღისას, ორი საათის ყიალის შემდეგ პაპანაქება სიცხისგან ფერმიხდილი, მაგრამ კიდევ უფრო გაჯიუტებული სუითინი უნიათოდ ბლეტდა თვალებს, რომ უცბად ზემოდან დაძახილი მოესმა – „ბატონო!“ აიხედა და როჟი დაინახა. ქალს თავისი მომრგვალებული ნიკაპი ფაფუკ ხელზე დაეყრდნო და ღრმად ჩამჯდარი ჭკვიანი თვალებით გადმოჰყურებდა. სუითინმა რომ ქუდი მოუხადა, ქალწულმა ტაში დაუკრა. სუითინს კვლავ გულში მოუხიცინა, აღტაცებით რომ უყურებდნენ და ეალერსებოდნენ. დაუდევარი, უზრუნველი სახით, რაც სასაცილო იერს ანიჭებდა მის ახმახ, უგერგილო პიროვნებას, კარისკენ გაემართა. ორივე ქალიშვილი კართან გამოეგება. – Maam selles,– წამოიწყო მან, – ...bon jour... – ე... მამათქვენი ... pere, comment? – ჩვენც ვიცით ინგლისური, – მოახსენა უფროსმა. – შემობრძანდით, ბატონო! სუითინმა გული მოიცა და შევიდა. დღის სინათლეზე ოთახი გაქუცული და მოუვლელი ჩანდა, თითქოს იგი მუდამ ტრაგიკული და უკუღმართი ბედის ადამიანების ბუდე ყოფილიყოს. სუითინი ისეთი იერით ჩამოჯდა, თითქოს მისი თვალები ამბობდნენ: „მე უცხოელი გახლავარ, მაგრამ ნუ ეცდებით და ვერც მომატყუებთ, გეთაყვა, – ეგ შეუძლებელი საქმეაო!“ გოგონები უხმოდ შეჰყურებდნენ. როჟის ოდნავ მოკლე შავი კაბა და თეთრი ხალათი ეცვა, ბეჭებზე ამოქარგული მოსახვევი მოედო; მისი და მუქ მწვანე კაბაში გამოწყობილიყო და მარჯნის ყელსაბამი ეკეთა. ორივეს დაწნული ჰქონდა თმა. ცოტა ხანი რომ გამოხდა, როჟიმ მის მტკივან მკლავს შეავლო ხელი. – არაფერია! – წაიბურტყუნა სუითინმა. – მამა სკამით მაინც იბრძოდა, თქვენ კი სკამიც არ გაგაჩნდათ! – განცვიფრებით თქვა ქალწულმა. სუითინმა მომუჭა ჯანსაღი ხელი და ჰაერში მოიქნია. მისდა გასაოცრად ქალმა გადაიკისკისა. ამით დაბნეულმა სუითინმა მძიმე მაგიდას ქვემოდან ამოსდო ხელი და ასწია. როჟიმ ტაში შემოჰკრა. – ოჰ, ახლა კი ვხედავ, რა ღონიერი ყოფილხართ! თან რევერანსი გაუკეთა და ფანჯრისკენ გაცქრიალდა. სუითინს მისი ჭკვიანი, მკვირცხლი თვალების შემოხედვა აბნევდა. ხანდახან ქალის თვალები მის იქით, თითქოს რაღაც უჩინარს უჭვრეტდნენ, ეს კიდევ უფრო აღიზიანებდა ვაჟკაცს. მარგიტისგან შეიტყო, რომ ისინი ორი წელი ინგლისში ცხოვრობდნენ, სადაც მათი მამა ენებს ასწავლიდა და ამით ირჩენდნენ თავს, ახლა, ერთი წელია, ზალცბურგში ბინადრობენ. – ჩვენ ველით! – უცბად წამოიძახა როჟიმ და მარგიტმაც საზეიმო იერით კვერი დაუკრა. – ჩვენ ველით! სუითინმა თვალები დააჭყიტა, რათა მიმხვდარიყო, რას ელოდნენ. რა უცნაური გამომეტყველება აქვთ, თითქოს სადღაც მის მიღმა რომ იჭვრიტებიან! გოგონების აღნაგობა შეათვალიერა. „კარგი რამ იქნება, ლამაზად რომ ჩააცვა!“ – გაუელვა თავში და სცადა წარმოედგინა როჟი ვიწროწელიან, ლამაზ ფურჩალებიან კაბაში, თან თმაც რომ კოხტად ექნებოდა დავარცხნილი. ისეთი სხარტი ტანი, ფაფუკი თმა და პაწია ხელები აქვს, რომ ჩაცმული მართლაც კარგი იქნება! და უცბად თავისი საკუთარი ხელების, სახისა და სამოსის მოგონებაზე შეწუხდა. წამოდგა, დაუწყო თვალიერება კედელზე ჩამოკიდებულ დამბაჩებს და გული აემღვრა გაქუცული, მტვრიანი ოთახის დანახვაზე. „სამიკიტნოსავით ყარს!“ გაიფიქრა მან. კვლავ როჟის მიუჯდა ახლოს. – ცეკვა გიყვართ? – ჰკითხა ქალიშვილმა, ცეკვა სიცოცხლეა! ჯერ მუსიკის ხმას რომ გაიგონებ – როგორ აგექავება ფეხები! საოცარია! იწყებ ნელა, მერე აუჩქარებ... კიდევ უფრო აუჩქარებ, უკვე მიქრიხარ... აღარაფერი გახსოვს... ფეხები ჰაერში ნავარდობს. საოცარია! სუითინს ცოტა შეუფაკლდა სახე. – ოჰ! – განაგრძობდა როჟი და თან თვალს არ აშორებდა მას, – როცა ვცეკვავ... იქ შორს, სადღაც ველ-მინდვრებს ვხედავ... ფეხები მოძრაობს... ერთი-ორი-სამი... ჩქარა, ჩქარა, ჩქარა, კიდევ უფრო ჩქარა... და! იგი დაიძაბა, თითქოს ჟრჟოლამ დაუარა მთელ სხეულში. – მარგიტ, ვიცეკვოთ! სუითინის განსაცვიფრებლად ქალიშვილებმა ერთმანეთს მხრებზე ხელები დააწყეს და ფეხების ფრატუნსა და აქეთ-იქით რხევას მოჰყვნენ. თავები უკან გადაეგდოთ, თვალები ნახევრად მიელულათ. უცბად ფეხი ააჩქარეს; ხან ერთ მხარეს იხრებოდნენ, ხან მეორე მხარეს და მერე სწორედ მის წინ დაიწყეს ციბრუტივით ტრიალი. სუითინი ვარდის ფურცლების სურნელში გაეხვია. გოგონები კვლავ ბზრიალებდნენ. მათ ცეკვაში ბოლეშკე შემოვიდა ოთახში. მან ორივე ხელით ჩამოართვა ხელი სუითინს. – კეთილი იყოს თქვენი მობრძანება, ძმაო! ოჰ, თქვენ ხომ ნატკენი გაქვთ მკლავი! მე არ დამვიწყებია. – მისი გაყვითლებული სახე და ღრმად ჩამჯდარი თვალები ღირსეულ მადლიერებას გამოხატავდნენ. – ნება მიბოძეთ, ჩემი მეგობარი, ბარონი კაშტელიზი წარმოგიდგინოთ. სუითინმა თავი დაუკრა შუბლდაბალ კაცს, რომელიც ფეხაკრეფით შემოვიდა და ხელთათმანიანი ხელები წელზე ჰქონდა შემოწყობილი. სუითინმა ანაზდად ზიზღი იგრძნო ამ კატისებური, შემპარავი კაცისადმი. ბოლეშკეს ზიზღს ვერ შეჰბედავდი – ეს გამოწვეული გახლდათ ბრძოლაში დაბადებული ამხანაგობის გრძნობით, მისი სახის ზვიადი და მძვინვარე იერით თუ ბუნდოვანი შეგრძნებით, რომ მას ადვილად ვერ აიგდებდი აბუჩად; მაგრამ ეს ნატიფნიკაპიანი, შუბლდაბალი, ხავერდოვანი და თან ცეცხლოვანთვალებიანი კაშტელიზი კი ჭეშმარიტ ინგლისურ გულისწყრომას იწვევდა მასში. – თქვენი მეგობრები ჩემი მეგობრები გახლავან, – წაიბუტბუტა კაშტელიზმა. იგი თავაზიანად ლაპარაკობდა, ოღონდ ენა ეჩლიქებოდა. ოთახში გაგრძელებული, მთრთოლვარე ჟღერა გაისმა. სუითინმა მოიხედა და დაინახა, რომ როჟი წინწილს მისჯდომოდა. ქალწულის ხელში პაწია ჩაქუჩები უწყვეტ, ჟღრიალა ბგერებს გამოსცემდნენ უცნაურ ჰანგზე. კაშტელიზს ნაკვერცხლებივით მოელვარე თვალები დამკვრელისთვის მიეპყრო. ბოლეშკე თავს აქნევდა და იატაკს ჩაშტერებოდა, ხოლო სახეგაფითრებული მარგიტი ქანდაკებასავით გაქვავებულიყო. „რა მოსწონთ ამისი? ეს რა ჰანგია!“ – გაიფიქრა სუითინმა და ქუდს ხელი წამოავლო. როჟიმ თვალი მოჰკრა და შედგა. ბაგეები ოდნავ უკმაყოფილო გამომეტყველებამ გაუპო. სუითინს გაუქრა პირადი შეურაცხყოფის გრძნობა და ცოტა კიდეც შეებრალა ყმაწვილი ქალი. როჟი წამოხტა ზეზე და ტუჩებაბზუებით იბრუნა პირი მისგან. სუითინი შთაგონებამ აიტაცა. – ხვალ სადილად მეწვიეთ „ოქროს ალპებში“, – უთხრა მან ბოლეშკეს, – თქვენი მეგობარიც მოიყვანეთ! იგრძნო, ყველას თვალი როგორ მიაშტერდა მას – უნგრელის ლამაზი თვალები; მარგიტის გაფართოებული სამზერები; კაშტელიზის დაწკურული მხურვალი მზერა და ბოლოს – როჟის თვალები. კმაყოფილების ჟრუანტელმა დაუარა. ქუჩაში რომ ამოყო თავი, პირქუშად გაიფიქრა, „ეგეც ხომ ჩავიდინეო!“ და ვიდრე რამდენიმე ნაბიჯი არ გადადგა, უკან არ მიუხედავს. მერე ნაძალადევი ღიმილით იბრუნა პირი და ფანჯარაში გადმომდგართ ქუდი მოუხადა. მიუხედავად ამ წუთიერი ბოღმიანობისა, მთელ დღეს აღგზნებულ გუნებაზე ბრძანდებოდა და სადილობისას უცნაურ, იდუმალ მზერას არ აშორებდა თავის ძმასა და ტრეკერს. „აბა, ამათ რა იციან ცხოვრების? – ფიქრობდა იგი – შეიძლება, ერთი წელიწადიც გაატარონ აქ და მაინც ვერას გაიგებენ“. ხუმრობდა; ფარეშს ზურგში მენიუ მიაკრა. – მომწონს ეს ადგილი, – თქვა მან. – აქ სამი კვირა უნდა დავრჩე! ჯეიმზმა, რომელსაც, ის-ის იყო, ქლიავი უნდა ჩაედო პირში, შეშფოთებით შეხედა. IV სადილის დღეს სუითინი გვარიანად ბორგავდა. უსიამოდ აგონდებოდა ბოლეშკეს ჩაცმულობა. ადრე მოიწვია სტუმრები, რათა უფრო ცოტა ხალხი ყოფილიყო რესტორანში. სადილის დრო რომ მოახლოვდა, ერთგვარი ნატიფი ბრწყინვალებით მოიკაზმა და თუმცა მკლავი ჯერ კიდევ ტკიოდა, სახვევი მოიცილა... „ოქროს ალპებიდან“ სუითინი მხოლოდ სამიოდე საათის შემდეგ გამობრძანდა თავისი სტუმრებითურთ. მზე ჩადიოდა და მდინარის სანაპიროზე სახლები მკვეთრად ისახებოდა ბინდში. ქუჩები შინ აჩქარებით მიმავალ ხალხს აევსო. სუითინს დაბინდულ თვალებში ცარიელი ბოთლები ელანდებოდა, ფეხქვეშ გაშლილი მიწა და მთელი ქვეყნიერება