ძიების შედეგები - ბრწყინვალე+გონება
- თემა: პოლიტიკოსი
- ები, მას შემდეგ, რაც ისინი პოლიტიკოსსა და ფილოსოფოსზე იმსჯელებენ შენთან ერთად. სოკრატე კარგი, ძვირფასო თეოდოროს, მაგრამ ნუთუ ვიტყვით, რომ ეს თვლისა და გეომეტრიის საუკეთესო [ოსტატისგან] მოვისმინეთ? [257b] თეოდოროსი რას გულისხმობ, სოკრატე? სოკრატე [იმას], რომ ეს ადამიანები [სოფისტი, პოლიტიკოსი და ფილოსოფოსი] ერთნაირად შეაფასე, არადა ღირსებით გაცილებით უფრო შორს დგანან ერთმანეთისგან, ვიდრე თქვენი ხელოვნების [ანუ მათემატიკის] ანალოგიის კანონით[94] გამოდის. თეოდოროსი სოკრატე, ჩვენ ღმერთ ამონს[95] ვფიცავ, მართალი ხარ, რომ არ დაივიწყე და დათვლისას ჩემ მიერ დაშვებულ შეცდომაზე მიმანიშნე. ამის გამო შენზე შურს სხვა დროს ვიძიებ: შენ კი, უცხოელო, ნუ დაიზარებ ჩვენთვის სიკეთის ქმნას, ამოირჩიე ან პოლიტიკოსი [257c] ან ფილოსოფოსი და თანმიმდევრულად გვიამბე [მათზე]. უცხოელი ეს უნდა გაკეთდეს, თეოდოროს, რახან ერთხელ მოვკიდეთ ხელი, არ უნდა მოვეშვათ, სანამ ბოლომდე არ მივიყვანთ. მაგრამ რა ვუყოთ ამ თეეტეტოსს? თეოდოროსი რას [გულისხმობ]? უცხოელი შევასვენოთ და მისი ადგილი მისი გიმნაზიის მეგობარს[96], სოკრატეს დავუთმოთ? თუ რას გვირჩევ? თეოდოროსი ისე მოვიქცეთ, როგორც თქვი. ახალგაზრდებს უფრო უადვილდებათ ნებისმიერი სახის შრომა, თუ შეისვენებენ ხოლმე. [257d] სოკრატე და თან, უცხოელო, მეჩვენება, რომ ორივე რაღაცნაირად მენათესავება; როგორც თქვენ ამბობთ, ერთი სახით მგავს, ხოლო მეორეს [258a] იგივე სახელი აქვს, რაც მე და მიმართვის ერთი და იგივე [ფორმა] სიახლოვეს ბადებს. მონათესავენი მუდამ უნდა გამოვიცნოთ საუბრისას. თეეტეტოსს გუშინ თავად ვესაუბრე[97] და ახლაც მოვისმინე მისი პასუხები, სოკრატეს კი საერთოდ არ ვიცნობ, საჭიროა მისი ნახვაც. ჯერ შენ გიპასუხოს, შემდეგ კი – მე. უცხოელი ასე იყოს. სოკრატე, გესმის სოკრატესი? უმცროსი სოკრატე დიახ. უცხოელი ეთანხმები, რასაც ის ამბობს? უმცროსი სოკრატე რა თქმა უნდა. [258b] უცხოელი რაკი, როგორც ჩანს, შენ არაფერი გაქვს საწინააღმდეგო, მე რაღა უნდა [მქონდეს], მაგრამ სოფისტის შემდეგ, ვფიქრობ, პოლიტიკოსი უნდა განვიხილოთ. მითხარი, ისიც რაღაცის მცოდნედ უნდა ჩავთვალოთ, თუ არა? უმცროსი სოკრატე რა თქმა უნდა. უცხოელი მეცნიერებები ისე უნდა დავყოთ, როგორც ადრე [სოფისტზე მსჯელობისას][98]? უმცროსი სოკრატე ალბათ. უცხოელი მე კი ვფიქრობ, რომ ასე არ უნდა დავყოთ, სოკრატე. უმცროსი სოკრატე მაშ როგორ? [258c] უცხოელი სხვაგვარად. უმცროსი სოკრატე შესაძლოა. უცხოელი სად უნდა მოვიძიოთ პოლიტიკოსის გზა[99]? უნდა მოვიძიოთ, სხვათაგან გამოვყოთ და ერთ სახედ აღვბეჭდოთ, შემდეგ [გზის] სხვა განშტოებები სხვა ერთიან სახედ მოვნიშნოთ ისე, რომ ჩვენი სული მეცნიერებების მხოლოდ ორ სახეს აღიქვამდეს[100]. უმცროსი სოკრატე უცხოელო, ვფიქრობ, ეს შენი საქმეა და არა ჩემი. [258d] უცხოელი შენი საქმეც უნდა გახდეს, სოკრატე, როცა ჩვენთვის ნათელი მოეფინება. უმცროსი სოკრატე კარგი. უცხოელი მაშ, არითმეტიკა და მისი მსგავსი ხელოვნების სხვა მრავალი [სახეობა] შორსაა საქმისგან და მხოლოდ ცოდნას იძლევა, არა? უცხოელი ხოლო დურგლობა და სხვა მსგავსი ხელობანი, რომლებიც საქმესთანაა შეზრდილი, [258e] ფლობს ცოდნას და ქმნის ისეთ რაღაცეებს, რაც უწინ არ არსებობდა. უმცროსი სოკრატე აბა რა? უცხოელი ამგვარად ყველა მეცნიერებას ვყოფთ [ორ ჯგუფად]: ერთი არის პრაქტიკული, ხოლო მეორე – შემეცნებითი. უმცროსი სოკრატე მაშ, ეს შენთვის იყოს ერთიანი მეცნიერების ორი სახე. უცხოელი მაშინ, პოლიტიკოსს, მეფეს, ბატონს და სახლის მმართველსაც კი – ყველას ერთად – ერთ სახელს ვუწოდებთ, თუ ვიტყვით, რომ რამდენი სახელიცაა, იმდენივე ხელოვნება არსებობს? ჯობს, ამ გზით გამომყვე[101]. უმცროსი სოკრატე რომელი [გზით]? [259a] უცხოელი ამ [გზით]: თუ კერძო [პრაქტიკის მქონე] ექიმს შეუძლია რჩევა მისცეს რომელიმე საჯარო ექიმს, მის ხელოვნებას იგივე სახელი არ უნდა ვუწოდოთ, რაც იმისას, ვისაც ის ურჩევს? უმცროსი სოკრატე კი. უცხოელი მაშ რა? თუ რომელიმე კერძო პირი იმდენად ძლიერი იქნება, რომ რჩევა მისცეს ქვეყნის მეფეს, განა არ ვიტყვით, რომ მას იგივე ცოდნა აქვს, რაც უნდა ჰქონდეს მმართველს? უმცროსი სოკრატე ვიტყვით. [259b] უცხოელი მაგრამ ჭეშმარიტი მეფის ცოდნა ხომ მეფობის ცოდნაა? უმცროსი სოკრატე კი. უცხოელი ამგვარად, ამ ცოდნის მფლობელს, მმართველი იქნება ის თუ კერძო პირი, ამ ხელოვნების გამო, განა მართებულად არ ვუწოდებთ «მეფობის შემძლეს»? უმცროსი სოკრატე სამართლიანია. უცხოელი ასევეა სახლის მმართველსა და ბატონთან დაკავშირებითაც. უმცროსი სოკრატე ასეა. უცხოელი მაშ რა? რა განსხვავებაა მართვის თვალსაზრისით დიდი სახლისა თუ პატარა ქალაქის მართვას შორის? უმცროსი სოკრატე არავითარი. [259c] უცხოელი მაშ, ნათელია, რომ იმ ყველაფერთან დაკავშირებით, რაც ახლა განვიხილეთ, არსებობს ერთი ცოდნა და რა განსხვავებაა, მას მეფობას დაარქმევენ, პოლიტიკოსობას თუ სახლის მმართველობას? უმცროსი სოკრატე რა [განსხვავებაა]? უცხოელი მაგრამ, ცხადია, რომ მმართველობისას მეფეს ხელებითა და მთელი თავისი სხეულით გაცილებით უფრო ნაკლების გაკეთება შეუძლია, ვიდრე სულის სიძლიერითა და გამჭრიახობით. უმცროსი სოკრატე ცხადია. უცხოელი მაშ, უნდა ითქვას, რომ მეფისთვის შემეცნებითი ხელოვნება [259d] უფრო შესაფერისია, ვიდრე ხელოსნობა ან ნებისმიერი პრაქტიკული [ხელოვნება]? უმცროსი სოკრატე აბა რა? უცხოელი მაშ, ჩავთვალოთ, რომ პოლიტიკის ხელოვნება და ყველაფერი, რაც პოლიტიკასთანაა დაკავშირებული, აგრეთვე, მეფობის ხელოვნება და ყველაფერი, რაც მეფობასთანაა დაკავშირებული – ეს ყველაფერი ერთი და მუდამ იგივეობრივია? უმცროსი სოკრატე ცხადია. უცხოელი განა თანმიმდევრული არ იქნებოდა, თუ ამის შემდეგ შემეცნებით ხელოვნებას დავყოფდით? უმცროსი სოკრატე რა თქმა უნდა. უცხოელი ყურადღება მიაქციე, ისიც ხომ არ იყოფა? უმცროსი სოკრატე მითხარი, რას [გულისხმობ]? [259e] უცხოელი აი, ამას: ჩვენ ხომ გვაქვს თვლის ხელოვნება? უმცროსი სოკრატე კი. უცხოელი ვფიქრობ, ის ნამდვილად შემეცნებით ხელოვნებას განეკუთვნება. უმცროსი სოკრატე როგორ არა? უცხოელი მას შემდეგ, რაც თვლის ხელოვნება შეიცნობს რიცხვებს შორის განსხვავებას, მას იმაზე მეტ საქმეს ხომ არ დავაკისრებთ, ვიდრე უკვე შეცნობილის განსჯაა? უმცროსი სოკრატე სხვა რაღას [დავაკისრებთ]? უცხოელი ხუროთმოძღვარიც ხომ თავად კი არ მუშაობს, არამედ მუშებს მართავს? უმცროსი სოკრატე დიახ. უცხოელი და წვლილი შეაქვს ცოდნით და არა – ფიზიკური შრომით. უმცროსი სოკრატე ასეა. [260a] უცხოელი სამართლიანი იქნებოდა, თუ ვიტყოდით, რომ ის შემეცნებითი ცოდნის თანამონაწილეა. უმცროსი სოკრატე რა თქმა უნდა. უცხოელი ვფიქრობ, მას შემდეგ, რაც ჩათვლის, რომ საქმეს მორჩა, თავი კი არ უნდა დაანებოს თვლის ოსტატივით, არამედ თითოეულ მუშას უნდა დაავალოს შესაფერისი რამ, სანამ არ გაკეთდება ის, რაც დავალებულია. უმცროსი სოკრატე მართალია. უცხოელი ყველა ის ხელოვნება, რომელიც დაკავშირებულია თვლასთან, შემეცნებითია, მაგრამ ეს ორი გვარი მაინც ხომ იყოფა იმის მიხედვით, [260b] განსჯის თუ ბრძანებას აძლევს? უმცროსი სოკრატე ასე ჩანს. უცხოელი მაშ, თუ ვიტყვით, რომ მთელი შემეცნებითი ხელოვნება იყოფა ორ ნაწილად: ბრძანების გაცემა და განსჯა, კარგად იქნება ნათქვამი? უმცროსი სოკრატე ჩემი აზრით – კი. უცხოელი მაგრამ მათთვის, ვინც რაიმეს ერთად აკეთებს, სასიამოვნო არ უნდა იყოს შეთანხმება? უმცროსი სოკრატე როგორ არა. უცხოელი ამგვარად სანამ ჩვენ არ შევთანხმდებით, მანამდე სხვათა აზრებზე ნუ ვიდარდებთ. უმცროსი სოკრატე რა თქმა უნდა. [260c] უცხოელი მაშ, ხელოვნების ამ ორი სახეობიდან რომელს უნდა მივაკუთვნოთ მეფობა: განსჯას – როგორც მაყურებელი[102], თუ ბრძანების გაცემას – როგორც მმართველი? უმცროსი სოკრატე უკანასკნელს. უცხოელი საკითხავია, ბრძანების გაცემის ხელოვნებაც ხომ არ იყოფა. ვფიქრობ, როგორც მეწვრილმანეობა განსხვავდება საკუთარი ნივთებით ვაჭრობისგან, [260d] ასევე განსხვავდება სამეფო გვარი მაცნეთა გვარისგან. უმცროსი სოკრატე როგორ? უცხოელი მეწვრილმანეები ყიდულობენ სხვათა, უკვე გაყიდულ ნივთებს, და ხელმეორედ ყიდიან. უმცროსი სოკრატე ზუსტად ასეა. უცხოელი მაცნეთა კლასიც სხვების ნააზრევს იღებს ბრძანებად და შემდეგ კვლავ სხვებს უბრძანებს. უმცროსი სოკრატე სრული ჭეშმარიტებაა. უცხოელი მაშ რა? ერთმანეთს შევურევთ მეფობის, განმარტების, [260e] ბრძანების, მისნობის, მაცნეს და ყველა სხვა მსგავს ხელოვნებას, რომელთაც ბრძანების გაცემა აერთიანებს? თუ გსურს, როგორც ახლა ისინი ერთმანეთს შევადარეთ, მათი სახელებიც შევადაროთ, რადგან ისე მოხდა, რომ თავად ბრძანების გამცემი გვარი ჯერ კიდევ უსახელოა. ამგვარად მათ ერთმანეთისგან გავარჩევდით და სამეფო გვარს თავად ბრძანების გამცემ ნაწილს მივაკუთვნებდით, სხვებზე კი საერთოდ არ ვიზრუნებდით და მათთვის სახელის დარქმევას სხვებს მივანდობდით, რადგან კვლევა [261a] მმართველის და არა მისი საპირისპირო [რამის] გამო დავიწყეთ. უმცროსი სოკრატე რა თქმა უნდა. უცხოელი რადგან ეს გვარი საკმაოდ დაშორებულია სხვებს, და ის, რაც მისთვისაა დამახასიათებელი, განსხვავდება იმისგან, რაც მისთვის უცხოა, ხელახლა ხომ არ უნდა დავყოთ ის, თუ მასში კვლავ შევნიშნავთ რაიმე განშტოებას? უმცროსი სოკრატე რა თქმა უნდა. უცხოელი ჩანს, რომ [ამგვარი განშტოება] აქვს. მომყევი და დაყავი. უმცროსი სოკრატე როგორ? უცხოელი განა არ აღმოვაჩენთ, რომ ყველა, ვისაც მმართველად ვთვლით, და ვინც ბრძანებებს გასცემს [261b], ამას რაღაცის წარმოსაშობად აკეთებს? უმცროსი სოკრატე როგორ არა. უცხოელი რთული არაა, ყველაფერი, რაც წარმოშობილია, ორ სახედ დაიყოს. უმცროსი სოკრატე როგორ? უცხოელი მათი ერთი [ნაწილი] უსულოა, ხოლო მეორე – სულიერი. უმცროსი სოკრატე კი. უცხოელი მათ მსგავსად დავყოფთ შეეცნებითი ხელოვნების ბრძანების გამცემ ნაწილს, თუკი დაყოფას მოვისურვებთ. უმცროსი სოკრატე რის მიხედვით [დავყოფთ]? უცხოელი მის ერთ ნაწილს მივაკუთვნებთ უსულოთა წარმოშობას, [261c] ხოლო მეორეს კი – სულიერთა. ასე ყველაფერი კვლავ ორად დაიყოფა. უმცროსი სოკრატე რა თქმა უნდა. უცხოელი მათ ერთ ნაწილს თავი დავანებოთ, ხოლო მეორე ავიღოთ და კვლავ ორ ნაწილად გავყოთ. უმცროსი სოკრატე როგორ ფიქრობ, რომელი ნაწილი უნდა ავიღოთ? უცხოელი რა თქმა უნდა ის, რომელიც სულიერებთან დაკავშირებით გასცემს ბრძანებებს. სამეფო ცოდნა ხომ უსულოებთან დაკავშირებით არ გასცემს ბრძანებებს ისე, როგორც ამას ხურო [აკეთებს]; არამედ ის უფრო კეთილშობილია [261d] და მისი ძალაუფლება მხოლოდ სულიერებსა და მათთან დაკავშირებულ [საკითხებზე] ვრცელდება. უმცროსი სოკრატე მართალია. უცხოელი სულიერთა დაბადებასა და კვებას შეიძლება შევხედოთ, როგორც ერთის გამოზრდას, ან როგორც ცხოველთა დიდ ჯოგზე ერთობლივ ზრუნვას. უმცროსი სოკრატე სწორია. უცხოელი პოლიტიკოსი, როგორც ვნახავთ, ერთის გამომზრდელი კი არაა, როგორც ერთი ხარის მომვლელი ან ერთი ცხენის მეჯინიბე, არამედ ის უფრო მეტად ჰგავს ადამიანს, რომელიც ხარების ნახირსა და ცხენების რემას მწყემსავს[103]. უმცროსი სოკრატე ჩანს ასეა, როგორც ახლა თქვი. [261e] უცხოელი ბევრი ცხოველის ერთად გამოზრდას «ჯოგური გამოზრდა» ან «ერთობლივი გამოზრდა» ხომ არ ვუწოდოთ? უმცროსი სოკრატე როგორც უფრო მოსახერხებელია. უცხოელი კარგი, სოკრატე. თუკი შეძლებ, რომ არ იზრუნო სახელებზე[104], როდესაც მოხუცდები სიბრძნით უფრო გამდიდრდები. ახლა კი, როგორც მოგვიწოდე, ისე უნდა მოვიქცეთ: ხომ არ გგონია, რომ ვინმემ შეიძლება აღმოაჩინოს, რომ ჯოგური გამოზრდის ხელოვნება [262a] ორმაგია და ამის გამო, რასაც ახლა ამ ორმაგ [ხელოვნებაში] ვიკვლევთ, მის ორსავე ნახევარში უნდა გამოვიკვლიოთ? უმცროსი სოკრატე ვისურვებდი. მგონია, რომ ერთია ადამიანების გამოზრდა, ხოლო მეორე – ცხოველების. უცხოელი დიდი მონდომებითა და გამბედაობით დაგიყვია, მაგრამ შეძლებისდაგვარად ვეცადოთ, ეს აღარ დაგვემართოს. უმცროსი სოკრატე რა? უცხოელი არ უნდა გამოვყოთ ერთი პატარა ნაწილი მრავალი დიდი [ნაწილისგან] [262b] მისი სახის [გაუთვალისწინებლად], ვინაიდან ნაწილი იმავდროულად სახეც უნდა იყოს. მშვენიერია, როდესაც იმას, რასაც იკვლევ, უმალ გამოყოფ დანარჩენებისგან, თუკი ამას სწორად გააკეთებ, [ისე] როგორც ახლა შენ გაიფიქრე, რომ დაყოფა იყო საჭირო და აჩქარდი მსჯელობისას, რადგან მიხვდი, რომ ადამიანებისკენ ვიხრებოდით. მაგრამ, ძვირფასო, საიმედო არაა დაწვრილმანება, უფრო საიმედოა შუაზე გაყოფა. ასე უფრო მეტადაა შესაძლებელი იდეასთან მიახლოება. სწორედ ამას აქვს მნიშვნელობა [262c] კვლევისას. უმცროსი სოკრატე უცხოელო, ამით რისი თქმა [გსურს]? უცხოელი ვეცდები გავითვალისწინო შენი ბუნება და უფრო გასაგებად ვილაპარაკო, სოკრატე. რაც ახლა გვაქვს, იმით შეუძლებელია ეს [საკითხი] საკმარისად ცხადი იყოს. შევეცდები ცოტა დავწინაურდეთ, რომ უფრო გასაგები გახდეს. უმცროსი სოკრატე რას ამბობ, დაყოფისას რა შეგვეშალა? უცხოელი რაღაც ასეთი: ვინმემ რომ სცადოს ორად გაყოს ადამიანთა გვარი [262d] ისე, როგორც ჩვენთან ყოფს ადამიანთა უმრავლესობა, გამოყოფს რა ბერძნებს ყველა დანარჩენი უამრავი, ერთმანეთში შერეული და სხვადასხვა [ენაზე მოსაუბრე] გვარისაგან და მათ ერთ სახელს – «ბარბაროსს» – უწოდებს და ამ ერთი სახელის გამო ფიქრობს, რომ ეს ერთი გვარია; ან ვინმემ რომ ჩათვალოს, რომ რიცხვები ორად იყოფა, გამოყოს «ათი ათასი» ყველასგან [262e], როგორც ერთი განსხვავებული სახე, ყველა დანარჩენს კი ერთი სახელი უწოდოს და ამ სახელის გამო ჩათვალოს, რომ ეს ერთი გვარია, რომელიც პირველისგან განსხვავდება. უკეთესი და უფრო თანაბარზომიერი იქნებოდა სახეების მიხედვით დაყოფა, თუკი ვინმე რიცხვებს კენტად და ლუწად დაყოფდა, ხოლო ადამიანების გვარს – მამრებად და მდედრებად, ლიდიელებსა და ფრიგიელებს კი სხვა დანარჩენისგან მაშინ გამოყოფდა, თუ რთული იქნებოდა ერთდროულად თითოეული დანაყოფის [263a] გვარისა და ნაწილის დადგენა. უმცროსი სოკრატე მართალია, მაგრამ, უცხოელო, უფრო ნათლად როგორ უნდა შეიცნოს ვინმემ გვარი და ნაწილი, თუ ისინი ერთიმეორის იგივეობრივი კი არაა, არამედ განსხვავებული? უცხოელი ო, ჩინებულო სოკრატე, მარტივ რამეს კი არ მთხოვ! ისედაც უკვე იმაზე შორს წავედით, ვიდრე წამოწეულ მსჯელობას სჭირდებოდა, შენ კი ჩვენი კიდევ უფრო [შორს] გადაკარგვა გინდა. ახლა კი, კვლავ [ჩვენ თემას] მივუბრუნდეთ, როგორც შეგვეფერება, [263b] ხოლო მაგ [საკითხს] კვალდაკვალ მივყვეთ მოცალეობის ჟამს. ფრთხილად იყავი, არ გეგონოს, რომ ამის შესახებ ჩემგან ოდესმე მკაფიო განმარტება მოგისმენია. უმცროსი სოკრატე რის შესახებ? უცხოელი რომ სახე და ნაწილი ერთმანეთისაგან განსხვავებულია. უმცროსი სოკრატე აბა როგორ? უცხოელი თუკი არსებობს რაიმეს სახე, მაშინ ის აუცილებლად იქნება იმ საგნის ნაწილიც, რისი სახეცაა; ხოლო ნაწილი არ არის აუცილებელი იყოს სახეც. სოკრატე, ყოველთვის თქვი, რომ ეს ჩემი ნათქვამია, წინა კი – არა. უმცროსი სოკრატე იყოს ასე. [263c] უცხოელი ახლა ეს მითხარი. უმცროსი სოკრატე რა? უცხოელი [ის], საიდანაც გადავუხვიეთ, რომ აქ მოვსულიყავით. ვფიქრობ [ეს მაშინ მოხდა], როცა გკითხე თუ როგორ იყოფა ჯოგური გამოზრდა, შენ კი გაბედულად მიპასუხე, რომ არსებობს სულიერთა ორი გვარი: ერთი – ადამიანების, მეორე კი – ყველა სხვა ცხოველისა ერთად. უმცროსი სოკრატე ჭეშმარიტად. უცხოელი მომეჩვენა, რომ ერთი ნაწილი მოაშორე და შემდეგ დარჩენილი ნაწილი ერთ გვარად მიიჩნიე, [263d] რადგან ერთი სახელი დაარქვი და [მას] «ცხოველები» უწოდე. უმცროსი სოკრატე ზუსტად ასე იყო. უცხოელი მაგრამ, უმამაცესო, შეიძლება რომელიმე ცხოველი, რომელიც სხვებზე უფრო გონიერი აღმოჩნდება, მაგალითად წერო[105], ან რომელიმე სხვა, შენსავით შეუდგეს სახელდებას და განადიდოს წეროების ერთი გვარი ყველა სხვა ცხოველთან შედარებით, დანარჩენებს კი, და მათ შორის ადამიანების [გვარსაც], ერთად მოუყაროს თავი და მათ სხვა არაფერი უწოდოს, თუ არა «ცხოველები». [263e] ვცადოთ მსგავსი რამეების წინააღმდეგ გალაშქრება. უმცროსი სოკრატე როგორ? უცხოელი ნუ დავყოფთ ცოცხალთა მთელ გვარს, რათა ამგვარი შეცდომა არ დავუშვათ. უმცროსი სოკრატე მართლაც, არ არის საჭირო. უცხოელი მაშინაც სწორედ ასე შეგვეშალა. უმცროსი სოკრატე რა? უცხოელი შემეცნებითი ხელოვნების ბრძანების გამცემი გვარი ჩვენში მიეკუთვნებოდა ცხოველთა გამოზრდას, ანუ ჯოგურ გამოზრდას, ასე არ იყო? უმცროსი სოკრატე კი [264a]. უცხოელი მაშინ უკვე ცხოველთა მთელი გვარი დაიყო ორად: გაწვრთნილ და ველურ [ცხოველებად]. ის [ცხოველები], რომელთა ბუნებაც წვრთნას ექვემდებარება – შინაურია, ხოლო დანარჩენი – გარეული. უმცროსი სოკრატე მშვენიერია. უცხოელი ის ცოდნა, რომელზეც ვნადირობთ[106], იყო და არის შინაურ [ცხოველებს შორის], კერძოდ, ის უნდა მოვიძიოთ ჯოგურად მცხოვრებ არსებებში. უმცროსი სოკრატე ჰო. უცხოელი ნუ დავყოფთ მაშინდელივით და ყველას ერთად ნუ განვიხილავთ, ნურც იმიტომ ვიჩქარებთ, რომ სწრაფად გადავინაცვლოთ პოლიტიკის ხელოვნებაზე [264b], რადგან ახლა ზუსტად ისეთ მდგომარეობაში ვართ, როგორც ანდაზაშია. უმცროსი სოკრატე რას [გულისხმობ]? უცხოელი ავჩქარდით და დაყოფა უფრო ნელა დავასრულეთ. უმცროსი სოკრატე კარგადაც [მოვიქეცით], უცხოელო. უცხოელი ასე იყოს. კიდევ ერთხელ თავიდან დავყოთ ერთობლივი გამოზრდის ხელოვნება, იქნებ ასე უკეთ შეიტყო ის, რისკენაც მიისწრაფვი. მოდი, მითხარი... უმცროსი სოკრატე რა? უცხოელი ალბათ, ხშირად გსმენია სხვისგან, [264c] არა მგონია თავად გენახოს თევზსაცავები ნილოსსა და სამეფო კუნძულებზე[107]. ტბებში კი ნანახი გექნება. უმცროსი სოკრატე რა თქმა უნდა, ესენიც მინახავს და იმათზეც მსმენია. უცხოელი და ბატებისა და წეროების მოშენებაზეც[108] გექნება გაგონილი, თუნდაც თესალიის მინდვრებში არ იყო ნამყოფი და ალბათ გჯერა კიდეც. უმცროსი სოკრატე როგორ არა. [264d] უცხოელი ეს ყველაფერი იმიტომ გკითხე, რომ ჯოგური გამოზრდა წყალქვეშაც ხდება და ხმელეთზეც. უმცროსი სოკრატე სწორედ ასეა. უცხოელი ე. ი. შენც ასე გგონია, რომ ერთობლივი გამოზრდის ხელოვნება ორად უნდა გავყოთ და თითოეულს თავისი ადგილი მივუჩინოთ, ერთს უნდა ვუწოდოთ წყალქვეშ გამოზრდა, ხოლო მეორეს – ხმელეთზე. უმცროსი სოკრატე ჰო. უცხოელი ვფიქრობ, არ უნდა ვიკვლიოთ [264e], თუ რომელ მათგანს მიეკუთვნება მეფობის ხელოვნება, რადგან ეს ისედაც ყველასთვის ცხადია. უმცროსი სოკრატე რა თქმა უნდა. უცხოელი ხმელეთზე ჯოგურ გამოზრდას, ალბათ, ყველა დაყოფს. უმცროსი სოკრატე როგორ? უცხოელი მასში მფრინავთ და მოსიარულეთ[109] გამოყოფს. უმცროსი სოკრატე ჭეშმარიტად. უცხოელი მაშ რა? პოლიტიკის ხელოვნება მოსიარულეთა შორის არ უნდა ვეძიოთ? განა, როგორც იტყვიან, უგუნურიც ასე არ იფიქრებს? უმცროსი სოკრატე მეც ასე მგონია. უცხოელი მოსიარულე ცხოველთა გამოზრდის ხელოვნებაც ორად უნდა გავყოთ ისე, როგორც რიცხვები დავყავით. უმცროსი სოკრატე ცხადია. [265a] უცხოელი როგორც ჩანს, იმ ნაწილისკენ, საითკენაც ჩვენი მსჯელობა მიისწრაფვის, ორი გზა მიდის: ერთი უფრო მოკლეა, როდესაც დიდიდან მცირეს გამოყოფ, ხოლო მეორე უფრო მეტადაა იმასთან კავშირში, რასაც უწინ ვამბობდით, ესაა შუაზე გაყოფა და ეს [გზა] უფრო გრძელია. ახლა კი ისე განვაგრძოთ, როგორც გვსურს. უმცროსი სოკრატე როგორ? ორივე [გზას რომ მივყვეთ] არ შეიძლება? უცხოელი ერთდროულად არა, საკვირველო, მონაცვლეობით კი, ცხადია, შეიძლება. [265b] უმცროსი სოკრატე მაშინ მე ავირჩევდი ორივეს, ერთმანეთის მონაცვლეობით. უცხოელი ადვილია, რადგან ცოტაღა დაგვრჩა, ჩვენი მოგზაურობის დასაწყისში ან შუაში კი ეს რთული ამოცანა იქნებოდა. ახლა კი, რადგან ასე ფიქრობ, ჯერ გრძელ გზას მივყვეთ. სანამ ახლები ვართ, სვლა უფრო მარტივი იქნება. შეხედე, როგორ ხდება დაყოფა. უმცროსი სოკრატე როგორ? უცხოელი მოსიარულე შინაური ცხოველები, რომლებიც ჯოგურად [ცხოვრობენ], მათი ბუნების შესაბამისად, ორად უნდა გაიყონ. უმცროსი სოკრატე როგორ? უცხოელი მათ ნაწილს რქები არ აქვს, ნაწილი – რქოსანია. [265c] უმცროსი სოკრატე ჩანს [ასეა]. უცხოელი მოსიარულე ცხოველთა გამოზრდის ხელოვნება ისე დაყავი, რომ თითოეული [ნაწილი] შესაფერისად განსაზღვრო, რადგან თუ მათ სახელდებას მოისურვებ, [საქმე] იმაზე უფრო გართულდება, ვიდრე საჭიროა. უმცროსი სოკრატე მაშ, როგორ უნდა ვთქვა? უცხოელი ასე: მოსიარულე ცხოველთა გამოზრდის ხელოვნება იყოფა ორად და მისი ერთი ნაწილი რქოსანთა ჯოგებთანაა დაკავშირებული, ხოლო მეორე – ურქოსთან. [265d] უმცროსი სოკრატე იყოს ისე, როგორც ითქვა, რადგან ყოველმხრივ გასაგებია. უცხოელი სავსებით ნათელია, რომ მეფე ურქო [ცხოველთა] ჯოგებს მწყემსავს. უმცროსი სოკრატე რა თქმა უნდა. უცხოელი მოდი ესეც დავშალოთ და ვცადოთ, მეფეს ის მივაკუთვნოთ, [რაც მას ეკუთვნის]. უმცროსი სოკრატე მოდი. უცხოელი როგორ გსურს რომ დაყო, კენტჩლიქიანობის შესაბამისად, თუ იმის მიხედვით მსგავსს ეჯვარება თუ განსხვავებულს? გასაგებია? უმცროსი სოკრატე რა? [265e] უცხოელი ის, რომ ცხენებსა და ვირებს შეუძლიათ ერთმანეთისგან შვან. უმცროსი სოკრატე კი. უცხოელი ხოლო ურქო შინაურ [ცხოველთა] ჯოგების დანარჩენ ნაწილს არ შეუძლია ერთმანეთთან შერევა. უმცროსი სოკრატე რა თქმა უნდა. უცხოელი მაშ რა? ვისზე ზრუნავს პოლიტიკოსი, მასზე, ვინც მსგავსს ეჯვარება, თუ მასზე, ვინც – განსხვავებულს? უმცროსი სოკრატე ცხადია, მასზე, ვინც [სხვას] არ ერევა. უცხოელი როგორც ჩანს, ისიც ორად უნდა გავყოთ ისე, როგორც ადრე მოვიქეცით. უმცროსი სოკრატე ასეა საჭირო. [266a] უცხოელი ყველა შინაური და ჯოგური ცხოველი დაყოფილი გვაქვს, გარდა ორი გვარისა. ძაღლებს ხომ ვერ მივათვლით ჯოგური არსებების გვარს. უმცროსი სოკრატე ვერა, მაგრამ როგორ დავყოთ ეს ორი [გვარი]? უცხოელი სამართლიანი იქნება, თუ შენ და თეეტეტოსი დაყოფთ, რადგან გეომეტრიასთან გაქვთ კავშირი. უმცროსი სოკრატე როგორ? უცხოელი დიამეტრზე და შემდეგ კვლავ დიამეტრის დიამეტრზე. უმცროსი სოკრატე რას გულისხმობ? [266b] უცხოელი ბუნება, რომელიც ადამიანთა გვარს გვერგო, უფრო განსხვავებულად მიემართება სიარულს, ვიდრე დიამეტრი კვადრატის ორ გვერდს? უმცროსი სოკრატე არა. უცხოელი დარჩენილ გვართა [ბუნებაც] კვადრატის შესაბამისად იმ კვადრატის დიამეტრია, რომელიც ორი ფუტის ტოლია. უმცროსი სოკრატე აბა რა? ვფიქრობ, თითქმის უკვე მივხვდი, რისი ჩვენებაც გსურს. უცხოელი სოკრატე, ხომ ვხედავთ, რომ ასე დაყოფისას ჩვენ თავს რაღაც სასაცილო [266c] ხდება? უმცროსი სოკრატე რა? უცხოელი ადამიანურ გვარს არსებულთა შორის ყველაზე კეთილშობილური და ამავე დროს, ყველაზე უზრუნველი სიარული ხვდა წილად. უმცროსი სოკრატე ვხედავ და უცნაურად მეჩვენება. უცხოელი მაშ რა? განა ბუნებრივი არაა, რომ ყველაზე ნელი ყველაზე გვიან აღწევს [დანიშნულების ადგილს]? უმცროსი სოკრატე კი, ასეა. უცხოელი განა ვერ ვხვდებით, რომ უფრო სასაცილოა მეფე, რომელიც ჯოგთან ერთად გარბის [266d] და ფეხდაფეხ მისდევს ადამიანებს, რომლებიც საუკეთესოდ არიან მომზადებულნი უზრუნველი ცხოვრებისთვის? უმცროსი სოკრატე რა თქმა უნდა. უცხოელი ახლა კი, სოკრატე, უფრო ნათელი გახდა ის, რაც მაშინ სოფისტის კვლევისას ითქვა[110]. უმცროსი სოკრატე რა? უცხოელი ის, რომ მსჯელობის ეს მეთოდი უფრო მეტად არ ზრუნავს ამაღლებულზე და უფრო დიდს უფრო მეტად არ აფასებს, ვიდრე უფრო მცირეს, არამედ მუდამ თავად მიდის ჭეშმარიტებამდე[111]. უმცროსი სოკრატე როგორც ჩანს [ასეა]. უცხოელი ამის შემდეგ თავად ხომ არ მოვიფიქრო მეფის განსაზღვრება, შეკითხვა [266e] რომ არ დამასწრო, რომელია ყველაზე მოკლე გზა? უმცროსი სოკრატე ასე სჯობს. უცხოელი ვამბობ, რომ მსწრაფლ უნდა გამოვყოთ ორფეხათა გვარი ოთხფეხასგან და დავინახავთ რა, რომ აქ ადამიანებთან ერთად ფრინველებიც მოხვდნენ, ბუმბულიანთა გვარი უბუმბულოსგან უნდა გავმიჯნოთ. როდესაც ესეც დაიყოფა და თავს იჩენს ადამიანთა მწყემსვის ხელოვნება, პოლიტიკოსიმეფე, დავსვათ მხედრად და გადავცეთ მას ქვეყნის მართვის სადავეები, რადგან სწორედ ამ მეცნიერებასთანაა ის ახლოს. [267a] უმცროსი სოკრატე მშვენივრად გადმოეცი აზრი, ვალი გაისტუმრე და პროცენტიც დაამატე. უცხოელი მოდი დასაწყისს დავუბრუნდეთ და ბოლომდე მივიყვანოთ პოლიტიკის ხელოვნების განსაზღვრება. უმცროსი სოკრატე ასე [მოვიქცეთ]. უცხოელი თავდაპირველად შემეცნებით