თავისი ეგონა. პირზე ღიმილი ეფინებოდა, როცა აგონდებოდა თავისი ჭკვიანური ლაპარაკი; გაკვირვებული, დაძმარებული სახეები სადღაც უკან მიმჯდარი ძმისა და ტრეკერისა, რომლებიც თავიანთ ჩვეულებრივ იჯრას შეექცეოდნენ. თან სიარულში თავს ძალას ატანდა, რათა დაემტკიცებინა, რომ ვაჟკაცობით თავის სტუმარს ორივე სჯობდა. ბუნდოვნად იცოდა, რომ სადღაც რაღაც მიზნისთვის მიდიოდა. როჟის სახე დაპირებასავით უთამაშებდა თვალწინ. ერთი-ორჯერ კაშტელიზს შეავლო გამყინავი მზერა. მეორე მხრივ, კი ბოლეშკეს მიმართ გულთბილი გრძნობები უღვიოდა გულში და აღტაცებით იხსენებდა, ჟამდაჟამ ძირს როგორ დგამდა იგი გამოყლურწულ ჭიქებს. „მომწონს, მის სმას რომ ვუყურებ, – ფიქრობდა სუითინი, – ბოლოს და ბოლოს, მართლა ვაჟკაცი და ჯენტლმენია“. ბოლეშკე გამწარებული მიაბოტებდა და არაფერს აქცევდა ყურადღებას, კაშტელიზიც წინანდელზე უფრო დაემსგავსა კატას. თითქმის ჩამობნელდა, როცა ვიწრო შუკას მიადგნენ საკათედრო ტაძრის ახლოს. ერთ სახლთან შეჩერდნენ. კარი დედაბერმა გააღო. სუფთა ჰაერიდან გახურებულ, დახუთულ ტალანში შესვლამ, მათ უკან მოხურული კარის ხმაურმა და დედაბრის შეშფოთებულმა მზერამ სუითინი გამოაფხიზლა. – თქვენზე ვუთხარი მოხუცს, ისე ვაგებ პასუხს, როგორც საკუთარ შვილზე-მეთქი. სუითინს გული მოუვიდა: ვინ ეკითხება ამ კაცს ჩემზე პასუხისმგებლობასო! ისინი კაცებითა და ქალებით სავსე დიდ ოთახში აღმოჩნდნენ. სუითინმა შენიშნა, ყველა მას შესჩერებოდა. თავის მხრივ თვითონაც დააშტერდა მათ. ყოველი კლასის წარმომადგენელი ჩანდა იქ. ზოგი შავ სამოსსა ან აბრეშუმის კაბაში იყო გამოწყობილი, სხვანი – მუშა ხალხის ტანსაცმელში. ერთ კაცს, მეჯღანეს, ტყავის წინსაფარიც კი ეფარა, თითქოს პირდაპირ სამუშაოდან გამოქცეულიყოს. ბოლეშკემ მკლავზე დაადო ხელი სუითინს და ეტყობოდა შეკრებილთათვის მისი ვინაობის გაცნობას შეუდგა. ბევრმა ხელი ჩამოართვა. ვინც ვერ მისწვდა, შორიდან უკრავდა თავს. სუითინმა ქედის ოდნავ მოდრეკით უპასუხა მისალმებებს. მერე დაინახა, სხვები სხდებიანო და თვითონაც დაჯდა. ვიღაცამ წაიჩურჩულა მისი სახელი – მარგიტი და როჟი სწორედ მის უკან ისხდნენ. – გამარჯობა! – უთხრა მარგიტმა; მაგრამ სუითინი როჟის შეჰყურებდა. როჟის ისე აღელვებული და ათრთოლებული სახე ჰქონდა! „რას ჩოჩქოლობენ? – გაიფიქრა მან. – რა ლამაზია!“ ქალწულს სახე აელეწა, მსწრაფლ მიმალა ხელები და სუითინს იქით, ოთახში გადაიტანა მზერა. „რა ამბავია?“ – გაიფიქრა სუითინმა. ჟინმა მოუარა, უკან გადახრილიყო და ტუჩებში ეკოცნა ქალისთვის. გაჯავრებულმა სცადა, თვითონაც განეჭვრიტა, რას ხედავდა როჟი ერთ მხარეს მიმალულ მთელ ამ სახეებში. ბოლეშკე სალაპარაკოდ წამოდგა. არავინ შერხეულა; მისი ბოხი ხმის გარდა სხვა ბგერა არსად დაძრულა. იგი ლაპარაკობდა და ლაპარაკობდა მძვინვარე, ზვიადი კილოთი და მისი ხმის აწევასთან ერთად ყველა სახე, თეთრი თუ შავგვრემანი, თითქოს ერთი და იმავე გრძნობით აღენთო. სუითინმა მათ სახეებში სასტიკი დაძაბულობა შეიგრძნო და აბა ეს რას ჰგავდა! მთელ ამ ლაპარაკში მხოლოდ ერთადერთი სიტყვა გაარჩია – „მადიარი“ – რომელიც მეორდებოდა და მეორდებოდა. ბოლოს თითქმის ჩასთვლიმა. წინწილის ჟღრიალმა გამოაფხიზლა. „რაო? კიდევ ის ჯოჯოხეთური ჰანგია?“ – გაიფიქრა სუითინმა. მარგიტი გადმოიხარა მისკენ და წასჩურჩულა. – ყური დაუგდეთ! რაკოცია! ეს აკრძალულია! სუითინმა შენიშნა, რომ როჟი აღარ იჯდა თავის სკამზე – სწორედ ის უკრავდა იმ აკრძალულ ჰანგს. მან აქეთ-იქით მიმოიხედა – ყოველ მხარეს იგივე გაქვავებული სახეები, იგივე მოჯადოებული გარინდება და მძვინვარე დუმილი სუფევდა. მუსიკის ხმაც ყრუდ ისმოდა, თითქოს მას უჩუმრად უსკდება გულიო. სუითინმა რაღაც ძრწოლა იგრძნო. ის ვეფხვთა ბუნაგი ხომ არ იყო? მსმენელთა იერი, მათი მრისხანე დუმილი შემაძრწუნებელი ჩანდა!.. სავარძლის სახელურებს ჩაებღაუჭა და ოფლმა დაასხა. ნუთუ გარეთ გაძრომა არ შეიძლება? „ჰანგი რომ დასრულდება, ალიაქოთი ატყდება!“ – გაიფიქრა სუითინმა, მაგრამ დასრულების შემდეგ კიდევ უფრო მძიმე დუმილი ჩამოწვა. თავში გაუელვა, ახლა რომ მტრულად განწყობილი ვინმე გამოჩნდეს აქ, სულ ლუკმა-ლუკმად დაგლეჯენო. ერთი ქალი ქვითინებდა. ყოველივე ეს აუწერლად ეჩოთირებოდა სუითინს. წამოდგა და გვერდულად გაიძურწა კარისკენ. უცბად გაისმა ძახილი – „პოლიციაო!“. მთელი ხალხი მას მიაწყდა. სუითინი მალე გააღწევდა გარეთ, მაგრამ ცოტა უკან თვალი ჰკიდა წაქცეულ როჟის. მისმა დამფრთხალმა თვალებმა გააგულისა. „მთელი ეს ალიაქოთი ამან გამოიწვია, მაგრამ მაინც არ დაუმსახურებია ასეთი მოპყრობაო!“ – გაიფიქრა. პირქუშად და ძალით გაიკაფა გზა მისკენ. ქალიშვილი მოებღაუჭა ვაჟკაცს და სუითინს ჟრუანტელმა დაუარა ძარღვებში. მას მაგრად ეპყრა ქალი და ისე მიიკვლევდა გზას ბრბოში. გარეთ რომ გავიდნენ, ხელი უშვა. – შემეშინდა, – თქვა როჟიმ. – შემეშინდაო! – ჩაიბურტყუნა სუითინმა, – დიახაც რომ შეგეშინდებოდათ! იგი აღარ გაჰკარებია ქალს. სიბრაზემ კვლავ მოუარა. – თქვენ ისეთი ძლიერი ხართ! – წაიბუტბუტა ქალიშვილმა. – აქ თქვენ არაფერი გესაქმებათ, – დაიბრდღვინა სუითინმა, – შინ უნდა წაგიყვანოთ! – ოჰ! – შესძახა როჟიმ. – მერე მამიკო და მარგიტი? – მათ თვითონ იციან თავიანთი საქმე! – და გააქანა იგი შინისკენ. ქალმა მკლავქვეშ შეუცურა ხელი. მისი ნაზი, ნატიფი სხეული ოდნავ ეხებოდა და ყოველი შეხება სულ უფრო და უფრო უძლიერებდა ავგუნებობას. სუითინს სწვავდა უთავბოლო, უკუღმართი რისხვის ალი, თითქოს მასში ჩაბუდებული ყოველი ვნება დუღს და გადმოხეთქვას ლამობსო; თითქოს გესლი ცდილობდა გზის პოვნას მის დონდლო, მძიმე სხეულში. იგი ჯიუტად დუმდა. როჟისაც არ დაუძრავს კრინტი; მაგრამ სახლის კარს რომ მიაღწიეს, ხელი გამოაძრო მკლავიდან. – თქვენ ჯავრობთ! – უთხრა მან. – ვჯავრობ? – სულაც არა! – წაიბუტბუტა სუითინმა. – საიდან მოიგონეთ? მას მწველმა სურვილმა მოუარა, ეკოცნა მისთვის. – დიახ, გაჯავრებული ხართ, – გაიმეორა ქალმა, – მე აქ დავუცდი მამიკოსა და მარგიტს. კედელთან ასვეტილმა სუითინმაც დაუწყო მათ ლოდინი. ერთი-ორჯერ, რაკი გამჭრიახი მხედველობა ჰქონდა, შენიშნა, როგორ შეავლო ქალმა თვალი ფარვით, მავედრებელი თვალი; მან კი რაღაც ერთგვარი სიამოვნებით კიდევ უფრო გაიქვავა გული. ხუთიოდე წუთის შემდეგ ბოლეშკე, მარგიტი და კაშტელიზიც გამოჩნდნენ. როჟი რომ დაინახეს, შვებით შეჰყვირეს; კაშტელიზმა კი თვალი შეავლო სუითინს და თან ქალის ხელს დაეკონა. როჟის შემოხედვამ თითქოს აგრძნობინა, ამას თქვენც ხომ არ ინებებდითო? სუითინი კი უკმეხად შემოტრიალდა და გზას გაუდგა. V სუითინს თითქმის მთელი ღამე არ ეძინა – თავის სიცოცხლეში პირველად შფოთავდა ასე. ერთხელ წამოხტა კიდეც ლოგინიდან, აანთო სანთელი, მიადგა სარკეს და დიდხანს, გულმოდგინედ ისინჯავდა თავს. მოგვიანებით ჩაეძინა, მაგრამ შემაძრწუნებელი სიზმრები ეზმანა. რომ გაეღვიძა, პირველად თავში გაუელვა – „ღვიძლი თუ მტკივაო!