ხელოვნებაში გამოვყავით ბრძანების გაცემის ხელოვნება, მასში გამოვყავით თავად ბრძანების გამცემი ნაწილი [267b]. ამ ნაწილიდან კვლავ გამოვყავით არანაკლებ მნიშვნელოვანი გვარი – ცხოველების გამოზრდის ხელოვნება, ხოლო ცხოველების გამოზრდის ხელოვნებიდან – ჯოგური გამოზრდის ხელოვნება, ჯოგური გამოზრდის ხელოვნებიდან – მოსიარულე ცხოველთა გამოზრდა, მოსიარულე ცხოველთა გამოზრდის [ნაწილიდან] კი ურქო ცხოველთა გამოზრდა გამოვყავით. ამ უკანასკნელის ერთი ნაწილი კი სულ მცირე სამმაგი უნდა იყოს. თუკი ვინმე მოისურვებს ის ერთი სახელით მოიხსენიოს, მას უნდა უწოდოს იმ გვარის მწყემსვის ხელოვნება, რომლის შეჯვარება განსხვავებულთან არ ხდება. [267c] ამ ნაწილიდან გამოსაყოფი დარჩება მხოლოდ ადამიანთა ორფეხა ჯოგის მწყემსვის ხელოვნება. და სწორედ ესაა, რასაც ვიკვლევდით და რასაც ეწოდება მეფობის ანუ პოლიტიკის ხელოვნება. უმცროსი სოკრატე სწორედ ასეა. უცხოელი სოკრატე, ნუთუ მართლა ისე შევასრულეთ ყველაფერი, როგორც შენ ამბობ? უმცროსი სოკრატე რას [გულისხმობ]? უცხოელი მთლიანად და სრულყოფილად ვთქვით სათქმელი? თუ ჩვენ კვლევას რაიმე აკლია და, მართალია, რაღაც ვთქვით, [267d] მაგრამ ბოლომდე არ გვითქვამს? უმცროსი სოკრატე რას ამბობ? უცხოელი შევეცდები ნათელი მოვფინო იმას, რასაც ვფიქრობ. უმცროსი სოკრატე თქვი. უცხოელი ახლახანს ხომ გამოჩნდა, რომ მწყემსვის მრავალი ხელოვნებიდან ერთერთი პოლიტიკის ხელოვნებაა და ის გულისხმობს ზრუნვას რომელიმე ჯოგზე? უმცროსი სოკრატე დიახ. უცხოელი მსჯელობით დადგინდა, რომ ის ცხენების ან სხვა ცხოველების გამოზრდა კი არაა, არამედ – ადამიანების ერთობლივი გამოზრდის მეცნიერებაა. უმცროსი სოკრატე ასეა. [267e] უცხოელი მაშ, ვნახოთ, რა განსხვავებაა მეფეებსა და დანარჩენ მწყემსებს შორის. უმცროსი სოკრატე რა [განსხვავებაა]? უცხოელი თუ სხვა, რომელსაც სხვა ხელოვნება ჰქვია, თავს მოიკატუნებს და იტყვის, რომ ისიც ჯოგის გამომზრდელია. უმცროსი სოკრატე რას გულისხმობ? უცხოელი მაგალითად, თუ ვაჭრები, გლეხები და მცხობელები, მათთან ერთად კი გიმნასტიკის მასწავლებლები და ექიმთა გვარიც შეეცილებიან მათ, ვინც ადამიანებს მწყემსავს და ვისაც პოლიტიკოსები ვუწოდეთ [268a], [და იტყვიან] რომ სწორედ ისინი ზრუნავენ არა მარტო ადამიანთა ჯოგების, არამედ მათი მმართველების გამოზრდაზეც. უმცროსი სოკრატე განა მართებულად არ იტყვიან? უცხოელი შესაძლოა. მაგას ვნახავთ, ის კი ვიცით, რომ საქონლის მომვლელს ამ საქმეში ვერავინ შეეცილება, ის თავადაა საქონლის მწყემსიც, ექიმიც, შემჯვარებელიც და მისი მშობიარობის [268b] დროსაც მხოლოდ ისაა ბებიაქალობის მცოდნე. როცა თამაშსა და მუსიკას შეეხება საქმე, თუ საქონელს ეს ბუნებით მოსდგამს, არავინაა [საქონლის მომვლელზე] ძლიერი მის დამშვიდებასა და მოთვინიერებაში, რადგან მას ინსტრუმენტებითა თუ უბრალო ბაგეებით შეუძლია გამოსცეს ის მუსიკა, რომელიც მის ჯოგს შეეფერება. სხვა მწყემსებზეც შეიძლება იგივე ითქვას, არა? უმცროსი სოკრატე სრული ჭეშმარიტებაა. უცხოელი მაგრამ განა შეიძლება ჩვენი მსჯელობა მეფის შესახებ მართებული და უდავო იყოს, [268c] მაშინ, როცა მხოლოდ მას დავადგენთ ადამიანების ჯოგის მწყემსად და გამომზრდელად, და გამოვრიცხავთ ყველა სხვას, ვინც მას ამაში ეცილება? უმცროსი სოკრატე არანაირად. უცხოელი განა ახლახან მართებულად არ შევშინდით, როდესაც დავეჭვდით, რომ შეიძლებოდა მეფის მონახაზი გაგვეკეთებინა ისე, რომ მისი ზუსტი სახე არ გადმოგვეცა, სანამ არ ჩამოვაშორებდით ყველას, ვინც მის გარშემო ირევა და მასთან ერთად მწყემსობას იჩემებს, არ გამოვაცალკევებდით მათგან და მხოლოდ მას არ წარმოვადგენდით? [268d] უმცროსი სოკრატე სავსებით სწორია. უცხოელი მაშ, ასე უნდა გავაკეთოთ, სოკრატე, თუ არ ვაპირებთ, რომ მსჯელობის დასასრულს შევრცხვეთ. უმცროსი სოკრატე არა, ასე არავითარ შემთხვევაში არ უნდა მოვიქცეთ. უცხოელი კვლავ თავიდან უნდა დავიწყოთ და სხვა გზას უნდა გავყვეთ. უმცროსი სოკრატე რომელს? უცხოელი თამაშგარეულ გზას. უნდა გამოვიყენოთ გრძელი მითის დიდი ნაწილი, დანარჩენი კი [268e], როგორც უწინ, ნაწილ-ნაწილ უნდა დავყოთ და ასე მივაღწევთ იმას, რასაც ვიკვლევთ. ასე მოვიქცეთ? უმცროსი სოკრატე რა თქმა უნდა. უცხოელი მაშ, ბავშვებივით ყურადღებით მოეკიდე ჩემ მითს[112], დიდი ხანი ხომ არაა, რაც თამაშს თავი დაანებე. უმცროსი სოკრატე მოყევი. უცხოელი მრავალი ძველი თქმულება არსებობს და კიდევ სხვა მრავალი იარსებებს. ერთ-ერთი ასეთი თქმულება ეხება ატრევსისა და თიესტოსის[113] განხეთქილებას, ალბათ, გსმენია და გახსოვს, რაც იქ მოხდა. უმცროსი სოკრატე ალბათ, ოქროს ვერძს[114] გულისხმობ. [269a] უცხოელი არანაირად. მზისა და სხვა ვარსკვლავების ჩასვლა-ამოსვლის ცვლილებებს ეხება, რადგან საიდანაც ახლა მზე ამოდის, ადრე იმ ადგილას ჩადიოდა და პირიქით, სადაც ახლა ჩადის – იქიდან ამოდიოდა. მაშინ ღმერთმა ატრევსის გულისთვის შეცვალა ისე, როგორც ახლაა[115]. უმცროსი სოკრატე ამასაც ამბობენ. უცხოელი კრონოსის[116] მეფობის შესახებაც ბევრისგან გვსმენია. [269b] უმცროსი სოკრატე ძალიან ბევრისგან. უცხოელი და იმაზეც, რომ უწინ ადამიანები მიწიდან იბადებოდნენ და არა ერთმანეთისგან?[117] უმცროსი სოკრატე ესეც ერთ-ერთი უძველესი თქმულებაა. უცხოელი ყველა ეს და კიდევ ათასი სხვა და უფრო საკვირველი [ამბავიც] ერთ მოვლენას უკავშირდება. წელთა სიმრავლის გამო ნაწილი დაიკარგა, ნაწილი მიმოიფანტა და თითოეულ მათგანზე განცალკევებულად ყვებიან. მაგრამ არავის უთქვამს, რა იყო მათი მთავარი მიზეზი [269c] და ახლა ჩვენ უნდა ვთქვათ, რადგან ეს დაგვეხმარება მეფის განსაზღვრებაში. უმცროსი სოკრატე მშვენივრად ამბობ. თქვი, არაფერი გამოტოვო. უცხოელი მაშ, მისმინე. ხან თავად ღმერთი მართავს სამყაროს მოძრაობას და აბრუნებს მას, იმ პერიოდში კი, როდესაც ამოიწურება მისთვის განკუთვნილი დრო, [ღმერთი] ტოვებს მას და ის ავტომატურად [იწყებს] საპირისპიროდ ბრუნვას, [269d] რადგან სამყარო ცოცხალია და აქვს გონება, რომელიც უბოძა იმან, ვინც ის თავდაპირველად შექმნა და ეს უკუსვლა მას აუცილებლობით აქვს ჩადებული ბუნებაში იმ მიზეზით, რომ... უმცროსი სოკრატე რა მიზეზით? უცხოელი მუდამ თავისი თავის იგივეობრივად და უცვლელად ყოფნა მხოლოდ ღვთაებრივ [არსებებს] შეჰფერთ, სხეულის ბუნება კი მათ რიგს არ განეკუთვნება. იმას, რასაც ზეცასა და კოსმოსს ვუწოდებთ, მისმა შემქმნელმა უბოძა მრავალი ნეტარება, მაგრამ იმავდროულად – სხეულთან ზიარებაც. [269e] ამიტომ შეუძლებელია წილად არ ხვდომოდა ცვლილებები, თუმცა, რამდენადაც შესაძლებელია, ის ერთ ადგილას ერთნაირად მოძრაობს, ხოლო უკუღმა ბრუნვის [თვისება] მან მიიღო როგორც სულ მცირე გადახრა თავისი მოძრაობიდან. მუდმივად ბრუნვა თითქმის არავის შეუძლია, გარდა იმისა, ვინც თავად მართავს სხვათა მოძრაობას, მათ კი არ ეძლევათ ნება ხან ერთი მიმართულებით ამოძრაონ [რაიმე], ხან კი – მისი საპირისპირო [მიმართულებით]. ამ ყველაფრიდან გამომდინარე, კოსმოსზე არც იმის თქმა შეიძლება, რომ ის მუდამ თავად ამოძრავებს საკუთარ თავს, არც იმისი, რომ მას მთლიანად ყოველთვის ღმერთი აბრუნებს ორმაგად და საპირისპირო მიმართულებით, [270a] და არც იმისი, რომ ორი ღმერთი თავისი შეხედულებისამებრ ერთიმეორის საპირისპიროდ აბრუნებს, არამედ, როგორც ადრეც ვთქვით, ერთი [რამ] რჩება, რომ ის სხვა ღვთაებრივი მიზეზით მოძრაობს. ის ხელახლა იძენს სიცოცხლეს და მას უკვდავებას უმზადებს და ანიჭებს შემოქმედი, ხოლო როდესაც [კოსმოსი] თავისუფლდება, ის თავისთავად მოძრაობს და მას იმდენი დრო ეძლევა, რომ ათასობით უკუბრუნი გააკეთოს და რადგან ყველაზე დიდი და ყველაზე უკეთ გაწონასწორებულია, უმცირესი ბიჯით ბრუნავს. [270b] უმცროსი სოკრატე ძალიან დამაჯერებელია ეს ყველაფერი, რაც ახლა თქვი. უცხოელი მოდი, გავაანალიზოთ და გავაცნობიეროთ ნათქვამის საფუძველზე, ყველა იმ სასწაულის მიზეზი, რაზეც ახლა ვსაუბრობთ. ეს [მიზეზი] კი შემდეგია. უმცროსი სოკრატე რომელი? უცხოელი ის, რომ სამყარო წრიულად ხან ერთი მიმართულებით მოძრაობს, ხან კი მის საპირისპიროდ. უმცროსი სოკრატე როგორ? უცხოელი ეს უნდა ჩაითვალოს [270c] უდიდეს და ყველაზე სრულყოფილ ცვლილებად, რაც კი ზეცაში ხდება. უმცროსი სოკრატე როგორც ჩანს. უცხოელი საფიქრალია, რომ უდიდესი ცვლილებები მის ქვეშ მცხოვრებლებშიც ხდება. უმცროსი სოკრატე ესეც ასეა. უცხოელი განა არ ვიცით, რომ ცხოველთა ბუნებისთვის ძალიან რთულია მრავალი, დიდი და სხვადასხვაგვარი ცვლილების გადატანა? უმცროსი სოკრატე როგორ არა. უცხოელი ამ დროს სხვა ცხოველებსაც აუცილებლად უდიდესი განადგურების [საფრთხე] ატყდება თავს [270d] და ადამიანთა გვარიდანაც ძალიან ცოტა თუ გადარჩება და მათაც წილად ხვდებათ მრავალი ახალი და საოცარი განსაცდელი, რომელთაგან უდიდესი ისაა, რომელიც თან ახლავს სამყაროს შემობრუნებას, როდესაც მისი მოძრაობა საპირისპირო მიმართულებას იძენს. უმცროსი სოკრატე რომელი [განსაცდელი]? უცხოელი რა ასაკისაც იყო თითოეული ცხოველი, იმავე [ასაკის] დარჩა და ყველაფერმა, რაც მოკვდავი იყო, შეწყვიტა ზრდა და მოხუცებულობაც აღარ ეტყობოდა, პირიქით შეიცვალა, [270e] გაახალგაზრდავდა და განაზდა; მოხუცებს თეთრი თმა გაუშავდათ, წვერიანი ლოყები კვლავ სრიალა გაუხდათ და ძველ დროს დაუბრუნდნენ, მოწიფულ მამაკაცთა სხეულიც სრიალა გახდა და დღითიდღე თითოეული მათგანი უფრო და უფრო ახალგაზრდავდებოდა მანამ, სანამ კვლავ ახალშობილი არ გახდებოდა და სულითაც და სხეულითაც მას არ დაემსგავსებოდა. ასე აგრძელებდნენ ჭკნობას, სანამ საბოლოოდ არ გაქრნენ. იმ დროს ძალადობით მოკლულთა გვამებსაც იგივე დაემართა [271a] და რამდენიმე დღეში შეუმჩნევლად გაქრა. უმცროსი სოკრატე უცხოელო, მაშ როგორ ხდებოდა ცოცხალთა შობა მაშინ? როგორ იბადებოდნენ ისინი ერთმანეთისგან? უცხოელი ცხადია, სოკრატე, რომ მაშინ ბუნებაში არ არსებობდა ერთმანეთისგან შობა. ამბობენ, რომ როგორც ოდესღაც მიწიდან შობილთა გვარი არსებობდა, ისე იმ დროსაც მიწიდან იბადებოდნენ. ეს ხსოვნა შემოგვინახეს ჩვენმა უძველესმა წინაპრებმა, რომლებიც პირველი წრებრუნვის [271b] მიწურულს ცხოვრობდნენ და მის დასაწყისში იშვნენ. ამიტომ გახდნენ იმ ამბების მაცნენი ჩვენთვის, რაშიც ახლა მრავალს უმართებულოდ ეპარება ეჭვი; ჩვენ კი, ვფიქრობ, უნდა დავიჯეროთ, რომ თუ მოხუცები ახალგაზრდავდებიან, მაშინ მიცვალებულებიც, რომლებიც მიწას არიან მიბარებული, უნდა წამოდგნენ და გაცოცხლდნენ დაბადების საპირისპირო ცვლილების კვალობაზე. შესაბამისად, ისინი აუცილებლად [271c] მიწიდან წარმოიშვებიან, სწორედ აქედანაა მათი სახელიც და მისი განმარტებაც, თუ რომელიმეს ღმერთმა სხვა ხვედრი არ არგუნა. უმცროსი სოკრატე რა თქმა უნდა, ასე გამოდის ადრე ნათქვამიდან, მაგრამ ცხოვრება, რომელსაც როგორც აღნიშნე, კრონოსი განაგებდა, რომელ წრებრუნვას ეკუთვნოდა, ძველს თუ ახალს? ხომ აშკარაა, რომ ვარსკვლავებისა და მზის ნებისმიერი ცვლილება წრებრუნვისას ხდება? უცხოელი კარგად მიგიდევნებია ყური მსჯელობისთვის. [271d] რაც შეეხება შენს კითხვას, ადამიანთათვის ყველაფრის თავისთავად შობის შესახებ, ეს საერთოდ არ ეხება ამჟამინდელ წრებრუნვას, არამედ ადრე იყო. მაშინ, დასაწყისში წრებრუნვას მთლიანად ღმერთი მართავდა და ზედამხედველობდა, მმართველ ღმერთებს ასევე გადანაწილებული ჰქონდათ კოსმოსის სხვადასხვა ნაწილი და ცხოველებიც გვარებისა და ჯოგების მიხედვით ჰყავდათ დანაწილებული ღვთაებრივ მწყემსებს – დემონებს. თითოეული [მათგანი] მართავდა იმ [ნაწილს], [271e] რომელიც მას ერგებოდა, ისე, რომ არც გარეული ცხოველები არსებობდნენ, არც ერთმანეთს ჭამდნენ, არც ომი ჰქონიათ, არც სხვა სახის არეულობა, მრავალი კარგი რამ შეიძლება ითქვას ამგვარი მოწყობის შესახებ. ადამიანების ასეთი თავისთავადი ცხოვრების თაობაზე შემდეგი მიზეზების გამო ითქვა: ღმერთი თავად მწყემსავდა და წინამძღვრობდა მათ, როგორც ამჟამად ადამიანები, რომლებიც სხვა არსებებზე უფრო ღვთაებრივნი არიან, მათზე მდაბალთ მწყემსავდნენ. მისი მწყემსობის დროს არც სახელმწიფოები არსებობდა, არც ცოლები და შვილები ჰყავდათ [272a]. ყველანი მიწიდან იბადებოდნენ და წინა დროიდან არაფერი ახსოვდათ. მართალია, მსგავსი არაფერი ჰქონდათ, მაგრამ ხეებიდან და სხვა მცენარეებიდან უხვ ხილს იღებდნენ, რაც მიწის დამუშავებით კი არ აღმოცენდებოდა, არამედ მიწიდან თავისთავად ამოდიოდა. არც ტანსაცმელი ჰქონდათ, არც – საწოლი და უფრო მეტად ღია ცის ქვეშ ცხოვრობდნენ. ამინდი ხომ მათთვის დალოცვილი იყო, რბილ სარეცლად კი მიწიდან უხვად ამოსული ბალახი ჰქონდათ [272b]. სოკრატე, გსმენია კრონოსის დროს მათი ცხოვრების შესახებ? ახლა კი, როგორც ამბობენ, ზევსის დროა, რომელშიც შენც იმყოფები და იცი. შეგიძლია და გინდა, განსაჯო ამ ორიდან, რომელი უფრო ბედნიერი [ხანაა]?[118] უმცროსი სოკრატე არანაირად. უცხოელი ხომ არ გინდა, მე განგიმარტო? უმცროსი სოკრატე რატომაც არა. უცხოელი მაშ, თუ კრონოსის გამოზრდილი შვილები მოიცლიდნენ და შეძლებდნენ საუბარს არა მხოლოდ ადამიანებთან, არამედ ცხოველებთანაც [272c], და ამ ყველაფერს გამოიყენებდნენ ფილოსოფიისთვის, ცხოველებთან და ერთმანეთთან საუბრის მეშვეობით ბუნებისგან შეიტყობდნენ, ხომ არ იცოდა მან, განსაკუთრებული ძალის წყალობით, რაღაც განსხვავებული გონების მარაგისათვის. ასე კი ადვილად მისახვედრია, რომ იმ ეპოქის ადამიანები ბევრად უფრო ბედნიერი იყვნენ, ვიდრე – დღევანდელი. ხოლო თუ უბრალოდ [მუცელს] ამოივსებდნენ საკვებითა და სასმელით და ერთმანეთს და ცხოველებს მხოლოდ იმ ამბებს გადასცემდნენ, რასაც მათ შესახებ ახლაც [272d] ყვებიან, ესეც, ჩემი აზრით, ცხადი და ადვილად ასახსნელი იქნებოდა. მაგრამ, მოდი, თავი დავანებოთ მანამ, სანამ ვინმე არ გვაუწყებს, ცოდნისა და მსჯელობის რა მოთხოვნილება ჰქონდათ მაშინ. მაგრამ, უნდა განვმარტოთ, რატომ მოვიხმეთ ეს მითი, რათა გზა განვაგრძოთ. მას შემდეგ, რაც ამ ყველაფერს დრო ამოეწურა და ცვლილება უნდა მომხდარიყო, [272e] მთელი მიწიერი გვარი განადგურდა და სულებმა შეწყვიტეს დაბადება და მიწაზე დაცვივდნენ თესლის სახით, ყოველივეს მმართველმა მიატოვა ადგილი, რომელსაც კვებავდა და სათვალთვალოდ განთავსდა. სამყარო კი კვლავ ბრუნავდა მისთვის ბედისწერით დადგენილი და თანდაყოლილი სწრაფვის გამო. თითოეულმა ღმერთმა, რომელიც [სამყაროს] ნაწილს მართავდა უზენაეს ღვთაებასთან ერთად, გაიგო თუ არა მომხდარის შესახებ, მიატოვა სამყაროს ის ნაწილი [273a], რომელზეც ზრუნავდა. სამყარო კი უკუღმა დატრიალდა და საკუთარ თავს შეეჯახა, რადგან მისი დასაწყისი და დასასრული ერთმანეთის საპირისპირო მიმართულებით ამოძრავდა. მომხდარმა დიდმა მიწისძვრამ კი ყველა ცხოველი კიდევ ერთხელ გაანადგურა. კარგა ხნის შემდეგ, რაც ხმაური და მღელვარება შეწყდა, რყევებს სიმშვიდე მოჰყვა, ხოლო სამყარო თავის ჩვეულ სვლას დაუბრუნდა, განაგრძო მართვა და ზრუნვა [273b] საკუთარ თავზე და ყველაფერზე, რაც მასშია და შეძლებისდაგვარად იხსენებდა თავისი შემოქმედისა და მამის[119]სწავლებას. დასაწყისში [ყველაფერს] უფრო ზუსტად ასრულებდა, ხოლო ბოლოს უფრო უყურადღებოდ. ამის მიზეზი კი ის იყო, რომ ბუნებით თანდაყოლილი სხეული შერეული იყო, რადგან მანამ, სანამ სამყაროში მოვიდოდა, მრავალ უწესრიგობას ეზიარა. თავისი შემქმნელისგან მას ყველაფერი მშვენიერი ერგო, ხოლო თავისი ადრინდელი მდგომარეობიდან [273c], რაც კი ზეცაში მძიმე და უსამართლო იყო, ყვლაფერი თვითონაც დაიტოვა და ცოცხალ არსებებსაც უბოძა. სამყარო მმართველთან ერთად ცოცხალ არსებებს კვებავდა, მათში მცირეოდენ სიავესა და ბევრ სიკეთეს აღვივებდა. მმართველთან დაშორების შემდეგ, თავდაპირველად ყველაფერს მშვენივრად უძღვებოდა, მაგრამ დრო რომ გავიდა და [მმართველი] დავიწყებას მიეცა, მასზე ძველი უწესრიგობა გაბატონდა [273d], ბოლოს [სამყაროში] მცირეოდენი სიკეთე დარჩა, და ბევრ საპირისპირო რამეს შეერია, მასაც და ყველაფერს მასში მყოფს განადგურების საფრთხე დაემუქრა. მას შემდეგ, რაც ღმერთმა, რომელმაც [სამყარო] მოაწესრიგა, დაინახა მისი რთულ მდგომარეობა, იზრუნა, რომ მღელვარებისგან აფორიაქებული [სამყარო] არ განადგურებულიყო და არაერთგვაროვნების უსაზღვრო ზღვაში არ [273e] ჩაძირულიყო. [მან] კვლავ გამზრდელის ადგილი დაიკავა, ყველაფერი დასნეულებული და დაშლილი კვლავ უწინდელ ბრუნვას დაუბრუნა, მოაწესრიგა, უკვდავი და უბერებელი გახადა. ესაა ამ მითის დასასრული. რაც შეეხება ჩვენს [მოსაზრებას] მეფის შესახებ, ის ადრე ნათქვამს უნდა დავუკავშიროთ. როდესაც სამყარო ამოძრავდა და დაბადების დღევანდელ გზას დაადგა, ასაკმა ზრდა შეწყვიტა და მაშინდელის საპირისპირო ახალი რამეები გაჩნდა. პატარა არსებები, რომლებიც თავიანთი ზომის გამო კინაღამ გაქრნენ, ისევ იზრდებოდნენ, ხოლო მიწიდან ახლად აღმოცენებული სხეულები კვლავ კვდებოდნენ და მიწაში ჩადიოდნენ. და სხვა ყველაფერი იცვლებოდა, [274a] ბაძავდა და მიჰყვებოდა რა სამყაროს მდგომარეობას. ბაძვა აუცილებელი იყო ყველაფერში – ფეხმძიმობაში, დაბადებაში, გამოზრდაში – რადგან მიწიდან სხვა რამისგან შემდგარი ცოცხალი არსება ვერ აღმოცენდებოდა, ისევე როგორც სამყაროს, თავად უნდა ემართა თავისი სვლა. მის ნაწილებსაც, შეძლებისამებრ, თავად უნდა აღმოეცენებინათ, ეშვათ და გამოეზარდათ. [274b] უკვე იქ მივედით, საიდანაც ჩვენი საუბარი წამოვიწყეთ. ძალიან დიდ ხანს მოვუნდებით საუბარს, თუ რატომ და როგორ შეიცვალნენ ცხოველები და ეს შორს წაგვიყვანს, ხოლო ადამიანებზე – უფრო მოკლედ თქმა [შეიძლება] და უფრო შესაფერიც [იქნება]. მას შემდეგ, რაც ჩვენმა ღვთაებამ, მწყემსმა ჩვენზე ზრუნვა შეწყვიტა, ბევრი ცხოველი, რომელსაც მძიმე ხასიათი ჰქონდა, გაველურდა და სნეულ და დაუცველ ადამიანებს იტაცებდა[120][274c]. პირველ ხანებში უძლურნი და მოუხერხებელნი იყვნენ, ბუნებრივი საკვები არ ჰყოფნიდათ, ხოლო [საჭმლის] მოპოვება არ იცოდნენ, რადგან ადრე ამას არაფერი აიძულებდათ. ამ ყველაფრის გამო მათ ძალიან უჭირდათ. სწორედ ამიტომ, როგორც ამბობენ, ღმერთებმა აუცილებელი ცოდნისა და მითითებების გარდა სხვა საჩუქრებიც გვიბოძეს: ცეცხლი – პრომეთემ, ხელოვნებანი – ჰეფესტოსმა და ხელობაში მისმა დამხმარე [ქალბატონმა][121] [274d], თესლი და მცენარეები – სხვა ღმერთებმა. ყველაფერი, რაც ადამიანურ ცხოვრებას აწესრიგებს, აქედან წარმოიშვა, რადგან, როგორც უკვე ავღნიშნე, როდესაც ადამიანებს ზრუნვა შემოაკლდათ, მათ თავად მოუწიათ ეზრუნათ და ემართათ საკუთარი თავი, მთელი სამყაროს მსგავასად, რომელსაც მუდამ ვბაძავთ და მივყვებით. სხვა დროს სხვაგვარად, ახლა კი ასე ვიბადებით და ვიზრდებით [274e]. ეს მითი აქ დავასრულოთ, თუმცა იმის გასაგებად გამოვიყენოთ, თუ როგორ ვცდებოდით მსჯელობისას, როცა მეფესა და პოლიტიკოსს განვსაზღვრავდით. უმცროსი სოკრატე რას გულისხმობ? რა შეცდომა დავუშვით? უცხოელი ერთი მხრივ, ის უფრო პატარაა, ხოლო მეორე მხრივ – უფრო დიდი, მძიმე და მნიშვნელოვანი, ვიდრე [ჩანს]. უმცროსი სოკრატე როგორ? უცხოელი როდესაც ამჟამინდელი წრებრუნვისა და წარმოშობის მეფესა და პოლიტიკოსზე გვკითხეს, ჩვენ საპირისპირო წრებრუნვის [275a] ადამიანთა ჯოგის მწყემსზე ვუპასუხეთ, რომელიც ღმერთი იყო და არა – ადამიანი, რითიც ძალიან დიდი შეცდომა დავუშვით. როდესაც ის მთელი ქვეყნის მმართველად გამოვაცხადეთ, არ გვითქვამს, თუ რა სახით [მართავს]. ანუ სწორად კი ვთქვით, მაგრამ ნათქვამი სრული და მკაფიო არ იყო; სწორედ ამიტომ აქ უფრო ნაკლებად შევცდით, ვიდრე წინა [შემთხვევაში]. უმცროსი სოკრატე მართალია. უცხოელი როგორც ჩანს, ქვეყნის მართვის ფორმა უნდა დავადგინოთ, რათა იმედი ვიქონიოთ, რომ ასე მაინც საბოლოოდ განვსაზღვრავთ, თუ ვინ არის პოლიტიკოსი. უმცროსი სოკრატე კარგი [275b]. უცხოელი მითიც იმის წარმოსაჩენად მოვიხმეთ, რომ ჯოგურ გამოზრდაში არა მხოლოდ ყველა ეცილება მას, ვისაც ახლა ვიკვლევთ, არამედ, რომ კიდევ უფრო ცხადად გვეჩვენებინა ის, ვისაც მწყემსისა და მენახირის მსგავსად – მხოლოდ ერთს შეეფერებოდა ადამიანების გამოზრდაზე ზრუნვა და ამ სახელის ტარების პატივი. უმცროსი სოკრატე მართალია. უცხოელი სოკრატე, ვფიქრობ, [275c] ღვთაებრივი მწყემსის სახე ამ მეფეზე უფრო დიდებულია. ახლანდელი პოლიტიკოსები ხომ უფრო მეტად მათ გვანან ბუნებით, ვისაც მართავენ და ვისთანაც საკვებსა და განათლებას იზიარებენ. უმცროსი სოკრატე ნამდვილად ასეა. უცხოელი მაგრამ [ის] არც მეტად უნდა ვიკვლიოთ და არც ნაკლებად, როგორიც არ უნდა ყოს ბუნებით. უმცროსი სოკრატე რა თქმა უნდა. * * * სოკრატე [257a] უზომოდ მადლობელი ვარ შენი, თეოდოროს, თეეტეტოსისა და ამ უცხოელის გაცნობისთვის. თეოდოროსი სოკრატე, მალე სამმაგად მადლობელი იქნები, მას შემდეგ, რაც ისინი პოლიტიკოსსა და ფილოსოფოსზე იმსჯელებენ შენთან ერთად. სოკრატე კარგი, ძვირფასო თეოდოროს, მაგრამ ნუთუ ვიტყვით, რომ ეს თვლისა და გეომეტრიის საუკეთესო [ოსტატისგან] მოვისმინეთ? [257b] თეოდოროსი რას გულისხმობ, სოკრატე? სოკრატე [იმას], რომ ეს ადამიანები [სოფისტი, პოლიტიკოსი და ფილოსოფოსი] ერთნაირად შეაფასე, არადა ღირსებით გაცილებით უფრო შორს დგანან ერთმანეთისგან, ვიდრე თქვენი ხელოვნების [ანუ მათემატიკის] ანალოგიის კანონით[94] გამოდის. თეოდოროსი სოკრატე, ჩვენ ღმერთ ამონს[95] ვფიცავ, მართალი ხარ, რომ არ დაივიწყე და დათვლისას ჩემ მიერ დაშვებულ შეცდომაზე მიმანიშნე. ამის გამო შენზე შურს სხვა დროს ვიძიებ: შენ კი, უცხოელო, ნუ დაიზარებ ჩვენთვის სიკეთის ქმნას, ამოირჩიე ან პოლიტიკოსი [257c] ან ფილოსოფოსი და თანმიმდევრულად გვიამბე [მათზე]. უცხოელი ეს უნდა გაკეთდეს, თეოდოროს, რახან ერთხელ მოვკიდეთ ხელი, არ უნდა მოვეშვათ, სანამ ბოლომდე არ მივიყვანთ. მაგრამ რა ვუყოთ ამ თეეტეტოსს? თეოდოროსი რას [გულისხმობ]? უცხოელი შევასვენოთ და მისი ადგილი მისი გიმნაზიის მეგობარს[96], სოკრატეს დავუთმოთ? თუ რას გვირჩევ? თეოდოროსი ისე მოვიქცეთ, როგორც თქვი. ახალგაზრდებს უფრო უადვილდებათ ნებისმიერი სახის შრომა, თუ შეისვენებენ ხოლმე. [257d] სოკრატე და თან, უცხოელო, მეჩვენება, რომ ორივე რაღაცნაირად მენათესავება; როგორც თქვენ ამბობთ, ერთი სახით მგავს, ხოლო მეორეს [258a] იგივე სახელი აქვს, რაც მე და მიმართვის ერთი და იგივე [ფორმა] სიახლოვეს ბადებს. მონათესავენი მუდამ უნდა გამოვიცნოთ საუბრისას. თეეტეტოსს გუშინ თავად ვესაუბრე[97] და ახლაც მოვისმინე მისი პასუხები, სოკრატეს კი საერთოდ არ ვიცნობ, საჭიროა მისი ნახვაც. ჯერ შენ გიპასუხოს, შემდეგ კი – მე. უცხოელი ასე იყოს. სოკრატე, გესმის სოკრატესი? უმცროსი სოკრატე დიახ. უცხოელი ეთანხმები, რასაც ის ამბობს? უმცროსი სოკრატე რა თქმა უნდა. [258b] უცხოელი რაკი, როგორც ჩანს, შენ არაფერი გაქვს საწინააღმდეგო, მე რაღა უნდა [მქონდეს], მაგრამ სოფისტის შემდეგ, ვფიქრობ, პოლიტიკოსი უნდა განვიხილოთ. მითხარი, ისიც რაღაცის მცოდნედ უნდა ჩავთვალოთ, თუ არა? უმცროსი სოკრატე რა თქმა უნდა. უცხოელი მეცნიერებები ისე უნდა დავყოთ, როგორც ადრე [სოფისტზე მსჯელობისას][98]? უმცროსი სოკრატე ალბათ. უცხოელი მე კი ვფიქრობ, რომ ასე არ უნდა დავყოთ, სოკრატე. უმცროსი სოკრატე მაშ როგორ? [258c] უცხოელი სხვაგვარად. უმცროსი სოკრატე შესაძლოა. უცხოელი სად უნდა მოვიძიოთ პოლიტიკოსის გზა[99]? უნდა მოვიძიოთ, სხვათაგან გამოვყოთ და ერთ სახედ აღვბეჭდოთ, შემდეგ [გზის] სხვა განშტოებები სხვა ერთიან სახედ მოვნიშნოთ ისე, რომ ჩვენი სული მეცნიერებების მხოლოდ ორ სახეს აღიქვამდეს[100]. უმცროსი სოკრატე უცხოელო, ვფიქრობ, ეს შენი საქმეა და არა ჩემი. [258d] უცხოელი შენი საქმეც უნდა გახდეს, სოკრატე, როცა ჩვენთვის ნათელი მოეფინება. უმცროსი სოკრატე კარგი. უცხოელი მაშ, არითმეტიკა და მისი მსგავსი ხელოვნების სხვა მრავალი [სახეობა] შორსაა საქმისგან და მხოლოდ ცოდნას იძლევა, არა? უცხოელი ხოლო დურგლობა და სხვა მსგავსი ხელობანი, რომლებიც საქმესთანაა შეზრდილი, [258e] ფლობს ცოდნას და ქმნის ისეთ რაღაცეებს, რაც უწინ არ არსებობდა. უმცროსი სოკრატე აბა რა? უცხოელი ამგვარად ყველა მეცნიერებას ვყოფთ [ორ ჯგუფად]: ერთი არის პრაქტიკული, ხოლო მეორე – შემეცნებითი. უმცროსი სოკრატე მაშ, ეს შენთვის იყოს ერთიანი მეცნიერების ორი სახე. უცხოელი მაშინ, პოლიტიკოსს, მეფეს, ბატონს და სახლის მმართველსაც კი – ყველას ერთად – ერთ სახელს ვუწოდებთ, თუ ვიტყვით, რომ რამდენი სახელიცაა, იმდენივე ხელოვნება არსებობს? ჯობს, ამ გზით გამომყვე[101]. უმცროსი სოკრატე რომელი [გზით]? [259a] უცხოელი ამ [გზით]: თუ კერძო [პრაქტიკის მქონე] ექიმს შეუძლია რჩევა მისცეს რომელიმე საჯარო ექიმს, მის ხელოვნებას იგივე სახელი არ უნდა ვუწოდოთ, რაც იმისას, ვისაც ის ურჩევს? უმცროსი სოკრატე კი. უცხოელი მაშ რა? თუ რომელიმე კერძო პირი იმდენად ძლიერი იქნება, რომ რჩევა მისცეს ქვეყნის მეფეს, განა არ ვიტყვით, რომ მას იგივე ცოდნა აქვს, რაც უნდა ჰქონდეს მმართველს? უმცროსი სოკრატე ვიტყვით. [259b] უცხოელი მაგრამ ჭეშმარიტი მეფის ცოდნა ხომ მეფობის ცოდნაა? უმცროსი სოკრატე კი. უცხოელი ამგვარად, ამ ცოდნის მფლობელს, მმართველი იქნება ის თუ კერძო პირი, ამ ხელოვნების გამო, განა მართებულად არ ვუწოდებთ «მეფობის შემძლეს»? უმცროსი სოკრატე სამართლიანია. უცხოელი ასევეა სახლის მმართველსა და ბატონთან დაკავშირებითაც. უმცროსი სოკრატე ასეა. უცხოელი მაშ რა? რა განსხვავებაა მართვის თვალსაზრისით დიდი სახლისა თუ პატარა ქალაქის მართვას შორის? უმცროსი სოკრატე არავითარი. [259c] უცხოელი მაშ, ნათელია, რომ იმ ყველაფერთან დაკავშირებით, რაც ახლა განვიხილეთ, არსებობს ერთი ცოდნა და რა განსხვავებაა, მას მეფობას დაარქმევენ, პოლიტიკოსობას თუ სახლის მმართველობას? უმცროსი სოკრატე რა [განსხვავებაა]? უცხოელი მაგრამ, ცხადია, რომ მმართველობისას მეფეს ხელებითა და მთელი თავისი სხეულით გაცილებით უფრო ნაკლების გაკეთება შეუძლია, ვიდრე სულის სიძლიერითა და გამჭრიახობით. უმცროსი სოკრატე ცხადია. უცხოელი მაშ, უნდა ითქვას, რომ მეფისთვის შემეცნებითი ხელოვნება [259d] უფრო შესაფერისია, ვიდრე ხელოსნობა ან ნებისმიერი პრაქტიკული [ხელოვნება]? უმცროსი სოკრატე აბა რა? უცხოელი მაშ, ჩავთვალოთ, რომ პოლიტიკის ხელოვნება და ყველაფერი, რაც პოლიტიკასთანაა დაკავშირებული, აგრეთვე, მეფობის ხელოვნება და ყველაფერი, რაც მეფობასთანაა დაკავშირებული – ეს ყველაფერი ერთი და მუდამ იგივეობრივია? უმცროსი სოკრატე ცხადია. უცხოელი განა თანმიმდევრული არ იქნებოდა, თუ ამის შემდეგ შემეცნებით ხელოვნებას დავყოფდით? უმცროსი სოკრატე რა თქმა უნდა. უცხოელი ყურადღება მიაქციე, ისიც ხომ არ იყოფა? უმცროსი სოკრატე მითხარი, რას [გულისხმობ]? [259e] უცხოელი აი, ამას: ჩვენ ხომ გვაქვს თვლის ხელოვნება? უმცროსი სოკრატე კი. უცხოელი ვფიქრობ, ის ნამდვილად შემეცნებით ხელოვნებას განეკუთვნება. უმცროსი სოკრატე როგორ არა? უცხოელი მას შემდეგ, რაც თვლის ხელოვნება შეიცნობს რიცხვებს შორის განსხვავებას, მას იმაზე მეტ საქმეს ხომ არ დავაკისრებთ, ვიდრე უკვე შეცნობილის განსჯაა? უმცროსი სოკრატე სხვა რაღას [დავაკისრებთ]? უცხოელი ხუროთმოძღვარიც ხომ თავად კი არ მუშაობს, არამედ მუშებს მართავს? უმცროსი სოკრატე დიახ. უცხოელი და წვლილი შეაქვს ცოდნით და არა – ფიზიკური შრომით. უმცროსი სოკრატე ასეა. [260a] უცხოელი სამართლიანი იქნებოდა, თუ ვიტყოდით, რომ ის შემეცნებითი ცოდნის თანამონაწილეა. უმცროსი სოკრატე რა თქმა უნდა. უცხოელი ვფიქრობ, მას შემდეგ, რაც ჩათვლის, რომ საქმეს მორჩა, თავი კი არ უნდა დაანებოს თვლის ოსტატივით, არამედ თითოეულ მუშას უნდა დაავალოს შესაფერისი რამ, სანამ არ გაკეთდება ის, რაც დავალებულია. უმცროსი სოკრატე მართალია. უცხოელი ყველა ის ხელოვნება, რომელიც დაკავშირებულია თვლასთან, შემეცნებითია, მაგრამ ეს ორი გვარი მაინც ხომ იყოფა იმის მიხედვით, [260b] განსჯის თუ ბრძანებას აძლევს? უმცროსი სოკრატე ასე ჩანს. უცხოელი მაშ, თუ ვიტყვით, რომ მთელი შემეცნებითი ხელოვნება იყოფა ორ ნაწილად: ბრძანების გაცემა და განსჯა, კარგად იქნება ნათქვამი? უმცროსი სოკრატე ჩემი აზრით – კი. უცხოელი მაგრამ მათთვის, ვინც რაიმეს ერთად აკეთებს, სასიამოვნო არ უნდა იყოს შეთანხმება? უმცროსი სოკრატე როგორ არა. უცხოელი ამგვარად სანამ ჩვენ არ შევთანხმდებით, მანამდე სხვათა აზრებზე ნუ ვიდარდებთ. უმცროსი სოკრატე რა თქმა უნდა. [260c] უცხოელი მაშ, ხელოვნების ამ ორი სახეობიდან რომელს უნდა მივაკუთვნოთ მეფობა: განსჯას – როგორც მაყურებელი[102], თუ ბრძანების გაცემას – როგორც მმართველი? უმცროსი სოკრატე უკანასკნელს. უცხოელი საკითხავია, ბრძანების გაცემის ხელოვნებაც ხომ არ იყოფა. ვფიქრობ, როგორც მეწვრილმანეობა განსხვავდება საკუთარი ნივთებით ვაჭრობისგან, [260d] ასევე განსხვავდება სამეფო გვარი მაცნეთა გვარისგან. უმცროსი სოკრატე როგორ? უცხოელი მეწვრილმანეები ყიდულობენ სხვათა, უკვე გაყიდულ ნივთებს, და ხელმეორედ ყიდიან. უმცროსი სოკრატე ზუსტად ასეა. უცხოელი მაცნეთა კლასიც სხვების ნააზრევს იღებს ბრძანებად და შემდეგ კვლავ სხვებს უბრძანებს. უმცროსი სოკრატე სრული ჭეშმარიტებაა. უცხოელი მაშ რა? ერთმანეთს შევურევთ მეფობის, განმარტების, [260e] ბრძანების, მისნობის, მაცნეს და ყველა სხვა მსგავს ხელოვნებას, რომელთაც ბრძანების გაცემა აერთიანებს? თუ გსურს, როგორც ახლა ისინი ერთმანეთს შევადარეთ, მათი სახელებიც შევადაროთ, რადგან ისე მოხდა, რომ თავად ბრძანების გამცემი გვარი ჯერ კიდევ უსახელოა. ამგვარად მათ ერთმანეთისგან გავარჩევდით და სამეფო გვარს თავად ბრძანების გამცემ ნაწილს მივაკუთვნებდით, სხვებზე კი საერთოდ არ ვიზრუნებდით და მათთვის სახელის დარქმევას სხვებს მივანდობდით, რადგან კვლევა [261a] მმართველის და არა მისი საპირისპირო [რამის] გამო დავიწყეთ. უმცროსი სოკრატე რა თქმა უნდა. უცხოელი რადგან ეს გვარი საკმაოდ დაშორებულია სხვებს, და ის, რაც მისთვისაა დამახასიათებელი, განსხვავდება იმისგან, რაც მისთვის უცხოა, ხელახლა ხომ არ უნდა დავყოთ ის, თუ მასში კვლავ შევნიშნავთ რაიმე განშტოებას? უმცროსი სოკრატე რა თქმა უნდა. უცხოელი ჩანს, რომ [ამგვარი განშტოება] აქვს. მომყევი და დაყავი. უმცროსი სოკრატე როგორ? უცხოელი განა არ აღმოვაჩენთ, რომ ყველა, ვისაც მმართველად ვთვლით, და ვინც ბრძანებებს გასცემს [261b], ამას რაღაცის წარმოსაშობად აკეთებს? უმცროსი სოკრატე როგორ არა. უცხოელი რთული არაა, ყველაფერი, რაც წარმოშობილია, ორ სახედ დაიყოს. უმცროსი სოკრატე როგორ? უცხოელი მათი ერთი [ნაწილი] უსულოა, ხოლო მეორე – სულიერი. უმცროსი სოკრატე კი. უცხოელი მათ მსგავსად დავყოფთ შეეცნებითი ხელოვნების ბრძანების გამცემ ნაწილს, თუკი დაყოფას მოვისურვებთ. უმცროსი სოკრატე რის მიხედვით [დავყოფთ]? უცხოელი მის ერთ ნაწილს მივაკუთვნებთ უსულოთა წარმოშობას, [261c] ხოლო მეორეს კი – სულიერთა. ასე ყველაფერი კვლავ ორად დაიყოფა. უმცროსი სოკრატე რა თქმა უნდა. უცხოელი მათ ერთ ნაწილს თავი დავანებოთ, ხოლო მეორე ავიღოთ და კვლავ ორ ნაწილად გავყოთ. უმცროსი სოკრატე როგორ ფიქრობ, რომელი ნაწილი უნდა ავიღოთ? უცხოელი რა თქმა უნდა ის, რომელიც სულიერებთან დაკავშირებით გასცემს ბრძანებებს. სამეფო ცოდნა ხომ უსულოებთან დაკავშირებით არ გასცემს ბრძანებებს ისე, როგორც ამას ხურო [აკეთებს]; არამედ ის უფრო კეთილშობილია [261d] და მისი ძალაუფლება მხოლოდ სულიერებსა და მათთან დაკავშირებულ [საკითხებზე] ვრცელდება. უმცროსი სოკრატე მართალია. უცხოელი სულიერთა დაბადებასა და კვებას შეიძლება შევხედოთ, როგორც ერთის გამოზრდას, ან როგორც ცხოველთა დიდ ჯოგზე ერთობლივ ზრუნვას. უმცროსი სოკრატე სწორია. უცხოელი პოლიტიკოსი, როგორც ვნახავთ, ერთის გამომზრდელი კი არაა, როგორც ერთი ხარის მომვლელი ან ერთი ცხენის მეჯინიბე, არამედ ის უფრო მეტად ჰგავს ადამიანს, რომელიც ხარების ნახირსა და ცხენების რემას მწყემსავს[103]. უმცროსი სოკრატე ჩანს ასეა, როგორც ახლა თქვი. [261e] უცხოელი ბევრი ცხოველის ერთად გამოზრდას «ჯოგური გამოზრდა» ან «ერთობლივი გამოზრდა» ხომ არ ვუწოდოთ? უმცროსი სოკრატე როგორც უფრო მოსახერხებელია. უცხოელი კარგი, სოკრატე. თუკი შეძლებ, რომ არ იზრუნო სახელებზე[104], როდესაც მოხუცდები სიბრძნით უფრო გამდიდრდები. ახლა კი, როგორც მოგვიწოდე, ისე უნდა მოვიქცეთ: ხომ არ გგონია, რომ ვინმემ შეიძლება აღმოაჩინოს, რომ ჯოგური გამოზრდის ხელოვნება [262a] ორმაგია და ამის გამო, რასაც ახლა ამ ორმაგ [ხელოვნებაში] ვიკვლევთ, მის ორსავე ნახევარში უნდა გამოვიკვლიოთ? უმცროსი სოკრატე ვისურვებდი. მგონია, რომ ერთია ადამიანების გამოზრდა, ხოლო მეორე – ცხოველების. უცხოელი დიდი მონდომებითა და გამბედაობით დაგიყვია, მაგრამ შეძლებისდაგვარად ვეცადოთ, ეს აღარ დაგვემართოს. უმცროსი სოკრატე რა? უცხოელი არ უნდა გამოვყოთ ერთი პატარა ნაწილი მრავალი დიდი [ნაწილისგან] [262b] მისი სახის [გაუთვალისწინებლად], ვინაიდან ნაწილი იმავდროულად სახეც უნდა იყოს. მშვენიერია, როდესაც იმას, რასაც იკვლევ, უმალ გამოყოფ დანარჩენებისგან, თუკი ამას სწორად გააკეთებ, [ისე] როგორც ახლა შენ გაიფიქრე, რომ დაყოფა იყო საჭირო და აჩქარდი მსჯელობისას, რადგან მიხვდი, რომ ადამიანებისკენ ვიხრებოდით. მაგრამ, ძვირფასო, საიმედო არაა დაწვრილმანება, უფრო საიმედოა შუაზე გაყოფა. ასე უფრო მეტადაა შესაძლებელი იდეასთან მიახლოება. სწორედ ამას აქვს მნიშვნელობა [262c] კვლევისას. უმცროსი სოკრატე უცხოელო, ამით რისი თქმა [გსურს]? უცხოელი ვეცდები გავითვალისწინო შენი ბუნება და უფრო გასაგებად ვილაპარაკო, სოკრატე. რაც ახლა გვაქვს, იმით შეუძლებელია ეს [საკითხი] საკმარისად ცხადი იყოს. შევეცდები ცოტა დავწინაურდეთ, რომ უფრო გასაგები გახდეს. უმცროსი სოკრატე რას ამბობ, დაყოფისას რა შეგვეშალა? უცხოელი რაღაც ასეთი: ვინმემ რომ სცადოს ორად გაყოს ადამიანთა გვარი [262d] ისე, როგორც ჩვენთან ყოფს ადამიანთა უმრავლესობა, გამოყოფს რა ბერძნებს ყველა დანარჩენი უამრავი, ერთმანეთში შერეული და სხვადასხვა [ენაზე მოსაუბრე] გვარისაგან და მათ ერთ სახელს – «ბარბაროსს» – უწოდებს და ამ ერთი სახელის გამო ფიქრობს, რომ ეს ერთი გვარია; ან ვინმემ რომ ჩათვალოს, რომ რიცხვები ორად იყოფა, გამოყოს «ათი ათასი» ყველასგან [262e], როგორც ერთი განსხვავებული სახე, ყველა დანარჩენს კი ერთი სახელი უწოდოს და ამ სახელის გამო ჩათვალოს, რომ ეს ერთი გვარია, რომელიც პირველისგან განსხვავდება. უკეთესი და უფრო თანაბარზომიერი იქნებოდა სახეების მიხედვით დაყოფა, თუკი ვინმე რიცხვებს კენტად და ლუწად დაყოფდა, ხოლო ადამიანების გვარს – მამრებად და მდედრებად, ლიდიელებსა და ფრიგიელებს კი სხვა დანარჩენისგან მაშინ გამოყოფდა, თუ რთული იქნებოდა ერთდროულად თითოეული დანაყოფის [263a] გვარისა და ნაწილის დადგენა. უმცროსი სოკრატე მართალია, მაგრამ, უცხოელო, უფრო ნათლად როგორ უნდა შეიცნოს ვინმემ გვარი და ნაწილი, თუ ისინი ერთიმეორის იგივეობრივი კი არაა, არამედ განსხვავებული? უცხოელი ო, ჩინებულო სოკრატე, მარტივ რამეს კი არ მთხოვ! ისედაც უკვე იმაზე შორს წავედით, ვიდრე წამოწეულ მსჯელობას სჭირდებოდა, შენ კი ჩვენი კიდევ უფრო [შორს] გადაკარგვა გინდა. ახლა კი, კვლავ [ჩვენ თემას] მივუბრუნდეთ, როგორც შეგვეფერება, [263b] ხოლო მაგ [საკითხს] კვალდაკვალ მივყვეთ მოცალეობის ჟამს. ფრთხილად იყავი, არ გეგონოს, რომ ამის შესახებ ჩემგან ოდესმე მკაფიო განმარტება მოგისმენია. უმცროსი სოკრატე რის შესახებ? უცხოელი რომ სახე და ნაწილი ერთმანეთისაგან განსხვავებულია. უმცროსი სოკრატე აბა როგორ? უცხოელი თუკი არსებობს რაიმეს სახე, მაშინ ის აუცილებლად იქნება იმ საგნის ნაწილიც, რისი სახეცაა; ხოლო ნაწილი არ არის აუცილებელი იყოს სახეც. სოკრატე, ყოველთვის თქვი, რომ ეს ჩემი ნათქვამია, წინა კი – არა. უმცროსი სოკრატე იყოს ასე. [263c] უცხოელი ახლა ეს მითხარი. უმცროსი სოკრატე რა? უცხოელი [ის], საიდანაც გადავუხვიეთ, რომ აქ მოვსულიყავით. ვფიქრობ [ეს მაშინ მოხდა], როცა გკითხე თუ როგორ იყოფა ჯოგური გამოზრდა, შენ კი გაბედულად მიპასუხე, რომ არსებობს სულიერთა ორი გვარი: ერთი – ადამიანების, მეორე კი – ყველა სხვა ცხოველისა ერთად. უმცროსი სოკრატე ჭეშმარიტად. უცხოელი მომეჩვენა, რომ ერთი ნაწილი მოაშორე და შემდეგ დარჩენილი ნაწილი ერთ გვარად მიიჩნიე, [263d] რადგან ერთი სახელი დაარქვი და [მას] «ცხოველები» უწოდე. უმცროსი სოკრატე ზუსტად ასე იყო. უცხოელი მაგრამ, უმამაცესო, შეიძლება რომელიმე ცხოველი, რომელიც სხვებზე უფრო გონიერი აღმოჩნდება, მაგალითად წერო[105], ან რომელიმე სხვა, შენსავით შეუდგეს სახელდებას და განადიდოს წეროების ერთი გვარი ყველა სხვა ცხოველთან შედარებით, დანარჩენებს კი, და მათ შორის ადამიანების [გვარსაც], ერთად მოუყაროს თავი და მათ სხვა არაფერი უწოდოს, თუ არა «ცხოველები». [263e] ვცადოთ მსგავსი რამეების წინააღმდეგ გალაშქრება. უმცროსი სოკრატე როგორ? უცხოელი ნუ დავყოფთ ცოცხალთა მთელ გვარს, რათა ამგვარი შეცდომა არ დავუშვათ. უმცროსი სოკრატე მართლაც, არ არის საჭირო. უცხოელი მაშინაც სწორედ ასე შეგვეშალა. უმცროსი სოკრატე რა? უცხოელი შემეცნებითი ხელოვნების ბრძანების გამცემი გვარი ჩვენში მიეკუთვნებოდა ცხოველთა გამოზრდას, ანუ ჯოგურ გამოზრდას, ასე არ იყო? უმცროსი სოკრატე კი [264a]. უცხოელი მაშინ უკვე ცხოველთა მთელი გვარი დაიყო ორად: გაწვრთნილ და ველურ [ცხოველებად]. ის [ცხოველები], რომელთა ბუნებაც წვრთნას ექვემდებარება – შინაურია, ხოლო დანარჩენი – გარეული. უმცროსი სოკრატე მშვენიერია. უცხოელი ის ცოდნა, რომელზეც ვნადირობთ[106], იყო და არის შინაურ [ცხოველებს შორის], კერძოდ, ის უნდა მოვიძიოთ ჯოგურად მცხოვრებ არსებებში. უმცროსი სოკრატე ჰო. უცხოელი ნუ დავყოფთ მაშინდელივით და ყველას ერთად ნუ განვიხილავთ, ნურც იმიტომ ვიჩქარებთ, რომ სწრაფად გადავინაცვლოთ პოლიტიკის ხელოვნებაზე [264b], რადგან ახლა ზუსტად ისეთ მდგომარეობაში ვართ, როგორც ანდაზაშია. უმცროსი სოკრატე რას [გულისხმობ]? უცხოელი ავჩქარდით და დაყოფა უფრო ნელა დავასრულეთ. უმცროსი სოკრატე კარგადაც [მოვიქეცით], უცხოელო. უცხოელი ასე იყოს. კიდევ ერთხელ თავიდან დავყოთ ერთობლივი გამოზრდის ხელოვნება, იქნებ ასე უკეთ შეიტყო ის, რისკენაც მიისწრაფვი. მოდი, მითხარი... უმცროსი სოკრატე რა? უცხოელი ალბათ, ხშირად გსმენია სხვისგან, [264c] არა მგონია თავად გენახოს თევზსაცავები ნილოსსა და სამეფო კუნძულებზე[107]. ტბებში კი ნანახი გექნება. უმცროსი სოკრატე რა თქმა უნდა, ესენიც მინახავს და იმათზეც მსმენია. უცხოელი და ბატებისა და წეროების მოშენებაზეც[108] გექნება გაგონილი, თუნდაც თესალიის მინდვრებში არ იყო ნამყოფი და ალბათ გჯერა კიდეც. უმცროსი სოკრატე როგორ არა. [264d] უცხოელი ეს ყველაფერი იმიტომ გკითხე, რომ ჯოგური გამოზრდა წყალქვეშაც ხდება და ხმელეთზეც. უმცროსი სოკრატე სწორედ ასეა. უცხოელი ე. ი. შენც ასე გგონია, რომ ერთობლივი გამოზრდის ხელოვნება ორად უნდა გავყოთ და თითოეულს თავისი ადგილი მივუჩინოთ, ერთს უნდა ვუწოდოთ წყალქვეშ გამოზრდა, ხოლო მეორეს – ხმელეთზე. უმცროსი სოკრატე ჰო. უცხოელი ვფიქრობ, არ უნდა ვიკვლიოთ [264e], თუ რომელ მათგანს მიეკუთვნება მეფობის ხელოვნება, რადგან ეს ისედაც ყველასთვის ცხადია. უმცროსი სოკრატე რა თქმა უნდა. უცხოელი ხმელეთზე ჯოგურ გამოზრდას, ალბათ, ყველა დაყოფს. უმცროსი სოკრატე როგორ? უცხოელი მასში მფრინავთ და მოსიარულეთ[109] გამოყოფს. უმცროსი სოკრატე ჭეშმარიტად. უცხოელი მაშ რა? პოლიტიკის ხელოვნება მოსიარულეთა შორის არ უნდა ვეძიოთ? განა, როგორც იტყვიან, უგუნურიც ასე არ იფიქრებს? უმცროსი სოკრატე მეც ასე მგონია. უცხოელი მოსიარულე ცხოველთა გამოზრდის ხელოვნებაც ორად უნდა გავყოთ ისე, როგორც რიცხვები დავყავით. უმცროსი სოკრატე ცხადია. [265a] უცხოელი როგორც ჩანს, იმ ნაწილისკენ, საითკენაც ჩვენი მსჯელობა მიისწრაფვის, ორი გზა მიდის: ერთი უფრო მოკლეა, როდესაც დიდიდან მცირეს გამოყოფ, ხოლო მეორე უფრო მეტადაა იმასთან კავშირში, რასაც უწინ ვამბობდით, ესაა შუაზე გაყოფა და ეს [გზა] უფრო გრძელია. ახლა კი ისე განვაგრძოთ, როგორც გვსურს. უმცროსი სოკრატე როგორ? ორივე [გზას რომ მივყვეთ] არ შეიძლება? უცხოელი ერთდროულად არა, საკვირველო, მონაცვლეობით კი, ცხადია, შეიძლება. [265b] უმცროსი სოკრატე მაშინ მე ავირჩევდი ორივეს, ერთმანეთის მონაცვლეობით. უცხოელი ადვილია, რადგან ცოტაღა დაგვრჩა, ჩვენი მოგზაურობის დასაწყისში ან შუაში კი ეს რთული ამოცანა იქნებოდა. ახლა კი, რადგან ასე ფიქრობ, ჯერ გრძელ გზას მივყვეთ. სანამ ახლები ვართ, სვლა უფრო მარტივი იქნება. შეხედე, როგორ ხდება დაყოფა. უმცროსი სოკრატე როგორ? უცხოელი მოსიარულე შინაური ცხოველები, რომლებიც ჯოგურად [ცხოვრობენ], მათი ბუნების შესაბამისად, ორად უნდა გაიყონ. უმცროსი სოკრატე როგორ? უცხოელი მათ ნაწილს რქები არ აქვს, ნაწილი – რქოსანია. [265c] უმცროსი სოკრატე ჩანს [ასეა]. უცხოელი მოსიარულე ცხოველთა გამოზრდის ხელოვნება ისე დაყავი, რომ თითოეული [ნაწილი] შესაფერისად განსაზღვრო, რადგან თუ მათ სახელდებას მოისურვებ, [საქმე] იმაზე უფრო გართულდება, ვიდრე საჭიროა. უმცროსი სოკრატე მაშ, როგორ უნდა ვთქვა? უცხოელი ასე: მოსიარულე ცხოველთა გამოზრდის ხელოვნება იყოფა ორად და მისი ერთი ნაწილი რქოსანთა ჯოგებთანაა დაკავშირებული, ხოლო მეორე – ურქოსთან. [265d] უმცროსი სოკრატე იყოს ისე, როგორც ითქვა, რადგან ყოველმხრივ გასაგებია. უცხოელი სავსებით ნათელია, რომ მეფე ურქო [ცხოველთა] ჯოგებს მწყემსავს. უმცროსი სოკრატე რა თქმა უნდა. უცხოელი მოდი ესეც დავშალოთ და ვცადოთ, მეფეს ის მივაკუთვნოთ, [რაც მას ეკუთვნის]. უმცროსი სოკრატე მოდი. უცხოელი როგორ გსურს რომ დაყო, კენტჩლიქიანობის შესაბამისად, თუ იმის მიხედვით მსგავსს ეჯვარება თუ განსხვავებულს? გასაგებია? უმცროსი სოკრატე რა? [265e] უცხოელი ის, რომ ცხენებსა და ვირებს შეუძლიათ ერთმანეთისგან შვან. უმცროსი სოკრატე კი. უცხოელი ხოლო ურქო შინაურ [ცხოველთა] ჯოგების დანარჩენ ნაწილს არ შეუძლია ერთმანეთთან შერევა. უმცროსი სოკრატე რა თქმა უნდა. უცხოელი მაშ რა? ვისზე ზრუნავს პოლიტიკოსი, მასზე, ვინც მსგავსს ეჯვარება, თუ მასზე, ვინც – განსხვავებულს? უმცროსი სოკრატე ცხადია, მასზე, ვინც [სხვას] არ ერევა. უცხოელი როგორც ჩანს, ისიც ორად უნდა გავყოთ ისე, როგორც ადრე მოვიქეცით. უმცროსი სოკრატე ასეა საჭირო. [266a] უცხოელი ყველა შინაური და ჯოგური ცხოველი დაყოფილი გვაქვს, გარდა ორი გვარისა. ძაღლებს ხომ ვერ მივათვლით ჯოგური არსებების გვარს. უმცროსი სოკრატე ვერა, მაგრამ როგორ დავყოთ ეს ორი [გვარი]? უცხოელი სამართლიანი იქნება, თუ შენ და თეეტეტოსი დაყოფთ, რადგან გეომეტრიასთან გაქვთ კავშირი. უმცროსი სოკრატე როგორ? უცხოელი დიამეტრზე და შემდეგ კვლავ დიამეტრის დიამეტრზე. უმცროსი სოკრატე რას გულისხმობ? [266b] უცხოელი ბუნება, რომელიც ადამიანთა გვარს გვერგო, უფრო განსხვავებულად მიემართება სიარულს, ვიდრე დიამეტრი კვადრატის ორ გვერდს? უმცროსი სოკრატე არა. უცხოელი დარჩენილ გვართა [ბუნებაც] კვადრატის შესაბამისად იმ კვადრატის დიამეტრია, რომელიც ორი ფუტის ტოლია. უმცროსი სოკრატე აბა რა? ვფიქრობ, თითქმის უკვე მივხვდი, რისი ჩვენებაც გსურს. უცხოელი სოკრატე, ხომ ვხედავთ, რომ ასე დაყოფისას ჩვენ თავს რაღაც სასაცილო [266c] ხდება? უმცროსი სოკრატე რა? უცხოელი ადამიანურ გვარს არსებულთა შორის ყველაზე კეთილშობილური და ამავე დროს, ყველაზე უზრუნველი სიარული ხვდა წილად. უმცროსი სოკრატე ვხედავ და უცნაურად მეჩვენება. უცხოელი მაშ რა? განა ბუნებრივი არაა, რომ ყველაზე ნელი ყველაზე გვიან აღწევს [დანიშნულების ადგილს]? უმცროსი სოკრატე კი, ასეა. უცხოელი განა ვერ ვხვდებით, რომ უფრო სასაცილოა მეფე, რომელიც ჯოგთან ერთად გარბის [266d] და ფეხდაფეხ მისდევს ადამიანებს, რომლებიც საუკეთესოდ არიან მომზადებულნი უზრუნველი ცხოვრებისთვის? უმცროსი სოკრატე რა თქმა უნდა. უცხოელი ახლა კი, სოკრატე, უფრო ნათელი გახდა ის, რაც მაშინ სოფისტის კვლევისას ითქვა[110]. უმცროსი სოკრატე რა? უცხოელი ის, რომ მსჯელობის ეს მეთოდი უფრო მეტად არ ზრუნავს ამაღლებულზე და უფრო დიდს უფრო მეტად არ აფასებს, ვიდრე უფრო მცირეს, არამედ მუდამ თავად მიდის ჭეშმარიტებამდე[111]. უმცროსი სოკრატე როგორც ჩანს [ასეა]. უცხოელი ამის შემდეგ თავად ხომ არ მოვიფიქრო მეფის განსაზღვრება, შეკითხვა [266e] რომ არ დამასწრო, რომელია ყველაზე მოკლე გზა? უმცროსი სოკრატე ასე სჯობს. უცხოელი ვამბობ, რომ მსწრაფლ უნდა გამოვყოთ ორფეხათა გვარი ოთხფეხასგან და დავინახავთ რა, რომ აქ ადამიანებთან ერთად ფრინველებიც მოხვდნენ, ბუმბულიანთა გვარი უბუმბულოსგან უნდა გავმიჯნოთ. როდესაც ესეც დაიყოფა და თავს იჩენს ადამიანთა მწყემსვის ხელოვნება, პოლიტიკოსიმეფე, დავსვათ მხედრად და გადავცეთ მას ქვეყნის მართვის სადავეები, რადგან სწორედ ამ მეცნიერებასთანაა ის ახლოს. [267a] უმცროსი სოკრატე მშვენივრად გადმოეცი აზრი, ვალი გაისტუმრე და პროცენტიც დაამატე. უცხოელი მოდი დასაწყისს დავუბრუნდეთ და ბოლომდე მივიყვანოთ პოლიტიკის ხელოვნების განსაზღვრება. უმცროსი სოკრატე ასე [მოვიქცეთ]. უცხოელი თავდაპირველად შემეცნებით ხელოვნებაში გამოვყავით ბრძანების გაცემის ხელოვნება, მასში გამოვყავით თავად ბრძანების გამცემი ნაწილი [267b]. ამ ნაწილიდან კვლავ გამოვყავით არანაკლებ მნიშვნელოვანი გვარი – ცხოველების გამოზრდის ხელოვნება, ხოლო ცხოველების გამოზრდის ხელოვნებიდან – ჯოგური გამოზრდის ხელოვნება, ჯოგური გამოზრდის ხელოვნებიდან – მოსიარულე ცხოველთა გამოზრდა, მოსიარულე ცხოველთა გამოზრდის [ნაწილიდან] კი ურქო ცხოველთა გამოზრდა გამოვყავით. ამ უკანასკნელის ერთი ნაწილი კი სულ მცირე სამმაგი უნდა იყოს. თუკი ვინმე მოისურვებს ის ერთი სახელით მოიხსენიოს, მას უნდა უწოდოს იმ გვარის მწყემსვის ხელოვნება, რომლის შეჯვარება განსხვავებულთან არ ხდება. [267c] ამ ნაწილიდან გამოსაყოფი დარჩება მხოლოდ ადამიანთა ორფეხა ჯოგის მწყემსვის ხელოვნება. და სწორედ ესაა, რასაც ვიკვლევდით და რასაც ეწოდება მეფობის ანუ პოლიტიკის ხელოვნება. უმცროსი სოკრატე სწორედ ასეა. უცხოელი სოკრატე, ნუთუ მართლა ისე შევასრულეთ ყველაფერი, როგორც შენ ამბობ? უმცროსი სოკრატე რას [გულისხმობ]? უცხოელი მთლიანად და სრულყოფილად ვთქვით სათქმელი? თუ ჩვენ კვლევას რაიმე აკლია და, მართალია, რაღაც ვთქვით, [267d] მაგრამ ბოლომდე არ გვითქვამს? უმცროსი სოკრატე რას ამბობ? უცხოელი შევეცდები ნათელი მოვფინო იმას, რასაც ვფიქრობ. უმცროსი სოკრატე თქვი. უცხოელი ახლახანს ხომ გამოჩნდა, რომ მწყემსვის მრავალი ხელოვნებიდან ერთერთი პოლიტიკის ხელოვნებაა და ის გულისხმობს ზრუნვას რომელიმე ჯოგზე? უმცროსი სოკრატე დიახ. უცხოელი მსჯელობით დადგინდა, რომ ის ცხენების ან სხვა ცხოველების გამოზრდა კი არაა, არამედ – ადამიანების ერთობლივი გამოზრდის მეცნიერებაა. უმცროსი სოკრატე ასეა. [267e] უცხოელი მაშ, ვნახოთ, რა განსხვავებაა მეფეებსა და დანარჩენ მწყემსებს შორის. უმცროსი სოკრატე რა [განსხვავებაა]? უცხოელი თუ სხვა, რომელსაც სხვა ხელოვნება ჰქვია, თავს მოიკატუნებს და იტყვის, რომ ისიც ჯოგის გამომზრდელია. უმცროსი სოკრატე რას გულისხმობ? უცხოელი მაგალითად, თუ ვაჭრები, გლეხები და მცხობელები, მათთან ერთად კი გიმნასტიკის მასწავლებლები და ექიმთა გვარიც შეეცილებიან მათ, ვინც ადამიანებს მწყემსავს და ვისაც პოლიტიკოსები ვუწოდეთ [268a], [და იტყვიან] რომ სწორედ ისინი ზრუნავენ არა მარტო ადამიანთა ჯოგების, არამედ მათი მმართველების გამოზრდაზეც. უმცროსი სოკრატე განა მართებულად არ იტყვიან? უცხოელი შესაძლოა. მაგას ვნახავთ, ის კი ვიცით, რომ საქონლის მომვლელს ამ საქმეში ვერავინ შეეცილება, ის თავადაა საქონლის მწყემსიც, ექიმიც, შემჯვარებელიც და მისი მშობიარობის [268b] დროსაც მხოლოდ ისაა ბებიაქალობის მცოდნე. როცა თამაშსა და მუსიკას შეეხება საქმე, თუ საქონელს ეს ბუნებით მოსდგამს, არავინაა [საქონლის მომვლელზე] ძლიერი მის დამშვიდებასა და მოთვინიერებაში, რადგან მას ინსტრუმენტებითა თუ უბრალო ბაგეებით შეუძლია გამოსცეს ის მუსიკა, რომელიც მის ჯოგს შეეფერება. სხვა მწყემსებზეც შეიძლება იგივე ითქვას, არა? უმცროსი სოკრატე სრული ჭეშმარიტებაა. უცხოელი მაგრამ განა შეიძლება ჩვენი მსჯელობა მეფის შესახებ მართებული და უდავო იყოს, [268c] მაშინ, როცა მხოლოდ მას დავადგენთ ადამიანების ჯოგის მწყემსად და გამომზრდელად, და გამოვრიცხავთ ყველა სხვას, ვინც მას ამაში ეცილება? უმცროსი სოკრატე არანაირად. უცხოელი განა ახლახან მართებულად არ შევშინდით, როდესაც დავეჭვდით, რომ შეიძლებოდა მეფის მონახაზი გაგვეკეთებინა ისე, რომ მისი ზუსტი სახე არ გადმოგვეცა, სანამ არ ჩამოვაშორებდით ყველას, ვინც მის გარშემო ირევა და მასთან ერთად მწყემსობას იჩემებს, არ გამოვაცალკევებდით მათგან და მხოლოდ მას არ წარმოვადგენდით? [268d] უმცროსი სოკრატე სავსებით სწორია. უცხოელი მაშ, ასე უნდა გავაკეთოთ, სოკრატე, თუ არ ვაპირებთ, რომ მსჯელობის დასასრულს შევრცხვეთ. უმცროსი სოკრატე არა, ასე არავითარ შემთხვევაში არ უნდა მოვიქცეთ. უცხოელი კვლავ თავიდან უნდა დავიწყოთ და სხვა გზას უნდა გავყვეთ. უმცროსი სოკრატე რომელს? უცხოელი თამაშგარეულ გზას. უნდა გამოვიყენოთ გრძელი მითის დიდი ნაწილი, დანარჩენი კი [268e], როგორც უწინ, ნაწილ-ნაწილ უნდა დავყოთ და ასე მივაღწევთ იმას, რასაც ვიკვლევთ. ასე მოვიქცეთ? უმცროსი სოკრატე რა თქმა უნდა. უცხოელი მაშ, ბავშვებივით ყურადღებით მოეკიდე ჩემ მითს[112], დიდი ხანი ხომ არაა, რაც თამაშს თავი დაანებე. უმცროსი სოკრატე მოყევი. უცხოელი მრავალი ძველი თქმულება არსებობს და კიდევ სხვა მრავალი იარსებებს. ერთ-ერთი ასეთი თქმულება ეხება ატრევსისა და თიესტოსის[113] განხეთქილებას, ალბათ, გსმენია და გახსოვს, რაც იქ მოხდა. უმცროსი სოკრატე ალბათ, ოქროს ვერძს[114] გულისხმობ. [269a] უცხოელი არანაირად. მზისა და სხვა ვარსკვლავების ჩასვლა-ამოსვლის ცვლილებებს ეხება, რადგან საიდანაც ახლა მზე ამოდის, ადრე იმ ადგილას ჩადიოდა და პირიქით, სადაც ახლა ჩადის – იქიდან ამოდიოდა. მაშინ ღმერთმა ატრევსის გულისთვის შეცვალა ისე, როგორც ახლაა[115]. უმცროსი სოკრატე ამასაც ამბობენ. უცხოელი კრონოსის[116] მეფობის შესახებაც ბევრისგან გვსმენია. [269b] უმცროსი სოკრატე ძალიან ბევრისგან. უცხოელი და იმაზეც, რომ უწინ ადამიანები მიწიდან იბადებოდნენ და არა ერთმანეთისგან?