“ თავზე ცივი წყალი გადაივლო, სასწრაფოდ ჩაიცვა და გარეთ გამოვიდა. მალე სასტუმროც მოიტოვა უკან. ყველაფერს ნამი ედო. ბუჩქებში შაშვები ჭახჭახებდნენ. სუფთა და კამკამა ჰაერი იდგა. არ ახსოვდა, პატარა ბიჭობის მერე ასე ადრიანად წამომდგარიყოს. რატომ მიაბოტებდა ჩანოტიებულ ტყეში ამ დილაადრიან? რაღაც აუტანელმა, ძნელად მოსანელებელმა და უჩვეულომ თუ გამოაგდო გარეთ. ჭკუათმყოფელი აბა ვინ ჩაიდენდა ამას! უცბად შედგა და ლასლასით გამობრუნდა შინისკენ. სასტუმროს რომ მიაღწია, ისევ ლოგინში ჩაწვა და ესიზმრა, ვითომ სადღაც მიყრუებულ კუთხეში ცხოვრობდა, მწერებით სავსე ოთახში; პირისფარეშს, როჟის, ხელთ ცოცხი ეჭირა და სევდიანი თვალებით შეჰყურებდა მას. თითქოს სასწრაფოდ სადღაც უნდა გამგზავრებულიყო. იგი სთხოვდა როჟის, მოემზადებინა მისი ნივთები, ოღონდ ჩემოდანში ჩალაგებამდე გულმოდგინედ გაეფერთხა. შეიტყო, რომ ეს საქმე ოცდაორი შილინგი დაუჯდებოდა; ეძვირებოდა, ყოყმანობდა. „არა, მე თვითონ ჩავალაგებ და წავიღებო“, – წაიბუტბუტა. პირისფარეში უცებ რაღაც გალეულ არსებად იქცა და სუითინს გულისტკივილით გამოეღვიძა. თვალი მოჰკრა თავის დასველებულ წაღებს. ყოველივე ამან ძალიან დააფრთხო და სწრაფად წამოხტა, ჩემოდნებში ტანსაცმლის ჩაყრას შეუდგა. თორმეტი საათი იქნებოდა, როცა ქვემოთ ჩავიდა. მისი ძმა და ტრეკერი კვლავ მაგიდასთან ისხდნენ და მოგზაურობის გეგმას აწყობდნენ. სუითინმა სახტად დატოვა ისინი, რომ თქვა, მეც მოვდივარო. მეტი აღარ გაუგრძელებია სიტყვა – პირდაპირ საჭმელს ეცა. ჯეიმზს გაგონილი ჰქონდა, ამ სანახებში სადღაც მარილის მაღაროები მოიპოვებაო. მისი წინადადება იყო, ერთი-ორი საათით გზაში შეჩერებულიყვნენ მათ დასათვალიერებლად. ჯეიმზმა თქვა: „ყველა გვკითხავს, მარილის საბადოები ნახეთ თუ არაო, და მე სულაც არ მეჭაშნიკება ვთქვა, არა, არ გვინახავს-მეთქი. იტყვიან, აბა, რაღას მიემგზავრებოდით იქ, თუ მარილის საბადოებს არ ნახავდითო?“ თანაც ყოყმანობდა, მეორე ფარეშსაც, ერთ დოყლაპია ვინმეს, მივცეთ გადასაკრავი ფული თუ არაო. გაიმართა კამათი, მაგრამ სუითინი პირქუშად განაგრძობდა ჭამას იმ შეგნებით, რომ მისი გონება უფრო დიდ საქმეთა განსჯაში გახლდათ. ანაზდად ქუჩის იქითა მხარეს როჟიმ და მისმა დამ ჩაიარეს. მკლავებზე პაწია კალათები ჰქონდათ გადაკიდებული. სუითინი წამოხტა. სწორედ ამ დროს როჟიმაც მოიხედა. მისი სახე პირდაპირ ცდუნების განსახიერებას წარმოადგენდა – ზეაწეული ნაზი ნიკაპი, ცოტა წამოწეული ქვედა ბაგე, ყარყარა ყელი. სუითინმა წაიბურდღუნა: თქვენი საქმე თავად მოაგვარეთ, მე თავი დამანებეთო! გავარდა დარბაზიდან და ცნობისმოყვარეობით შეპყრობილი და შეშფოთებული ჯეიმზი მიატოვა. მაგრამ ქუჩაში რომ გამოვიდა, ქალიშვილები უკვე აღარსად ჩანდნენ. ეტლი გააჩერებინა. „გარეკე!“ – უბრძანა მეეტლეს ჯოხის გაქნევით და როგორც კი ბორბლებმა ქვაფენილზე დაიწყო რახრახი, საზურგეზე გადაწვა და ფრთხილად შეუდგა აქეთ-იქით თვალის დევნებას. მალე გადაუწყდა მათი პოვნის იმედი, მაგრამ მეეტლეს მაინც აპროწიალებდა წაღმა-უკუღმა. მთელი დღე დაქროდა შორს, ქალაქგარეთაც გაიჭრა და მაინც კიდევ აგულიანებდა მეეტლეს – უფრო აუჩქარეო. უცნაურ აფორიაქებასა და აღგზნებას განიცდიდა. ბოლოს ერთ სოფლურ დუქანში ისადილა და ამან უფრო გააღიზიანა – საზიზღარი სადილი გამოდგა. გვიან საღამოს უკან დაბრუნებულს ტრეკერის ბარათი დახვდა. „კაცო, სრულ ჭკუაზე ხარ? – კითხულობდა იგი. – ჩვენ აღარ გვქონდა დრო აქ ტყუილუბრალოდ ჩალიჩობისთვის. თუ ჩვენთან ყოფნა მოგინდება, ვენეციაში, დანიელის სასტუმროში ვიქნებით“. სუითინმა ჩაიცინა ამის წაკითხვაზე. სასტიკ დაღლას გრძნობდა. ჩაწვა ლოგინში და მკვდარივით ჩაეძინა. VI სამი კვირის შემდეგ სუითინი კვლავ ზალცბურგს იმყოფებოდა; ოღონდ სასტუმრო „ოქროს ალპებში“ კი არ ბინადრობდა, არამედ ბოლეშკეთა ახლოს მდებარე ერთი დუქნის მეორე სართულზე. მთელი პატარა ქონება გაფლანგა ყვავილების ყიდვაში. მარგიტი დაღუღუნებდა თავს მათ, ხოლო როჟი ზომიერად თქმული „დიდი მადლობით“, თითქოს ეს მისი უფლება ყოფილიყოს, დიდხანს იცქირებოდა სარკეში და ერთ ყვავილს თმაში იბნევდა. სუითინს აღარაფერი აკვირვებდა, რაც უნდა ჩაედინათ დებს. ერთ საღამოს ბოლეშკე ვიღაც ფერმკრთალ, გაბურძგნილ კაცთან მუსაიფში გართული დახვდა. – ჩვენი მეგობარი ბატონი ფორსაიტი – გრაფი დ. – გააცნო ისინი ერთმანეთს. სუითინმა უნებურად ოდნავ რაღაც რიდი იგრძნო ამის გაგონებაზე, მაგრამ გრაფის შარვალს რომ დახედა, გაიფიქრა: „ვერაფერი შვილი გრაფი ჩანსო!“ ირონიული ღიმილით დაუკრა თავი მდუმარე ქალიშვილებს, პირი იბრუნა და ქუდს ხელი მოჰკიდა. მაგრამ ჩაბნელებული კიბის ძირს რომ მიაღწია, ფეხის ხმა მოესმა. როჟიმ სირბილით ჩამოიქროლა, გარეთ გაიხედა და თითქოს იმედგაცრუებულმა მკერდზე მიიდო ხელები. ანაზდად მოიხედა და თვალი მოჰკრა მას. სუითინმა მკლავში სტაცა ხელი. ქალი გაუსხლტა და სახე თითქოს გამომწვევი იერით თუ სიცილით გაუხალისდა. როჟიმ სამიოდე საფეხური აირბინა. შედგა. მერე მხარუკუღმა მოხედა და აღმა მოკურცხლა. სახტად დარჩენილი, გაოგნებული სუითინი განაწყენებული გამობრძანდა გარეთ და გზას დაადგა. „ნეტავი რისი თქმა უნდოდა?“ – თავში სულ ეს უტრიალებდა სუითინს. ამ სამ კვირაში ათასი კითხვა უბურღავდა ტვინს: ხომ არ ასულელებენ? მართლა ხომ უყვარს როჟის? ან თვითონ რას აკეთებს აქ? და ხანდახან, ღამით, როცა სანთლებს აანთებდა, თითქოს სინათლეს არის მოწყურებულიო, ხოლო ფანჯრიდან სიო უბერავდა, სუითინი ნახევრად მოწეული სიგარით ხელში საათობით იჯდა და მიშტერებოდა კედელს. „მეყო!“ – გაიფიქრებდა ხოლმე იგი ყოველ დილით. ორჯერ მთლიანად აიბარგა; ერთხელ სამგზავრო ეტლის მორთმევაც ბრძანა, მაგრამ მეორე დღეს გააუქმა ბრძანება. დაბეჯითებით არ იცოდა, რისი იმედი ან რა ზრახვა შეიძლებოდა ჰქონოდა, რა გადაეწყვიტა. სულ როჟიზე ფიქრობდა – ვერ გამოეცნო მისი უცნაური გამომეტყველების აზრი. ქალწულს მარწუხებში ჰყავდა მოქცეული, თუმცა მის ირგვლივ ყველაფერი სუითინის არსებობის სწორედ წმიდათაწმიდას ემუქრებოდა შებღალვით. მერე ბოლეშკე! როცა კი თვალს შეავლებდა მას სუითინი, მყის გაიფიქრებდა – ნეტავი ფაქიზი მაინც იყოსო! და თითებით უნებურად მოსინჯავდა კოხტად განასკვულ საკუთარ ყელსაბამს. მასთან ლაპარაკში ხომ თითქოს იძულებული იყო ისეთი საგნებისთვის შეეხედა, რომელნიც დღის სინათლეზე არც გამოიჩინებიან – თავისუფლება, თანასწორობა, თავდადება! „რატომ რაიმე საქმეს არ მოჰკიდებს ხელს, მთელი ამ ფუჭი ლაყბობის ნაცვლად?“ – ფიქრობდა სუითინი. ბოლეშკეს ანაზდეული ყოყმანი, გულშეუჯერებლობა, თვითგვემა და სასოწარკვეთილება აღიზიანებდა მას. „ხუშტურიანი ვინმეა! – ჩაიბუტბუტებდა ხოლმე სუითინი. – მადლობა ღმერთს, მე არ მაქვს აგრე თხელი კანი! თან რა ამპარტავანია! – გასაოცრად! მერე ისიც მაგისთანა ღატაკი კაცი!“ ამასთანავე ერთ საღამოს ბოლეშკე მთვრალიც მობრძანდა შინ. სუითინმა იგი მის საწოლ ოთახში შეათრია, ტანთ გაახდევინა და მანამ არ მოშორებია, სანამ არ ჩაეძინა. „მეყო ეს სიკეთე! – გაიფიქრა მან. – საკუთარი ქალიშვილების წინაშე მაინც არ გალეშილიყო!“ ამის შემდეგ გახლდათ, რომ ბრძანა, სამგზავრო ეტლი გამიმზადეთო. მეორედ მაშინ ჩაალაგა ბარგი, როცა ერთ საღამოს არა მარტო ბოლეშკემ, თვით როჟიმაც ხელით მიირთვა წიწილი. დილაობით სუითინი სიგარის მოსაწევად ხშირად დადიოდა მირაბელში. ჩაფიქრებული, გულგრილად მისჩერებოდა ქანდაკებებს – ნახევრად გმირი ვაჟკაცები რომ იტაცებდნენ ნახევრად შეჭირვებულ დიაცებს. ქუდს ჩამოიფხატავდა, რომ მზისგან დაეფარა ცხვირი და სიამით ატარებდა ასე მთელ საათს. კიბეზე როჟი რომ გაუსხლტა ხელიდან, სუითინი იმის მეორე დღესაც ჩვეულებისამებრ მივიდა ბაღში. ლაჟვარდოვანი დილა იყო; მზის შუქი დასთამაშებდა ძველებურ, კარგად მოვლილ, გაწიკწიკებულ ბაღს, მის ურთხლებს, ნახევრად სერიოზულ, ნახევრად კომიკურ ქანდაკებებსა და გარგარისა და ქლიავის რიგებს. როცა სუითინი მიუახლოვდა თავის სკამს, ვინ დახვდებოდა იქ, თუ არა როჟი! – დილა მშვიდობისა, – წაიბურტყუნა სუითინმა. – მაშ თქვენ იცოდით, რომ ეს ჩემი სკამი იყო? როჟიმ თვალები დახარა. – დიახ, – მიუგო მან. სუითინი სახტად დარჩა. – ხომ იცით, რომ ძალიან უცნაურად და სასაცილოდ მეპყრობით? სუითინის განსაცვიფრებლად როჟიმ თავისი ნაზი, პაწია ხელი ძირს დაუშვა და მის ხელს შეახო. მერე კრინტის დაუძრავად წამოხტა ზეზე და მოკურცხლა. სუითინს ერთი წუთი მაინც დასჭირდა, რომ გონს მოსულიყო. ირგვლივ ხალხი ირეოდა. გაქცევაც არ უნდოდა, მაგრამ ხიდზე მაინც მიეწია და მისი ხელი მკლავში ამოიდო. – ეგ არ უნდა გექნათ, – უთხრა მან. – ხომ იცით, მე არ უნდა გამირბოდეთ. როჟიმ გადაიკისკისა. სუითინმა მოაშორა მკლავი; თან ჟინმა მოუარა, ერთი კარგად შეენჯღრია ქალი. კარგა ხანს იარა ჩუმად და შემდეგ იკითხა: – ეგებ კეთილი ინებოთ და მითხრათ, რისთვის მოხვედით და დაჯექით იმ სკამზე? როჟიმ თვალები შეანათა. – ხვალ დღესასწაულია, – მიუგო მან. სუითინმა ჩაიბურტყუნა: – მერე ეგ არის და ეგ? – თუ თქვენ არ წაგვიყვანთ, ჩვენ ვერ წავალთ. – ვთქვათ, მე უარი ვთქვი, – განაცხადა სუითინმა პირქუშად. – სხვებიც ბევრნი არიან! როჟიმ თავი ჩაღუნა და ფეხი ააჩქარა. – არა, – წაიჩურჩულა მან, – თუ თქვენ არ წამოხვალთ, მე არ მინდა წასვლა. სუითინმა ისევ ამოიჩარა მისი ხელი იღლიაში. რა ფაფუკი და ნაზი ხელია! სცადა სახეში შეეხედა ქალისთვის. როჟი რომ სახლს მიუახლოვდა, სუითინი დაემშვიდობა – რაღაც ბნელი, იდუმალი მიზეზის გამო არ უნდოდა, მასთან ერთად ენახათ. მანამდე უყურებდა, სანამ არ მიიმალა და მძიმედ გაუდგა გზას ბაღისკენ. როცა იმ ადგილს მიაღწია, სადაც ქალი იჯდა, ნელა მოუკიდა სიგარას, მოსწია, ამის შემდეგაც დიდხანს იჯდა მდუმარე ქანდაკებების წინაშე. VII ფარდულების გარშემო ბრბო ჩოჩქოლებდა. სუითინი იძულებული გახდა მკლავი შეეთავაზებინა ქალიშვილებისთვის. „თითქოს ვინმე პატარა კოკნი კლერკი ვიყო!