[117] უმცროსი სოკრატე ესეც ერთ-ერთი უძველესი თქმულებაა. უცხოელი ყველა ეს და კიდევ ათასი სხვა და უფრო საკვირველი [ამბავიც] ერთ მოვლენას უკავშირდება. წელთა სიმრავლის გამო ნაწილი დაიკარგა, ნაწილი მიმოიფანტა და თითოეულ მათგანზე განცალკევებულად ყვებიან. მაგრამ არავის უთქვამს, რა იყო მათი მთავარი მიზეზი [269c] და ახლა ჩვენ უნდა ვთქვათ, რადგან ეს დაგვეხმარება მეფის განსაზღვრებაში. უმცროსი სოკრატე მშვენივრად ამბობ. თქვი, არაფერი გამოტოვო. უცხოელი მაშ, მისმინე. ხან თავად ღმერთი მართავს სამყაროს მოძრაობას და აბრუნებს მას, იმ პერიოდში კი, როდესაც ამოიწურება მისთვის განკუთვნილი დრო, [ღმერთი] ტოვებს მას და ის ავტომატურად [იწყებს] საპირისპიროდ ბრუნვას, [269d] რადგან სამყარო ცოცხალია და აქვს გონება, რომელიც უბოძა იმან, ვინც ის თავდაპირველად შექმნა და ეს უკუსვლა მას აუცილებლობით აქვს ჩადებული ბუნებაში იმ მიზეზით, რომ... უმცროსი სოკრატე რა მიზეზით? უცხოელი მუდამ თავისი თავის იგივეობრივად და უცვლელად ყოფნა მხოლოდ ღვთაებრივ [არსებებს] შეჰფერთ, სხეულის ბუნება კი მათ რიგს არ განეკუთვნება. იმას, რასაც ზეცასა და კოსმოსს ვუწოდებთ, მისმა შემქმნელმა უბოძა მრავალი ნეტარება, მაგრამ იმავდროულად – სხეულთან ზიარებაც. [269e] ამიტომ შეუძლებელია წილად არ ხვდომოდა ცვლილებები, თუმცა, რამდენადაც შესაძლებელია, ის ერთ ადგილას ერთნაირად მოძრაობს, ხოლო უკუღმა ბრუნვის [თვისება] მან მიიღო როგორც სულ მცირე გადახრა თავისი მოძრაობიდან. მუდმივად ბრუნვა თითქმის არავის შეუძლია, გარდა იმისა, ვინც თავად მართავს სხვათა მოძრაობას, მათ კი არ ეძლევათ ნება ხან ერთი მიმართულებით ამოძრაონ [რაიმე], ხან კი – მისი საპირისპირო [მიმართულებით]. ამ ყველაფრიდან გამომდინარე, კოსმოსზე არც იმის თქმა შეიძლება, რომ ის მუდამ თავად ამოძრავებს საკუთარ თავს, არც იმისი, რომ მას მთლიანად ყოველთვის ღმერთი აბრუნებს ორმაგად და საპირისპირო მიმართულებით, [270a] და არც იმისი, რომ ორი ღმერთი თავისი შეხედულებისამებრ ერთიმეორის საპირისპიროდ აბრუნებს, არამედ, როგორც ადრეც ვთქვით, ერთი [რამ] რჩება, რომ ის სხვა ღვთაებრივი მიზეზით მოძრაობს. ის ხელახლა იძენს სიცოცხლეს და მას უკვდავებას უმზადებს და ანიჭებს შემოქმედი, ხოლო როდესაც [კოსმოსი] თავისუფლდება, ის თავისთავად მოძრაობს და მას იმდენი დრო ეძლევა, რომ ათასობით უკუბრუნი გააკეთოს და რადგან ყველაზე დიდი და ყველაზე უკეთ გაწონასწორებულია, უმცირესი ბიჯით ბრუნავს. [270b] უმცროსი სოკრატე ძალიან დამაჯერებელია ეს ყველაფერი, რაც ახლა თქვი. უცხოელი მოდი, გავაანალიზოთ და გავაცნობიეროთ ნათქვამის საფუძველზე, ყველა იმ სასწაულის მიზეზი, რაზეც ახლა ვსაუბრობთ. ეს [მიზეზი] კი შემდეგია. უმცროსი სოკრატე რომელი? უცხოელი ის, რომ სამყარო წრიულად ხან ერთი მიმართულებით მოძრაობს, ხან კი მის საპირისპიროდ. უმცროსი სოკრატე როგორ? უცხოელი ეს უნდა ჩაითვალოს [270c] უდიდეს და ყველაზე სრულყოფილ ცვლილებად, რაც კი ზეცაში ხდება. უმცროსი სოკრატე როგორც ჩანს. უცხოელი საფიქრალია, რომ უდიდესი ცვლილებები მის ქვეშ მცხოვრებლებშიც ხდება. უმცროსი სოკრატე ესეც ასეა. უცხოელი განა არ ვიცით, რომ ცხოველთა ბუნებისთვის ძალიან რთულია მრავალი, დიდი და სხვადასხვაგვარი ცვლილების გადატანა? უმცროსი სოკრატე როგორ არა. უცხოელი ამ დროს სხვა ცხოველებსაც აუცილებლად უდიდესი განადგურების [საფრთხე] ატყდება თავს [270d] და ადამიანთა გვარიდანაც ძალიან ცოტა თუ გადარჩება და მათაც წილად ხვდებათ მრავალი ახალი და საოცარი განსაცდელი, რომელთაგან უდიდესი ისაა, რომელიც თან ახლავს სამყაროს შემობრუნებას, როდესაც მისი მოძრაობა საპირისპირო მიმართულებას იძენს. უმცროსი სოკრატე რომელი [განსაცდელი]? უცხოელი რა ასაკისაც იყო თითოეული ცხოველი, იმავე [ასაკის] დარჩა და ყველაფერმა, რაც მოკვდავი იყო, შეწყვიტა ზრდა და მოხუცებულობაც აღარ ეტყობოდა, პირიქით შეიცვალა, [270e] გაახალგაზრდავდა და განაზდა; მოხუცებს თეთრი თმა გაუშავდათ, წვერიანი ლოყები კვლავ სრიალა გაუხდათ და ძველ დროს დაუბრუნდნენ, მოწიფულ მამაკაცთა სხეულიც სრიალა გახდა და დღითიდღე თითოეული მათგანი უფრო და უფრო ახალგაზრდავდებოდა მანამ, სანამ კვლავ ახალშობილი არ გახდებოდა და სულითაც და სხეულითაც მას არ დაემსგავსებოდა. ასე აგრძელებდნენ ჭკნობას, სანამ საბოლოოდ არ გაქრნენ. იმ დროს ძალადობით მოკლულთა გვამებსაც იგივე დაემართა [271a] და რამდენიმე დღეში შეუმჩნევლად გაქრა. უმცროსი სოკრატე უცხოელო, მაშ როგორ ხდებოდა ცოცხალთა შობა მაშინ? როგორ იბადებოდნენ ისინი ერთმანეთისგან? უცხოელი ცხადია, სოკრატე, რომ მაშინ ბუნებაში არ არსებობდა ერთმანეთისგან შობა. ამბობენ, რომ როგორც ოდესღაც მიწიდან შობილთა გვარი არსებობდა, ისე იმ დროსაც მიწიდან იბადებოდნენ. ეს ხსოვნა შემოგვინახეს ჩვენმა უძველესმა წინაპრებმა, რომლებიც პირველი წრებრუნვის [271b] მიწურულს ცხოვრობდნენ და მის დასაწყისში იშვნენ. ამიტომ გახდნენ იმ ამბების მაცნენი ჩვენთვის, რაშიც ახლა მრავალს უმართებულოდ ეპარება ეჭვი; ჩვენ კი, ვფიქრობ, უნდა დავიჯეროთ, რომ თუ მოხუცები ახალგაზრდავდებიან, მაშინ მიცვალებულებიც, რომლებიც მიწას არიან მიბარებული, უნდა წამოდგნენ და გაცოცხლდნენ დაბადების საპირისპირო ცვლილების კვალობაზე. შესაბამისად, ისინი აუცილებლად [271c] მიწიდან წარმოიშვებიან, სწორედ აქედანაა მათი სახელიც და მისი განმარტებაც, თუ რომელიმეს ღმერთმა სხვა ხვედრი არ არგუნა. უმცროსი სოკრატე რა თქმა უნდა, ასე გამოდის ადრე ნათქვამიდან, მაგრამ ცხოვრება, რომელსაც როგორც აღნიშნე, კრონოსი განაგებდა, რომელ წრებრუნვას ეკუთვნოდა, ძველს თუ ახალს? ხომ აშკარაა, რომ ვარსკვლავებისა და მზის ნებისმიერი ცვლილება წრებრუნვისას ხდება? უცხოელი კარგად მიგიდევნებია ყური მსჯელობისთვის. [271d] რაც შეეხება შენს კითხვას, ადამიანთათვის ყველაფრის თავისთავად შობის შესახებ, ეს საერთოდ არ ეხება ამჟამინდელ წრებრუნვას, არამედ ადრე იყო. მაშინ, დასაწყისში წრებრუნვას მთლიანად ღმერთი მართავდა და ზედამხედველობდა, მმართველ ღმერთებს ასევე გადანაწილებული ჰქონდათ კოსმოსის სხვადასხვა ნაწილი და ცხოველებიც გვარებისა და ჯოგების მიხედვით ჰყავდათ დანაწილებული ღვთაებრივ მწყემსებს – დემონებს. თითოეული [მათგანი] მართავდა იმ [ნაწილს], [271e] რომელიც მას ერგებოდა, ისე, რომ არც გარეული ცხოველები არსებობდნენ, არც ერთმანეთს ჭამდნენ, არც ომი ჰქონიათ, არც სხვა სახის არეულობა, მრავალი კარგი რამ შეიძლება ითქვას ამგვარი მოწყობის შესახებ. ადამიანების ასეთი თავისთავადი ცხოვრების თაობაზე შემდეგი მიზეზების გამო ითქვა: ღმერთი თავად მწყემსავდა და წინამძღვრობდა მათ, როგორც ამჟამად ადამიანები, რომლებიც სხვა არსებებზე უფრო ღვთაებრივნი არიან, მათზე მდაბალთ მწყემსავდნენ. მისი მწყემსობის დროს არც სახელმწიფოები არსებობდა, არც ცოლები და შვილები ჰყავდათ [272a]. ყველანი მიწიდან იბადებოდნენ და წინა დროიდან არაფერი ახსოვდათ. მართალია, მსგავსი არაფერი ჰქონდათ, მაგრამ ხეებიდან და სხვა მცენარეებიდან უხვ ხილს იღებდნენ, რაც მიწის დამუშავებით კი არ აღმოცენდებოდა, არამედ მიწიდან თავისთავად ამოდიოდა. არც ტანსაცმელი ჰქონდათ, არც – საწოლი და უფრო მეტად ღია ცის ქვეშ ცხოვრობდნენ. ამინდი ხომ მათთვის დალოცვილი იყო, რბილ სარეცლად კი მიწიდან უხვად ამოსული ბალახი ჰქონდათ [272b]. სოკრატე, გსმენია კრონოსის დროს მათი ცხოვრების შესახებ? ახლა კი, როგორც ამბობენ, ზევსის დროა, რომელშიც შენც იმყოფები და იცი. შეგიძლია და გინდა, განსაჯო ამ ორიდან, რომელი უფრო ბედნიერი [ხანაა]?[118] უმცროსი სოკრატე არანაირად. უცხოელი ხომ არ გინდა, მე განგიმარტო? უმცროსი სოკრატე რატომაც არა. უცხოელი მაშ, თუ კრონოსის გამოზრდილი შვილები მოიცლიდნენ და შეძლებდნენ საუბარს არა მხოლოდ ადამიანებთან, არამედ ცხოველებთანაც [272c], და ამ ყველაფერს გამოიყენებდნენ ფილოსოფიისთვის, ცხოველებთან და ერთმანეთთან საუბრის მეშვეობით ბუნებისგან შეიტყობდნენ, ხომ არ იცოდა მან, განსაკუთრებული ძალის წყალობით, რაღაც განსხვავებული გონების მარაგისათვის. ასე კი ადვილად მისახვედრია, რომ იმ ეპოქის ადამიანები ბევრად უფრო ბედნიერი იყვნენ, ვიდრე – დღევანდელი. ხოლო თუ უბრალოდ [მუცელს] ამოივსებდნენ საკვებითა და სასმელით და ერთმანეთს და ცხოველებს მხოლოდ იმ ამბებს გადასცემდნენ, რასაც მათ შესახებ ახლაც [272d] ყვებიან, ესეც, ჩემი აზრით, ცხადი და ადვილად ასახსნელი იქნებოდა. მაგრამ, მოდი, თავი დავანებოთ მანამ, სანამ ვინმე არ გვაუწყებს, ცოდნისა და მსჯელობის რა მოთხოვნილება ჰქონდათ მაშინ. მაგრამ, უნდა განვმარტოთ, რატომ მოვიხმეთ ეს მითი, რათა გზა განვაგრძოთ. მას შემდეგ, რაც ამ ყველაფერს დრო ამოეწურა და ცვლილება უნდა მომხდარიყო, [272e] მთელი მიწიერი გვარი განადგურდა და სულებმა შეწყვიტეს დაბადება და მიწაზე დაცვივდნენ თესლის სახით, ყოველივეს მმართველმა მიატოვა ადგილი, რომელსაც კვებავდა და სათვალთვალოდ განთავსდა. სამყარო კი კვლავ ბრუნავდა მისთვის ბედისწერით დადგენილი და თანდაყოლილი სწრაფვის გამო. თითოეულმა ღმერთმა, რომელიც [სამყაროს] ნაწილს მართავდა უზენაეს ღვთაებასთან ერთად, გაიგო თუ არა მომხდარის შესახებ, მიატოვა სამყაროს ის ნაწილი [273a], რომელზეც ზრუნავდა. სამყარო კი უკუღმა დატრიალდა და საკუთარ თავს შეეჯახა, რადგან მისი დასაწყისი და დასასრული ერთმანეთის საპირისპირო მიმართულებით ამოძრავდა. მომხდარმა დიდმა მიწისძვრამ კი ყველა ცხოველი კიდევ ერთხელ გაანადგურა. კარგა ხნის შემდეგ, რაც ხმაური და მღელვარება შეწყდა, რყევებს სიმშვიდე მოჰყვა, ხოლო სამყარო თავის ჩვეულ სვლას დაუბრუნდა, განაგრძო მართვა და ზრუნვა [273b] საკუთარ თავზე და ყველაფერზე, რაც მასშია და შეძლებისდაგვარად იხსენებდა თავისი შემოქმედისა და მამის[119] სწავლებას. დასაწყისში [ყველაფერს] უფრო ზუსტად ასრულებდა, ხოლო ბოლოს უფრო უყურადღებოდ. ამის მიზეზი კი ის იყო, რომ ბუნებით თანდაყოლილი სხეული შერეული იყო, რადგან მანამ, სანამ სამყაროში მოვიდოდა, მრავალ უწესრიგობას ეზიარა. თავისი შემქმნელისგან მას ყველაფერი მშვენიერი ერგო, ხოლო თავისი ადრინდელი მდგომარეობიდან [273c], რაც კი ზეცაში მძიმე და უსამართლო იყო, ყვლაფერი თვითონაც დაიტოვა და ცოცხალ არსებებსაც უბოძა. სამყარო მმართველთან ერთად ცოცხალ არსებებს კვებავდა, მათში მცირეოდენ სიავესა და ბევრ სიკეთეს აღვივებდა. მმართველთან დაშორების შემდეგ, თავდაპირველად ყველაფერს მშვენივრად უძღვებოდა, მაგრამ დრო რომ გავიდა და [მმართველი] დავიწყებას მიეცა, მასზე ძველი უწესრიგობა გაბატონდა [273d], ბოლოს [სამყაროში] მცირეოდენი სიკეთე დარჩა, და ბევრ საპირისპირო რამეს შეერია, მასაც და ყველაფერს მასში მყოფს განადგურების საფრთხე დაემუქრა. მას შემდეგ, რაც ღმერთმა, რომელმაც [სამყარო] მოაწესრიგა, დაინახა მისი რთულ მდგომარეობა, იზრუნა, რომ მღელვარებისგან აფორიაქებული [სამყარო] არ განადგურებულიყო და არაერთგვაროვნების უსაზღვრო ზღვაში არ [273e] ჩაძირულიყო. [მან] კვლავ გამზრდელის ადგილი დაიკავა, ყველაფერი დასნეულებული და დაშლილი კვლავ უწინდელ ბრუნვას დაუბრუნა, მოაწესრიგა, უკვდავი და უბერებელი გახადა. ესაა ამ მითის დასასრული. რაც შეეხება ჩვენს [მოსაზრებას] მეფის შესახებ, ის ადრე ნათქვამს უნდა დავუკავშიროთ. როდესაც სამყარო ამოძრავდა და დაბადების დღევანდელ გზას დაადგა, ასაკმა ზრდა შეწყვიტა და მაშინდელის საპირისპირო ახალი რამეები გაჩნდა. პატარა არსებები, რომლებიც თავიანთი ზომის გამო კინაღამ გაქრნენ, ისევ იზრდებოდნენ, ხოლო მიწიდან ახლად აღმოცენებული სხეულები კვლავ კვდებოდნენ და მიწაში ჩადიოდნენ. და სხვა ყველაფერი იცვლებოდა, [274a] ბაძავდა და მიჰყვებოდა რა სამყაროს მდგომარეობას. ბაძვა აუცილებელი იყო ყველაფერში – ფეხმძიმობაში, დაბადებაში, გამოზრდაში – რადგან მიწიდან სხვა რამისგან შემდგარი ცოცხალი არსება ვერ აღმოცენდებოდა, ისევე როგორც სამყაროს, თავად უნდა ემართა თავისი სვლა. მის ნაწილებსაც, შეძლებისამებრ, თავად უნდა აღმოეცენებინათ, ეშვათ და გამოეზარდათ. [274b] უკვე იქ მივედით, საიდანაც ჩვენი საუბარი წამოვიწყეთ. ძალიან დიდ ხანს მოვუნდებით საუბარს, თუ რატომ და როგორ შეიცვალნენ ცხოველები და ეს შორს წაგვიყვანს, ხოლო ადამიანებზე – უფრო მოკლედ თქმა [შეიძლება] და უფრო შესაფერიც [იქნება]. მას შემდეგ, რაც ჩვენმა ღვთაებამ, მწყემსმა ჩვენზე ზრუნვა შეწყვიტა, ბევრი ცხოველი, რომელსაც მძიმე ხასიათი ჰქონდა, გაველურდა და სნეულ და დაუცველ ადამიანებს იტაცებდა[120] [274c]. პირველ ხანებში უძლურნი და მოუხერხებელნი იყვნენ, ბუნებრივი საკვები არ ჰყოფნიდათ, ხოლო [საჭმლის] მოპოვება არ იცოდნენ, რადგან ადრე ამას არაფერი აიძულებდათ. ამ ყველაფრის გამო მათ ძალიან უჭირდათ. სწორედ ამიტომ, როგორც ამბობენ, ღმერთებმა აუცილებელი ცოდნისა და მითითებების გარდა სხვა საჩუქრებიც გვიბოძეს: ცეცხლი – პრომეთემ, ხელოვნებანი – ჰეფესტოსმა და ხელობაში მისმა დამხმარე [ქალბატონმა][121] [274d], თესლი და მცენარეები – სხვა ღმერთებმა. ყველაფერი, რაც ადამიანურ ცხოვრებას აწესრიგებს, აქედან წარმოიშვა, რადგან, როგორც უკვე ავღნიშნე, როდესაც ადამიანებს ზრუნვა შემოაკლდათ, მათ თავად მოუწიათ ეზრუნათ და ემართათ საკუთარი თავი, მთელი სამყაროს მსგავასად, რომელსაც მუდამ ვბაძავთ და მივყვებით. სხვა დროს სხვაგვარად, ახლა კი ასე ვიბადებით და ვიზრდებით [274e]. ეს მითი აქ დავასრულოთ, თუმცა იმის გასაგებად გამოვიყენოთ, თუ როგორ ვცდებოდით მსჯელობისას, როცა მეფესა და პოლიტიკოსს განვსაზღვრავდით. უმცროსი სოკრატე რას გულისხმობ? რა შეცდომა დავუშვით? უცხოელი ერთი მხრივ, ის უფრო პატარაა, ხოლო მეორე მხრივ – უფრო დიდი, მძიმე და მნიშვნელოვანი, ვიდრე [ჩანს]. უმცროსი სოკრატე როგორ? უცხოელი როდესაც ამჟამინდელი წრებრუნვისა და წარმოშობის მეფესა და პოლიტიკოსზე გვკითხეს, ჩვენ საპირისპირო წრებრუნვის [275a] ადამიანთა ჯოგის მწყემსზე ვუპასუხეთ, რომელიც ღმერთი იყო და არა – ადამიანი, რითიც ძალიან დიდი შეცდომა დავუშვით. როდესაც ის მთელი ქვეყნის მმართველად გამოვაცხადეთ, არ გვითქვამს, თუ რა სახით [მართავს]. ანუ სწორად კი ვთქვით, მაგრამ ნათქვამი სრული და მკაფიო არ იყო; სწორედ ამიტომ აქ უფრო ნაკლებად შევცდით, ვიდრე წინა [შემთხვევაში]. უმცროსი სოკრატე მართალია. უცხოელი როგორც ჩანს, ქვეყნის მართვის ფორმა უნდა დავადგინოთ, რათა იმედი ვიქონიოთ, რომ ასე მაინც საბოლოოდ განვსაზღვრავთ, თუ ვინ არის პოლიტიკოსი. უმცროსი სოკრატე კარგი [275b]. უცხოელი მითიც იმის წარმოსაჩენად მოვიხმეთ, რომ ჯოგურ გამოზრდაში არა მხოლოდ ყველა ეცილება მას, ვისაც ახლა ვიკვლევთ, არამედ, რომ კიდევ უფრო ცხადად გვეჩვენებინა ის, ვისაც მწყემსისა და მენახირის მსგავსად – მხოლოდ ერთს შეეფერებოდა ადამიანების გამოზრდაზე ზრუნვა და ამ სახელის ტარების პატივი. უმცროსი სოკრატე მართალია. უცხოელი სოკრატე, ვფიქრობ, [275c] ღვთაებრივი მწყემსის სახე ამ მეფეზე უფრო დიდებულია. ახლანდელი პოლიტიკოსები ხომ უფრო მეტად მათ გვანან ბუნებით, ვისაც მართავენ და ვისთანაც საკვებსა და განათლებას იზიარებენ. უმცროსი სოკრატე ნამდვილად ასეა. უცხოელი მაგრამ [ის] არც მეტად უნდა ვიკვლიოთ და არც ნაკლებად, როგორიც არ უნდა ყოს ბუნებით. უმცროსი სოკრატე რა თქმა უნდა * * * უცხოელი კვლავ ამ [საკითხს] დავუბრუნდეთ: ხომ ვთქვით, რომ არსებობს თავად ბრძანების გაცემის ხელოვნება, რომელიც ეხება ცოცხალ არსებებს და ცალკეულ პირებზე კი არ ზრუნავს, არამედ [275d] – [ადამიანთა] ერთობაზე და მაშინ მას ასეც ვუწოდეთ – ჯოგურად გამოზრდის ხელოვნება, გახსოვს? უმცროსი სოკრატე კი. უცხოელი სწორედ იქ შევცდით, რადგან პოლიტიკოსი არსად შევიყვანეთ და არც სახელი დავარქვით, დაგვემალა და სახელდებას გაექცა. უმცროსი სოკრატე როგორ? უცხოელი თითოეული ჯოგის გამოკვება ყველა სხვა მწყემსს სჩვევია, პოლიტიკოსს კი – არა, [275e] ჩვენ კი მასაც ეს სახელი ვუწოდეთ, თუმცა ერთი სახელი უნდა გვეწოდებინა ყველასთვის, ვისაც [რაიმე] საერთო აქვს. უმცროსი სოკრატე მართალია, თუკი ამგვარი [სახელი] არსებობს. უცხოელი როგორ იქნება მოვლა ყველასათვის საერთო [საქმე], თუ მას არ განვსაზღვრავთ როგორც გამოზრდას ან რაიმე სხვა ქმედებას? ხომ არ დავარქვათ ჯოგის პატრონობის, [მისი] მოვლის ან [მასზე] ზრუნვის ხელოვნება, რასაც ყველა, და მათ შორის პოლიტიკოსიც, აკეთებს, ვინაიდან მსჯელობამ გვიჩვენა, რომ ასეა საჭირო. [276a] უმცროსი სოკრატე მართალია, მაგრამ შემდეგი დაყოფა როგორ მოხდება? უცხოელი ისე, როგორც ადრე დავყავით ჯოგური გამოზრდის ხელოვნება, [გამოვყავით რა] მასში მოსიარულეთა და უფრთოთა, შეურეველთა და ურქოთა გამოზრდა. თუ ასე დავყოფდით ჯოგის მოვლის ხელოვნებასაც, ერთი და იმავე სიტყვით მოვიხსენიებდით ახლანდელ [დროსაც] და კრონოსის მეფობისასაც. უმცროსი სოკრატე როგორც ჩანს, ასეა, მაგრამ გაგრძელებას მაინც ვითხოვ. უცხოელი ცხადია, რომ თუ ჯოგის მოვლის ხელოვნებას [276b] ვუწოდებდით, ვერასოდეს ვერავინ შეგვედავებოდა, ზრუნვა საერთოდ არ არსებობსო, როგორც ადრე შემოგვედავნენ: ჩვენთან არ არსებობს ხელოვნება, რომელიც გამოკვებასთან დაკავშირებულ სახელს იმსახურებსო; და თუ ამგვარი [ხელოვნება] იარსებებდა ის სხვას უფრო მეტად შეეფერებოდა, ვიდრე მეფესო. უმცროსი სოკრატე მართალია. უცხოელი ადამიანთა მთელ საზოგადოებაზე ზრუნვის ვერც ერთი ხელოვნება ვერ იქნებოდა განსხვავებული და უფრო აღმატებული, ვიდრე მეფობის და ყველა ადამიანის მართვის ხელოვნება. [276c] უმცროსი სოკრატე მართალს ამბობ. უცხოელი ამის შემდეგ ხვდები, სოკრატე, რომ სულ ბოლოსაც დიდი შეცდომა დავუშვით? უმცროსი სოკრატე რა [შეცდომა]? უცხოელი მართალია, მივხვდით, რომ არსებობს ორფეხა ჯოგის გამოკვების ხელოვნება, მაგრამ მისთვის მაშინვე არ უნდა დაგვერქმია მეფობის ან პოლიტიკის ხელოვნება, თითქოს ამით ყველაფერი ითქვა. უმცროსი სოკრატე აბა, როგორ? უცხოელი თავდაპირველად, როგორც უკვე ითქვა, სახელი უნდა გადავაკეთოთ [276d] ის ზრუნვასთან უფრო მეტად უნდა დავაკავშიროთ, ვიდრე გამოკვებასთან. შემდეგ კი უნდა დავყოთ. მრავალ ნაწილად დაიყოფა. უმცროსი სოკრატე მაინც როგორ? უცხოელი ღვთაებრივი მწყემსი შეიძლებოდა ადამიანებზე მზრუნველისგან გამოგვეყო. უმცროსი სოკრატე მართალია. უცხოელი შემდეგ საჭირო იქნებოდა, ცალკე გამოყოფილი ზრუნვის ხელოვნებაც ორად გაგვეყო. უმცროსი სოკრატე როგორ? უცხოელი თავსმოხვეულ და ნებაყოფლობით [ზრუნვად]. უმცროსი სოკრატე როგორ? [276e] უცხოელი ადრე სწორედ [ამ საკითხს] მივუდექით უფრო მარტივად, ვიდრე საჭირო იყო და შევცდით, როდესაც მეფე და ტირანი ერთად განვათავსეთ მაშინ, როცა არც თავად გვანან ერთმანეთს და არც – მართვის მეთოდებით. უმცროსი სოკრატე ნამდვილად. უცხოელი ახლა კი, როგორც უკვე ითქვა, გამოვასწოროთ [ჩვენი შეცდომა] და ადამიანებზე ზრუნვის ხელოვნება კვლავ ორად გავყოთ: თავსმოხვეულ და ნებაყოფლობით [ნაწილებად]. უმცროსი სოკრატე რა თქმა უნდა. უცხოელი თავსმოხვეულს ტირანიის ხელოვნება ვუწოდოთ, ხოლო ნებაყოფლობითს, რომელიც ორფეხა ცხოველთა ჯოგებზე მათივე სურვილით ზრუნვის ხელოვნებას უკავშირდება – პოლიტიკის ხელოვნება. განა ის, ვინც ზრუნვის ხელოვნებას ფლობს, ჭეშმარიტ მეფედ და პოლიტიკოსად არ უნდა გამოვაცხადოთ? [277a] უმცროსი სოკრატე მაშ, როგორც ჩანს, უცხოელო, პოლიტიკოსზე მსჯელობა ასე უნდა დავასრულოთ? უცხოელი ეს ჩვენთვის მშვენიერი იქნებოდა, სოკრატე, მაგრამ ასე მხოლოდ შენ კი არ უნდა იფიქრო, არამედ – მეც. მე კი მგონია, რომ ჩვენს მეფეს ჯერ კიდევ არ აქვს დასრულებული სახე. ჩვენც ისე დაგვემართა, როგორც მოქანდაკეებს [ემართებათ ხოლმე], როცა ჩქარობენ და იმაზე მეტ და დიდ დეტალს უმატებენ ნამუშევარს, ვიდრე საჭიროა, [277b] ამის გამო კი მის [დასრულებას] აგვიანებენ. გვინდოდა სწრაფად და შთამბეჭდავად გამოგვეაშკარავებინა მსჯელობისას დაშვებული შეცდომა. გვეგონა მეფეს დიდებული მაგალითები შეეფერებოდა, მითს დიდი მნიშვნელობა მივანიჭეთ და იძულებულნი გავხდით, მისი უფრო დიდი ნაწილი გამოგვეყენებინა, ვიდრე საჭირო იყო. ამის გამო მსჯელობა გავახანგრძლივეთ და მითი ვეღარ დავასრულეთ. უბრალოდ ჩვენმა მსჯელობამ, [277c] როგორც ცოცხალი არსების გამოსახულებამ, გარეგნული [ფორმა] შეიძინა, მკაფიოობა კი, რომელიც საღებავებისა და ფერების შერევით მოდის, ჯერ კიდევ არ აქვს. ის, ვისაც შეუძლია [საუბარს] ფეხდაფეხ მიჰყვეს, სიტყვითა და მსჯელობით უკეთ წარმოაჩენს ცოცხალ არსებას, ვიდრე მხატვრობით ან სხვა რაიმე ხელობით, ხოლო ვინც საუბარს ფეხდაფეხ ვერ მიჰყვება, მას ეს ხელობით [უკეთ გამოუვა]. უმცროსი სოკრატე მართალია. გვითხარი, ჩვენ ნათქვამში რა ვერ გაცხადდა საკმარისად. [277d] უცხოელი ღვთაებრივო, რთულია მაგალითების გარეშე რაიმე მნიშვნელოვანი გამოამჟღავნო, ისე როგორც, როცა რომელიმე ჩვენგანი რაიმეს იგებს სიზმარში, გაღვიძების შემდეგ მან კვლავ არაფერი იცის. უმცროსი სოკრატე რას გულისხმობ? უცხოელი როგორც ჩანს, უადგილოდ შევეხე იმას, რასაც ცოდნასთან დაკავშირებით განვიცდით. უმცროსი სოკრატე რას? უცხოელი მაგალითმა, ჩემო კარგო, სხვა მაგალითი მოითხოვა. [277e] უმცროსი სოკრატე თქვი, ნუ მომერიდები. რა [მაგალითი]? უცხოელი ვიტყვი, თუ მზად ხარ, ფეხდაფეხ მომყვე. ვიცით, რომ ბავშვები, რომლებმაც ეს-ესაა ისწავლეს ასოები... უმცროსი სოკრატე რა? უცხოელი რომ ისინი საკმაოდ კარგად ცნობენ ასოებს მოკლე და მარტივ მარცვლებში და შეუძლიათ სწორად ისაუბრონ მათ შესახებ. [278a] უმცროსი სოკრატე როგორ არა. უცხოელი ზუსტად იმავე [ასოებზე] სხვა [მარცვლებში] ეჭვი ეპარებათ და შეცდომებს უშვებენ ფიქრითაც და სიტყვითაც. უმცროსი სოკრატე რა თქმა უნდა. უცხოელი განა ყველაზე მარტივი და კარგი არ იქნებოდა მათი იქამდე მიყვანა, რაც ჯერ არ იციან, ამგვარად? უმცროსი სოკრატე როგორ? უცხოელი ჯერ უნდა მიიყვანო იმ [მარცვლებთან], რომლებშიც [ასოებს ცნობენ], შემდეგ კი წინ უნდა დაუდო ის [მარცვლები], რომლებიც ჯერ კიდევ არ [278b] იციან. ერთმანეთს უნდა შეადარებინო და დაანახო, რომ [ასოები] მსგავსნი არიან და მათ ერთნაირი ბუნება აქვთ ორივე შემთხვევაში. მანამდე უნდა [შეადარებინო], სანამ ნაცნობის გვერდით განთავსებული უცნობი გასაგები არ გახდება. ამგვარად, მაგალითებად იქცევიან და წარმოაჩენენ, რომ თითოეული ასო თითოეულ მარცვალში, თუ სხვისგან განსხვავებულია, [278c], სხვაგვარადაც უნდა იწოდებოდეს, თუ სხვისი მსგავსია, სახელიც ერთი უნდა ჰქონდეთ. უმცროსი სოკრატე რა თქმა უნდა. უცხოელი მაშ, დამაკმაყოფილებელია მოსაზრება, რომ მაგალითი მაშინ წარმოიშობა, როდესაც ერთი და იგივე რამ ორ სხვადასხვა რამეს დაკავშირებული მართებულად აღიქმება და ერთის მეორესთან დაკავშირებით ჭეშმარიტი მოსაზრება ყალიბდება? უმცროსი სოკრატე როგორც ჩანს, მასეა. უცხოელი უნდა გაგვიკვირდეს, რომ ჩვენი სულიც [278d], რომელიც ბუნებით ზუსტად იმავეს განიცდის ყველაფრის პირველსაწყისთან დაკავშირებით, რასაც – ასოებთან დაკავშირებით, ხან სიმართლეს ემყარება და სწორად ხვდება ყველაფერში ყველაფერს, ხან კი – მერყეობს და ზოგიერთ ნარევთან დაკავშირებით სწორად ფიქრობს, ხოლო როდესაც მათ სხვა საგნების გრძელ და რთულ მარცვლებში გადაიტანენ, კვლავ ვერ ცნობს? უმცროსი სოკრატე გასაკვირი არაფერია. უცხოელი მეგობარო, განა შეიძლება ვინმემ, ვინც მცდარი მოსაზრებით დაიწყებს, [278e] ჭეშმარიტების პატარა ნაწილს მაინც მიაღწიოს და გონიერება მოიპოვოს. უმცროსი სოკრატე თითქმის არანაირად. უცხოელი თუ ეს ასეა, საერთოდ არ შევცდებით, მაგალითის მთელი ბუნების გასაგებად ჯერ სხვა მაგალითის პატარა ნაწილს განვიხილავთ, შემდეგ კი ვიზრუნებთ, რომ ნაკლებ მნიშვნელოვანიდან გადავიდეთ მეფის უფრო მნიშვნელოვან სახეზე; ამგვარად, მაგალითის მეშვეობით ვეცდებით შევიცნოთ სახელმწიფოზე ზრუნვის ხელოვნება, რათა სიზმარი ცხადად გვექცეს. უმცროსი სოკრატე ძალიან მართებული [იქნებოდა]. [279a] უცხოელი კვლავ უწინდელ მსჯელობას დავუბრუნდეთ. რადგან მეფობის გვარს მრავალი ეცილება სახელმწიფოზე ზრუნვას, ისინი უნდა გამოვხშიროთ და მეფე მათგან გავმიჯნოთ. ამისათვის კი, როგორც უკვე ითქვა, მაგალითი დაგვჭირდება. უმცროსი სოკრატე ნამდვილად. უცხოელი რომელი პატარა მაგალითის მოხმობა შეგვიძლია, რომ პოლიტიკის [მსგავს] საქმიანობას ეწეოდეს და საკმარისად გვაპოვნინოს ის, [279b] რასაც ვეძებთ? ზევსის გულისთვის, სოკრატე, რაკი ხელთ სხვა არაფერი გვაქვს, თუ გინდა, ქსოვის ხელოვნება ავირჩიოთ და მთლიანად თუ არა, იქნებ შალის ქსოვა საკმარისი იყოს. თუ [ქსოვის] ამ ნაწილს ავირჩევთ, სწრაფად დაგვიმოწმებს იმას, რაც გვსურს. უმცროსი სოკრატე რატომაც არა. უცხოელი მაშ, როგორც ადრე, ნაწილებს რომ ერთმანეთს ვაჭრიდით და ვყოფდით, ახლაც ქსოვის ხელოვნებასთან დაკავშირებით ასე არ უნდა მოვიქცეთ, [279c] რომ შეძლებისდაგვარად სწრაფად გავიაროთ ყველაფერი და მალე მივიდეთ იმასთან, რაც გვჭირდება? უმცროსი სოკრატე რას გულისხმობ? უცხოელი [მსჯელობის] გზით გიპასუხებ. უმცროსი სოკრატე მშვენივრად თქვი. უცხოელი ყველაფერი, რასაც ვქმნით და მოვიპოვებთ, ან რაღაცის გასაკეთებლადაა ან თავდასაცავად, რომ რამე არ დაგვემართოს. ის, რაც თავდასაცავადაა ან ადამიანური და ღვთაებრივი შხამის საწინააღმდეგოა [279d], ან – თავდაცვის სხვა იარაღი. მათგან ზოგი საომარი იარაღია, ზოგი კი – დაცვის საშუალება. ამ საშუალებათაგან ზოგი თავშესაფარია[122], ზოგი კი – სიცივისა და სიცხისგან დამცავი. ამ უკანასკნელთაგან ზოგი სახლის სახურავია, ზოგი კი – გადასაფარებელი. მათგან ზოგი ძირს დასაფენია, ზოგი კი – ტანზე მოსახვევი. ამ უკანასკნელთაგან ზოგი ერთიანია, ზოგი კი – ნაწილებისგან შედგება. შედგენილთაგან [279e] ზოგიერთი შეკერილია, ზოგიერთი კი – ნაკერების გარეშე შეერთებული. მათგან ზოგი მიწის მცენარეების ძაფებითაა დამზადებული, ზოგი კი – თავად თმებით. მაშ ასე, რომლებიც თმისგანაა დამზადებული, ზოგი წყლითა და მიწითაა შეერთებული, ზოგი კი – ერთიმეორით. ამგვარად, ერთიმეორის შეერთებით დამზადებულ დაცვის საშუალებებსა და გადასაფარებლებს სახელად ტანსაცმელი ვუწოდეთ. ხელოვნებას, რომელიც ტანსაცმელზე ზრუნავს, [280a] მისივე საქმიანობიდან გამომდინარე, განა ტანსაცმლის დამზადების ხელოვნება არ უნდა ვუწოდოთ, როგორც ადრე სახელმწიფოზე [ზრუნვის] ხელოვნებას პოლიტიკა ვუწოდეთ? განა არ უნდა ითქვას, რომ ქსოვის ხელოვნება, რამდენადაც ტანსაცმლის დამზადების უდიდეს ნაწილს წარმოადგენს, სახელწოდების გარდა არაფრით განსხვავდება ტანსაცმლის დამზადების ხელოვნებისგან, როგორც მეფობის ხელოვნება არაფრით განსხვავდება პოლიტიკისგან? უმცროსი სოკრატე სრული სიმართლეა. გაგრძელება → …
- დაამატა Kakha to ფილოსოფია at 9:37am on სექტემბერი 16, 2018
- თემა: მეტაფიზიკა (წიგნი მეთერთმეტე)
- თხვა ეხება იმას, სიბრძნე ერთი მეცნიერებაა, თუ ბევრი? ის რომ ერთი ყოფილიყო, ერთი იქნებოდა წინააღმდეგობების შემსწავლელი მეცნიერებაც, საწყისები კი არ ეწინააღმდეგებიან ერთმანეთს. ეს მეცნიერება თუ ერთი არაა, მაშინ რომელია ეს მეცნიერებანი? ამას გარდა, დასაბუთების საწყისები არის ერთი, თუ მრავალი მეცნიერების საგანი? თუ ერთის, რატომაა ის უფრო მეტად ზემოდასახელებულისა და არა სხვა ნებისმიერი მეცნიერებისა? თუ ბევრის, რომელია ესენი? შემდეგ, ეხება ის ყველა სუბსტანციას თუ არა? თუ არ ეხება ყველას, ძნელია იმის ჩვენება, თუ რომელს ეხება. თუ ეხება ყველას, არაა ცხადი თუ როგორ შეიძლება ბევრს ერთი და იგივე მეცნიერება სწავლობდეს. შემდეგ, მარტო არსებათა დასაბუთება შეიძლება, თუ შემთხვევითი თვისებებისაც? თუ შემთხვევითი თვისებების დასაბუთება შეიძლება, მაშინ შეუძლებელი იქნება არსების დასაბუთება. მაგრამ თუ სხვადასხვა მეცნიერება სწავლობს ამას, მაშინ როგორია თითოეული მათგანი და რომელია სიბრძნე? არის რა სიბრძნე მტკიცებითი მეცნიერება, ის ეხება შემთხვევით თვისებებს, ხოლო ის მეციერება, რომელიც პირველ ელემენტს ეხება, იქნება მეცნიერება არსებათა შესახებ. მაგრამ არც ფიზიკის წიგნებში მოხსენებული მიზეზები უნდა იყოს საძიებელი მეცნიერების ობიექტი. მისი საგანი არც მიზანი შეიძლება იყოს, რადგან მიზანი არის სიკეთე, რომელიც ახასიათებს მოძრაობასა და მოქმედებაში მყოფს. ისაა პირველი მამოძრავებელი და მიზანი, ხოლო პირველ მამოძრავებელს არა აქვს ადგილი უძრავ საგანთა შორის. საერთოდ, სიძნელეს წარმოადგენს კითხვა იმის შესახებ, საკვლევი მეცნიერება შეგრძნებად საგნებს სწავლობს, თუ სხვა რამეს? თუ სწავლობს სხვა რამეს, ეს იდეებია, თუ მათემატიკური მოვლენები? რომ იდეები არ არსებობენ, ეს ცხადია, მაგრამ თუ მათ არსებობას დავუშვებთ, მაშინ საკითხავია, რომ სხვა მოვლენებშიც, რომელთა იდეები არსებობენ, რატომ არაა ისეთვიე მდგომარეობა, როგორიც მათემატიკაში? მე ვგულისხმობ რაღაც მათემატიკურ მოვლენებს, რომელიც იდეებსა და შეგრძნებად საგნებს შორის მდებარეობენ, როგორც მესამე იდეა, არსებული მეორე იდეასა და აქაურ საგნებს გარდა. მაგრამ იდეებისა და ერთეული საგნების გარდა არ არსებობს არც „მესამე ადამიანი“[1], არც ცხენი, და თუ ეს ასე არაა, როგორც ისინი ამტკიცებენ, მაშინ რას უნდა სწავლობდეს მათემატიკა? ის ვერ შეეხებოდა აქაურ საგნებს, რადგან მათში არაა ისეთი მოვლენები, როგორსაც მათემატიკური მეცნიერებანი სწავლობენ. მაშასადამე, ამჟამად, საძიებელი მეცნიერება არ ეხება მათემატიკურ მოვლენებს, რადგან ისინი არ არიან დამოუკიდებელნი. ეს არ ეხება არც შეგრძნებად საგნებს, რადგან ისინი წარმავალი არიან[2]. საერთოდ, საკითხავია, თუ რომელი მეცნიერების საქმეა მათემატიკური მოვლენების კვლევა? ამას არ შეიძლება ეხებოდეს ფიზიკა, რადგან ფიზიკოსის მთელი საქმიანობა ეხება იმ მოვლენებს, რომელთაც მოძრაობისა და უძრაობის საწყისი თავის თავში აქვთ და არც ის მეცნიერება, რომელიც იკვლევს დასაბუთებას[3] და ცოდნას, რადგან ის კვლევას აწარმოებს სწორედ ამ სახის მოვლენების შესახებ. ამრიგად, შედეგად მივიღებთ, რომ ეს კვლევა პირველმა ფილოსოფიამ უნდა აწარმოოს. გადასაწყვეტია აგრეთვე კითხვა იმის შესახებ, რომ საძიებელი მეცნიერება ხომ არ უნდა ეხებოდეს საწყისებსაც, რომლებსაც ზოგი ელემენტებს უწოდებს. მათ ყველა რთული საგნების შემადგენელ ნაწილებად თვლიან. უფრო მეტად საფიქრებელია, რომ საძიებელი მეცნიერება ზოგადს სწავლობს, რადგან ყოველი ცნება და ცოდნა ეხება ზოგადს და არა უკანასკნელ საფეხურებს[4]. ამრიგად ეს ობიექტები უპირველესი გვარები უნდა იყვნენ, ასეთი კი არის არსებული და ერთი. ყველაზე მეტად მათ შესახებ შეიძლება ითქვას, რომ ყოველივე არსებულს მოიცავენ და ყველაზე მეტად ჰგვანან საწყისებს, რადგან ბუნებით პირველნი არიან. რადგან ყველაფერი არის ერთი და არსებული, ამიტომ მათ მოსპობასთან ერთად ისპობა ყოველივე დანარჩენი. თუ ასეთ თავისთავად გვარებს დავუშვებთ, მაშინ მათი სახეები აუცილებლად უნდა ეზიარებოდნენ მათ. სახესხვაობანი კი არც ერთ გვარს არ ახასიათებს. ამიტომაც, როგორც ჩანს, არ უნდა დავუშვათ, რომ ისინი გვარები ან საწყისები იყვნენ. გარდა ამისა, თუ საწყისი არის უფრო მეტად მარტივი, ვიდრე ნაკლებ მარტივი და გვარის შიგნით ყველაზე მარტივია ყველაზე უკანასკნელი სახე, რომელიც დაუყოფელია (გვარები ხომ მრავალ განსხვავებულ სახეებად დაიყოფებიან), ამიტომ გვარებზე უფრო მეტად სახეები უნდა ჩაგვეთვალა საწყისად, მაგრამ, სახეები ისპობიან გვარებთან ერთად. ამიტომაც, გვარები უფრო მეტად წააგავენ საწყისებს, რომლის მოსპობასთან ერთად ისპობა სხვაც. ასეთია ეს სიძნელეები, მაგრამ ამათ გარდა უნდა არსებობდეს ასეთი ხასიათის სხვა სიძნელეებიც. თავი 2 საძიებელი მეცნიერება ეხება იმას, რომ საჭიროა თუ არა კონკრეტული საგნების[5] გარდა, რომელნიც[6] ურიცხვნი არიან, სხვა რამის დაშვება? კონკრეტული საგნების გარდა არსებობენ გვარები და სახეები, მაგრამ საძიებელი მეცნიერება არ ეხება არც ერთ მათგანს. თუ რატომ არ ეხება, ამის შესახებ უკვე ვთქვით, საერთოდ, საკითხავია, უნდა დავუშვათ თუ არა რაიმე სუბსტანცია, შეგრძნებადი და მიწიერი სუბსტანციების გარდა, თუ მხოლოდ ესენი[7] არსებობენ და მათ სიბრძნე შეისწავლის? როგორც ჩანს, საძიებელია რაღაც სხვა და ესაა ჩვენი მიზანი. მე ვგულისხმობ იმის გარკვევას, არსებობს თუ არა რაღაც თავისთავადი და დამოუკიდებელი, რომელიც არც ერთ შეგრძნებად საგანში არაა მოცემული. შემდეგ, შეგრძნებადი არსებების გვერდით არის თუ არა რაღაც სხვა არსება, და თუ არის, რომელი შეგრძნებადი საგნების გვერდით უნდა მოვათავსოთ ის, ადამიანთა, ცხენთა, სხვა ცხოველთა, თუ საერთოდ უსულოთა გვერდით? შეგრძნებადი და მოკვდავი სუბსტანციების გვერდით მათივე რაოდენობის სხვა მარადიული სუბსტანციების დაშვება, ჩანს სცილდება გონიერების ფარგლებს. თუ ამჟამად საძიებელი საწყისი არაა დაცილებული სხეულებს, მაშინ სხვა რა უნდა იყოს ასეთი, თუ არა მატერია, რომელიც არსებობს არა რეალობაში, არამედ შესაძლებლობაში. მაგრამ მასზე უფრო მეტად საწყისად შეიძლება მიგვეჩნია სახე და ფორმა. ესენი კი წარმავალნი არიან[8]. ასე რომ, საერთოდ, არ არსებობს მარადიული, დამოუკიდებელი და თავისთავადი სუბსტანცია, რადგან ეს შეუსაბამობა იქნებოდა. როგორც ჩანს, დაახლოებით ასეთ სუბსტანციას და საწყისს ეძებდნენ ყველაზე განათლებულნი[9], რადგან როგორ იარსებებდა წესრიგი, თუ არ იქნებოდა არაფერი მარადიული, დამოუკიდებელი და მდგრადი? ამას გარდა, თუ არსებობს რაღაც ასეთი სუბსტანცია და ისეთი ბუნების საწყისი, როგორსაც ჩვენ ვეძებთ, და ისაა ერთი ყველასათვის როგორც მარადიული, ისე წარმავალი მოვლენებისათვის, მაშინ დაბრკოლებას წარმოადგენს კითხვა იმის შესახებ, თუ რატომაა ერთი და იგივე საწყისიდან წარმოშობილი ნაწილი მარადიული და ნაწილი კი არამარადიული, რაც შეუსაბამობაა. მაგრამ თუ სხვა საწყისი აქვს წარმავალს და სხვა მუდმივს და თუ წარმავალთა საწყისიც მარადიულია, მაშინ წარმოიშობა ანალოგიური დაბრკოლება, რომ მარადიული საწყისიდან წარმოშობილნი, რატომ არ არიან მარადიულნი? თუ საწყისი წარმავალია, მაშინ მას სხვა საწყისი სჭირდება, ამ უკანასკნელს - სხვა საწყისი და ასე შემდეგ, დაუსრულებლად. მაგრამ თუ არსებული და ერთი, რომელნიც უძრავნი არიან და არ წარმოადგენენ კონკრეტულ საგანს, მივიჩნიეთ საწყისად, როგორ იქნებოდნენ ისინი განცალკევებულნი და თავისთავადნი? ჩვენ კი ასეთ მუდმივ და პირველ საწყისს ვეძებთ. მაგრამ თუ თითოეული საწყისი წარმოადგენს კონკრეტულ საგანს და სუბსტანციას, მაშინ ყოველი არსებული სუბსტანცია იქნებოდა. ყოველივეს შეიძლება ვუწოდოთ არსებული, ზოგს ერთიც კი, მაგრამ ყველაფრის სუბსტანციად ჩათვლა შეცდომა იქნებოდა. შემდეგ, ისინი, რომლებიც პირველ საწყისად ერთს იღებენ და მას სუბსტანციად თვლიან, ხოლო ერთისა და მატერიიდან პირველ რიცხვს[10] აწარმოებენ, რომელსაც არსებას უწოდებენ, ამ შემთხვევაში როგორღა იქნება ჭეშმარიტი ყოველივე მათ მიერ თქმული? ან როგორ შეიძლება ერთად ჩავთვალოთ ორიანი და ყველა დანარჩენი რთული რიცხვი? ამის შესახებ ისინი არც არაფერს ამბობენ და არც ადვილია ამის თქმა. და თუ ვინმე საწყისად თვლის ხაზებს ან იმას, რაც მათ მოსდევს (მე ვგულისხმობ პირველად სიბრტყეებს)[11], ესენი დამოუკიდებელი სუბსტანციები კი არ არიან, არამედ ან ნაწილები, ან დანაყოფები: პირველნი - სიბრტყეთა, მეორენი - სხეულთა, ხოლო წერტილები - ხაზებისა, ესენი ხომ მათი საზღვრებია. ყველა ესენი სხვაში არსებობენ და არც ერთი მათგანი არაა დამოუკიდებელი. გარდა ამისა, როგორ უნდა ჩავთვალოთ სუბსტანციებად ერთი და წეტილი, რადგან ყოველგვარი სუბსტანცია წარმოიშობა, წერტილი კი არა, ის ხომ დანაყოფია. დაბრკოლებას წარმოადგენს აგრეთვე ის, რომ ყოველგვარი ცოდნა ზოგადის და თვისებების ცოდნაა, სუბსტანცია კი არის არა ზოგადი, არამედ კონკრეტული და დამოუკიდებლად არსებული საგანი. ამრიგად, თუ ცოდნა არის საწყისების ცოდნა, როგორ უნდა დავუშვათ, რომ საწყისი სუბსტანციაა? შემდეგ, არსებობს თუ არა მთელის გარდა რაიმე (მე ნაგულისხმევი მაქვს მატერია და ის, რაც მის შემდეგაა), თუ არ არსებობს, მაშინ ყოველი მატერიალური წარმავალი იქნებოდა. და თუ არსებობს რაიმე[12], ეს იქნებოდა სახე და ფორმა, მაგრამ თუ რომელ საგნებს აქვთ ის და რომელს არა, ამის დადგენა ძნელია. ცხადია ის, რომ ფორმას ზოგგან არა აქვს დამოუკიდებლობა (მაგალითად, სახლის ფორმა). შემდეგ, საწყისები სახით არიან ერთი, თუ რიცხვით? თუ რიცხვით არიან ერთი, მაშინ ყოველივე ერთი გახდებოდა. თავი 3 ფილოსოფიის ობიექტია არსებული, როგორც ზოგადი და არა არსებულის ნაწილები. არსებულს კი მრავალი მნიშვნელობა აქვს, თუ არებულთ მარტო სახელი აქვთ საერთო და სხვა არაფრი, მაშინ ისინი ერთი მეცნიერების საგანი ვერ იქნებოდნენ, რადგან მათ ერთი გვარი არ ექნებოდათ. ისინი იმ შემთხვევაში იქნებიან ერთი მეცნიერების ობიექტი, თუ რაღაც საერთო ექნებათ. როგორც ჩანს, ეს იმასვე ნიშნავს, რაც ჩვენ უკვე ვთქვით მედიცინისა და ჯანმრთელობის შესახებ. ამათაც მრავალი მნიშვნელობა აქვთ, მაგრამ ამათგან ერთი ნაწილი როგორღაც დაიყვანება მედიცინაზე, მეორე კი ჯანმრთელობაზე. ყველა დანარჩენი კი რაღაც ერთზე. „საექიმო“ ეწოდება, როგორც მეცნიერებას, ისე დანას. პირველი სამედიცინო ხელოვნების ცოდნიდან გამომდინარეობს, მეორე კი მისთვისაა გამოსაყენებელი. ასევეა ჯანმრთელობის შემთხვევაშიც. მეორე, როგორც ჯანმრთელობის საშუალება, პირველი, როგორც მისი შემოქმედი. ანალოგიური მდგომარეობაა დანარჩენ შემთხვევებშიაც. ასევე ეწოდება ყოველივე დანარჩენს არსებული. არსებულია ის, რაც არსებობს ან როგორც თვისება, ან ქონება, ან მდგომარეობა, ან მოძრაობა, ან სხვა ამდაგვარი, რასაც არსებულის მნიშვნელობა აქვს, რადგან ყოველი არსებული დაიყვანება ან ერთზე, ან ზოგადზე. ასევე წინააღმდეგობის ყოველი მხარე შეიძლება დაყვანილ იქნას არსებულის პირველ განსხვავებასა და წინააღმდეგობაზე, რაც არსებულის პირველი განსხვავებაა, ან სხვა რამეზე. ყველაფერი ეს კი უკვე განვიხილეთ. არავითარი განსხვავება არაა, დავიყვანთ არსებულს არსზე თუ ერთზე. თუ ეს ერთი და იგივეა და არა სხვადასხვა, მაშინ შეიძლება მათი გადაადგილება, რადგან ერთი როგორღაც არსებულიცაა, ხოლო არსებული ერთია. რადგანაც ყოველგვარი წინააღმდეგობა არის ერთი და იმავე მეცნიერების ობიექტი, თითოეულ მათგანზე მსჯელობა შეიძლება როგორც ნაკლზე, მაგრამ ერთგვარ სიძნელეს წარმოადგენს კითხვა იმის შესახებ, თუ როგორ ვიმსჯელოთ ნაკლზე, რომელსაც როგორღაც რაღაც შუა საფეხური უკავია, როგორც მაგალითად, სამართლიანსა და უსამართლოს შორის. ყველა ამდაგვარის შესახებ უნდა დავუშვათ არსებობა ნაკლისა, მაგრამ არა მთელი ცნების მიმართ, არამედ უკანასკნელი სახის მიმართ. მაგალითად, თუ სამართლიანია კანონების ერთგული, უსამართლო ის კი არ იქნება, ვინც სრულიად არაა კანონების ერთგული, არამედ ის, ვინც ნაწილობრივაა ასეთი, რადგან ნაკლიც როგორცღაც არსებობს. ასევე სხვა შემთხვევაშიც. როგორც მათემატიკოსი იკვლევს გამოკლების მეთოდით, სახელდობრ, ყოველი შეგრძნებადი თვისებების გამოკლების გზით, როგორიცაა სიმძიმე, სიმსუბუქე, სიმკვრივე და მათი საპირისპირო, შემდეგ, სითბოს, სიცივის და სხვა დაპირისპირებული შეგრძნებების გამოტოვების გზით და იტოვებს მარტო რაოდენობას და უწყვეტობას. ერთს, როგორც უწყვეტს ერთი მიმართულებით, მეორეს - ორი მიმართულებით, მესამეს - სამი მიმართულებით. აგრეთვე მათ თვისებებსაც, რომლებიც რაოდენობას და უწყვეტობას წარმოადგენენ. ისე რომ, სხვა რამეს არ აქცევს ყურადღებას, არამედ ზოგგან იკვლევს მათს ერთმანეთთან მიმართებას და იმას, რაც მათ ახასიათებთ, სიმეტრიას, ასიმეტრიას და მათ მიმართებას. მაგრამ ყველა ამათ ჩვენ ვაკუთვნებთ ერთ მეცნიერებას, სახელდობრ, გეომეტრიას. ასეთივე მდგომარეობაა არსებულშიც. არსებულის შემთხვევითი ნიშნებიც, რომელიც მას მიეწერება და მისთვის, როგორც არსებულისთვის დამახასიათებელი წინააღმდეგობანი, არის ფილოსოფიის და არა სხვა მეცნიერების საგანი. ხოლო ფიზიკის საგანს ის შეადგენს არა იმდენად, რამდენადაც ის არსებობს, არამედ რამდენადაც მოძრაობს. დიალექტიკა და სოფისტიკა კი არსებულის შემთხვევით ნიშნებს ეხებიან, მაგრამ არა იმდენად, რამდენადაც ისინი არსებობენ და არც თვით არსებულს ეხებიან, რამდენადაც ის არსებობს. ამრიგად, მივიღეთ, რომ ფილოსოფიის საკვლევი უნდა იყოს არსებული, რამდენადაც ის არსებობს. მაგრამ ყოველ არსებულს, როგორც ერთსა და ზოგადს, მრავალი მნიშვნელობა აქვს, ამიტომ ასევეა დაპირისპირებათა შემთხვევაშიც, რადგან ისინი დაიყვანებიან არსებულის პირველ წინააღმდეგობასა და განსხვავებაზე. ასეთი მოვლენები კი შეიძლება იყვნენ ერთი მეცნიერების ობიექტები. ამგვარად, მოიხსნება ის დაბრკოლება, რომელზეც ნათქვამი გვქონდა თავდაპირველად. მე მხედველობაში მაქვს კითხვა იმის შესახებ, თუ როგორ შეიძლება ერთი მეცნიერის საგანი იყოს არსებულის მრავალი და განსხვავებული გვარი. თავი 4 რადგანაც მათემატიკოსი ზოგადი ცნობებეით თავისებურად სარგებლობს, ამიტომ მათი საწყისების კვლევაც პირველი ფილოსოფიის საქმე უნდა იყოს. თუ ტოლ სიდიდეებს ტოლ სიდიდეს გამოვაკლებთ, ნაშთი ტოლი დაგვრჩება. ეს დებულება საერთოა ყველა რაოდენობისათვის. მათემატიკა კი იკვლევს სახლის მატერიის რომელიმე ნაწილს, როგორიცაა ხაზები, კუთხეები, რიცხვები, ან სხვა რაიმე რაოდენობრივ მხარეს. არა რამდენადაც არსებობენ ისინი, არამედ რამდენადაც უწყვეტნი არიან ერთი, ორი ან სამი მიმართულებით. ფილოსოფია კი არ იკვლევს მათ ნაწილებს, ან თითოეული მათგანის შემთხვევით თვისებებს, არამედ იკვლევს არსებულს, როგორც ასეთს. მათემატიკასთან საერთო მეთოდი აქვს აგრეთვე ბუნებისმეტყველებას. ბუნებისმეტყველება სწავლობს შემთხვევით მოვლენებს და არსებულის საწყისებს, რამდენადაც ისინი მოძრაობაში იმყოფებიან და არა იმდენად, რამდენადაც ისინი არსებობენ. პირველ მეცნიერებას ჩვენ ვუწოდებთ იმას, რომლის მიხედვით არსებული არის სუბსტრატი და არა სხვა რაიმე. ამიტომაც, როგორც ბუნებისმეტყველება, ისე მათემატიკა, სიბრძნის ნაწილებად უნდა ჩავთვალოთ. თავი 5 არსებულ მოვლენებს აქვთ რაღაც საწყისი, რომლითაც შეცდომის დაშვება შეუძლებელია, მაგრამ საწინააღმდეგო შედეგის, ე.ი. ჭეშმარიტების მიღება კი ყოველთვის შესაძლებელი. ეს დებულება შემდეგში მდგომარეობს: შეუძლებელია, რომ ერთი და იგივე ერთსა და იმავე დროს იყოს და არც იყოს და ასევე ყველა სხვა შემთხვევაში, რაც ასევე უპირისპირდება თავის თავს. ზოგად დებულებებს მტკიცება არ ესაჭიროებათ, ეს ესაჭიროება კონკრეტულ დებულებებს[13], რადგან შეუძლებელია ამაზე უფრო საწრმუნო წანამძღვარების არსებობა, საიდანაც შესაძლებელი იქნებოდა დასკვნა. მათი არსებობა[14] კი საჭირო იქნებოდა მარტივი დასაბუთებისას. ხოლო ვინც ერთდოულად საწინააღმდეგო დებულებებს გამოთქვამს, უნდა დავუმტკიცოთ, რომ ის სცდება, როდესაც ამას ამტკიცებს, რადგან შეუძლებელია ერთსა და იმავე დროს ერთი და იგივე იყოს და არც იყოს ასეთი. ამგვარად მას უნდა დავუმტკიცოთ მცდარობა დებულებისა, რომ ერთსა და იმავე მიმართებაში საწინააღმდეგო აზრები შეიძლება ჭეშმარიტნი იყვნენ. იმათ კი, რომლებსაც სურთ ერთმანეთთან მსჯელობა, ერთიმეორისა რამდენადმე მაინც უნდა ესმოდეთ. რადგან ეს რომ არ იყოს, როგორ იქნებოდა შესაძლებელი აზრთა გაცვლა-გამოცვლა? საჭიროა ყოველი სიტყვა როგორღაც გასაგები იყოს და ცხადი და ერთი სიტყვა ერთის ნიშანი იყოს და არა ბევრის. ის რომ ბევრზე მიუთითებდეს, საჭირო იქნებოდა იმის ნათელყოფა, თუ რაზე მიუთითებს ეს სიტყვა. ხოლო ის ვინც ამბობს, რომ ერთი და იგივე არის და არც არის, ის უარყოფს თავის ნათქვამს. რადგან ამბობს, რომ ეს სიტყვა არ ნიშნავს იმას, რასაც ნიშნავს, რაც შეუძლებელია. ამრიგად, „ეს“ თუ რაღაცის არსებობას ნიშნავს, ამის საწინააღმდეგო დებულება ჭეშმარიტი აღარ იქნება. გარდა ამისა, თუ სიტყვა რაღაცას ნიშნავს და ეს ჭეშმარიტია ეს აუცილებლად ასე უნდა იყოს[15]. ხოლო ის, რაც აუცილებლად არსებობს, შეუძლებელია როდისმე არ არსებობდეს. მაშასადამე, დაპირისპირებული დებულებანი, მტკიცება და უარყოფა ერთსა და იმავე მიმართებაში არ შეიძლება ჭეშმარიტი იყოს. გარდა ამისა, თუ მტკიცება არაა უფრო მეტად ჭეშმარიტი, ვიდრე უარყოფა, ის, ვინც ამბობს, რომ ეს „ადამიანიაო“, ვერ იტყვის იმაზე მეტ ჭეშმარიტებას, ვიდრე ის, ვინც ამბობს, რომ ის „არაა ადამიანიო“. მაშასადამე, უნდა ვიფიქროთ, რომ ის, ვინც ადამიანზე ამბობს, რომ „ის არაა ცხენი“ ან უფრო მეტ, ან არანაკლებ ჭეშმარიტებას ამბობს, ვიდრე ის, ვინც ამბობს, რომ „ის არაა ადამიანი“. ასე რომ, ისიც სწორი იქნება, ვინც ამბობს, რომ „ეს ცხენიაო“, რადგან მოპირისპირე დებულებანი ჭეშმარიტი არიან. აქედან კი გამომდინარეობს, რომ ერთი და იგივე არის როგორც ადამიანი, ისე ცხენი და სხვა რაიმე ცხოველი. მაგრამ არც ერთი ამ დებულების დამტკიცება არაა ადვილი და ისინი მიმართული არიან იმათ წინააღმდეგ, ვინც ზემოთქმულს ამტკიცებდა. წარმატებით შეიძლებოდა, რომ თვით ჰერაკლიტეც კი გვეიძულებინა, კითხვა-პასუხის მეთოდით დაედასტურებინა, რომ არასოდეს არ შეიძლება საწინააღმდეგო დებულებანი ერთს მიმართებაში ჭეშმარიტნი იყვნენ. ახლა კი წამოაყენა ისეთი დებულება, რომ თვითონაც კი არ ესმის, რას ამბობს. საერთოდ კი, თუ ერთსა და იმავე საგანზე გამოთქმული ყველა შეხედულება ჭეშმარიტია[16], მაშინ არ იქნებოდა ჭეშმარიტი დებულება იმის შესახებ, რომ ერთსა და იმავე დროს ერთი და იგივე შეიძლება იყოს და არც იყოს, რადგან ამ დებულების თითოეული ნაწილი, მტკიცება იქნება ის, თუ უარყოფა, ერთიმეორეზე მეტ-ნაკლებად არ არის ჭეშმარიტი. ასევე ორივე ერთად აღებული და შერწყმული ისე, თითქოს რაღაც ერთ მტკიცებას წარმოადგენენ, არ იქნებოდა უფრო მეტად წეშმარიტი, ვიდრე უარყოფა. შემდეგ, თუ ჭეშმარიტად არაფრის მტკიცება არ შეიძლება, მაშინ იმის თქმაც შეცდომა იქნებოდა, რომ მტკიცებაში არავითარი ჭეშმარიტება არაა. მაგრამ, თუ მტკიცებაში არის რაიმე ჭეშმარიტება, მაშინ ირღვევა მათ მიერ წამოყენებული დებულება, რომლითაც ისინი აზრთა გაცვლა-გამოცვლის საშუალებას სპობენ. თავი 6 ზემოთქმულს უახლოვდება პროტაგორას დებულება იმის შესახებ, რომ ყველა საგნის ზომა ადამიანია, რაც სხვას არას ნიშნავდა, თუ არა იმას, რომ, რაც თითოეულს გვეჩვენება ის სინამდვილეში ასეთივე არის. თუ ასეა, აქედან გამომდინარეობს როგორც ის, რომ ერთი და იგივე არსებეობს და არც არსებობს, კეთილიცაა და ბოროტიც, ასევე სხვა ერთი მეორისადმი დაპირისპირებული დებულებანი, ე.