“ – გაუელვა თავში. მისი უკმაყოფილება არავის შეუნიშნავს – გოგონები რატრატებდნენ, კისკისებდნენ, ჩანდა, მთელი ამ ალიაქოთის ყოველი სანახაობა, ყოველი ხმა პირდაპირ გულში სწვდებოდათ. სუითინი დაცინვით ადევნებდა თვალს – მათი ხალისიანი ჟღურტული და მოწონების ხმადაბალი ღუღუნი უზნეობად და უზრდელობად ეჩვენებოდა. სქელ ბრბოში სუითინმა ნელა დასხლიტა ხელი მარგიტს, მაგრამ როგორც კი თავისუფლად დაიგულა თავი, დაუპატიჟებელი ხელი კვლავ შემოუცურდა მკლავქვეშ. კიდევ სცადა, მაგრამ მარგიტი, მხიარული, საამურ გუნებაზე მყოფი, კვლავ ამოეტუზა გვერდში და თავის მარცხი სუითინს ამჯერად სასაცილოდ ეჩვენა. ოღონდ, როცა როჟი გადაიხრებოდა მისკენ, მისი ფუნთუშა ღაწვი, მოღიმარი ბაგე, გრემა თვალების იდუმალი, უცნაური ჟუჟუნი ვნებიან ჟრუანტელს ჰგვრიდა. იგი იძულებული გახდა ეყურყუტა, ვიდრე ისინი ბოშა დედაკაცს ეყბედებოდნენ, რომლის აბურდული თმა და გაძვალტყავებული ხელები სამართლიან ზიზღს იწვევდა მასში. „სისულელეა!“ – წაიდუდღუნა მან, როცა როჟიმ ხელისგული გაუწოდა დედაბერს. ბებერმა ჩაიბურტყუნა და წყრომით შეავლო თვალი კაცს. როჟიმ გამოსტაცა ხელი ბოშას და პირჯვარი გადაიწერა. „სისულელეა!“ – კვლავ გაიფიქრა სუითინმა; სტაცა მკლავებში ხელი ქალიშვილებს და იქაურობას მოაშორა. – რა თქვა ბებერმა კუდიანმა? – იკითხა მან. როჟიმ თავი გააქნია. – ნუთუ მაგათი გჯერათ? ქალს ცრემლით აევსო თვალები. – ბოშები ბრძენები არიან, – ჩაიჩურჩულა მან. – მერედა რა გითხრათ? ამჯერად როჟიმ დაფეთებულმა მოავლო ირგვლივ თვალი და ბრბოში შერგო თავი. ცოტაოდენი ძებნის შემდგომ ისევ იპოვეს იგი და შეშინებულმა სუითინმა დაიბუხუნა: – ასე არ უნდა იქცეოდეთ, ურიგოა! ამაღლებულ ადგილას სამხედრო ორკესტრი უკრავდა. ამ ჯადოსნურ წრეში მოხვედრის უფლებისთვის სუითინმა სამი კრონი გადაიხადა და, რასაკვირველია, საუკეთესო ადგილები ირჩია. ღვინოც მოატანინა და დასხმისას ცალ თვალს როჟის არ აცილებდა. ამ ალიაქოთში სულ დაიკარგა მისი გუშინდელი მფარველური სინაზე-სისათუთე. ბოლოს და ბოლოს ყველა თავის თავს გაუფრთხილდეს! ლოყები კვლავ აელეწა ქალიშვილს, თან კისკისებდა და მანჭავდა ტუჩებს. ანაზდად როჟიმ განზე გასწია თავისი ფიალა. – დიდად გმადლობ, – კმარა! – თქვა მან. მარგიტმა, სიცილით შესძახა: – Lieber gott! განა დიდებული არ არის სიცოცხლე? ეს ისეთი კითხვა არ გახლდათ, რომ სუითინს ეკისრა მასზე პასუხის გაცემა. ორკესტრმა ვალსი დაუკრა. – ახლა ცეკვა დაიწყება. Lieber gott! განა საოცარი არაა სანათურები? ლამპები ხეებში ციცინათელების გუნდივით ციმციმებდა. ვეება სკასავით ისმოდა ზუზუნი. გამვლელთა სახეები ჩნდებოდა და კვლავ უჩინარდებოდა ბრბოში. როჟი მოჯადოებულივით შეჰყურებდა მათ, თითქოს ეს გამოჩენა და გაქრობა დიდად საამო რამ ყოფილიყოს. მოედანი მალე ბზრიალა წყვილებით აივსო. როჟიმ ტაქტს შეუწყო თავის ქნევა. – ოჰ, მარგიტ! – წაიჩურჩულა მან. სუითინი გაიფუყა და აიმრიზა. ვიღაცა კაცმა ქუდი მოუხადა და მკლავი შესთავაზა მარგიტს. ქალმა მხარუკუღმა მოხედა სუითინს, რათა დაეშოშმინებინა. – მეგობარია, – მოაძახა მან. სუითინმა როჟის შეხედა – მას თვალები უბრწყინავდა, ბაგეები უთრთოდა. ქალმა გამოაცურა ხელი მაგიდაზე და ვაჟკაცის თითებს შეეხო. მერე თვალები შეანათა – მუდარა, საყვედური, სინაზე, ყველაფერი შიგ იყო ასახული. ნუთუ საცეკვაოდ იწვევს? ნუთუ იმ ნაძირალებში სურს გარევა? ნუთუ უნდა, რომ თვითონ ისიც ამ ორომტრიალში ჩაითრიოს? ვიღაცის ხმამ თქვა, „საღამო მშვიდობისაო“. მათ წინაშე წელში გამოყვანილ შავ მუნდირში გამოწყობილი კაშტელიზი იდგა. – თქვენ არ ცეკვავთ, როჟი კოჟანონი? ნება მიბოძეთ, მე გაგიწვიოთ. მკლავი შესთავაზა. სუითინს ძირს დაეხარა თვალები. საცეკვაოდ გასვლისას როჟიმ შემოხედა და სრულიად მკაფიოდ, თითქოს სიტყვებით ეთქვას, ანიშნა, თქვენ არ გინდათო? მაგრამ პასუხის ნაცვლად სუითინმა თვალი აარიდა; ხოლო, როცა კვლავ იქით მიიხედა, ქალი უკვე აღარ ჩანდა. სუითინმა ანგარიში გაისტუმრა და ბრბოს შეერია. მიმავალს ალმურავარდნილმა და აქაქანებულმა როჟიმ ჩაუქროლა გვერდით. ქალი გადმოიხარა უკან, თითქოს მისი შეჩერება უნდაო და სუითინმა მის თვალებში აკიაფებული ცრემლი შენიშნა. მერე კვლავ დაეკარგა იგი თვალთაგან. ერთად ყოფნის პირველსავე წუთს მიატოვოს და ისიც იმ თავწვრილა, თვალებდაჭყეტილი მატრაკვეცას გულისთვის? ეგ უკვე მეტისმეტი იყო! და უცბად თავში გაუელვა, რომ როჟი მარტო დარჩა კაშტელიზთან – მარტო ღამეში და სახლიდან შორს. „ჰოდა, მე რა მენაღვლება!“ – გაიფიქრა მან და კვლავ განაგრძო მუჯლუგუნებით გზის გაკაფვა ბრბოში. ახია იმაზე, ამისთანა ხალხს რომ გაუყადრა თავი! ზეიმი მიატოვა, მაგრამ რაც უფრო შორდებოდა, მით უფრო ერეოდა ბოღმა; მით უფრო საზარლად ეჩვენებოდა შეურაცხყოფა, უფრო უღრმავდებოდა ეჭვიანობა. „გლახაკი ბარონი!“ – უტრიალებდა მას თავში. გვერდში ვიღაც აეტუზა – ბოლეშკე იყო. სუითინი ერთი თვალის შევლებით მიხვდა, რა ყოფაშიც ბრძანდებოდა იგი. კიდევ გალეშილა! ამან კი გაუწყვიტა მოთმინების უკანასკნელი ძაფიც. საუბედუროდ ბოლეშკემ იცნო. იგი ფრიად აღელვებულ-აფორიაქებული ჩანდა. – სად არიან ჩემი ქალიშვილები? – წამოიწყო მან. სუითინმა გასხლტომა სცადა, მაგრამ ბოლეშკემ მკლავში სტაცა ხელი. – გამიგონე, ძმაო! – უთხრა მან. – ამბავი მოვიდა ჩემი სამშობლოდან! ზეგ... – ეგ ამბავი თქვენთვის შეინახეთ! – წაუღრინა სუითინმა და მკლავი გამოჰგლიჯა. მან პირდაპირ თავის ბინას მიაშურა და შუქჩამქრალ სასტუმრო ოთახში ხმელ ტახტზე წამოწოლილმა მწარე ფიქრებს მისცა თავი. ბოღმის მიუხედავად, როჟის მოსხლეტილი ტანი, გაბუტული ბაგეები და ცუღლუტური, მავედრებელი თვალები მაინც არ ასვენებდნენ. VIII სუითინმა დილით ეტლის შოვნა ვერ მოახერხა და იძულებული გახდა სახვალიოდ გადაედო გამგზავრება. მოღუშული და ნისლიანი დღე იყო. იგი დაკარგული, გზააბნეული ძაღლივით დაძრწოდა ქალაქში. შინ გვიან დაბრუნდა. სასტუმრო ოთახის კუთხეში როჟი ატუზულიყო. გამარჯვების თრთოლვა და შვების გრძნობა, რომელმაც იგი შეიპყრო, ბაგეზე შეპარულ ოდნავ ჩაღიმებაში გამოხატა მხოლოდ. როჟის კრინტი არ დაუძრავს; სახეზე ხელები ჰქონდა აფარებული და მისი მდუმარება მძიმედ დააწვა გულზე სუითინს. ქალი აიძულებდა, მას გაეტეხა ნავსი. რად იფარებდა ხელებს? თვითონ მისი სახე ხომ ღია იყო? რატომ არ იღებს ხმას? აქ რად არის? – ისიც მარტო! უთუოდ რაღაც უკუღმართობაა! ანაზდად როჟიმ ძირს დაუშვა ხელები. ალეწილი სახე უთრთოდა. თითქოს ერთი სიტყვა, თუნდ ერთი ნიშანიც და ცრემლი წასკდებაო. სუითინი ფანჯარას მიადგა. „დაე გონს მოვიდეს!