ი. რაც ხშირად ერთს ლამაზად ეჩვენება, მეორეს, პირიქით, რადგან თითოეულისათვის საზომს მოვლენა წარმოადგენს. ის, ვინც გამოიკვლევდა, თუ საიდან მომდინარეობს ამ შეხედულებათა საწყისი, გადაწყვეტდა ამ დაბრკოლებასაც. ზოგს ჰგონია, რომ ის ბუნებისმეტყველთა შეხედულებებიდანაა წარმოშობილი, ზოგს კი იქიდან, რომ ერთსა და იმავე მოვლენაზე ყველას ერთი და იგივე შეხედულება არა აქვს, არამედ ზოგს ის ტკბილი ჰგონია, ზოგს კი ამის საწინააღმდეგო. მაგრამ დებულებას იმის შესახებ, რომ არარსებულიდან არაფერი არ წარმოიშობა, არამედ ყველაფერი წარმოიშობა არსებულიდან, თითქმის ყველა ბუნებისმეტყველი იზიარებს. რადგან თეთრი არ წარმოიშვება იქიდან, რაც სავსებით თეთრია და არც არათეთრიდან. არათეთრი კი არათეთრიდან უნდა წარმოიშვას. ამრიგად, ამ თვალსაზრისის მიხედვით, ის არარსებულიდან უნდა იყოს წარმოშობილი თუ ერთი და იგივე არ იქნება თეთრი და არათეთრი. მაგრამ ამ სიძნელეებისათვის თავის დაღწევა ძნელი არაა. თხზულებაში ფიზიკის შესახებ ნათქვამი გვაქვს, თუ როგორ ხდება წარმოშობა არსებულიდან და როგორ - არარსებულიდან. მაგრამ ერთნაირი მნიშვნელობის მიწერა ერთმანეთის საწინააღმდეგო შეხედულებებისა და ფანტაზიებისათვის უაზრობა იქნებოდა, რადგან, ცხადია, რომ ერთ-ერთი მხარე მცდარი უნდა იყოს, რასაც შეგრძნებებიც ცხადყოფენ. ერთი და იგივე არასოდეს არ ეჩვენება ერთს ტკბილად და მეორეს მწარედ, თუ ერთ-ერთმა მხარემ არ დაკარგა, ან არ დაიზიანა ზემოთქმული გემოს შეგრძნების ორგანო და კრიტერიუმი. თუ ეს ასეა, ერთი მხარე უნდა მივიჩნიოთ საზომად, მეორე კი არა. იგივე უნდა ითქვას კეთილისა და ბოროტის, მშვენიერისა და მახინჯის და სხვა ამგვარის შესახებ. ეს არაფრით არ განსხვავდება იმისაგან, როდესაც ვინმე თითს აჭერს თვალს და ერთის მაგიერ ორი საგანი ეჩვენება და რადგან ორად ეჩვენება, ამიტომ ორიც უნდა იყოს სინამდვილეში და ერთიც. ხოლო ვინც მხედველობის ორგანოს ასე არ მოექცევა, მას ერთი ერთად ეჩვენება. საერთოდ კი, უაზრობაა, რომ მიწიერი მოვლენების მიხედვით, რომლებიც იცვლებიან და არასოდეს არ რჩებიან ერთსა და იმავე მდგომარეობაში, გვემსჯელა ჭეშმარიტების შესახებ. მუდამ კი საჭიროა, რომ ვიპოვოთ ჭეშმარიტება იმათგან, რაც თავის თავადია და არასოდეს არ იცვლება. ასეთი კი არიან კოსმიური მოვლენები. ისინი არ გვეჩვენებიან ხან ისეთად და ხან ასეთად, არამედ მუდამ იგივეობრივნი არიან და არ ემორჩილებიან არავითარ ცვალებადობას. შემდეგ, თუ არსებობს მოძრაობა და რაღაც მოძრავი, ამიტომ ყველაფერი რაიმედან რაიმესაკენ უნდა მოძრაობდეს. ამიტომაც მოძრავი უნდა იყოს კიდეც იქ, სადაც ის იწყებს მოძრაობას და არც უნდა იყოს, ხოლო საითკენაც მოძრაობს, იქ ის მომავალში იქნება. ამრიგად, საწინააღმდეგო მტკიცებანი ერთი და იმავე მოვლენის შესახებ ერთდროულად ჭეშმარიტი ვერ იქნება, თუ აქაური საგნები რაოდენობის მიხედვით განუწყვეტლივ დინებასა და მოძრაობაში იმყოფებიან. მაგრამ ვინც ამას ამტკიცებს, ვერც ის იტყოდა ჭეშმარიტებას, რადგან რატომ არ ტოვებს მათ თვისობრიობის მიხედვით უცვლელად? მაგრამ როგორც ჩანს, გამომდინარენი იქიდან, რომ სხეულთა რაოდენობა უცვლელი არ რჩება, უშვებენ წინააღმდეგობას და იღებენ შედეგად, რომ ერთი და იგივე არის და არც არის ოთხი წყრთის სიგრძისა. საგნის არსება თვისობრივი თვალსაზრისით, განსაზღვრული ბუნებისაა, რაოდენობით კი განუსაზღვრელი. ამას გარდა, რატომ ხდება, რომ როცა ექიმები ამა თუ იმ საკვებს ურჩევენ ადამიანებს, ისინი აუცილებლად სარგებლობენ მით. რატომ უნდა იყოს, ან არ უნდა იყოს ის ყველაზე უფრო მეტად პური? იქნება არავითარი მნიშვნელობა არა აქვს, შევჭამდით მას თუ არა. ამჟამად კი სარგებლობენ ამ საკვებით ისე, თითქოს იცოდნენ მის შესახებ ჭეშმარიტება. მაგრამ ეს არ უნდა გაგვეკეთებინა, თუ შეგრძნებად მოვლენებს არა აქვთ რაიმე მყარი ბუნება, არამედ მუდმივ მოძრაობასა და დინებაში იმყოფებიან. გარდა ამისა, თუ თვით ჩვენც ყოველთვის ვიცვლებით და არასოდეს არ ვჩერდებით, საკვირველია, რომ არასოდეს ის არ გვეჩვენება, რაც ავადმყოფებს, რომლებიც ისევე არ იმყოფებიან უცვლელ მდგომარეობაში, როგორც ჯანმრთელები და გრძნობადი საგნები, არც მათ ეჩვენებათ ერთნაირად. თუმცა გრძნობადი საგნები არ მონაწილეობენ არც ერთ ამ ცვალებადობაში. ისინი ავადმყოფობისას მაინც სხვა შეგრძნებებს იწვევენ და არა იმასვე, თუმცა აუცილებელია, რომ ზემოთქმულ ცვალებადობათ იგივე შედეგები გამოეწვიათ. მაგრამ თუ ჩვენ არ ვიცვლებით, არამედ იგივე ვრჩებით უნდა არსებობდეს რაღაც უცვლელი. ამ მოძღვრების მიმდევართათვის ადვილი არაა იმ სიძნელეების გადაწყვეტა, რაც აქედან გამომდინარეობს, თუ არ დაუშვებენ რაღაცას, რაც არავითარ დასაბუთებას არ საჭიროებს და საიდანაც იღებს ყოველივე აზრდა და დასაბუთების შესაძლებლობას. ისინი კი არ უშვებენ რა არაფერს მყარს, სპობენ მსჯელობასა და საერთოდ, აზროვნებას. ამიტომ მათთან შეუძლებელია მსჯელობა. ზემოთქმულიდან ცხადია რომ ასეთ სიძნელეებში ჩავარდნილთათვის ადვილი იქნება პასუხის გაცემა, თუ ისინი ამ სიძნელეების გამომწვევ მიზეზებს გაიგებენ. აქედან ცხადია, რომ ერთსა და იმავე საგანზე ერთსა და იმავე დროს თქმული საწინააღმდეგო დებულებანი ჭეჭმარიტი არ უნდა იყოს. ასევეა იქაც, სადაც წინააღმდეგობის ერთი მხარე მეორეს გამორციხავს. ეს ცხადი გახდება, თუ საწინააღმდეგო ცნებებს საწყისზე დავიყვანთ. ასევე არც შუალედი ცნებები შეიძლება ერთდროულად გამოითქვას ერთსა და იმავე საგანზე. როდესაც საგანი თეთრია, სცდება ის, ვინც მასზე ამბობს, რომ ის არაა არც შავი, არც თეთრიო, რადგან აქედან გამომდინარეობს, რომ ის არის და არც არის თეთრი. ამ ორი დაკავშირებული მსჯელობიდან ერთ-ერთი ჭეშმარიტია, ზემოთქმული კი თეთრს უარყოფდა. არც ჰერაკლიტეს შეხედულებაა ჭეშმარიტი და არც ანაქსაგორასი, რადგან ამ შემთხვევაში მივიღებდით, რომ ერთსა და იმავეზე საწინააღმდეგო აზრის თქმა შეიძლება, რადგან როდესაც ამბობენ, რომ ყველაფერში არის ყველაფრის ნაწილი, მაშინ რაიმე არა ნაკლებ ტკბილია, ვიდრე მწარე ან სხვა ნებისმიერი წინააღმდეგობის შემცველი. რადგან ყველაფერს ყველაფერი ახასიათებს არა მხოლოდ შესაძლებლობაში, არამედ რეალურად და გამოცალკევებულად. ასევე შეუძლებელია, რომ ყველა დებულება ჭეშმარიტი ან შემცდარი იყოს ამ დებულებიდან გამომდინარე სხვა მრავალი სიძნელის გამო. მაშასადამე, თუ ყველა დებულება მცდარია, არც ის იქნება მართალი, ვინც ამ დებულებას იცავს. ნამდვილად შემცდარი იქნება ისიც, ვინც ამბობს, რომ არავინ არ სცდებაო. თავი 7 ყოველი მეცნიერება, იქნება ის მედიცინა, ფიზკულტურა, თუ სხვა შემოქმედებითი ხასიათი მეცნიერება, იკვლევს იმის საწყისებსა და მიზეზებს, რასაც ის შეისწავლის. თითოეულ მეცნიერებას, აქვს რა მისთვის განკუთვნილი სფერო, მუშაობს მასზე, რამდენადაც ის არსებობს, მაგრამ როგორც არსებულზე, რადგან ამას სხვა მეცნიერება ეხება, ზემოდასახელებულ მეცნიერებათაგან თითოეული იკვლევს მის სფეროში შემავალ გვართა არსებას და აქედან გამომდინარე, ცდილობს ყოველივე დანარჩენის დამტკიცებას მეტ-ნაკლები სიზუსტით. არსების ცოდნას კი ისინი აღწევენ ან შეგრძნებების საშუალებით, ან ჰიპოთეტური მეთოდით, რადგან ინდუქცია ცხადყოფს, რომ სუბსტანციისა და არსების დასაბუთება არ შეიძლება. რადგან არსებობს ბუნების შესახებ რაღაც მეცნიერება, ამიტომ, ცხადია, უნდა არსებობდეს როგორც პრაქტიკული ხასიათის, ისე შემოქმედებითი ხასიათის მეცნიერება. შემოქმედებითი ხასიათის მეცნიერებაში მოძრაობის საწყისი იმყოფება შემოქმედში და არა შემონაქმედში. და ეს უნარი არის ან ხელოვნება, ან სხვა რამე. ასევე პრაქტიკულ მეცნიერებაშიც მოძრობის საწყისი არის არა გაკეთებულ საგნებში, არამედ გამკეთებელში, ბუნებისმეტყველებას კი ისეთი ობიექტები აქვს, რომელიც თავის თავში შეიცავს მოძრაობის საწყისს. აქედან ცხადია, რომ ბუნებისმეტყველება აუცილებლად თეორიული მეცნიერებაა და არა პრაქტიკული ან შემოქმედებითი, თუ აუცილებელია რომელიმე ამ ჯგუფში მისი მოთავსება. რადგანაც ყოველი მეცნიერებისათვის აუცილებელია როგორღაც თავისი ობიექტის არსების ცოდნა და მისი, როგორც საწყისის გამოყენება, არ უნდა დაგვრჩეს განუხილველი თუ ბუნებისმეტყველებამ როგორ უნდა განსაზღვროს და დაადგინოს არსების ცნება, მაგალითად, პაჭუა ან ჩაზნექილი ცხვირისა. ამათგან პაჭუა ცხვირის ცნება მატერიასთან არის დაკავშირებული, კეხ-ჩაზნექილი ცხვირისა კი არა. პაჭუობა ცხვირში წარმოიქმნება, ამიტომაც მისი ცნება ცხვირთან ერთად განიხილება. პაჭუა ხომ ამავე დროს კეხ-ჩაზნექილი ცხვირია. ცხდია ისიც, რომ ხორცის, თვალის და სხვათა ნაწილების ცნებებიც ყოველთვის მატერიასთან კავშირში უნდა იქნას განხილული. რადგან არსებობს არსებულის, როგორც არსებულის დამოუკიდებელის შესახებ რაღაც მეცნიერება, ამიტომ გასარკვევია ის უფრო მეტად ბუნებისმეტყველებასთან უნდა გავაიგივოთ, თუ რომელიმე სხვა მეცნიერებასთან. ბუნებისმეტყველება ეხება იმ საგნებს, რომლებსაც მოძრაობის საწყისი თავის თავში აქვთ. მათემატიკა კი თეორიული მეცნიერებაა და სწავლობს უცვლელ, თუმცა არადამოუკიდებელ მოვლენებს. დამოუკიდებელი და უძრავი მოვლენების შესახებ არსებობს რაღაც ამ ორი მეცნიერებისაგან განსხვავებული მეცნიერება, რადგან არსებობს რაღაც ასეთი დამოუკიდებელი და უძრავი სუბსტანცია (რის დამტკიცებასაც ჩვენ ახლა შევეცდებით), ის სადღაც უნდა არსებობდეს და უნდა იყოს ღვთაებრივი, პირველი და უმთავრესი საწყისი. ამრიგად, ცხადია, რომ სამი სახის თეორიული მეცნიერება არსებობს: ბუნებისმეტყველება, მათემატიკა და თეოლოგია. ყველა მეცნიერებებზე მაღლა დგას თეორიული მეცნიერებები, მათ შორის კი უკანასკნელი, რომელიც არსებულის ყველაზე უფრო საპატიო ობიექტს ეხება. თითოეული მეცნიერება იწოდება უკეთესად, ან უარესად იმისდა მიხედვით, თუ როგორია მისი შემეცნების ობიექტი. გადასაწყვეტია აგრეთვე კითხვა იმის შესახებ, რომ მეცნიერება არსებულის, როგორც არსებულის, შესახებ ზოგადია თუ არა. თითოეულ მათემატიკურ მეცნიერებას აქვს თავისი განსაზღვრული სფერო. ზოგი მეცნიერება კი[17] ყველაფერს ეხება. თუ არსებულ მოვლენათა შორის ბუნებრივი სუბსტანციები პირველნი არიან, მაშინ ბუნებისმეტყველებაც პირველი იქნება მეცნიერებათა შორის, მაგრამ თუ არსებობს სხვა ბუნება და დამოუკიდებელი და უძრავი სუბსტანცია, მაშინ აუცილებელია, რომ მის შესახებ არსებობდეს სხვა მეცნიერება, რომელიც ბუნებისმეტყველებაზე წინ იდგება და როგორც პირველი, ზოგადიც იქნება. თავი 8 „მარტივს“ მრავალი მნიშვნელობა აქვს, რომელთაგან ერთ-ერთი შემთხვევით არსებულს ნიშნავს, პირველად სწორედ არსებულის ეს სახე უნდა შევისწავლოთ. რომ არც ერთი ტრადიციული მეცნიერება არ სწავლობს შემთხვევითს ეს ცხადია. მაგალითად, მშენებლობა არ სწავლობს იმას, რაც სახლის მცხოვრებთ შეიძლება შეემთხვათ. სახელდობრ იმას, იცხოვრებენ ისინი სიამოვნებაში თუ უსიამოვნებაში. ამას არ სწავლობს არც ქსოვა, არც მეწაღეობა, არც მზარეულობა, არამედ თითოეული მათგანი სწავლობს მათთვის განკუთვნილ სფეროს და ესაა მათი მიზანი. იმას, რომ მუსიკოსი ამავე დროს წერა-კითხვის მცოდნე არაა და მუსიკის მცოდნე წერა-კითხვის შესწავლის შემდეგ არ გახდება ერთდროულად ორივე, ის, რაც წინათ არ იყო და რაც ის მუდამ არ არის, მუსიკოსიც და წერა-კითვის მცოდნე, ამას, სოფისტიკის გარდა, არც ერთი ზემოდასახელებული მეცნიერება არ იკვლევს. შემთხვევით მოვლენებს მხოლოდ ის სწავლობს, ამიტომ არა სცდებოდა პლატონი, როცა ამბობდა, რომ სოფისტიკა არარსებულის შესწავლას უნდებაო. რომ შემთხვევითის შესახებ მეცნირება არ შეიძლება არსებობდეს ცხადი გახდება მას შემდეგ, როცა დავადგენთ, თუ რა არის შემთხვევითი. ჩვენ ვამბობთ, რომ ყოველივე ან მარადიულია და აუცილებელი, ან უმეტეს შემთხვევაში არსებული. აუცილებელში იძულებით აუცილებელს კი არ ვგულისხმობ, არამედ მტკიცებაში გამოსადეგს[18]. შემთხვევითი კი არ არსებობს არც „მეტწილად“, არც მუდმივად, არამედ, როგორც მოხვდება. მაგალითად, თუ ზაფხულში აგრილდა. ეს არ ხდება ყოველთვის, არც აუცილებლად, არც მეტწილად, არამედ ხანდახან. ამრიგად, შემთხვევითია ის, რაც არც მუდამ ხდება, არც აუცილებლად და არც მეტწილად. თუ რა არის შემთხვევითი, ამის შესახებ უკვე ვთქვით, რომ მის შესახებ მეცნიერება არ არსებობს, ესე ცხადია, რადგან ყოველი მეცნიერება ეხება მარადიულს, ან იმას, რაც მეტწილად არსებობს, შემთხვევითი კი არც ერთი არამთგანი არაა. რომ შემთხვევითს არა აქვს ისეთი მიზეზები და საწყისები, როგორიც თავისთავად მოვლენებს, ეს ცხადია, რადგან მაშინ ყველაფერი აუცილებელი იქნებოდა. მაგალითად, თუ ერთი არსებობს მაშინ, თუ არსებობს მეორე, მეორე მაშინ, თუ არსებობს მესამე, ეს უკანასკნელი კი არაა შემთხვევითი, არამედ აუცილებელი, მაშინ აუცილებელი იქნება ისიც, რის მიზეზსაც ის წარმოადგენს და ასე უკანასკნელ შედეგებამდე, რომელიც შემთხვევითი გვეგონა. მაშინ ყველაფერი აუცილებელი იქნება და შემთხვევითი ე.ი. ის, რაც შეიძლება იყოს და არც იყოს, სავსებით განიდევნება. ასევე, თუ დავუშვებთ ისეთ მიზეზს, რომელიც კი არ არსებობს, არამედ იქმნება, ასეთ შედეგებს მივიღებთ, ე.ი. ყველაფერი აუცილებელი გახდება. მაგალითად, ხვალ მზის დაბნელება მოხდება, თუ მოხდება ეს, ეს კი მაშინ, თუ სხვა რაიმე, ეს სხვა მაშინ, თუ კიდევ სხვა და ამ გზით დღევანდელსა და ხვალეს შორის დროის განსაზღვრული მონაკვეთების გამოკლებით მივაღწევთ იმას, რაც უკვე მოხდა. თუ ეს ასეა, მაშინ ყოველივე აუცილებელი გახდება და აუცილებლობით წარმოიშვება. საგანთა ნაწილი ჭეშარიტად არსებობს, ნაწილი კი შემთხვევით, პირველი დაკავშირებულია აზროვნებასთან და მის მდგომარეობასთან. ამიტომაც ასეთი არსებულის საწყისებს არ ვეძებთ, არამედ იმის საწყისებს, რაც აზროვნების გარეშეა და მისგან დამოუკიდებელი. შემთხვევითი კი არ არის აუცილებელი, არამედ განუსაზღვრელი, რომელსაც მიზეზებიც არაკანონზომიერი და განუსაზღვრლი აქვს. მიზანი აქვთ ან ბუნებრივ მოვლენებს, ან აზროვნებით წარმოებულთ. ხოლო შემთხვევითია ის, რაც მათ თან სდევთ. ისევე როგორც არსებული შეიძლება წარმოადგენდეს როგორც თავისთვადს, ისე შემთხვევითს, ასევეა მიზეზიც. შემთხვევა, როგორც მიზეზი, თან სდევს იმ მოვლენებს, სადაც მიზანი თავისუფალი ნებით არის არჩეული, ამიტომაც თავისუფალი არჩევნის სფეროში გვხვდება როგორც აზროვნება, ისე შემთხვევა. ნებისმიერი არჩევანი კი არ ხდება აზროვნების გარეშე. ის განუსაზღვრელი მიზეზები კი, რომელთა ზემოქმედებით წარმოიქმნებიან შემთხვევითი მოვლენები, უცნობია ადამიანის აზროვნებისთვის. შემთხვევით მიზეზთაგან არც ერთი არაა ცნობილი ჩვენთვის. კეთილი ან ბოროტი შემთხვევა ნიშნავს, რაიმეს კარგად ან ცუდად დამთავრებას. ბედნიერება ან უბედურება კი მაშინ გვაქვს, როდესაც დიდია სიკეთე ან ბოროტება. რადგან თავისთავადს არაფერი შემთხვევითი არ უძღვის წინ, თვით მიზეზიც კი, და თუ ციური მოვლენებიც ხდებიან ან შემთხვევით, ან თავისთავად, ამიტომ მათზე უფრო ადრე მიზეზი გონება და ბუნება უნდა იყოს. თავი 9 ზოგი მოვლენა მხოლოდ რეალურად არსებობს, ზოგი შესაძლებლობაში, ზოგი კი როგორც შესაძლებლობაში, ისე რეალურად, იქნება ის საგანი, რაოდენობა, თუ სხვა რაიმე. არ არსებობს არავითარი მოძრაობა არსებული კატეგორიების მიხედვით. არ არსებობს ისეთი ზოგადი, რომ არ ექვემდებარებოდეს რომელიმე კატეგორიას. თითოეული ამ კატეგორიათაგანი კი ყოველივეს ორგვარად ახასიათებს, მაგალითად, არსების თვალსაზრისით, ერთი მხრივ, გვაქვს ფორმა, მეორე მხრივ, მისი არქონება. თვისობრიობის თვალსაზრისით, ერთი თეთრია, მეორე შავი. რაოდენობის თვალსაზრისით ერთი დასრულებულია, მეორე დაუსრულებელი. მოძრაობის მიხედვით, ერთი მაღლა მოძრაობს, მეორე დაბლა. ერთი მსუბუქია, მეორე მძიმე. ამრიგად, არსებულის მოძრაობისა და ცვალებადობის იმდენი ფორმა არსებობს, რამდენიც არსებულია. მოვლენათა თითოეულ გვარზე შეიძლება მსჯელობა შესაძლებლობისა და რეალობის თვალსაზრისით. მოძრაობა იმის განხორციელება, რაც შესაძლებლობაში არსებობს. რომ ჭეშმარიტებას ვამბობ, ეს ცხდი გახდება შემდეგიდან: ის, რაც შეიძლება აშენებულ იქნას რეალურად, მაშინ არსებობს, როცა შენდება, ე.ი. მშენებლობის პროცესში[19]. ასევე სწავლის, მკურნალობის, სიარულის, ხტუნაობის, მოხუცების და ზრდის დროს მოძაობას მაშინ აქვს ადგილი, როდესაც რაიმე ხორციელდება, არც ადრე და არც გვიან. მოძრაობა კი მაშინ არსებობს, როდესაც შესაძლებლობაში მყოფი ამოძრავდება, მაგრამ არა თავისთვად, არამედ მამოძრავებლის ზემოქმედებით.[20] ხოლო შესაძლებლობაში მყოფი მაშინ ხორციელდება, როდესაც ის მძრაობს, არა რამდენადაც ის არსებობს, არამედ რამდენადაც მოძრაობს. „ამდენად“ -ს კი შემდეგი მნიშვნელობები აქვს; სპილენძი შესაძლებლობაში ქანდაკებაა და მოძრაობა არის არა სპილენძის, როგორც სპილენძის, არამედ ქანდაკების განხორციელება. რადგან ერთი და იგივე არაა სპილენძად და რაღაცის შესაძლებლობად ყოფნა. ის რომ ერთი და იგივე ყოფილიყო მხოლოდ ცნების მიხედვით, მაშინ სპილენძი რეალურად რაღაც მოძრაობა იქნებოდა. მაგრამ, ეს ერთი და იგივე არაა, რაც ცხადი ხდება დაპირისპირებიდან: ერთი და იგივე არაა ჯანმრთელობისა და ავადმყოფობის უნარი. რადგან მაშინ ავადმყოფად და ჯანმრთელად ყოფნა ერთი და იგივე იქნებოდა. თუმცა ჯანმრთელობისა და ავადმყოფობის სუბსტრატი ერთი და იგივეა, იქნება ის სითხე თუ სისხლი. თუ ის ერთი და იგივე არაა. ისევე, როგორც არაა ერთი და იგივე ფერი და ხილვადი საგნები? ამრიგად, შესაძლებელის განხორციელება მოძრაობაშია, რომ ეს სწორედ მოძრაობაა და რომ ის გვხვდება სწორედ მაშინ, როდესაც რაიმეს განხორციელება წარმოებს, არც ადრე და არც გვიან, ეს ცხადია. ყოველი მოვლენა ხან რეალურად არსებობს, ხან არა, მაგალითად, რაც შეიძლება აშენებულ იქნას, როგორც ასეთი. ხოლო იმის განხორციელება, რაც შეიძლება აშენებულ იქნას, ხდება მშენებლობის პროცესში, რადგან რეალობაა ან მშენებლობა, ან უკვე აშენებული სახლი. მაგრამ, როდესაც სახლი უკვე არსებობს, აღარაფერია ასაშენებელი, რადგან შენდება ის, რაც ასაშენებელია. აუცილებელია სახლის შენება რეალური იყოს, რაც რაღაც მოძრაობაა. ასევე უნდა ვიმსჯელოთ სხვა მოძრაობების შესახებ. რომ ჩვენს მიერ თქმული სწორია, ცხადია იქიდან, რასაც სხვები ამბობენ ამის შესახებ და აგრეთვე იქიდან, რომ ამის სხვანაირად განსაზღვრა ადვილი არაა. მისი არც სხვა გვარში მოთავსება შეიძლება, რაც ცხადია, იქიდან, რასაც მასზე ამბობენ. ზოგი მას განსხვავებულს არატოლს და არასრულს უწოდებს, მაგრამ ამათგან არც ერთი არ მოძრაობს აუცილებლობით. და ცვალებადობა არ გვხვდება არც თვით მათში, არც ამათგან უფრო მეტად, ვიდრე მათი მოწინააღმდეგე მხრიდან. მიზეზი იმისა, თუ რატომ მოვათავსეთ ის აქ, არის ის, რომ მოძრაობა რაღაც განუსაზღვრელი ჩანს, მეორე სახის საწყისები კი განუსაზღვრელი არიან ნაკლულოვანების გამო. ისინი არ ეკითვნიან არც არსებას, არც თვისებას და არც სხვა რომელიმე კატეგორიას. ხოლო მიზეზი იმისა, რომ მოძრაობა განუსაზღვრელი გვეჩვენება, არის ის, რომ მას ვერ მოვათავსებთ ვერც შესაძლებელთა და ვერც რეალურად არსებულთა შორის. არც შესაძლებლობაში არსებული და არც რეალური რაოდენობა მოძრაობს აუცილებლობით მოძრაობა კი როგორც ჩანს, რაღაც რეალობაა, თუმცა დაუსრულებელი. ამის მიზეზი კი არის დაუსრულებლობა იმ შესაძლებლობისა, რომლის განხორციელებასაც მოძრაობა წარმოადგენს. ამიტომ ძნელია იმის დადგენა თუ რაა მოძრაობა. უნდა მივაკუთვნოთ ის ნაკლს, შესაძლებლობას თუ, უბრალოდ, რეალობას. მაგრამ არც ერთი ამათგანი არაა დასაშვები. ასე რომ, როგორც ვთქვით, ის უნდა მივაკუთვნოთ რეალობასაც და არარეალობასაც. ამის განჭვრეტა ძნელია, მაგრამ ის კი ცხადია, რომ მოძრაობა არის მოძრავში და მისი განხორციელება ხდება მამოძრავებლის ზემოქმედებით. თვით მამოძრავებელის რეალობაც სხვა არა არის რა, თუ არა ორივეს განხორციელება. მოძრაობის უნარის მქონე შესაძლებლობაში არსებულია. მოძრაობა ამის განხორციელებაა, ხოლო რეალურად არსებობის შემძლეა მოძრაობის შემძლე. ასე რომ, ორივეს ერთი რეალობა აქვთ ისევე, როგორც ერთი და იგივეა მანძილი ერთიდან ორისაკენ და ორიდან ერთისაკენ, მაღლა და დაბლა. თუმცა ისინი ერთი დ იგივე არ არიან. ასეთივე დამოკიდებულებაა მამოძრავებელსა და მოძრავს შორის. თავი 10 განუსაზღვრელია ის, რის დათვლა არ შეიძლება. რადგან მის შემადგენელ ყველა ნაწილს ვერ გადავსინჯავთ, როგორც იმ ბგერას, რომლის დანახვა შეუძლებელია ან იმიტომ, რომ დაუსრულებელია, ან ძნელად დასრულებადი, ან დასასრული და საზღვარი არა აქვს იქ, სადაც მას ბუნებრივად უნდა ჰქონდეს, ან განუსაზღვრელია მიმატების, დაკლების, ან ორივეს გამო. ის არ შეიძლება დამოუკიდებელი იყოს, როგორც კონკრეტული საგანი, მაგრამ თუ ის არაა არც სიდიდე, არც სიმრავლე, მაშინ მისი არსება არაშემთხვევით განუსაზღვრელი იქნება, რადგან დაუყოფელია (დაყოფადი ან სიდიდეა, ან სიმრავლე). მაგრამ არც განუსაზღვრელი იქნება, როგორც უხილავი ბგერა, თუმცა ისინი ამას არ ამბობენ და არც ჩვენ ვიკვლევთ განუსაზღვრელს, როგორც ასეთს, არამედ როგორც დაუთვლელს. გარდა ამისა, როგორ შეიძლება არსებობდეს თავისთავად განუსაზღვრელი, თუ ის არაა რიცხვი, არც სიდიდე, რომელთა თვისებაა განუსაზღვრელობა. მაგრამ თუ ის შემთხვევითაა განუსაზღვრელი, ის ვეღარ იქნებოდა არსებული საგნების ელემენტი, როგორც ენის უხილავი ელემენტი, თუმცა ბგერა უხილავია. ამრიგად, რომ განუსაზღვრელი არ შეიძლება რეალურად არსებობდეს, ეს ცხადია, რადგან მაშინ განუსაზღვრელის ნებისმიერი ნაწილი განუსაზღვრელი იქნებოდა. რადგან ერთი და იგივეა განუსაზღვრელი და მისი არსება, იმ შემთხვევაშიც, თუ განუსაზღვრელი არის სუბსტანცია და ითქმის სხვა სუბსტრატზე. ამრიგად, ის ან დაუყოფელია, ან თუ ნაწილებისაგანაა შემდგარი, განუსაზღვრელად დაყოფადია. მაგრამ შეუძლებელია, რომ ის, როგორც მრავალი, დაუსრულებელი იყოს. როგორც ჰაერის ნაწილი ჰაერია, ისევე დაუსრულებელის ნაწილი დაუსრულებელია, თუ ის სუბსტანციაა და საწყისი. მაგრამ თუ ნაწილები არა აქვს, დაუყოფელიცაა. მაგრამ შეუძლებელია, რომ ის, რაც განუსაზღვრელია, რეალურად არსებობდეს, რადგან ამ შემთხვევაში ის აუცილებლად გარკვეული რაოდენობა იქნებოდა. მაშასადამე, ის არსებობს შემთხვევით. მაგრამ თუ ეს ასეა, მაშინ ის კი აღარ იქნება საწყისი, არამედ ის, რის შემთხვევითი თვისებაც ის არის, ჰაერი ან ლუწი რიცხვი. ეს კვლევა ზოგადია. მაგრამ რომ განუსაზღვრელი შეგრძნებად მოვლენებს შორის არ არსებობს, ეს ცხადია შემდეგნაირადაც: თუ სხეულის ცნება სიბრტყეებით შემოსაზღვრულს ნიშნავს, მაშინ განუსაზღვრელი სხეული არ იქნება, რადგან როგორც რიცხვი, ისე ის, რაც რიცხვს შეიცავს, თვლადია. ბუნებისმეტყველების თვალსაზრისით ეს შემდეგნაირადაა ცხადი: უსასრულო არ შეიძლება იყოს არც რთული და არც მარტივი. რთული სხეული არ იქნება განუსაზღვრელი, თუ ის განსაზღვრული რაოდენობის ელემენტებს შეიცავს. მასში საჭიროა მოპირისპირე მხარეები ერთმანეთს აწონასწორებდნენ და არც ერთი მათგანი არ უნდა იყოს განუსაზღვრელი. თუ სხეულის ერთ-ერთი მხარის უნარი როგორღაც ჩამორჩება, ის როგორც განსაზღვრული, დაიღუპება განუსაზღვრელი მხარისაგან, მაგრამ შეუძლებელია ისიც, რომ მისი თითოეული მხარე უსაზღვრო იყოს. რადგან სხეული ყველა მიმართულებითაა განვრცობილი და განუსაზღვრელიც ასევე ყველა მიმართულებით იქნება განვცრობილი. მაშინ აქედან გამომდინარეობს, რომ თუ ყველა სხეული განუსაზღვრელია, ის ყველა მიმართულებით იქნება განუსაზღვრელი. ასევე განუსაზღვრელი სხეული არ შეიძლება იყოს არც ერთი და არც მარტივი, არც როგორც ზოგნი ამბობენ, იმ ელემენტებისაგან დამოუკიდებელი, რომელთაგანაც წარმოიშვება, რადგან ასეთი სხეული არ შეიძლება არსებობდეს ელემენტებისაგან დამოუკიდებლად. ყოველივე ხომ იმად დაიშლება, რისგანაც წამოიშო. ეს უკანასკნელი, როგორც ჩანს, სხვა არა არის რა, თუ არა მარტივი სხეული. არც ცეცხლი და არც სხვა რომელიმე ელემენტი არაა ასეთი, რადგან თთოეული მათგანი შორს დგას განუსაზღვრელისაგან. შეუძლებელია აგრეთვე სამყაროს განუსაზღვრელობის შემთხვევაში ის იყოს, ან გახდეს ერთ-ერთ მათგანად, ან როგორც ამბობდა ჰერაკლიტე, ოდესმე ყველაფერი ცეცხლად იქცეს. იგივე შეიძლება ითქვას ერთის შესახებაც, რომელსაც ფიზიკოსები ელემენტებისაგან დამოუკიდებლად აცხადებენ. ყოველი ცვალებადობა წარმოებს მოპირდაპირე მხარეთა შორის, მაგალითად, სითბოდან სიცივისაკენ. გარდა ამისა, შეგრძნებადი სხეული არსებობს სადმე და ერთი და იგივე ადგილი უკავია, როგორც მთელს, ისე მის ნაწილებს, მაგალითად, მიწას. ასე რომ, თუ ის ერთგვაროვანია, უძრავი იქნებოდა, ან მუდამ მოძრავი, ეს კი შეუძლებელია, რადგან რატომ იმოძრავებდა ის უფრო მეტად მაღლა ან დაბლა, ან ნებისმიერი მიმართულებით? თუ ეს მიწის ბელტია, სად იმოძრავებდა ის, ან სად იდგებოდა? რადგან ადგილი, რომელიც მისი მონათესავე სხეულია, განუსაზღვრელი იქნებოდა. ის მთელ ადგილს დაიკავებდა? როგორ? როგორ იქნებოდა მისი უძრაობა ან მოძრაობა? თუ ის მთლიანად გაჩერებულია, ვერ იმოძრავებდა, და თუ მთლად მოძრაობს, ვერ გაჩერდებოდა. თუ ის მთლიანად არაერთგვაროვანია, არაერთგვაროვანი იქნებოდა აგრეთვე ადგილიც და პირველ რიგში ყოველმხრივ ერთი არ იქნებოდა სხეული, ან ერთი იქნებოდა მხოლოდ შეხებისათვის. შემდეგ, სახით განუსაზღვრელი იქნებოდა თუ განსაზღვრული? მაგრამ განსაღვრული ვერ იქნებოდა, რადგან მაშინ ერთი ნაწილი ექნებოდა განსაზღვრული, მეორე კი არა. თუ განუსაზღვრელი იქნებოდა ყოველმხრივ, როგორც ცეცხლი ან წყალი, მაშინ ეს წინააღმდეგობის ერთ-ერთ მხარეს დაღუპავდა. თუ ისინი მარტივნი და რაოდენობით განუსაზღვრელნი არიან, მაშინ, როგორც ადგილები, ისე ელემენტები განუსაზღვრელი რაოდენობისა იქნებოდნენ. და თუ ეს შეუძლებელია და ადგილები განსაზღვრული რაოდენობისა არიან, მაშინ სამყაროც აუცილებლად განსაზღვრული იქნება. საერთოდ, შეუძლებელია, რომ სხეული და სხეულთა ადგილები უსაზღვრო იყვნენ. თუ მთელი შეგრძნებადი სხეული მძიმეა ან მსუბუქი, ის იმოძრავებდა ან ცენტრისაკენ, ან ზევითკენ. მაგრამ შეუძლებელია, რომ განუსაზღვრელს ან მთლიანად, ან მის ნახევარს რომელიმე ეს განეცადა. როგორ დათვლიდი მას? ანდა უსაზღვროს როგორ ექნებოდა „ქვევით“ ან „ზევით“, ნაპირი ან ცენტრი? გარდა ამისა, თუ ყოველი შეგრძნებადი სხეული ადგილზე იმყოფება, ადგილს კი ექვსი ფორმა აქვს, შეუძლებელია, რომ იგივე ჰქონდეს უსაზღვრო სხეულსაც. თუ საერთოდ, შეუძლებელია ადგილის უსასრულობა, ეს შეუძლებელი იქნება სხეულისათვისაც, რომელიც ერთ გარკვეულ ადგილზე იმყოფება, ან მაღლა, ან დაბლა, ან სხვაგან სადმე. თითოეული მათგანი კი რაღაც საზღვარია. განუსაზღვრელი კი არაა ერთი სიდიდის და მოძრაობის მქონე და არ იმყოფება განსაზღვრულ დროში, როგორც რაღაც ერთი ბუნება, არამედ მასში მომდევნო წინამორბედისგან არის დამოკიდებული, როგორც მოძრაობა სიდიდისაგან, რომელიც წარმართავს მოძრაობას, ცვალებადობას და ზრდას. დრო კი მოძრაობაზეა დამოკიდებული. თავი 11 ცვალებადი ზოგჯერ შემთხევით იცვლება, მაგალითად განათლებული ზოგჯერ დადის, ზოგჯერ კი მას რაიმე ეცვლება; ასეთ ცვალებადობას, როგორიცაა ნაწილობრივი ცვალებადობა, მარტივი ეწოდება. მაგალითდ, სხეული ჯანმრთელია, რადგან განიკურნა თვალი. ზოგი თავიდანვე თვითონ მოძრაობს და სწორედ ესაა თავისთავად მოძრავი. ასეთივე მდგომარეობაა მამოძრავებლის თვალსაზრისითაც. ზოგი შემთხვევით ამოძრავებს, ზოგი ნაწილობრივ, ზოგი თავისთავად. არსებობს აგრეთე რაღაც პირველი მამოძრავებელი და ისიც, რაც მოძრობს გარკვეულ დროს საიდანღაც და საითკენმე. ფორმა, მდგომარეობა და ადგილი, სადაც მოძრავი მოძრაობს უცვლელია, მაგალითად, ცოდნა და სითბო. სითბო კი არაა მოძრაობა, არამედ გათბობა; არაშემთხვევითი მოძრაობა ყველგან არ არსებობს, არამედ მოპირდაპირე მხარეთა შორის, მათ შუალედ საფეხურებში და ერთიმეორის გამომრიცხავ დაპირისპირებებში, რაშიც ცდა გვარწმუნებს. ცვალებადი კი იცვლება ან სუბსტრატიდან სუბსტრატისკენ, ან არასუბსტრატიდან სუბსტრატისკენ, ან არასუბსტრატიდან არასუბსტრატისკენ. სუბსტრატში კი მე ვგულისხმობ იმას, რაც მსჯელობით ხდება ცხადი. ამრიგად, აუცილებელია სამი სახის ცვალებადობის არსებობა, მაგრამ არასუბსტრატიდან არასუბსტრატისაკენ ცვალებადობა არ არსებობს, რადგან მათ შორის არ არსებობს წინააღმდეგობა და არც დაპირისპირება. არასუბსტრატიდან სუბსტრატისაკენ კი არსებობს დაბადება დაპირისპირების გზით, ან მარტივი დაბადება, ან საგნის რაიმე ნაწილისა. სუბსტრატიდან არასუბსტრატისაკენ მოძრაობა კი სიკვდილს ნიშნავს, რაც ან მარტივი სიკვდილია, ან მისი რომელიმე ნაწილისა. არარსებულს მრავალი მნიშვნელობა აქვს და მოძრობა არ შეიძლება იყოს არც შეკავშირების, არც დაშორების შედეგი და არც შესაძლებლობაში არსებული მოძრაობს, რომელიც კონკრეტულად არსებულს უპრისპირდება. არათეთრი და არაკეთილი ასევე შეიძლება შემთხვევით მოძრაობდეს (რადგან ადამიანი შეიძლება არათეთრი იყოს), არარსებული კი არანაირად, რადგან არარსებულს მოძრაობა არ შეუძლია. თუ ეს ასეა და დაბადება მოძრაობაა, ამ შემთხვევაში იბადება არსებული. მაგრამ, თუ ეს წარმოშობა შემთხვევითია, მაშინ სწორნი არ არიან ისინი, რომლებიც ამბობენ, რომ არარსებული არსებობს კონკრეტული საგნის მსგავსად. იგივე ითქმის უძრაობაზეც: აქაც იგივე სიძნელე წარმოიშვება, თუ ყველაფერი რაიმე ადგილზე მოძრაობს. მაგრამ, არარსებულს ადგილი არა აქვს, მაშინ სად არსებობს ის? არც სიკვდილია მოძრაობა, რადგან მოძრაობას უპირისპირდება ან მეორე მოძრაობა, ან უძრაობა. სიკვდილი კი უპირისპირდება დაბადებას. მაგრამ თუ ყოველგვარი მოძრაობა რაიმე ცვალებადობაა, ცვალებადობა კი სამი სახისაა, რაზეც უკვე ითქვა, ამათგან დაბადება და სიკვდილი მოძრაობა არაა, ისინი წინააღმდეგობით არსებობენ, მაშინ აუცილებელია, რომ მოძრაობა არსებობდეს მხოლოდ და მხოლოდ სუბსტნციიდან სუბსტანციისაკენ. სუბსტანციები კი ან ერთმანეთს უპირისპირდებიან, ან შუალედ საფეხურებს წარმოადგენენ. ნაკლიც კი წინააღმდეგობას წარმოადგენს, რაც ვლინდება დადებით მსჯელობაში, მაგალითად, „შიშველი“, „უკბილო“ და „შავი“. თავი 12 თუ კატეგორიები იყოფიან არსებად, თვისებად, ადგილად, მოქმედებად, ვნებად, მიმართებად და რაოდენობად, მაშინ აუცილებლად იარსებებს სამი სახის მოძრაობა: თვისებისა, ადგილისა და რაოდენობის მიხედვით. არსება არ მოძრაობს, რადგან არსებას არაფერი არ უპირისპირდება. არც მიმართებას ახასიათებს მოძრაობა, რადგან ერთი მხარის ცვალებდობა არ ვრცელდება მეორეზე, რომელიც შეიძლება სრულებით არ იცვლებოდეს. ასე რომ, ისინი შემთხვევით იმოძრავებენ. მოძრაობა არ ახასიათებს არც მოქმედს, არც განმცდელს, არც მამოძრავებელს და მოძრავს, რადგან არ არსებობს მოძრაობის მოძრაობა, ან წარმოშობილის წარმოშობა, საერთოდ, ცვალებადობის ცვალებადობა. მოძრაობის მოძრაობას ორი აზრი აქვს: ან როგოც სუბსტრატის მოძრაობა, როგორც მოძრაობს ადამიანი, როცა ის იცვლება თეთრი ან შავი ფერისაკენ, ან მოძრაობა გათბობის, გაცივების, ადგილმონაცველეობისა და ზრდის შემთხვევაში. მაგრამ ეს უკანასკნელი შეუძლებელია, რადგან არ არსებობს სუბსტრატის არავითარი ცვალებადობა. ანდა სუბსტრატი მოძრაობს რაღაც სხვის ზეგავლენით, გადადის რა ერთი ფორმიდან მეორეში, როგორც ადამიანი იცვლება ავადმყოფობიდან ჯანმრთელობაში. მაგრამ ესეც მხოლოდ შემთხვევით არის შესაძლებელი, რადგან ყოველგვარი მოძრაობა არის ცვალებადობა ერთი ფორმიდან მეორეში. ასევეა წრმოშობაც და სიკვდილიც. იმ განსხვავებით, რომ აქ ხდება გადასვლა წინააღდეგობის ერთი ფორმიდან მეორეში და პირიქით. ხოლო ჯანმრთელობიდან ავადმყოფობაში, ანდა ამ ცვალებადობიდან რომელიმე სხვა ცვალებადობაში გადასვლა ერთდროულად ხდება. ცხადია, რომ თუ ადამიანი ავად გახდა, ის გადადის რომელიღაც მდგომარეობაში. ამ მდგომარეობაში ის შეიძლება დარჩეს კიდეც, თუმცა ეს მდგომარეობა შეიძლება ყოველთვის შემთხვევითი იყოს. ეს ცვალებადობაც არის გადასვლა რაიმედან რაიმეში, იმაში, რაც უპირისპირდება ჯანმრთელობას, თუმცა შემთხვევით, როგორც გახსენებიდან დავიწყებაში გადასვლა. ვისაც ეს თვისებები აქვს, ის იცვლება ხან ცოდნის და ხან არცოდნის მიმართულებით. ამას გარდა, თუ არსებობს ცვალებადობის ცალებადობა და დაბადების დაბადება, მაშინ მივიღებთ უსასრულო პროცესს. აგრევე წინამორბედის არსებობა აუცილებელია მაშინ, თუ არსებობს მომდევნო. მაგალითად, თუ როდისმე ადგილი აქვს მარტივ წარმოშობას, მაშინ უნდა წარმოშობილიყო წარმოშობადიც. ასე რომ, მარტივად წარმოშობილი ჯერ არ ყოფილა, არამედ არსებობდა რაიმე წარმოშობადი. და თუ ესეც წარმოიშობა, წარმოშობა მაშინ, როდესაც არ იყო წარმოშობადი. თუ დაუსრულებელში არაფერია პირველი, ამიტომ არც მომდევნო იქნება, და არ იქნება არც წარმოშობა, არც მოძრაობა, არც რაიმე ცვალებადობა. გარდა ამისა, ერთი და იგივე განცდის საწინააღმდეგო ცვალებადობას, მოძრაობას, უძრაობას, წარმოშობას და დაღუპვას. ასე რომ, წარმოშობადი წარმოშობისას ისპობა კიდეც, რადგან ის არც მაშინ იბადება უცებ და არც მას შემდეგ, რადგან აუცილებელია არსებობდეს მოსპობადი. ამას გარდა, წარმოშობადსა და მოსპობადს უნდა ჰქონდეთ მატერიაც. მაგრამ რა არის ცვალებადი, სხეული თუ სული? ან რაა წარმოშობადი, მოძრაობა თუ წარმოშობა? და გარდა ამისა, რა არის ის, საითკენაც ხდება მოძრაობა? საჭიროა არსებობდეს, როგორც მოძრავი, ისე ის, საიდან და საითკენაც წარმოებს მოძრაობა და წარმოიშობა. მაგრამ როგორ? რადგან სრულებით არ არის ცოდნის ცოდნა, არც წარმოშობის წარმოშობა. რადგან არ არსებობს არც მიმართების, არც მოქმედებისა და არც ვნების მოძრაობა. რჩება მოძრაობა თვისების, რაოდენობისა და ადგილის მიხედვით, რადგან თითოეულ მათგანს აქვს მოპირისპირე მხარე. მე ვლაპარაკობ არა იმ თვისებაზე, რომელიც სუბსტანციას ახასიათებს (სახესხვაობაც თვისებაა), არამედ იმ მდგომარეობაზე, რომლის მიხედვით ვამბობთ, რომ საგანი განიცდის ან არ განიცდის. „უძრავი“ კი ან ისაა, რასაც საერთოდ არ შეუძლია მოძრაობა, ან რაც ძნელად მოძრაობს და დიდი დრო სჭირდება მოძრაობისათვის, ან რაც ნელა იწყებს მოძრაობას, ან ბუნებრივად ახასიათებს და შეუძლია მოძრაობა, მაგრამ არ მოძრაობს, მაშინ, როდსაც უნდა მოძრაობდეს იქ და ისე, როგორც უნდა მოძრაობდეს. უძრავთაგან მხოლოდ ამათ ვუწოდებთ მშვიდ მდგომარეობაში მყოფთ. მოძრაობას უპირისპირდება უძრაობა. ამრიგად, ეს ნაკლია იმათთვის, ვისაც მოძრაობის უნარი აქვთ. „ადგილზე ერთად“ იმათზე ითქმის, რომლებიც თავიდანვე ერთ ადგილზე არიან და „ცალკე“ იმათზე, რომლებიც სხვადასხვა ადგილზე იმყოფებიან. ერთმანეთს ისინი ეხებიან, რომლებსაც კიდეები ერთად აქვთ. შუაში ის, სადაც პირველად უნდა მივიდეს ბუნებრივად უწყვეტად ცვალებადი საგანი, ვიდრე მივიდოდეს კიდესთან. „მოპირდაპირენი ადგილის მიხედვით“ ისინი არიან, რომლებიც პირდაპირი ხაზით ყველაზე მეტად დაშორებულნი არიან ერთმანეთისაგან. „ერთმანეთის მომდევნო“ იმათ ეწოდებათ, რომლებიც დასაწყისის შემდეგ არიან და დაშორებულნი არიან მისგან ან მდებარეობით, ან სახით, ან სხვარამენაირად. და რასც ის მოსდევს, მას მისგან იმავე გვარისა არაფერი არ აშორებს, როგორც ხაზები იმყოფებიან ხაზების შემდეგ, ერთნი ერთთა შემდეგ ანდა სახლები სახლებს შემდეგ, თუმცა მათ შუა რაიმეს ყოფნას არაფერი არ უშლის ხელს. ამრიგად, ის, რაც თანმიმდევრულად რაღაცას მოსდევს, რაღაცის შემდეგაა. მაგალითად, ერთი არის ორის შემდეგ და თვის პირველი რიცხვი მეორე რიცხვის შემდეგ, ხოლო რასაც მოსდევს საგანი, ის მას ეხება კიდეც. რადგან ყოველგვარი ცვალებადობა დაპირისპირებულთა შორის ხდება. დაპირისპირება კი არის კონტრარული ან კონტრადიქტორული. კონტრადიქტორული ურთიერთობისას შუალედი არ არსებობს. ცხადია, რომ შუალედი იმყოფება კონტრარულ ურთიერთობაში მყოფ მხარეთა შორის. „უწყვეტია“ ის, რომლებიც ერთიმეორეს მოსდევენ. მე უწყვეტს ვუწოდებ იმათაც, რომლებსაც საერთო საზღვარი აქვთ, სადაც ისინი ერთიმეორეს ეხებიან და ერთიმეორეს მოსდევენ. ამრიგად, ცხადია, რომ ამათგან „თანმინდევარი“ ეწოდება იმათ, რომელთაგან რაიმე ერთი მიიღება შეხების საშუალებით. რომ მათში ჯერ პირველია, შემდეგ მომდევნო, ესეც ცხადია. თანმიმდევარნი შეიძლება ერთმანეთს არ ეხებოდნენ, და შეიძლება ეხებოდნენ. და თუ ეხებიან, უწყვეტნი აღარ იქნებიან. იქ, სადაც შეხება არაა, იქ არც შეწრყმაა. ასე რომ, წერტილი იგივე არაა, რაც ერთიანი. პირველს შეხება ახასიათებს, მეორეს კი არა, არამედ მხოლოდ თანმიმდევრობა. პირველთა შორის იმყოფება რაღაც, მეორეთა შორის კი არა. « წიგნი მეათე წიგნი მეთორმეტე » ---------------------------------- შენიშვნები: [1] მათემარიკური მოვლენების დაშვებას, რომელნიც არსებობენ შეგრძნებადსა და იდეალურ მოვლენებს შორის, მოსდევს ის შეუსაბამო შედეგი, რომელიც ცნობილია „მესამე ადამიანის“ სახელწოდებით და რაც პროცესის დაუსრულებობას ნიშნავს. [2] შეგძნებადი საგნები არ შეიძლება იყვნენ მეცნიერების ობიექტი, რადგან ისინი წარმავალნი არიან. მეცნიერების ობიექტი შეიძლება იყოს მხოლოდ მარადიული და აუცილებელი მოვლენები. [3] ლოგიკაა ნაგულისხმევი. [4] იგულისხმება კონკრეტული საგნები, რომლებიც გვარ-სახეობრივი დამოკიდებულების უკანასკნელ საფეხურს წარმოადგენენ. ამაში არ უნდა იგულისხმებოდნენ სახეები, როგორც ამას კუბიცკი ფიქრობს, რადგან სახეები არიან მეცნიერების ობიექტები, არისტოტელე კი გულისხმობს ისეთ მოვლენებს, რომელნიც მეცნიერების საგანი ვერ გახდებიან. ასეთნი კი არისტოტელეს აზრით, არიან შეგრძნებადი საგნები. [5] არისტოტელე ამ კითხვით იწყებს კვლავ პლატონის იდეებზე მოძღვრების განხილვას. [6] ნაგულისხმევია კონკრეტული წარმავალი საგნები, რომელთა რიცხვი განუსაზღვრელია. [7] მიწიერი საგნები. [8] საყურადღებოა ის, რომ არისტოტელე აქ საგანთა ფორმებს წარმავალად თვლის, მაშინ, როდესაც სხვაგან ის მათ მარადიულად თვლიდა. [9] τ ῶ ν χ α ρ ι ε σ τ ά τ ω ν კუბიცკისთან თარგმნილია „ყველაზე უფრო მიმზიდველ მოაზროვნეებად“. ჩვენ უფრო მიზანშეწონილად მივიჩნიეთ ეს სიტყვა გადმოგვეცა ტერმინით „ყველაზე უფრო განათლებულნი“. [10] τ ὸ ν ἀ ρ ι θ μ ὸ ν π ρ ῶ τ ο ν ჩვენ ვთარგმენთ „პირველ რიცხვებად“. კუბიცკისთან ეს თარგმნილია ასე „прежде всего число“, რადგან მას სიტყვა π ρ ῶ τ ο ν ზმნიზედად ესმის, ჩვენ კი - ზედსართავად. [11] „პირველად სიბრტყეებში“ გეომეტრიული სიბრტყეებია ნაგულისხმევი. [12] უკვდავ და წარუვალ მოვლენებად ჩათვლილია აქ ფორმა და სახე. [13] გამოთქმაში π ρ ὸ ς τ ό ν δ ε δ ὲ ἔ σ τ ι ν გოლკეცა და კუბიცკიც გულისხმობენ „ცალკეულ პიროვნებებს“. ჩვენი აზრით კი, რადგან ფრაზის პირველ ნაწილში არისტოტელე ლაპარაკობდა ზოგად დებულებებზე, აქ ის კონკრეტულ დებულებებს უნდა ეხებოდეს. შეუძლებელია, რომ ფრაზის პირველი ნახევარი ზოგად დებულებებს ეხებოდეს, მეორე ნახევარი კი კონკრეტულ პიროვნებებს. [14] აუცილებელია ზოგადი, სარწმუნო დებულებების არსებობა. [15] არისტოტელეს აქ იმის თქმა უნდა, რომ „ეს სინამდვილეშიც აუცილებლად ასე უნდა იყოს“. [16] აქ მსჯელობა ეხება სოფისტებს, რომლებიც ამტკიცებენ, რომ ყველა დებულება ჭეშმარიტია, ან მცდარი. [17] ἡ κ α θ ό λ ο υ როსსა და კუბიცკის ესმით ისე, თითქოს აქ ერთმანეთს უპირისპირდებოდეს კონკრეტული და ზოგადი მათმატიკა. სინამდვილეში აქ ლაპარაკია იმაზე, რომ მათემატიკის ყოველი დარგი სწავლობს მისთვის განკუთვნილი კონკრეტული მოვლენების სფეროს. მაშინ, როდესაც ზოგადი მეცნიერება (ἡ δ ὲ κ α θ ό λ ο υ ) ეხება მთელ კოსმოსს, ამიტომ ის ყველა სხვა მეცნიერებაზე მაღლა დგას. [18] ნაგულისხმევია აქსიომატური ხასიათის დებულებები, რომლებიც მტკიცებას არ საჭიროებენ. არისტოტელეს ამის ნიმუშად მოაქვს ხოლმე დებულება ერთს მიმართებაში ორი ერთმანეთის საწინააღმდეგო მოვლენის არსებობის შეუძლებლობის შესახებ. [19] ის, რაც შეიძლება აშენებულ იქნას, რეალურად არსებობს მშენებლობის პროცესში. [20] არისტოტელე აქ, როგორც მოძრაობას, ისე არსებობის კატეგორიას განიხილავს შესაძლებლობისა და რეალობის თვალსაზრისით.…
- დაამატა ლაშა to ფილოსოფია at 3:07pm on აპრილი 17, 2020
- თემა: საფარი
- გამოვიდა, მაიენისკენ გაეშურა და ფუჟერიდან ერნემდე, შუა გზაზე, სადაც, ჩვეულებრივ, მგზავრები ისვენებდნენ ხოლმე, პელერინის მთის ფერდობს აუყვა. სხვადასხვა რაოდენობის ჯგუფებად დაყოფილი ეს რაზმი იმდენნაირი საოცარი სამოსის, სხვადასხვა კუთხის წარმომადგენლის, სხვადასხვა ხელობის ადამიანის ისეთ ჯგროს წარმოადგენდა, რომ ზედმეტი არ იქნება, აღვნიშნოთ სხვადასხვა ნიშანი, რათა ჩვენს თხრობას შევძინოთ ის სიკაშკაშე ფერებისა, ახლა ასე რომ ფასობს, თუმცა, ამა თუ იმ კრიტიკოსის აზრით, გრძნობათა აღწერას ვნებს კიდევაც. ზოგიერთი გლეხი, და უმრავლესობა ასეთი იყო, ფეხშიშველი მიაბოტებდა. მათი ერთადერთი სამოსი თხის ტყავი იყო, კისრიდან მუხლამდე რომ უფარავდათ სხეულს და შარვალი, ცუდად დაძახული თეთრი ხამი ტილოსი, იმ მხარეში რეწვის ჩამორჩენილობაზე რომ ღაღადებდა. გრძელი, გაფშეკილი ბუწუწები ისე ჰქონდათ გახლართული თხის ტყავის მატყლში და ისე უფარავდათ მიწისკენ წახრილ სახეებს, იფიქრებდით, ტყავი თხისა კი არა, მათიაო და, ერთი შეხედვით, ეს საცოდავები ის ცხოველები გეგონებოდათ, ვისი ტყავიც მათ სხეულს ფარავდა. მაგრამ თუ დააკვირდებოდით, თმის ბღუჯებს შორის, სქელ სიმწვანეში მობრჭყვიალე ცვარივით თვალებს დაინახავდით, რომელთა გამოხედვა, მართალია, ადამიანის გონიერებას ამჟღავნებდა, მაგრამ უფრო გაფრთხობდათ, ვიდრე გიზიდავდათ. თავზე ყველას წითელი შალის ჭუჭყიანი ქუდები ეფხატა, რაღაცით რესპუბლიკის მიერ იმხანად თავისუფლების ემბლემად შერჩეულ ფრიგიულ ჩაჩს რომ წააგავდა, მხარზე ყველას ნუჟრიანი კომბალი გაედო, რომელზეც ტილოს გძელი, თითქმის ცარიელი აბგა კონწიალობდა. ზოგიერთს ჩაჩზე ნაბდის ფართოფარფლებიანი, შალის ფერადი ძაფის ყაითანმოვლებული ქუდი ეხურა. ყველაფერი ხამისა ეცვათ, მათი თანამგზავრების შარვლებისა და აბგების მსგავსი და ახალ ცივილიზაციასთან შეხების მხოლოდ შეუმჩნეველ კვალს თუ დაინახავდით. მომრგვალებულკალთებიან, გვერდებზე კვადრატულ ჯიბეებიან ძლივს თეძოებამდე რომ სწვდებოდათ, ქურთუკების საყელოს გრძელი თმა ეფინა. ასეთი სამოსი დასავლეთის გლეხებისთვის იყო დამახასიათებელი. გულზე გადაღეღილი ქურთუკების ქვეშ იმავე ტილოს, დიდღილებიანი ჟილეტები მოუჩანდათ. ზოგიერთ მათგანს ფეხზე საბოები ეცვა, ზოგს კი, რომ არ გაჰფუჭებოდა, ხელში ეჭირა ტყავის ფეხსაცმელი. დიდი ხნის ხმარებისგან გაჭუჭყიანებული, ოფლისა და მტვრისაგან გაშავებული ეს კოსტიუმი ზემოთ აღწერილზე ნაკლებორიგინალური იყო, მაგრამ საკუთარი ისტორიული ღირებულება ჰქონდა, გარდამავალი საფეხურივით იყო ბრბოში აქა-იქ გაფანტული და ყვავილებივით მოელვარე რამდენიმე კაცის თითქმის მდიდრული სამოსისკენ. მართლაც, მა-თი ლურჯი შარვლები, წითელი ან ყვითელი ჟილეტები, სპილენძის ორ რიგად ჩამწკრივებული ღილებით კვადრატულ ფარს რომ მოგაგონებდათ, პურის ყანაში გაფანტული ღიღილოებისა და ყაყაჩოების მსგავსად ხვდებოდა თვალს, თეთრ და ბეწვის ტანსაცმელს შორის. ზოგიერთს ფეხზე თვითნაკეთი საბოები ეცვა, ბრეტანელი გლეხები თვითონ რომ ჩორკნიან, მაგრამ უმრავლესობა უხეშ, ნალებდაკრულ ფეხსაცმელს და ძველ ყაიდაზე შეკერილ, ასეთი სასოებით რომ შემოინახეს ჩვენმა გლეხებმა, უხეში მაუდის ხიფთანივით სამოსს ატარებდა. პერანგის საყელო გულის ან ღუზის ფორმის ვერცხლის საკინძით იკვრებოდა. აბგებშიც მეტი რამ ელაგათ, ვიდრე მათ თანამგზავრებს. ამას გარდა, ბევრის სამგზავრო აღჭურვილობაში კისერზე კანაფით ჩამოკიდებული, ალბათ არყით სავსე მათარაც შედიოდა. რამდენიმე ქალაქელი ამ ნახევრად ველურებში უკანასკნელი მოდის ამა თუ იმ ნიშნით გამოირჩეოდა. ეხურათ ქვაბქუდა, დასაკეცი ქუდი-ცილინდრი ან კეპი. ეცვათ გადაკეცილი ჩექმა ან ფეხსაცმელი და გეტრები, მათაც, გლეხებისა არ იყოს, დიდად განსხვავებულად ეცვათ. მათ შორის ასე ათ კაცს ეცვა კარმანიოლის სახელით ცნობილი რესპუბლიკელთა ქურთუკი. სხვებს, უეჭველად მდიდარ ხელოსნებს, თავიდან ფეხებამდე ერთი ფერის მაუდის ტანსაცმელი ემოსათ. ყველაზე დახვეწილები გამოირჩეოდნენ მეტ-ნაკლებად გაქუცული, ლურჯი ან მწვანე მაუდის ფრაკებითა და რედინგოტებით. ეს უკანასკნელნი, სხვადასხვა ფორმის ჩექმებიანი, გამორჩეული პიროვნებები, სქელი ხელჯოხების ქნევით, ბედს შეგუებულებივით მიაბიჯებდნენ. ზოგნი, საგულდაგულოდ დაპუდრული თავებითა და გულმოდგინედ დაწნული ნაწნავით, ერთგვარ დახვეწილობასაც კი ამჟღავნებდნენ, რასაც ახალგამდიდრებულები ან განათლების გზას დამდგარნი იძენენ ხოლმე. ყველანი, თითქოს გაკვირვებულები იმით, რომ შემთხვევით ასე ერთად აღმოჩნდნენ, შეიძლებოდა საკუთარი კერებიდან ხანძარს გამორიდებულებად ჩაგეთვალათ. მაგრამ დრო და ასეთი თავყრილობის ადგილი სულ სხვა მნიშვნელობას ანიჭებდა ამ დუნდგოს. რაზმი თითქმის მთლიანად იმ ხალხისაგან შედგებოდა, ოთხი წლის წინ რესპუბლიკას რომ ებრძოდა და იმხანად საფრანგეთს რომ აღელვებდა, იმ სამოქალაქო დავებში გარკვეული დამკვირვებელი მაშინვე ამოიცნობდა მოქალაქეთა პატარა ჯგუფს, რომლის ერთგულების იმედიც შეიძლებოდა ქვეყანას ჰქონოდა. საკმაოდ შესამჩნევი უკანასკნელი ნიშანი ააშკარავებდა იმას, რომ ამ ერთად შეყრილ ხალხს განსხვავებული მრწამსი ჰქონდა. მხოლოდ რესპუბლიკელები მიაბიჯებდნენ ხალისიანად. დანარჩენები, თუმცა სამოსით დიდად განსხვავდებოდნენ ერთმანეთისგან, გამომეტყველებასა და მოძრაობაში საერთო რაღაცას ინარჩუნებდნენ, რაც, უთუოდ, უბედურების კვალი იყო. ქალაქელებიცა და გლეხებიც, ყველა ერთნაირად მოეცვა ჭმუნვას. მათ მდუმარებაში შეურიგებლობა სჭვიოდა და თითქოს ერთი საფიქრალის სიმძიმეს გაეწყვიტა ყველა წელში, უეჭველად საშინელს, მაგრამ საგულდაგულოდ დამალულს, რადგან გულჩათხრობილი ადამიანების სახეზე ვერაფერს ამოიკითხავდით. მხოლოდ უჩვეულოდ ნელი სვლა გასცემდა მათ დაფარულ ზრახვებს. დროდადრო რამდენიმე მათგანი, გამორჩეული იმით, რომ ყელზე კრიალოსანი ეკიდათ, მიუხედავად იმისა, რომ მათთვის დიდ საფრთხეს წარმოადგენდა უფრო გაუქმებული და ჩახშობილი, ვიდრე განადგურებული სარწმუნოების ამ სიმბოლოს ტარება, გაიქნევდა თავს, თმას გადაიყრიდა, ფრთხილად გაიხედავდა, მალულად ათვალიერებდა ტყეს, ბილიკებს, გზის მომიჯნავე კლდეებს, მონადირე ძაღლივით, რომელმაც მსხვერპლი იყნოსა. მერე, რაკი თავიანთი მდუმარე თანამგზავრების მონოტონური ფეხის ხმის მეტი არაფერი ისმოდა, ისევ ჩაქინდრავდნენ თავს და სახეზე ისეთი უსაშველო გარინდება ეფინებოდათ, იტყოდით, სწორედ ის დამნაშავეები არიან, კატორღაში რომ მიერეკებიან, სადაც სიკვდილამდე უნდა იცხოვრონო. მაიენისკენ ამ კოლონის სვლა, მისი ჭრელი შემადგენლობა, ამ ხალხის განსხვავებული განწყობა სრულიად გასაგები და ბუნებრივი ხდებოდა სხვა რაზმის არსებობით, რომელიც კოლონას სათავეში ედგა. რაზმს წინ მიუძღოდა, დაახლოებით, ას ორმოცდაათი ჯარისკაცი, იარაღითა და აღჭურვილობით, პოლკის უფროსის, ნახევარბრიგადის მეთაურის ხელმძღვანელობით. მათთვის, ვინც რევოლუციის დრამატულ მოვლენებს არ შესწრებია, ზედმეტი და ინტერესმოკლებული არ იქნება იმის თქმა, რომ ამ სახელით შეიცვალა პოლკოვნიკის ჩინი, რომელიც პატრიოტებმა გააუქმეს, როგორც მეტისმეტად არისტოკრატული. ჯარისკაცები მიეკუთვნებოდნენ მაიენში დაბანაკებულ ქვეით ნახევარბრიგადას. ამბოხებებისა და განხეთქილებების პერიოდში, დასავლეთ საფრანგეთის მოსახლეობამ რესპუბლიკის ჯარისკაცებს ლურჯები შეარქვეს. ეს მეტსახელი შემორჩა იმ პირველი ლურჯი და წითელი უნიფორმების გამო, რომლებიც ჯერ კიდევ კარგად ახსოვთ და მათი აღწერა უსარგებლოა. მაშასადამე, ლურჯების ქვედანაყოფი ესკორტად ახლდა ხალხის ამ თავყრილობას, სადაც თითქმის ყველა უკმაყოფილო იყო იმით, რომ მიემართებოდნენ მაიენში, სადაც სამხედრო დისციპლინას ერთი სულისკვეთება, ერთნაირი მხედრული გამართულობა უნდა ჩამოეყალიბებინათ მათთვის, რაც სრუ-ლებით არ გააჩნდათ და ერთნაირად უნდა გამოეწყოთ. ამ კოლონისთვის ფუჟერის ოლქში ძლივს მოაგროვეს რიცხვობრივი შემადგენლობა, საფრანგეთის რესპუბლიკის აღმასრულებელი დირექტორის მიერ 10 მერიდორს მიღებული საყოველთაო გაწვევის შესახებ კანონის საფუძველზე. მთავრობამ მოითხოვა ასი მილიონი ფულად და ასი ათასი ჯარისკაცი საფრანგეთის არმიის მისაშველებლად, რომელიც იმხანად ავსტრიელებმა იტალიაში დაამარცხეს, პრუსიელებმა - გერმანიაში. ამ არმიას შვეიცარიაში რუსები ემუქრებოდნენ, სუვოროვი ირწმუნებოდა, საფრანგეთს დავამარცხებთო. ვანდეის სახელით ცნობილმა დასავლეთის დეპარტამენტებმა, ბრეტანმა და ქვემო ნორმანდიის ნაწილმა, რომლებშიც ოთხწლიანი ომის შემდეგ, გენერალ ოშის დიდი მონდომებით, წესრიგი დამყარდა, ეტყობა, დრო იხელთეს და ბრძოლა განაახლეს. ამდენი მტრის პირისპირ რესპუბლიკამ თავდაპირველი ენერგია აღიდგინა. პირველ რიგში, ზომები მიიღო იმ დეპარტამენტების დასაცავად, რომლებსაც უფრო ესხმოდნენ თავს და, მერიდორის კანონის ერთ-ერთი მუხლით, ადგილობრივ მცხოვრებლებს გადააბარა ამაზე ზრუნვა. მართლაც, მთავრობამ, რომელსაც შინაურ მტრებთან საბრძოლველად არც ფული გააჩნდა და არც ჯარი, გაჭირვებიდან თავი გასკონური ეშმაკობით დაიძვრინა, ამბოხებულ დეპარტამენტებს ვეღარაფერი მიაშველა, სამაგიეროდ, ნდობა გამოუცხადა, იქნებ იმის იმედიც ჰქონდა, რომ ამ ღონისძიებით მოქალაქეთა ერთ ნაწილს მეორეს წაჰკიდებდა და ამით ამბოხებას ჩანასახშივე ჩაახშობდა. კანონის ეს მუხლი, სისხლიანი დაპირისპირების სათავე, შემდეგნაირად იყო შედგენილი: დასავლეთის დეპარტამენტებში შეიქმნას თავისუფალ მებრძოლთა რაზმები, რომლებიც რეგულარულ არმიაში არ ირიცხებიან. ეს არადიპლომატიური ღონისძიება საფრანგეთის დასავლეთში ისე მტრულად მიიღეს, რომ დირექტორიას მაშინვე გაუქრა გამარჯვების იმედი და რამდენიმე დღის