“ – გაიფიქრა და ამ დუმილით რატომღაც გაოგნებული, უცბად მოტრიალდა და მკლავებში სტაცა ხელი. როჟი ჯერ უკან მიაწყდა, მერე წინ წატორტმანდა და სახე მის მკერდში ჩარგო... ნახევარი საათის შემდეგ სუითინი ბოლთას სცემდა თავის ოთახში. ვარდის ფურცლების სურნელი ჯერ კიდევ იგრძნობოდა. იატაკზე ხელთათმანი ეგდო: აიღო და კარგა ხანს ეჭირა იგი ხელში. თავში ათასნაირი ფიქრი და გრძნობა უტრიალებდა. ეს გახლდათ ყველაზე უწმინდესი და ყველაზე ნაკლებ თავკერძა ჟამი მისი ცხოვრებისა; ჟამი, როცა ეს ქალი დანებდა მას. მაგრამ ამ წმინდა მადლიერების გრძნობამ, გამოწვეულმა ქალის ცეცხლოვანი, გულმხურვალე, ალალი თავშეწირვითა და თავდავიწყებით, დიდხანს არ გასტანა. მას მოჰყვა ზეიმის წვრილმანი გრძნობა და უხერხული დაბნეულობა. ჯერ კიდევ ხელთ ეჭირა პაწია ხელთათმანი, რომ ახლა სხვა სტუმარი გამოეცხადა. ეს გახლდათ კაშტელიზი. – რით შემიძლია გემსახუროთ? – დაცინვით შეეკითხა სუითინი. უნგრელს, ეტყობოდა, ბოღმა ახრჩობდა. რატომ დაყარა ბედის ანაბარა ქალიშვილები წინა ღამეს? რით იმართლებს თავს? რა ჰქვია ასეთ ქცევას? სუითინმა, ამჟამად ბულდოგს რომ ძალიან ჰგავდა, მიუგო: ეგ რა შენი საქმეაო. ეს გახლავთ ჯენტლმენისა და ვაჟკაცის საქმე! რა უფლება აქვს ინგლისელს, ყმაწვილ ქალს რომ დასდევს? – დასდევსო? – სიტყვა ჩამოართვა სუითინმა, – მაშ თქვენ ჯაშუშობდით? – ვჯაშუშობდი?... მე... კაშტელიზს... მაურუს იოჰანს... ეგ ხომ შეურაცხყოფაა!.. – შეურაცხყოფა! – დაცინვით ბრეცდა ტუჩებს სუითინი. – თქვენ გნებავთ მითხრათ, რომ სწორედ ახლა ქუჩაში არ ბრძანდებოდით? კაშტელიზმა პასუხად წაისისინა: – თუ თქვენი ნებით არ დატოვებთ ამ ქალაქს, მე დაგატოვებინებთ ჩემი ხმლით... გესმით? – თქვენ კი თუ არ დატოვებთ ჩემს ოთახს, ფანჯრიდან გადაგიძახებთ! რამდენიმე წუთს კაშტელიზი წმინდა უნგრულ ენაზე ლაპარაკობდა, ხოლო გაშტერებული სუითინი ნაძალადევი ღიმილით ელოდა – მას უნგრულისა არაფერი გაეგებოდა. – თუ ხვალ საღამოს კიდევ გნახავთ ქალაქში, – განუცხადა კაშტელიზმა ინგლისურად, – საჯაროდ მოგაფურთხებთ! სუითინმა ფანჯრისკენ იბრუნა პირი და სიამის, სიჯიუტისა და აღელვების რაღაც უცნაური ნარევი გრძნობით ადევნებდა თვალს მიმავალ სტუმარს. „ოჰო! ეგ, მგონი, მართლაც გამიყრის მახვილს!“ – გაიფიქრა მან. ეს ვერაფერი სასიამოვნო ფიქრი გახლდათ და თან კვლავ და კვლავ უტრიალებდა თავში; ოღონდ ამან კიდევ უფრო განუმტკიცა განზრახვა. თავი მხოლოდ როჟის ნახვის გეგმებით ჰქონდა სავსე – მისმა ხვევნა-კოცნამ სისხლი აუდუღა. IX მეორე დღეს სუითინი დიდხანს ჭოჭმანობდა, როდის წასულიყო როჟისთან. გადაწყვიტა, ხუთ საათამდე მაინც არ მოვიცვლი ფეხსო. „ძალიანაც არ უნდა გავიიაფო თავი!“ – ფიქრობდა იგი. ცოტა კიდეც გადასცდა ხსენებულ საათს, რომ ბოლოს გამობრძანდა გარეთ და გულის ფანცქალით დაადგა ბოლეშკეთა გზას. ახედა ფანჯარას; თითქმის სჯეროდა, რომ იქ როჟის მოჰკრავდა თვალს,. მაგრამ ფანჯარაში არავინ ჩანდა და ცოტა გაუკვირდა კიდეც, სარკმელი ღია რომ დახვდა. გარეთ მდგარ მცენარეებსაც უჩვეულო მოწყენილი იერი ედოთ. დააკაკუნა. არავინ გამოხედა. გამწარებით დაუწყო ბრახაბრუხი. ბოლოს კარი ვიღაც მოჟღალოწვერიანმა გაუღო – ასეთი გესლიანი სახე მარტო ტევტონური მოდგმის მეწაღეებს თუ აქვთ ხოლმე. – რა გნებავთ; რა ალიაქოთ აგიტეხიათ? – დაეკითხა იგი გერმანულად. სუითინმა ზემოთ, კიბისკენ, ანიშნა. კაცმა ჩაიქირქილა და თავი გააქნია. – ზემოთ ასვლა მინდა, – უთხრა სუითინმა. მეჯღანემ მხრები აიჩეჩა. სუითინი აიჭრა ზემოთ. ოთახები ცარიელი დახვდა. ავეჯი ისევ ეწყო, ოღონდ სულიერის ჭაჭანება არსად იყო. მისი მიტანილი ერთი თაიგული, დამჭკნარი, მინის ლარნაკში იდო. ბუხარში ნაცარი სულ გაცივებულიყო. ბუხრის წინ, ფილაქანზე, ქაღალდის დაქუცმაცებული ნაჭრები ეყარა. ოთახში უკვე იგრძნობოდა ობის სუნი. საწოლ ოთახში გავიდა და გამოშტერებული დააჩერდა კედელთან გვერდიგვერდ მდგარ ქალიშვილების საწოლებს. თვალში ბაფთის ნაჭერი მოხვდა. აიღო და ჯიბეში ჩაიდო – ეს გახლდათ მოწმობა, რომ როჟი ოდესღაც მართლა არსებობდა. სარკესთან ქინძისთავები მიმოეფანტათ. ცოტაოდენი პუდრიც ებნია. შეხედა თავის შეშფოთებულ სახეს და გაიფიქრა, მომატყუესო. მეწაღის ხმამ გამოაფხიზლა: – Tausend Teufel! Eilen Sie, nur! Zeit ist geld! Kann nich langer Werten! სუითინი მძიმე ნაბიჯით ჩამოვიდა ძირს. – საით გაემგზავრენ? – ძლივს ამოღერღა სუითინმა. – თითო ინგლისურ სიტყვაში თითო გირვანქა სტერლინგს მოგცემთ, თითო გირვანქას! – და თითებით წრე ანიშნა. მეწაღეს ღიმილი მოერია პირზე: – Geld! Mff! Eilen Sie, nur! მაგრამ სუითინს ყელში სასტიკი ბოღმა მოებჯინა. – თუ არ მეტყვით, უარესი იქნება თქვენთვის. – უთხრა მან. – Sind ein komischer Kerl! – შენიშნა მეწაღემ – Hier ist meine Frau! ხანში შესული ქალი მოეშურებოდა და გერმანულად იძახდა: არ გაუშვა, არ გაუშვაო! მეწაღემ ბუზღუნით აქცია ზურგი სუითინს და წაფრატუნდა. დედაკაცმა ქურდულად ჩასჩარა სუითინს ხელში ბარათი და მორიდებით დაუწყო ლოდინი. ბარათი როჟის დაეტოვებინა. „მაპატიეთ, – იწერებოდა იგი, – რომ გამოუმშვიდობებლად მივემგზავრები. დღეს მამაჩვენმა ასე დიდი ხნის ნანატრი მიწვევა მიიღო ჩვენი მშობლიური ქალაქიდან. ორ საათში გზას უნდა დავადგეთ. ვევედრები ქალწულ მარიამს, რომ მარად მშვიდობით გამყოფოთ და რომ სულ არ დამივიწყოთ. – თქვენ მუდამ მახსენებელი კეთილი მეგობარი როჟი“. სუითინმა ეს რომ წაიკითხა, პირველად ისე იგრძნო თავი, თითქოს ჭაობში ეფლობოდა; შემდეგ კი ისევ სიჯიუტემ მოუარა. „ვერ გამაცურებენ“, – გაიფიქრა მან. ამოიღო ოქროს ფული და სცადა, მიეხვედრებინა დედაკაცი, რომ მას შეეძლო ეს ფული მიეღო, თუ ეტყოდა, საით გაემგზავრენ ისინი. ბოლოს, როგორც იქნა, რაღაც სიტყვები ჩააწერინა თავის უბის წიგნაკში, ფული მისცა და მიაშურა „ოქროს ალპებს“, სადაც ინგლისურად მოლაპარაკე ფარეში ეგულებოდა. თარგმანი შემდეგს იუწყებოდა: „სამ საათზე დაადგნენ ეტლით ლინცის გზას. ცხენები ცუდი ჰყავთ. ბატონი თეთრ ცხენზე ზის“. სუითინმა მსწრაფლ გააჩერებინა ეტლი და ისიც ჭენებით გაუდგა ლინცის გზას. მირაბელის ბაღთან თვალი მოჰკრა კაშტელიზს და ჩაიცინა. „ეს მაინც გავაცურე, – გაიფიქრა მან, – რამდენიც უნდა იყბედონ, დიდი უმაქნისები არიან ეს უცხოელები!“ გუნებაზე მოვიდა, მაგრამ მალე ისევ წაუხდა ხასიათი. ვითომ მოახერხებს, რომ დაეწიოს მათ? ისინი სამი საათით წინ არიან! თუმცა ორი უკანასკნელი ღამის წვიმებს გზა გაეფუჭებინა, თან ბარგი ჰქონდათ და უხეირო ცხენებიც ჰყავდათ; თვითონ კი ჩინებული ცხენებითა და მოქრთამული მეეტლით, შეეძლო ათი საათისთვის მაინც დასწეოდა! მაგრამ ეწადა კი ეს? რა სიტუტუცე მოუვიდა, ბარგი რომ თან არ წამოიღო; მაშინ უფრო დარბაისლური, საპატიო იერი ექნებოდა! რა პირუტყვს ემსგავსება პერანგგამოუცვლელი და თანაც პირგაუპარსავი! თავზარდაცემულმა წარმოიდგინა თავისი თავი, სულ შეჯაგრული და ჭუჭყიანპერანგიანი. ხალხს გიჟი ეგონება! „მე თვითონ გავისულელე თავი, – გაუელვა გონებაში, – აბა, რა უნდა ვუთხრა ახლა მათ?“ და იგი პირქუშად დააშტერდა მეეტლის ზურგს. კვლავ გადაიკითხა როჟის ბარათი. მისი სურნელი უდიოდა. უფრო და უფრო ჩამობნელდა და ეტლით ჯაყჯაყში თან თავისი წინდახედულება და კეთილგონიერება ტანჯავდა, თანაც – ვნებათა ღელვა. კიდევ უფრო აცივდა და ჩამობნელდა. პალტოს საყელო ყურებამდე აიწია. თვალწინ პიკადილი წარმოუდგა. ეს დამთხვეული დევნა უცბად ფრიად საშიშ და ბუნდოვან საქმედ ეჩვენა. შუქის ჩახჩახი, მეგობრები, მყუდროება! „ეს აღარასოდეს იქნება! – მწარედ ფიქრობდა იგი. – რატომ არ მანებებენ ისინი თავს?“ მაგრამ არ იყო ცხადი, რას გულისხმობდა ამ „ისინში“ – პირობით წეს-ჩვეულებებს, ბოლეშკეებს, თავის ვნებათა ღელვას თუ როჟისთან დაკავშირებულ აკვიატებულ მოგონებებს. ნეტავი ერთი ჩემოდანი მაინც ჰქონდეს თან! რა უნდა ეთქვა, რისთვის იღვწოდა? ამ კითხვებზე პასუხს ვერ ახერხებდა. თვით წყვდიადი არ ჩანდა ისე ბნელად, როგორც მისი გრძნობა. დროდადრო საათს სინჯავდა. ყოველ სოფელში კითხულობდა მეეტლე ლტოლვილთა ამბავს. ათ საათს გადასცდა, რომ ეტლი ანაზდად შედგა. ვარსკვლავები ფოლადივით კრიალებდნენ და გზის პირას ლელიანი ტბა მთვარის შუქზე ლაპლაპებდა. სუითინს გააჟრჟოლა. შუა გზაში ცხენოსანი კაცი იდგა. – გარეკე! – უბრძანა მეეტლეს გულგრილად. ეს კაცი ბოლეშკე აღმოჩნდა, რომელიც, გახრეკილ თეთრ ჯაგლაგზე მჯდარი, რაღაც ფრთოსან არსებას წააგავდა. იგი ისეთ ადგილას ჩამდგარიყო, რომ ეტლისთვის გზა გადაეღობა. ხელში დამბაჩა ეჭირა. „ტაკიმასხარა!“ – გაიფიქრა სუითინმა ნერვიული ღიმილით. თავი ისე მოაჩვენა, ვითომ ვერ იცნო. ბოლეშკემ ნელი ნაბიჯით მოაყენა თავისი ბეხრეკი ეტლს. როცა დაინახა შიგ ვინც იჯდა, მის განცვიფრებასა და სიხარულს საზღვარი არ ჰქონდა. – თქვენ ხართ? – შეჰყვირა მან, ხელი დაირტყა გამხდარ თეძოზე და ისე გადმოიხარა, რომ წვერით შეეხო სუითინს. – თქვენც წამოხვედით? თქვენც წამოგვყევით? – აგრე ჩანს, – ჩაიბუზღუნა სუითინმა. – თქვენ გინდათ ჩვენი ბედი გაიზიაროთ? განა ეგ შესაძლებელია? თქვენ... თქვენ ყოფილხართ მაშ მოგზაური რაინდი! – უფალო შემიწყალე! – შესძახა სუითინმა. ბოლეშკემ შემოჰკრა თავის ჯაგლაგ რაშს და წააჩინდრიკა მთვარის შუქში. მერე უკან დაბრუნდა. ძველი წამოსასხამი გაიძრო და არ მოეშვა, სანამ ბეჭებზე არ მოასხა იგი სუითინს. თან მოზრდილი მათარაც მიაჩეჩა ხელში. – როგორ გაბაბანებთ! – თქვა მან. – საოცარი, საოცარი ხალხი ხართ ინგლისელები! ერთხანს მადლიერ თვალებს არ აშორებდა სუითინს. უკვე დაეწივნენ სხვა ეტლს, მაგრამ წამოსასხამში მობუზულ სუითინს სულაც არ უცდია, დაენახა წინ რა იყო. გულში სწყევლიდა უნგრელის მადლიერებას. ბოლოს ამაოდ დახარჯული ირონიით შენიშნა: – ჩანს, გეჩქარებათ? – ჩვენ რომ ფრთები გვქონდეს, იმათაც გამოვიყენებდით! – მიუგო ბოლეშკემ. – ფრთები? – ჩაიბურტყუნა სუითინმა ჩუმად. – ჩემთვის ფეხებიც სავსებით საკმარისია! X სასტუმროს რომ მიაღწიეს, სადაც ღამე უნდა გაეთიათ, სუითინმა ფეხი აითრია, ეგებ „უსცენოდ“ მოვახერხო შინ შეპარვაო, მაგრამ როცა ბოლოს ჩამოხტა, გოგონები კარის ზღურბლზე შემოეგებნენ და მარგიტი აღტაცებული ჩურჩულით მიესალმა, რომელშიაც სუითინს ფარული დაცინვაც მოეჩვენა. ფერმიხდილმა, ათრთოლებულმა და თითქოს დამფრთხალმა როჟიმ ხელი გამოუწოდა, ოღონდ სასწრაფოდ ისევ წაჰგლიჯა და დას ამოეტუზა ზურგს უკან. ქალები რომ ზევით ავიდნენ, თავიანთ ოთახში, სუითინმა ბოლეშკე მოძებნა. იგი შესამჩნევად გახალისებულიყო. – უთხარით სასტუმროს პატრონს, ვახშამი გაგვიშალოს, – უთხრა მან. – ერთი ბოთლი მაინც გადავკრათ ჩვენს სადღეგრძელოდ. სუითინი სასტუმროს პატრონთან გაეშურა. ოთახის სარკმელი ტყეს გადაჰყურებდა, რომელიც ისე ახლოს მოსჯროდა შენობას, თითქმის ხელს მიაწვდენდა კაცი ხეებს. ფიჭვის სურნელი სცემდა ცხვირში. მან ზურგი შეაქცია სურნელოვან წყვდიადს და ბოთლების გახსნას შეუდგა. საცობის ამოღების ხმაზე ბოლეშკე გამოცხადდა. თავიდან ფეხებამდე ტალახში ამოსვრილიყო და ცოტა საჯინიბოს სუნიც დაჰკრავდა. მალე მარგიტიც გამოჩნდა. ქორფა და ხალისიანი, ოღონდ როჟი არ ჩამოსულა. – სად არის თქვენი და? – ჰკითხა მან. როჟი, ეტყობოდა, დაღლილი გახლდათ. – ჭამა ძალას დაუბრუნებს, – თქვა სუითინმა. ბოლეშკემ წაიდუდუნა: – იმანაც უნდა დალიოს ჩვენი სამშობლოს სადღეგრძელო. და წავიდა მის მოსაყვანად. მარგიტიც გაჰყვა. სუითინი წიწილის აქნას შეუდგა, მაინც უმისოდ დაბრუნდნენ: „შაკიკი აქვს და ცუდ გუნებაზეაო“. სუითინი მოიღუშა. – აბა, მეც ვცდი. თქვენ ნუ დამიცდით! – თქვა მან. – ჰო, – მიუგო ბოლეშკემ და სევდიანად ჩაეშვა სავარძელში, – სცადეთ, ძმაო, სცადეთ... რაც შეგიძლიათ, სცადეთ! სუითინმა ტალანი რაღაც უცნაური გულის ფანცქალით ჩაიარა და როჟის კარზე დააკაკუნა. როჟიმ მალევე გამოიჭყიტა. თმა გაშლილი ჰქონდა და თვალები გაკვირვებით შემოანათა. – როჟი, – წაიბლუკუნა სუითინმა. – რატომღა მიფრთხი ახლა? ქალმა თვალები გააშტერა, მაგრამ კრინტი არ დაუძრავს. – რატომ არ მოდიხარ? როჟის არც ახლა ამოუღია ხმა, ოღონდ ანაზდად შიშველი მკლავი გამოუწოდა, სუითინმა სახე დააკონა ზედ. აცახცახებულმა ქალმა ზემოდან ჩასჩურჩულა ყურში, „ჩამოვალო“, და წყნარად მოხურა კარი. სუითინი ფეხაკრეფით გამობრუნდა და ერთ წუთს სასტუმრო ოთახის წინ შედგა, რათა სული მოეთქვა. ბოლეშკეს დანახვამ, რომელსაც ხელთ ბოთლი ეპყრა, გაამხნევა. – მოდის, – თქვა მან. და მართლაც მალე როჟიც შემოვიდა. სქელი თმა სახელდახელოდ ჰქონდა დაწნული. სუითინი ქალიშვილებს შორის იჯდა, ოღონდ ხმას არ იღებდა, რადგან მართლაც შიოდა. ბოლეშკეც დუმდა, პირქუშ ფიქრებში გართული როჟი დამუნჯებულიყო; მარტო მარგიტი ჭიკჭიკებდა. – თქვენც ხომ მოდიხართ ჩვენს მშობლიურ ქალაქში! რამდენ რამეს გაჩვენებთ! როჟი, რას არ ვაჩვენებთ! როჟიმაც ხელების ოდნავ მავედრებელი მოძრაობით გაიმეორა: – რას არ გაჩვენებთ! ანაზდად თითქოს მანაც კვლავ ამოიდგა ენაო და ქალიშვილები, ღაწვებშეფაკლებულნი, საჭმლით პირსავსენი, ციყვებივით თვალებდაცეცებულნი ყბედობდნენ და იგონებდნენ „ძვირფას მშობლიურ ქალაქს“, „ძვირფას მეგობრებსა“ და „ძვირფას სახლს“. „ერთი ბეჩავი ადგილი იქნება!“ – ძალაუნებურად გაუელვა თავში სუითინს. ასეთი აღტაცება ეხამუშებოდა, მაგრამ ცდილობდა ცნობისმოყვარე იერი მიეღო და თანაც ამ საქმეში მხნეობას მატებდა როჟის ჟუჟუნა თვალების კვესებაც. ღვინო იკლებდა და ბოლეშკეც უფრო და უფრო პირქუში ხდებოდა, მაგრამ დროდადრო რაღაც ნათელი სხივიც გამოკრთებოდა ხოლმე მის სახეში. ბოლოს ფეხზე წამოდგა. – ნუ დავივიწყებთ, რომ ჩვენ ეგებ დასაღუპავად, სასიკვდილოდაც მივდივართ, – განაცხადა მან. – ჩვენ კი, მიუხედავად ამისა, მაინც მივდივართ, რადგან ჩვენს სამშობლოს ასე ესაჭიროება. აქ, ამაში არავითარი პატივი არ გვეკუთვნის არც მე და არც თქვენ, ჩემო ასულნო. მაგრამ ამ კეთილშობილ ინგლისელზე კი რა გვეთქმის? მადლობა უფალს სულგრძელობისთვის. იგი მოდის არა სამშობლოს, არა სახელისა და დიდების, არა ფულის გულისთვის, არამედ სუსტთა და ჩაგრულთა შემწედ. მაშ დავლიოთ მისი სადღეგრძელო: კვლავ და კვლავ შევსვათ გმირი ფორსაიტის სადღეგრძელო! სამარისებურ მდუმარებაში სუითინმა როჟის თვალებში ერთგვარი ვედრება და თან ოდნავი დაცინვაც ამოიკითხა. ახლა უნგრელს შეავლო თვალი. ხომ არ დასცინის იგი? მაგრამ ბოლეშკემ ჭიქა რომ დაცალა, კვლავ თავის ადგილას დაჯდა და ანაზდად, ყველას განსაცვიფრებლად, ხვრინვა ამოუშვა. მარგიტი წამოდგა, დედასავით დაადგა თავს და წაიჩურჩულა. – დაიღალა – ცხენით სიარულის ბრალია! წამოაყენა თავისი ღონიერი ხელებით და მის მხარზე დანდობილი ბოლეშკე ბარბაცით გავიდა ოთახიდან. სუითინი და როჟი მარტო დარჩნენ. ვაჟმა უხეში ტილოს სუფრაზე გააცურა ხელი ქალის ხელისკენ. იგი თითქოს ამ შეხებას ელოდაო. რაღაცამ იჩინა თითქოს პირი მასში და სიტყვები წყაროსავით წამოსდინდა. მცირე ხნით დაავიწყდა თავი, დაავიწყდა ყველაფერი, მის საიხლოვეს ყოფნის გარდა. ქალმა მხარზე მიაყრდნო თავი. სუითინი იყნოსავდა მისი თმის სურნელს. – ღამე მშვიდობისა! – ჩასჩურჩულა როჟიმ და ეს ჩურჩული ამბორს ჰგავდა. მაგრამ ვიდრე მის შეჩერებას მოასწრებდა, ქალი უკვე გაქრა. როჟის ფეხის ხმა მიწყდა ტალანში, სუითინს კი მიეშტერებინა თვალი დაღვრილი ღვინის ეული მოკამკამე წვეთისთვის, რომელიც მაგიდის კიდეზე თრთოდა. ამ დროს როჟი, თავისი უმწეობითა და გატაცებით, ყველაფერი იყო მისთვის ამქვეყნად, თვით თავისი საკუთარი ცხოვრება კი არაფრად მიაჩნდა. ყველაფერი – თავისი წეს-ჩვეულებანი, რწმენანი, აღზრდა და საკუთარი თავი – ყველაფერი შორეულად ეჩვენებოდა, ვნებათაღელვისა და უცნაური რაინდობის გრძნობის ბურუსს ამოჰფარებოდა. პურის ნატეხით ფრთხილად აწმინდა მოკამკამე წვეთი და უცბად თავში გაუელვა: „ეს რა დიდებულიაო!.. და დიდხანს იდგა იქ, ფანჯარასთან, ჩაშავებული ფიჭვების სიახლოვეს. XI ამ უგერგილო, უცნაური ადგილითა და უთავბოლო სიზმრებით შეწუხებულს დილაადრიან გამოეღვიძა. დალიანდაგებული საბნიდან ცხვირამოყოფილი იწვა და ანაზდად საზარელი ეჭვი დაებადა თავში. რომ ვეღარ გაუძლო ეჭვს, ლოგინში შეხტა კიდეც. ეს მხოლოდ შეთქმულება რომ იყოს მის დასაქორწინებლად? მზაკვრული, ვერაგი ფიქრი გახლდათ და ცოტა ზიზღიც აღუძრა გულში. თვით მან კი, შესაძლოა, არც იცოდეს ეს! მაგრამ განა ასე უმანკოა? აბა, რომელი უბიწო ქალიშვილი მივიდოდა მასთან ოთახში იმნაირად? აბა რომელი? მერე კიდევ მამამისი, მარტო თავისი სამშობლოსთვის მზრუნველად რომ მოაქვს თავი! შეუძლებელია, რომელიმე კაცი ასეთი ტუტუცი ყოფილიყოს. ყოველივე ეს წინასწარ დაწყობილი შეთქმულების ნაწილი ჩანდა – ის თვალთმაქცი არამზადა, კაშტელიზიც როგორ ემუქრებოდა! მათ უნდოდათ ეს ქალი მიესაღებინათ მისთვის! და ეს საზარელი ფიქრი კიდევ უფრო განამტკიცა ქორწინების წინაშე მისმა მოწიწებამ. ეს გახლდათ ღირსეული, საპატიო საქმე; მას არ სწამდა სხვა ჯურის liaison – როგორღაც ძალიან უხეშად და მდაბიურად ეჩვენებოდა. და მაინც ქორწინების ფიქრმა პირდაპირ სისხლი გაუყინა ძარღვებში. რომ გაითვალისწინა, იგი კიდეც დამნებდაო, სულ თავზარი დაეცა! დილის ცივ, საბედისწეროდ მკაფიო სინათლეში ახლა პირველად განჭვრიტა თავისი მდგომარეობის მთელი სიძნელე და ხმელეთზე გადმოგდებული თევზივით აბჩენდა პირს, ამ აღმოჩენას რომ ითვალისწინებდა. სასტიკი ბოღმა დაუტრიალდა გულში ამ ვერაგული ცდის წინააღმდეგ. სუითინი ლოგინში წამოჯდა, თავზე ხელები შემოიწყო და საგულდაგულოდ შეუდგა ფიქრს, რა აზრი და მნიშვნელობა ექნება ასეთ ქორწინებასო. უპირველეს ყოვლისა იგი სასაცილო იქნებოდა, მეორე მხრითაც სასაცილო იქნებოდა და მესამე მხრითაც – სასაცილო. ის ქალი კვლავ თითებით აიღებდა და შეჭამდა წიწილის ხორცს – იმ თითებით, რომელთა დასაკოცნად ახლაც ცეცხლი ეკიდებოდა ტუჩებზე. იცეკვებს გიჟურად ვიღაც ვიგინდარებთან. იყბედებს თავის „ძვირფას სამშობლო ქალაქზე“ და მთელი დროის განმავლობაში სადღაც მის მიღმა ექნება მიშტერებული თვალები, ანდა კაცმა არ იცის, სად ექნება გული და გონება! სუითინი ზეზე წამოხტა, ოთახში ბოლთის ცემას მოჰყვა და ერთხანს ეგონა, ვგიჟდებიო. მათ უნდოდათ იმაზე დაექორწინებინათ! თვით მასაც, ქალსაც კი ეწადა მასზე დაქორწინება! მისი გამაღიზიანებელი იდუმალება, მისი ანაზდეული ოდნავ ფერება, მისი ჩაკისკისება, მისი სწრაფი, ნამალევი, მწველი კოცნანი; თვით მისი ხელების მოძრაობაც კი, ანდა მისი ცრემლები – ყველაფერი როჟის საწინააღმდეგოდ მეტყველებდა. არც ერთი ეს ქცევა, რომელთაც ბუნების შთაგონებით სჩადიოდა ქალი, მის სასარგებლოდ არ ჩაუთვლია. მაგრამ მაინც როგორ უღვივებდნენ ისინი ვნებას, წადილს, ტანჯვას! სუითინი მიადგა სარკეს და სცადა, თითებით გაეყო თმა, მაგრამ ძალიან წმინდა ჰქონდა და სწორ ზოლებად ეშლებოდა შუბლზე. ამანაც ვერ მიანიჭა შეღავათი. გამოათრია თავისი ტალახიანი წაღები. უცბად თავში გაუელვა: მე რომ მისი მარტო ნახვა მოვახერხო, რაიმე გადაწყვეტილებას დავადგებიო!.. მერმე როგორღაც გამომათაყვანებელი გრძნობით აღმოაჩინა, რომ არავითარი გადაწყვეტილება არ უშლიდა საქმეს და რომ ყველა მათგანი სახიფათო, საალალბედო და დამღუპველი იქნებოდა. სტაცა ხელი ქუდს და იმ კურდღელივით, რომელსაც თოფი ესროლეს, ისარივით გაიჭრა გარეთ. დაბოღმილი და გულდამძიმებული დიდხანს თავჩაქინდრული დალასლასებდა ჩანესტიანებულ ტყეში. მზე რომ ამოვიდა და ჰაერში ფიჭვების საამო სურნელი დატრიალდა, კვლავ დამშვიდდა. ბოლოს და ბოლოს, ის ხომ უკვე დანებდა კიდეც და თითქოს არც აგრე იყო საქმე!.. და თავისივე საკუთარი ფეხის ხმა უნერგავდა გულში იმედს, რომ ყველაფერი როგორმე მოწესრიგდებოდა. „პრაქტიკულად შევეხოთ საქმეს“, – ფიქრობდა იგი. რაც უფრო ჩქარა მიაბიჯებდა, მით უფრო უმტკიცდებოდა რწმენა, რომ იგი კვლავ მოახერხებდა აქედან თავის დაძვრენას. საათი ამოიღო. შვიდს გადასცდენოდა, საჩქაროდ შინისკენ იბრუნა პირი. სასტუმროს ეზოში მეეტლე ცხენებს აბამდა ეტლში. სუითინი მივიდა. – ვინ გითხრათ, შეაბითო? – ჰკითხა მან. მეეტლემ მიუგო: – Der Herr. სუითინი მოტრიალდა. „ათ წუთში, – გაიფიქრა მან, – კვლავ ამ ეტლში ვიჯდები, თავში კი ასეთი დომხალი მაქვს! ვშორდები ინგლისს, ყველაფერს, რასაც აქამდე შევჩვევივარ... და მივეშურები... საით?.. შეუძლია მას ამის ატანა? შეუძლია მას ყოველივე იმის ატანა, რაც ამ დილით განსაჯა? ატანა ყოველდღიურად, ყოველ ღამე? ზემოთ რომ აიხედა, როჟის მოჰკრა თვალი – ღია ფანჯრიდან გადმოჰყურებდა. ასე ტურფა, საამო და მიმზიდველი ჯერ არასოდეს სჩვენებია. სუითინი გამოუთქმელმა შიშმა შეიპყრო. გადაირბინა ეზო და პირდაპირ ეტლში შეხტა. – ზალცბურგისკენ! – შეჰყვირა მან. – გარეკე! და ეტლმა რომ გაიხრიგინა ეზო, სუითინმა უკან მოუხედავად სოვერინი მიუგდო მეჯინიბეს. სახეგაფითრებული, გამოთაყვანებული და დრუნჩა გოშიასავით გამოშტერებული სუითინი აქეთ გზობას წინანდელზე გაცილებით მეტი გამწარებით მოქროდა კრიჭაშეკრული. მანამდე არ გააჩერებინა ცხენები მეეტლეს, სანამ თავისი ბინის კარს არ მიადგა. XII მეხუთე დღის საღამო ხანს, ჩაყვითლებული და მგზავრობისგან მისავათებული სუითინი გონდოლით მიადგა დანიელის სასტუმროს. კიბეზე მდგომმა ძმამ შიშითა და ცნობისმოყვარეობით გადმოხედა. – ოჰ, შენ ხარ? – წაიბლუკუნა მან. – მშვიდობით ჩამოხვედი? – რა მჭირდა სამშვიდობო? – დაიღრინა სუითინმა. ჯეიმზმა მიუგო: – მეგონა, შენს მეგობრებს არ მიატოვებდი! – უცბად დაეჭვებით ჩაეკითხა: – თან ხომ არ ჩამოგიყვანია შენი მეგობრები? – ვინ მეგობრები? – კიდევ დაიღრიალა სუითინმა. ჯეიმზმა ლაპარაკის საგანი შეცვალა. – ვერ გამოიყურები კარგად, – უთხრა მან. – მართლა? – წაიბურტყუნა სუითინმა, – ეგ რა შენი საქმეა? იმ საღამოს სადილად გამოვიდა, მაგრამ ყავის სმის დროს კი ჩაეძინა. არც ტრეკერსა და არც ჯეიმზს მეტი აღარაფერი უკითხავთ, არც ზალცბურგი უხსენებიათ. ოთხი დღის განმავლობაში, რაც მათ ვენეციაში გაატარეს, სუითინი თავაღერილი დაბრძანდებოდა, ოღონდ თვალები ნახევრად მილულული ჰქონდა გაოგნებულივით. მხოლოდ გენუაში რომ გემში ჩასხდნენ, მაშინ გამოიჩინა ერთგვარი ჯანსაღი ინტერესი სიცოცხლისადმი: როცა ნახა, ვიღაცა კაცი გამუდმებით აჟღარუნებდა პიანინოს, ჩაკეტა საკრავი და ზღვაში გადაუძახა კლიტეს. იმ ზამთარს ლონდონში თითქმის ჩვეულებრივად იქცეოდა, მაგრამ ხანდახან დაღვრემილობა, პირქუშობა დასჩემდა, რომლის დროსაც ვერაფერი საამო საურთიერთო გახლდათ. ერთ საღამოს, როცა იგი მეგობართან ერთად პიკადილიზე მისეირნობდა, გვერდით ქუჩიდან გამოსულმა გოგომ გერმანულად მიმართა. სუითინი ერთხანს მდუმარედ დააშტერდა და მერე, თავისი მეგობრის განსაცვიფრებლად, ხუთ გირვანქა სტერლინგიანი მიაჩეჩა ხელში; ოღონდ თვითონაც ვერ აგიხსნიდათ ხელგაშლილობის ამ ახირებული ხუშტურის მიზეზს. როჟისა არასოდეს აღარაფერი შეუტყვია... ეს გახლდათ მთავარი ამბავი, რაც ლოგინად ჩავარდნილ სუითინს გაახსენდა. ხელი გაიწოდა და ზარს დააჭირა. შვედი მსახური, რომელიც დიდი ხანია ემსახურებოდა, კატასავით ფეხაკრეფით შემოვიდა, პატარა კაცუნა, სახეგამომშრალი, ჯაგარულვაშიანი, ავადმყოფურად ნერვიული და თავისი ბატონის უცნაურად ერთგული. სუითინმა ძლივს გაანძრია ხელი. – ადოლფ, – უთხრა მან, – ძალიან ცუდად ვარ. – მესმის, ბატონო! – რას გაშტერებულხარ მოზვერივით? – დატუქსა სუითინმა. – ვერ ხედავ, რა ცუდად ვარ? – დიახ, ბატონო! მსახურს სახის ნაკვთები დაემანჭა, თითქოს ფარულ გრძნობათა შენიღბვას ცდილობსო. – ნასადილევს უკეთ ვიქნები. რა დროა? – ხუთი საათი გახლავთ. – მე მეტი მეგონა. ნაშუადღევები ძალიან ჭიანურდება ხოლმე. – დიახ, ბატონო! სუითინმა ამოიხვნეშა, თითქოს უარყოფაში ნუგეშს ეძებსო. – ჯობია, ცოტა წავთვლიმო. შვიდის ნახევარზე ცხელი წყალი შემომიტანე და სადილის წინ გამპარსე. პირისფარეში კარისკენ გაემართა. სუითინი წამოიწია. – რა გითხრა ბატონმა ჯეიმზმა? – ბრძანა, სხვა ექიმი უნდა მოიყვანოსო; ორი ექიმი სჯობს ერთსო. ისიც ბრძანა, შინისკენ რომ გამოვბრუნდები, კიდევ შემოვივლიო. სუითინმა წაიდუდუნა: – უფ! სხვა რაღა თქვა? – ბრძანა თქვენზე, თავს არ უფრთხილდებოდაო. სუითინმა თვალები გადმოაბრიალა. – კიდევ ვინმე იყო ჩემს სანახავად? პირისფარეშმა თვალი აარიდა. – უკანასკნელ ორშაბათს ორი კვირა გახდა, რაც ტომას ფორსაიტის მეუღლე გეახლათ. – რამდენი ხანია ავად ვარ? – შაბათს ხუთი კვირა შესრულდება. – როგორ გგონია, ძალიან ცუდად ვარ? ადოლფს უცბად სახე დაეპრანჭა. – მაგისთანა რამეს არ უნდა მეკითხებოდეთ! მაგისთანა კითხვების საპასუხოდ კი არ მაძლევენ, ბატონო, ჯამაგირს! სუითინმა ძლივს წაილუღლუღა: – ფხუკიანი ტუტუცი ხარ! გამიხსენი შამპანური! ადოლფმა კარადიდან შამპანურის ბოთლი გამოიღო და გასახსნელი დადო. მერე სუითინს დააჩერდა. – ექიმმა ბრძანა... – გახსენი ბოთლი! – ეგ ხომ არ... – გახსენი ბოთლი... თორემ გაგაგდებ! ადოლფმა საცობი ამოაძრო. გულმოდგინედ გაწმინდა ჭიქა, აავსო და ფრთხილად მიუტანა საწოლთან. ანაზდად ულვაში აიგრიხა, ხელი ხელს შემოჰკრა და წამოიძახა: – ეგ ხომ საწამლავია! სუითინმა ძლივძლივობით ჩაიღიმა: – აი შე უცხოელო ტუტუცო! გადი გარეთ! ფარეში გავიდა. „თავი აიგდო!“ – გაიფიქრა სუითინმა. ნელა ასწია ჭიქა, ნელავე დადგა ისევ ძირს და ქოშინით დაეშვა ბალიშებზე. თითქმის მაშინვე ჩაეძინა. ესიზმრა, თავის კლუბში იყო. ხალხით გაჭედილ, ქათქათაკედლებიან და სამფა სანათურებით გაჩახჩახებულ თამბაქოს მოსაწევ დარბაზში იჯდა ნასადილევს. იქ უყვარდა ჯდომა ყოველ საღამოს, დინჯს, ზვიადსა და ეულს; ხანდახან ჩათვლემდა ხოლმე და ფერმკრთალი, ბებრული, ოთხკუთხი სახით ცალ მხარეს ყვინთავდა. ესიზმრებოდა, რომ ბუხრის თავზე დაკიდებულ სურათს შეჰყურებდა, რომელზედაც გამოხატული იყო მაღალსაყელოიანი, ფრიად ნატიფსახიანი და წარბებაპრეხილი მოხუცი სახელმწიფო მოღვაწე. ეს გახლდათ სურათი სალუქი და თითქოს ლაქწასმული ისეთი კაცისა, რომელიც, ჩანდა, უდავო ჭეშმარიტების უჭკუო სიბრძნეს ღაღადებდა მარად. ირგვლივ სულ მისი თანაკლუბელები ყბედობდნენ. მხოლოდ თვითონ, ეს მოხუცი, კლუბის სნეული წევრი, დუმდა. ნეტავი იცოდნენ მისმა ამხანაგებმა, როგორია მარტოდმარტო ჯდომა და სულ უქეიფოდ ყოფნა! რასაც ისინი ლაპარაკობდნენ, ათასჯერ ჰქონდა მოსმენილი. ისინი მუსაიფობდნენ ფულის დაბანდებაზე, სიგარებზე, ცხენებზე, მსახიობ ქალებზე, მანქანებზე. ეგ რა არის? ორთქლის ქვაბების საწმენდი უცხოური პატენტი? მაგისთანა რამ არსად მოიპოვება: ყოველმა ბრიყვმა იცის, რომ ქვაბები არ იწმინდება! თუ ინგლისელმა ვერ მოახერხა საორთქლე ქვაბის გაწმენდა, უცხოელი სულ ვერ მოახერხებს. მან მოხუც სახელმწიფო მოღვაწეს შეხედა თვალებში. მაგრამ მის თვალებში თითქოს ეჭვი გამოკრთა; დაინისლა, გამომეტყველება დაეკარგა და ბოლოს სულაც გაქრა. მათ ადგილას როჟის წვრილი, ღრმად ჩამჯდარი თვალები გამოჩნდა, შორიშორს ჩამსხდარი, შორს გამჭვრეტი და სუითინი რომ შეჰყურებდა, მათ თითქოს კრიალი დაიწყეს ფოლადივით და გამოელაპარაკნენ კიდეც. ნელ-ნელა მთელი სახეც გამოჩნდა, სურათის ჩაშავებულ ფონზე ამოტივტივებული. იგი იყო ვარდისფერი, უცხო, მიუწვდომელი, მომხიბლავი, ფაფუკთმიანი და ბაგემთრთოლვარე – სწორედ ისეთი, როგორიც უკანასკნელად იხილა. „ეძებ რამეს? – თითქოს ჩაულაპარაკა მას, – მე გაპოვნინებ!“ „მე არაფერიც არ მჭირდება“, – მიუგო სუითინმა და ძილში წამოიკვნესა. შუბლზე თითების შეხება იგრძნო. „სიზმარია“, – გაიფიქრა ძილშივე. ქალი გაქრა და შორიდან, სურათის მიღმიდან, ფეხის ხმა მოისმა. ძილში სუითინმა ხმამაღლა წაიბურტყუნა: „მე ის დამეკარგა“. კვლავ მოესმა მსუბუქი ნაბიჯების ხმა და იქვე, ყურის ძირში, რაღაც ხმა – თითქოს სლუკუნი. გამოეღვიძა: თვითონვე ამოესლუკუნებინა. შუბლზე ოფლის მსხვილი წვეთები ასხდა. „რა ამბავია? – გაიფიქრა. – განა რა დამეკარგა?“ გონების თვალით ნელ-ნელა მიმოიხილა თავისი ფულის დაბანდებათა საქმენი – არც ერთი სახიფათოდ არ ეჩვენა. მაშინ რა დაეკარგა? ბალიშებიდან წამოიწია და საღვინე ჭიქას მოეჭიდა. ბაგეები დააკარა ღვინოს. „ეს რა ჰაიდსეკია!“ – გაიფიქრა გაჯავრებით და ამ უსიამოვნების ნამდვილმა განცდამ მთელი ის ბუნდოვანი ზმანებანი გაფანტა. მაგრამ დასალევად რომ წამოიხარა, რაღაც ჩასწყდა თითქოს და ამოკვნესასთან ერთად სუითინ ფორსაიტმა ღვინის ბუშტების ბუყბუყში სულიც განუტევა... როცა შინ მიმავალმა ჯეიმზ ფორსაიტმა კიდევ შემოიარა, პირისფარეშმა ცახცახით ჩამოართვა ქუდი და ჯოხი. – როგორ არის შენი ბატონი? – ჩემი ბატონი გარდაიცვალა, ბატონო! – გარდაიცვალა? შეუძლებელია! ამ ერთი საათის წინ საღსალამათი დავტოვე! საწოლზე სუითინის სხეული ტომარასავით ჩაკეცილიყო. ხელში კვლავ ჩაბღუჯული ჰქონდა ჭიქა. ჯეიმზ ფორსაიტმა შეიცადა. – სუითინ! – ჩასძახა მან და ყურზე ხელმოფარებულმა პასუხს დაუწყო ლოდინი. პასუხი არავის გაუცია; მხოლოდ ჭიქაში უკანასკნელი ბუშტი ამოცურდა და გასკდა. 1900 წ. იხილეთ სხვა მოთხრობები: ჯონ გოლზუორთი - მოთხრობები …
- დაამატა Kakha to ლიტერატურა at 5:54pm on ნოემბერი 22, 2014
Welcome to
Qwelly
ღონისძიებები
ბლოგ პოსტები
ოსკარის 2026 წლის დაჯილდოება - გამარჯვებულები და ნომინირებულები
გამოაქვეყნა ლაშა_მ.
თარიღი: მარტი 16, 2026.
საათი: 11:30pm
0 კომენტარი
1 Like
ოსკარი 2026 სრული სია
ისევ დამიგვიანდა! ეტყობა, მართლა დავბერდი და უკვე აღარც კი…
2026 Guide to the Best AI Voice Generation for Creators and Businesses
გამოაქვეყნა supprity_მ.
თარიღი: მარტი 13, 2026.
საათი: 6:30pm
0 კომენტარი
0 მოწონება
As we step further into 2026, the landscape of content creation is being transformed by AI-powered technologies. Among these innovations, voice generation stands out as one of the most impactful tools for creators, businesses, and educators.…
გაგრძელებაGallium Market to Reach $860 million by 2033
გამოაქვეყნა Heden Brock_მ.
თარიღი: მარტი 9, 2026.
საათი: 10:00am
0 კომენტარი
0 მოწონება
According to our latest research, the Global Gallium market size was valued at $430 million in 2024 and is projected to reach $860 million by 2033, expanding at…
გაგრძელებაHow Minidumperfactory Electric Garden Loader Manufacturer Adapts to Energy Trends
გამოაქვეყნა Minidumperfactory00_მ.
თარიღი: მარტი 2, 2026.
საათი: 6:30am
0 კომენტარი
0 მოწონება
Electric Garden Loader Manufacturerstrategies are increasingly centered on advanced battery systems as demand grows for efficient and low-emission landscaping equipment. Energy storage technology now plays a defining role in how electric compact…
გაგრძელებაHow Can A Ball Valve Factory Enhance Long Term System Comfort And Stability
გამოაქვეყნა Naishi Valve_მ.
თარიღი: თებერვალი 9, 2026.
საათი: 9:30am
0 კომენტარი
0 მოწონება
Choosing a reliable partner often begins with understanding how a shapes ideas into practical solutions. Behind every smooth operation, there is a place where attention, patience, and process quietly work together. Valves may seem ordinary at…
გაგრძელებაThe Final Barrier Between the World and Ruin
გამოაქვეყნა Karmasaylor_მ.
თარიღი: იანვარი 22, 2026.
საათი: 10:30am
0 კომენტარი
1 Like
ARC Raiders Items takes place in a retro-futuristic science-fiction world where humanity has been pushed to the brink by an unrelenting mechanical force known as the ARC. These machines descend from orbit, tear apart settlements, and hunt…
გაგრძელებაQwelly World
© 2026 George.
•