შემდეგ საკა-ნონმდებლო ორგანოებს სთხოვა, განსაკუთრებული ზომები მიეღოთ იმ პატარა კონტიგენტების მიმართ, რომლებიც "თავისუფალ მებრძოლთა რაზმების" ნებადამრთველი კანონის თანახმად უნდა მოეგროვებინათ. ზემოთ აღწერილი ამბების დაწყებამდე რამდენიმე დღით ადრე გამოქვეყნდა ახალი კანონი, მიღებული VII წლის მესამე დამატებით დღეს, რომლის თანახმადაც, ეს პატარ-პატარა რაზმები ლეგიონებად უნდა გაეერთიანებინათ. ლეგიონებს უნდა რქმეოდათ სარტის, ორნის, მაიენის, ილ-ე-ვილენის, მორბიანის, ქვემო ლუარის და მენ-ე-ლუარის დეპარტამენტების სახელები. ეს ლეგიონები, ნათქვამი იყო კანონში, განკუთვნილია მხოლოდ შუანების წინააღმდეგ საბრძოლველად, არავითარ შემთხვევაში არ უნდა გასცდნენ საფრანგეთის საზღვრებს. ამ მოსაბეზრებელი, ბევრისთვის უცნობი დეტალებით აიხსნება დირექტორიის სისუსტე და, ლურჯების თანხლებით, ამ ბრბოს ლაშქრობის მიზეზი. ალბათ ზედმეტი არ იქნება იმის დამატებაც, რომ დირექტორიის მშვენიერი და პატრიოტული დადგენილებები არასოდეს განხორციელებულა, თუ არ ჩავთვლით, რომ ქვეყნდებოდა "კანონთა ბიულეტენში." რესპუბლიკის დეკრეტები უკვე აღარ ეყრდნობოდა დიდი მორალური ძალის მქონე იდეებს, პატრიოტიზმს ან ტეროინს, რომლებიც ოდესღაც მათ შესრულებას სავალდებულოს ხდიდნენ; ქაღალდზე იწერებოდა მილიონობით ფრანკი და ჯარისკაცი, მაგრამ არც ფული აღწევდა ხაზინამდე და არც ჯარისკაცები ხვდებოდნენ არმიაში. უმაქნის ხელში რევოლუციის ზამბარა მოდუნდა. კანონები კი, ნაცვლად იმისა, რომ გარემოებანი დაექვემდებარებინათ, პირიქით, თვითონ ეგუებოდნენ პირობებს. მაიენისა და ილ-ე-ვილენის დეპარტამენტებს მართავდა ძველი ოფიცერი, რომელმაც ადგილზე გადაწყვიტა, რა ღონისძიებები უნდა განეხორციელებინა. გადაწყვიტა, გამოეგლიჯა რეკრუტები ბრეტანისთვის და, განსაკუთრებით, ფუჟერისთვის, რომელიც შუანების ამბოხების ყველაზე საშიში კერა იყო. იმედი ჰქონდა, რომ ასე დაასუსტებდა ოლქებს, რომლებიც რესპუბლიკისთვის საფრთხეს წარმოადგენდნენ. ერთგულმა მეომარმა ისარგებლა კანონის ილუზორული წინდახედულობით და გამოაცხადა, რომ დაუყოვნებლივ უზრუნველყოფდა მათ აღჭურვილობას, მოახერხებდა მობილიზებულ ჯარისკაცთა ეკიპირებას და ამ განსაკუთრებულ სამხედრო დანაყოფებს მთავრობის დანაპირებ ერთი თვის ხელფასსაც მისცემდა. მიუხედავად იმისა, რომ ბრეტანი უარს ამბობდა ყოველგვარ სამხედრო სამსახურზე, ამ დაპირებების წყალობით, გაწვევა ძალიან წარმატებულად და ისე სწრაფად განხორციელდა, რომ ოფიცერი შეშფოთდა. მაგრამ ნაცად მეომარს ვერ გააცურებ. როგორც კი დაინახა, რომ გაწვეული ჯარისკაცების ნაწილი ოლქს მოაწყდა, რაღაც საიდუმლო მიზეზი იგუმანა და სწორადაც გამო-იცნო, ალბათ იარაღის ხელში ჩაგდება უნდათო. დაგვიანებულებისთვის აღარ დაუცდია და გადაწყვიტა, ალანსონისკენ დაეხია, მორჩილი ოლქებისკენ, რომელიც აჯანყების გამო სულ უფრო ფართოვდებოდა იმ მხარეში. ამ გეგმის წარმატება ძალიან სათუო გახდა. ეს ოფიცერი, ინსტრუქციის თანახმად, საიდუმლოდ ინახავდა საფრანგეთის არმიის წარუმატებლობასა და არცთუ დამამშვიდებელ ამბებს ვანდეიდან და იმ დილას, ჩვენი ამბავი რომ იწყება, ფორსირებული მარშით სცადა მაიენამდე მისვლა, სადაც კანონის თავისებურად გამოყენებას აპირებდა: ბრეტანელი ახალწვეულებით შეევსო ნახევარბრიგადის შემადგენლობა. სიტყვა "ახალწვეულმა" კანონების ტექსტში პირველად შეცვალა "რეკრუტი", რესპუბლიკის ჯარისკაცების ადრინდელი სახელი. ფუჟერიდან გასვლამდე, ნახევარბრიგადის წინამძღოლმა ბრძანა, ჩუმად აეღოთ მთელი რაზმისთვის სამყოფი ვაზნები და პური. ამით ახალწვეულებს დაუმალავდა, რომ წინ დიდი გზა ედოთ. ისიც გადაწყვიტა, არ შეჩერებულიყვნენ ერნეს საეტაპო პუნქტზე, სადაც გონს მოსული გაწვეულები შეიძლებოდა დაჰკავშირებოდნენ შუანებს, რომლებიც ქალაქის მიდამოებში ნამდვილად იქნებოდნენ გაფანტულნი. ძველი რესპუბლიკელის ოინი და მთაში ასეთი ნელი გადაადგილება პირქუშად მდუმარი ჯარისკაცების დიდ ეჭვსა და უნდობლობას იწვევდა ნახევარბრიგადის მეთაურის, გვარად იულოს მიმართ. ყველაზე თვალშისაცემი დეტალი ჩვენი ზემოთ მოყვანილი აღწერისა, მის ცხოველ ინტერესს იწვევდა და ამიტომაც უბრად მიდიოდა ხუთი ახალგაზრდა ოფიცრით გარშემორტყმული, რომელიც დიდ მოწიწებას გამოხატავდა შეფიქრიანებული შეფის მიმართ. როგორც კი პელერინის მწვერვალს დაადგა ფეხი, იულომ თითქოს ინსტინქტურად მიაბრუნა თავი მობილიზებულთა შეშფოთებული სახეების დასანახად და თვითონ დაარღვია სიჩუმე. ბრეტანელები ფეხს ითრევდნენ და ისე ჩამორჩნენ, რომ მცველთა რაზმს, დაახლოებით, ორასი ნაბიჯით დასცილდნენ. იულო დაიჯღანა, როგორც იცოდა ხოლმე და დასჭყივლა: - რა ჯანდაბა სჭირთ მაგ კოხტაპრუწებს! ფეხის გადადგმა უჭირთ? ამის გაგონებაზე თანხმლები ოფიცრები დიდი ხმაურით უცებ გაღვიძებულებივით შეტრიალდნენ. სერჟანტებმა და კაპრალებმაც მათ მიბაძეს და ასეული სასურველი სიტყვის -"სდექ!"- გაგონებამდე შედგა. ოფიცრებმა ჯერ გადახედეს რაზმს, გრძელი კუს მსგავსად ნელა რომ მობობღავდა პელერინის მთაზე, მერე კი, ეს ახალგაზრდები, რომლებიც სამშობლოს დაცვის მოვალეობამ, სხვა მრავალი ადამიანის მსგავსად, მოსწყვიტა ამაღლებულ საქმიანობას და რომლებშიც ომს ჯერ კიდევ არ ჩაეხშო მშვენიერების გრძნობა, გააოცა მათ თვალწინ გადაშლილმა სანახაობამ და ყური წაუყრუეს იულოს შენიშვნას, არ ესმოდათ, რამდენად საგულისხმო იყო. მიუხედავად იმისა, რომ ფუჟერელები იყვნენ, საიდანაც იგივე სურათი იშლება, რაც აქ, ოღონდ იმ სხვაობით, რომ პერსპექტივაა სხვა, მაინც ვერ თქვეს უარი, უკანასკნელად დამტკბარიყვნენ, დილეტანტთა მსგავსად, რომლებიც, რაც უფრო დეტალურად იცნობენ, მით მეტ სიამოვნებას იღებენ მუსიკისგან. პელერინის მთის წვეროდან მგზავრებს თვალწინ გადაეშალათ კუენონის ველი, ყველაზე მაღალი წერტილი ჰორიზონტზე კი ქალაქი ფუჟერი იყო. მისი კლდის წვერზე აგებული ციხესიმაგრე სამ თუ ოთხ მნიშვნელოვან გზას დასცქერის, ამ პოზიციის გამო ბრეტანის ფორპოსტადაც თვლიდნენ. აქედან ოფიცრებმა მთელი სიგრძე-სიგანით დაინახეს ეს აუზი, შესანიშნავი, როგორც თავისი ნაყოფიერი მიწებით, ისე ნაირფერობით. ყველა მხრიდან ამფითეატრივით შემოსჯარვოდა ფიქლით ნაგები მთები. მათი მოწითალო ფერდობები მუხნარით, აქა-იქ ჩამალული, სიგრილეჩაბუდებული პატარა ხეობებით დაბურულა, კლდეები მომრგვალებული გალავანივით აღმართულან და შუაში მოუქცევიათ, იტყვი, ინგლისური ბაღიაო, მოლივლივე, უზარმაზარი მდელო. ცოცხალღობეშემოვლებული დიდ-პატარა, მამაპაპისეული ხეებიანი მამულები ამ მწვანე ხალიჩას საფრანგეთის პეიზაჟისთვის უჩვეულო ელფერს ანიჭებენ და მისი ხიბლის საიდუმლო იმ უამრავ კონტრასტშია, რომელიც ყველაზე გულგრილ ადამიანებსაც კი აჯადოებს. ამ მომენტში მხარის მთელი პანორამა სულჩადგმული იყო იმ მოუხელთებელი ელვარებით, ბუნება ხანდახან რომ ამახვილებს ხოლმე ყურადღებას თავის სამარადისო ქმნილებებზე. სანამ რაზმი ველზე მიაბიჯებდა, ამომავალმა მზემ ნელ-ნელა გაფანტა თეთრი, მსუბუქი ნისლი, რომელიც სექტემბრის დილით დალივლივებს ხოლმე მდელოს თავზე. იმ დროს, როცა ოფიცრები შემობრუნდნენ, თითქოს ვიღაცის უხილავმა ხელმა ჩამოაცალა ბუნებას გამჭვირვალე დოლბანდი, როგორც ძვირფას სამკაულზე დაგდებული რიდე, რომელიც უფრო ამძაფრებს ცნობისმოყვარეობას. სადამდეც ოფიცრებს თვალი მიუწვდებოდათ, ჰორიზონტამდე ერთი ღრუბელიც კი არ იყო, რომელიც კაცს აფიქრებინებდა, რომ ეს უზარმაზარი ცისფერი გუმბათი მართლაც ცის თაღი იყო. უფრო სხვადასხვა სიმაღლის მთებზე დაყრდნობილი აბრეშუმის ჩარდახი გეგონებოდათ, დიდებული მინდვრების, მდელოების, ნაკადულებისა და ჭალების დასაცავად. ოფიცრები თვალს ვერ აცილებდნენ ამ სივრცეს, უცებ ამდენი სილამაზე რომ გადაშალა. ზოგი ყოყმანობდა, არ იცოდა, რომელ ჭალაკზე შეეჩერებინა მზერა, რადგან ყოველი მათგანი აოცებდა შეფერილობის მრავალფეროვნებით, უფრო მდიდრული რომ ჩანდა ხმელი ფოთლების ბრინჯაოსფერით, უთანაბროდ მოთიბული ზურმუხტისფერი მდელოების ფონზე, ზოგს მოწითალო მინდვრები უფრო იზიდავდა, სადაც მომკილი წიწიბურის ძნები კონუსებად იდგა, ჯარისკაცები იარაღს რომ დაახვავებენ ხოლმე დასასვენებლად დაცემულ ბანაკში, პირამიდისებურად, ისე, და თვალს სტაცებდა კონტრასტულად, ანეულად დატოვებული მიწის ოქროსფერი ნაკვეთები ჭვავის მომკის მერე. აქა-იქ შიფრის მუქი სახურავი მოჩანდა, საიდანაც თეთრი ბოლი ამოდიოდა. მაგრამ ყველაზე მეტად მაცდუნებელი ოპტიკური თამაშით თვალს იტაცებდნენ და რატომღაც სულში ბუნდოვან ოცნებებს აღძრავდნენ კუენონის დაკლაკნილი, ვერცხლისფერი, ცოცხალი შენაკადები. შემოდგომის ნიავის სურნელოვანი სიგრილე, ტყის მძაფრი სურნელი, საკმევლით გაჟღენთილი ღრუბელივით ნარნარად რომ მიმოჰქროდა და ათრობდა ამ მშვენიერი მიდამოთი დამტკბარ მაყურებლებს, აღფრთოვანებულები რომ შეჰყურებდნენ უცნობ ყვავილებს, თამამ მცენარეულს და ხასხასა სიმწვანეს, რითაც ბრეტანი ექიშპება ბრიტანეთს, თავის სეხნია ქვეყანას. პატარ-პატარა ნახირი აცოცხლებდა სცენას, ასეთ შთამბეჭდავს. გალობდნენ ჩიტები და ველზე ჰაერში თრთოდა ნაზი მუსიკა. თუ მკითხველი მოისურვებს, დამხმარედ მოიხმოს წარმოსახვის უნარი, რომელიც მას წარმოუდგენს შუქისა და ჩრდილის საუცხოო თამაშს, მთათა ნისლიან ჰორიზონტებს, ფანტასტიურ პერსპექტივებს, იქიდან რომ იშლებოდა, სადაც ხეები არ ეფარებოდა და სადაც წყლის ნატბორი მოჩანდა, ან ჩუხჩუხა ნაკადულები მიხტოდნენ მკვირცხლად, თუ მოგონებები შეაფერადებენ, ასე ვთქვათ, ამ სურათს, ისეთსავე მსწრაფლწარმავალს, როგორიც ის წამი იყო, როცა დაინახეს, ხალხი, ვისთვისაც ასეთი სანახაობა სიმშვენიერეს მოკლებული არ არის, ვერ მიიღებს სრულ წარმოდგენას ჯადოსნურ სანახაობაზე, ოფიცრები რომ მონუსხა და ბოლომდე შეძრა მათი მგრძნობიარე, ახალგაზრდა სულები, როცა გაიფიქრეს, რომ საბრალო ახალწვეულებს უჭირთ მშობლიური მხარისა და შესისხლხორცებული ადათ-წესების მიტოვება. იქნებ იმის გამო, რომ უცხო მიწა-წყალზე დაიხოცნენ, აპატიეს უნებური სიზანტე, მაგრამ ჯარისკაცის ჩვეული დიდსულოვნებით არ გაამჟღავნეს შემწყნარებლური თანაგრძნობა და თავი ისე მოაჩვენეს, თითქოს ამ მშვენიერი კუთხის სამხედრო პოზიციების შესწავლა უნდოდათ. მაგრამ იულო, უკეთესია, "სარდალი" ვუწოდოთ, ვიდრე ნაკლებჰარმონიული ნახევარბრიგადის უფროსი, იმ ჯარისკაცთაგანი იყო, რომლებიც საფრთხის წინაშე პეიზაჟს თავს არ მოახიბლვინებენ, თუნდაც მიწიერი სამოთხე იყოს. მან უკმაყოფილოდ გაიქნია თავი და შეჭმუხნა შავი წარბები, მის ფიზიონომიას მკაცრ გამომეტყველებას რომ ანიჭებდნენ. - სად ეშმაკებში არიან? რატომ არ მოდიან? - ომებში ჩახლეჩილი ხმით მეორედ იკითხა, - თუ სოფელში შეხვდათ ვინმე კეთილი ღვთისმშობელი და ხელის ჩამოსართმევად შეჩერდნენ? - შენ კითხულობ? რატომ? - გაისმა ხმა. ამ ხმის გაგონებაზე, იმ ბუკის ხმას რომ ჰგავდა, რომლითაც ბრეტანის ველებზე გლეხები საქონელს აგროვებენ ხოლმე, სარდალი ელდანაკრავივით შებრუნდა, თითქოს ხმლის წვერით შეეხო ვინმე და ორ ნაბიჯში კიდევ უფრო უცნაური პიროვნება დაინახა, ვიდრე წვევამდელები, რომლებიც მაიენში მიჰყავდათ რესპუბლიკის სამსახურში მწყობრში ჩასაყენებლად. ამ ჯმუხ, ბეჭებგანიერ უცნობს თავი ხარისას მიუგავდა, და არამხოლოდ ზომით; სქელი, ხორციანი ნესტოების გამო ცხვირი უფრო მოკლე უჩანდა, ვიდრე სინამდვილეში ჰქონდა; სქელი ტუჩები ვერ უფარავდა თოვლივით თეთრ კბილებს, მუქარის გამომხატველ წარბებქვეშ მრგვალი, დიდი შავი თვალები, პარტყუნა ყურები და ჟღალი თმა ამკობდა. ამ ყველაფრით უფრო ნაკლებად შეესაბამებოდა ჩვენს მშვენიერ კავკასიურ რასას, ვიდრე ბალახისმჭამელთა სახეობას. დაბოლოს, ნატამალი არ გააჩნდა იმ ნიშნებისა, რომელიც ადამიანს, როგორც საზოგადოებრივ არსებას გამოარჩევს, რაც ამ თავს უფრო გამორჩეულს ხდიდა. მზისგან ბრინჯაოსფრად გარუჯული სახე, რომლის უხეში ნაკვთებიც მოგაგონებდათ გრანიტს, ბრეტანის ნიადაგს რომ შეადგენდა, ამ უცნაური არსების სხეულის ერთადერთი ხილული ნაწილი იყო. ყელამდე იყო გახვეული რაღაც ბალახონში, კიდევ უფრო უხეში, გამოუთეთრებელი ხამი ტილოსგან რომ იყო შეკერილი, ვიდრე ყველაზე ღარიბი წვევამდელის შარვალი. ბალახონი, რომელშიც ანტიკვარი ძველი გალების სეის(საგა) ან "სეიონს" შეიცნობდა, წელამდე სწვდებოდა და თხის ტყავის ქვედატანივით სამოსზე ხისგან უხეშად გამოჩორკნილი ნაჭრებით იყო მიბმული, ზოგიერთზე ხის ქერქიც რომ შერჩენოდა. თხისავე ტყავი ჰქონდა შემოხვეული თეძოებზე და წვივებზე ისე, რომ ადამიანის სხეულის ფორმას ვერ მიხვდებოდით. უზარმაზარი საბოები უფარავდა ტერფებს. გრძელი, მბზინვარე თმა, ასე რომ ჰგავდა მის თხის ტყავის ბეწვს, სახის ორივე მხარეს ჰქონდა ჩამოშვებული, შუაზე გაყოფილი, რითაც შუასაუკუნეებისდროინდელ იმ ქანდაკებათა თმას ემსგავსებოდა, ახლაც რომ შეხვდებით ზოგიერთ ტაძარში. დაკოჟრილი კომბლის ნაცვლად, წვევამდელებს რომ ჰქონდათ მხარზე გადებული, მას თოფივით მკერდზე მიკრული, ტყავის თასმებისგან ოსტატურად დაწნული მათრახი ეჭირა, რომელიც ჩვეულებრივზე ალბათ ორჯერ გრძელი იყო. ამ უცნაური არსების გამოჩენა ადვილი ასახსნელი ჩანდა. მის დანახვაზე ზოგიერთმა ოფიცერმა იფიქრა, რომ უცნობი მობილიზებული ან ახალწვეული იყო (მაშინ ჯერ კიდევ ხმარობდნენ ამ სიტყვებს ერთმანეთის ნაცვლად) და შეფერხებულ კოლონას ელოდებოდა. სხვათაშორის, მისმა გამოჩენამ მეტად გააოცა სარდალი, შეშინებულს არ ჰგავდა, მაგრამ სახეზე შეშფოთებამ გადაურბინა, უცნობს ახედ-დახედა და მექანიკურად, უნებლიეთ, თითქოს მძიმე ფიქრებს თავს ვერ აღწევსო, გაიმეორა: - ჰო, რატომ არ მოდიან? შენ რა, იცი? - იმიტომ რომ, - უპასუხა მოქურუხებულმა თანამოსაუბრემ აქცენტით, რომელიც მოწმობდა, რომ ძალიან უჭირდა ფრანგულად ლაპარაკი, - იმიტომ რომ იქ, - და გაიშვირა ძლიერი, განიერი ხელი ერნესკენ, - მაიენი იწყება და ბრეტანი მთავრდება, - და სარდლის ფეხებთან ძლიერად დასცხო მიწას თავისი უზარმაზარი მათრახი. ამ სცენის შემსწრე მაყურებლებზე უცნობის ლაკონურმა და საზეიმო სიტყვამ ისეთი შთაბეჭდილება მოახდინა, როგორიც, დავუშვათ, ტამტამის უადგილო გრუხუნს ექნებოდა მელოდიურ მუსიკაში. ეს მკვახე ნათქვამი ვერ გადმოსცემს იმ სიძულვილს, შურისძიების წყურვილს, რაც მისმა მედიდურმა ჟესტმა, მოკლე სიტყვამ და თავის დაჭერის მანერამ გამოხატა, რომელშიც შეურიგებელი, მძვინვარე და ცივი ენერგია სჭვიოდა. თითქოსდა, ცულით გამოთლილი ამ კაცის სიტლანქე, დაძარღვული იერი, მის სახეზე აღბეჭდილი უვიცობა უცნობს ბარბაროსთა რომელიღაც ნახევარღმერთს ამსგავსებდა. წინასწარმეტყველის პოზას ინარჩუნებდა და სამწლიანი ძილის შემდეგ გამოღვიძებული ბრეტანის სულივით გამოცხადდა ომის გასაახლებლად, სადაც ყოველ გამარჯვებას ორმხრივი ძაძა მოსდევდა. - რა მაიმახია! - ჩაილაპარაკა იულომ, - იმ ხალხის გამოგზავნილს ჰგავს, ჩვენთან მოლაპარაკებას თოფით რომ აპირებენ. ეს სიტყვები სარდალმა კბილებში გამოსცრა და ამ კაციდან მზერა პეიზაჟზე გადაიტანა, პეიზაჟიდან რაზმზე, რაზმიდან ზემოთ, ბრეტანის კურდღლისცოცხათი დაფარულ გზისპირა ციცაბო ფერდობებზე. უცებ უცნობს შეხედა, მერე თითქოს უჩუმარი დაკითხვა მოუწყო, მკვეთრად ჰკითხა: - საიდან მოდიხარ? - და ცნობისმოყვარე, გამჭოლი მზერა მიაპყრო. ცდილობდა, გამოეცნო საიდუმლო ამ გაქვავებული სახისა, რომელსაც მოესწრო და აეკრა ბრიყვი, უტყვი გამომეტყველება, გლეხი რომ იღებს ხოლმე დასვენებისას. - ვაჟკაცების ქვეყნიდან, - უპასუხა კაცმა ძალიან მშვიდად. - შენი სახელი? - იარე-მიწაზე. - რატომ გაქვს შუანების მეტსახელი? კანონი ამას კრძალავს. იარე-მიწაზემ, რაკი ასე გაეცნო, სარდალს ისეთი უსაზღვრო სიბრიყვით შეხედა, რომ სამხედრომ იფიქრა, ვერ გაიგოო. - ფუჟერელი მობილიზებული ხარ? ამ კითხვაზე იარე-მიწაზემ ისეთი უიმედო "არ ვიცი" უთხრა, რომლის მერეც ყოველგვარი საუბრის გაგრძელება შეუძლებელი გახდა. მშვიდად ჩამოჯდა გზის პირას, უბიდან წიწიბურას კვერის რამდენიმე თხელი, შავი ნატეხი ამოიღო,- ნაციონალური საჭმელი, რომლის უბადრუკი სიამოვნება ბრეტონელების გარდა არავინ იცის და გამოთაყვანებული გულგრილობით დაიწყო ღრღნა. იმდენად დამაჯერებელი იყო მისი სრული უტვინობა, რომ ზოგ ოფიცერს საქონელი გაახსენა, ხეობის მსუყე იალაღებზე რომ სძოვდა, ზოგს - ამერიკელი ველური და ზოგს კი კეთილი იმედის კონცხის მკვიდრნი. მისი გარეგნობით გაბრიყვებულმა სარდალმა შემაშინებელი თითქოს ვერაფერი დაინახა და დამშვიდდა, მაგრამ მაინც ფრთხილად იყო. ერთხელაც შეხედა ამ ადამიანს, იეჭვა, ხოცვა-ჟლეტის მაუწყებელი არ იყოსო და თმაში, ბალახონზე, თხის ტყავებზე ეკლები, ფოთლების ნაგლეჯები, ჩინჩხვარი შეამჩნია, თითქოს ჯაგნარში დიდხანს ევლო. მაშინ იულომ მრავლისმთქმელად შეხედა თავის ადიუტანტს, ჟერარს, გვერდით რომ ედგა, ხელზე ხელი მოუჭირა და გადაულაპარაკა: - მატყლისთვის მივდიოდით და გაკრეჭილები დავბრუნდებით. გაკვირვებულმა ოფიცრებმა ერთმანეთს ჩუმად გადახედეს. აქ ცოტა უნდა გადავუხვიოთ, იულოს შფოთვა გასაგები რომ გახდეს ზოგიერთი შინაყუდასთვის, ყველაფერში რომ ეჭვი ეპარებათ, რადგან ვერაფერს ხედავენ და შეუძლიათ, იარე-მიწაზეს და დასავლეთ საფრანგეთის გლეხების არსებობაც კი, რომელთა ქცევა მაშინ საოცრად ამაღლებული იყო, საკამათო გახადონ. სიტყვა gars, ĝა (გა)კელტური ენის ნარჩენია. ქვემობრეტონულიდან გადავიდა ფრანგულში და ჩვენს ახლანდელ ენაში ის სიტყვაა, ყველაზე მეტი უძველესი მოგონება რომ შემოინახა. gais გაელების, ანუ გალების ძირითადი იარაღი იყო; gaiside შეიარაღებულს ნიშნავდა, gais - სიმამაცეს, gas - ძალას. ეს შეპირისპირება ამტკიცებს gars სიტყვის ნათესაობას ჩვენი წინაპრების ენაში არსებულ გამოთქმებთან. ამ სიტყვას ანალოგიაც აქვს ლათინურ სიტყვა vir-თან - "ქმარი" "კაცი", virtus-ის ფუძესთან - "ძალა, სიმამაცე". ამსიგრძე მსჯელობის გამართლება ნაციონალური გრძნობაა და იქნებ მოვახერხოთ კიდევაც ზოგიერთის თავში მოვახდინოთ შემდეგი სიტყვების რეაბილიტაცია: gars, garçon, garçonette, grace, gracette, რატომღაც ამოგდებული რომ არის ჩვენი მეტყველებიდან, როგორც ხეპრული, დაუხვეწელი, თუმცა წარმომავლობა მეომრულია, მებრძოლი და აქა-იქ ჩნდება ჩვენს ისტორიაშიც. - "С'est une fameuse grace!” - "ყოჩაღი დედაკაცი!" ზოგიერთისთვის გაუგებარი საქებარი სიტყვა, მადამ დე სტალმა რომ მიიღო ვანდომელებისაგან პატარა კანტონში, სადაც გაძევებულმა რამდენიმე დღე გაატარა. ბრეტანი მთელ საფრანგეთში ის მხარეა, სადაც გალების ზნე-ჩვეულებებმა ყველაზე ძლიერი კვალი დატოვეს. ამ პროვინციის იმ ნაწილს, სადაც დღემდე აშკარადაა შემონახული ჩვენი გაუთლელი წინაპრების ცხოვრება და ცრუმორწმუნეობა, "le pays des gars" ჰქვია - "ვაჟკაცების მხარე". თუ რომელიმე კანტონში მრავლად ცხოვრობს იმის მსგავსი ველური, ჩვენს სცენაში რომ აღვწერეთ, ადგილობრივები ამბობენ: "ამა და ამ მრევლის ვაჟკაცი". და ეს ფესვგადგმული სახელი ჯილდოდ ითვლება ენის ტრადიციებისა და გალური ადათ-წესების ერთგულებისთვის. მათმა ცხოვრებამ ძველი დროიდან შეინარჩუნა რწმენისა და ცრურწმენების ღრმა კვალი. იქ ფეოდალურ ჩვეულებებს ისევ იცავენ. სიძველის მოყვარულები ისევ შეხვდებიან დრუიდების საღსალამათ ძეგლებს. იქ თანამედროვე ცივილიზაციის გენიას ეშინია პირველყოფილ, უღრან ტყეებში შეღწევის. წარმოუდგენელი სისასტიკე, ბრიყვული სიჯიუტე, ფიცის ერთგულება, ჩვენი კანონების, წესების, ტანსაცმლის, ფულის, ენის სრული უგულებელყოფა და, ამასთან, პატრიარქალური სისადავე და გმირობა - ეს ყველაფერი იმას უწყობს ხელს, რომ აქაური მაცხოვრებლები ნაკლებად ინტელექტუალურები არიან, ვიდრე მოჰიკანები ან ჩრდილო-ამერიკის წითელკანიანები, მაგრამ მათსავით სულით გაუტეხლები, ცბიერები, მოხერხებულები და ამტანები. ბრეტანის მდებარეობა ევროპის ცენტრში, დამკვირვებლებისთვის მას უფრო საინტერესოს ხდის, ვიდრე კანადაა, თუმცა ცივილიზაციის შარავანდედი აკრავს, მაგრამ მისი კეთილისმყოფელი სითბო იქამდე არ აღწევს, ამიტომ ეს მხარე გაყინულ ნახშირს დაემგვანა, მოგიზგიზე კერაში ჩამქრალი და შავი რომ რჩება. ყველა მცდელობა ზოგიერთი დიდი მოაზროვნისა, საზოგადოებრივ ცხოვრებასა და კეთილდღეობას საფრანგეთის ამ გამოუკვლეველ-ამოუცნობ, საგანძურით მდიდარ მშვენიერ კუთხეში შეეღწია, მთავრობის ძალისხმევაც კი შუბლით ეჯახება მოსახლეობის ჩამორჩენილობას, რომელიც პროგრესის ხელის შემშლელი, დამამუხრუჭებელი, მომაკვდინებელი, უძველესი დროის ტრადიციების ერთგული რჩება. ამ უბედურებას ადვილად ხსნის ადგილობრივი მიწა-წყლის ბუნება, ხრამებით, ნიაღვრებით, ტბებითა და ჭაობებით დაღარული, ცოცხალი ღობეებით შემოჯარული ერთგვარი მიწის ბასტიონები, ყოველ მინდორს სიმაგრედ რომ აქცევს, არც გზებია და არც არხები, თანაც არ უნდა დავივიწყოთ უმეცარი ხალხის სული, მისი ფესვგამდგარი და სახიფათო ცრურწმენები, ჩვენს ისტორიაშიც რომ დავინახავთ და ამ ყველაფერს ემატება მიწის დამუშავების თანამედროვე საშუალებების მიუღებლობა. თვალწარმტაცი მდებარეობა ამ მხარისა, მოსახლეობის ცრუმორწმუნეობა გამორიცხავს ხალხმრავალ დასახლებებს და, აქედან გამომდინარე, ურთიერთობისა და იდეათა გაცვლა-გამოცვლის კეთილისმყოფელ ზემოქმედებას. იქ არც სოფლებია. არამკვიდრი ნაგებობები, ბინას რომ უწოდებენ, თითო-თითოდ მიმოფანტულა. ყოველი ოჯახი, უდაბნოსავით, მხოლოდ თავის ეზოში ცხოვრობს. ერთადერთი, აქ ცნობილი ხანმოკლე თავყრილობა კვირაობით ან რელიგიურ დღესასწაულებზე მრევლის შეკრებებია. ეს უხმაურო კრებები, რექტორი, ბნელი ხალხის ერთადერთი მბრძანებელი რომ მართავს, ხანდახან რამდენიმე საათს გრძელდება. ამ მღვდლის მრისხანე ხმის მოსმენის შემდეგ გლეხი ერთი კვირით ისევ შეიკეტება ხოლმე ჯანმრთელობისთვის მავნე თავის სახლში, საიდანაც სამუშაოდ გამოდიან და დასაძინებლად შედიან. ვინმე თუ სტუმრობს, - ისევ მხოლოდ რექტორი[1] - იმ მხარის სული და გული. არც გასაკვირია, რომ მღვდლის მოწოდებით, ათასობით ადამიანი მოაწყდა რესპუბლიკის წინააღმდეგ საბრძოლველად და ხუთი წლით ადრე იმ დრომდე, ჩვენი ამბავი რომ ხდება, ბრეტანის ამ ნაწილმა უამრავი ჯარისკაცი გამოიყვანა შუანების პირველი ამბოხებისას. ძმები კოტროები, მამაცი კონტრაბანდისტები, ამ ომს საკუთარი სახელი რომ მისცეს, სახიფათო ხელობას ეწეოდნენ ლავალიდან ფუჟერამდე. მაგრამ ამ სოფლების აჯანყებებში კეთილშობილური არაფერი ყოფილა და შეიძლება დანამდვილებით ითქვას, რომ თუ ვანდეამ ყაჩაღობა ომად აქცია, ბრეტანმა, პირიქით, ომი აქცია ავაზაკობად. სამეფო ოჯახის განდევნა და რელიგიის განადგურება შუანებისთვის ძარცვა-გლეჯის საბაბად იქცა. ამ შიდა ომის მოვლენები საშინელი სისასტიკით გამოირჩეოდა, რაც იმ მხარის ზნე-ჩვეულებებმა წარმოშვა. როცა მონარქიის ნამდვილი დამცველები ბრეტანში უბირი, მეომარი ჯარისკაცების მობილიზაციისთვის გამოცხადდნენ, ამაოდ ცდილობდნენ, თეთრი ბაირაღის გამოყენებით, სიდიადე, კეთილშობილება მიენიჭებინათ მეამბოხეთა ქმედებისთვის, რომლებმაც შუანობა სისაძაგლედ აქციეს და შუანები დარჩნენ ჭკუისსასწავლებელ მაგალითად იმისა, რამდენად სახიფათოა ქვეყნის ნაკლებად ცივილიზებული მასების აზავთება. მგზავრის თვალწინ გადაშლილი ბრეტანის ველი, ახალწვეულთა რიგებში შემავალი ხალხის აღწერა, პელერინის წვერზე გამოცხადებული ჯეელის პორტრეტი მოკლედ იძლევა პროვინციისა და მისი მცხოვრებლების ზუსტ სურათს. ამ დეტალების მიხედვით, გავარჯიშებულ წარმოსახვას არ გაუჭირდება, აღადგინოს თეატრი და საომარი ინსტრუმენტები - ყველა ელემენტი იყო წარმოდგენილი. ულამაზეს ხეობებსა და ყვავილებით დაფარულ ცოცხალ ღობეებს შეჰფარვოდნენ უხილავი, თავდასასხმელად გამზადებული მტრები. ყოველი ველი ციხე-სიმაგრე იყო, ყოველი ხე დაგაფიქრებდათ მზაკვრობასა და ხრიკზე, ყოველი ბებერი ძეწნის ფუღურო ეშმაკობას მალავდა. ყველგან ბრძოლის ველი იყო. გზის მოსახვევში შუანები უსაფრთებოდნენ ლურჯებს, მომღიმარი გოგონები რომ იტყუებდნენ და სულაც არ თვლიდნენ თავიანთ ქცევას ვერაგობად. მამებთან და ძმებთან ერთად წმინდა ადგილებში დადიოდნენ ხის ჭიანაჭამი ღვთისმშობლისთვის ახალი ეშმაკობების ნიჭის სათხოვნელად და ცოდვების მოსანანიებ-ლად. რელიგია, ან, უფრო სწორად, ფეტიშიზმი ამ უვიცი არსებისა, მკვლელს სინდისის ქენჯნის გრძნობას უკარგავდა. ამიტომაც, ასეთი ომის დაწყებისთანავე, ამ მხარეში ყველაფერი სახიფათო გახდა: ხმაური და სიჩუმე, წყალობა და ტერორი, ოჯახური კერა და შარაგზა, დამაჯერებლობითა და მრწამსით მართლდებოდა აქ ღალატი. ეს ველურები ღმერთსა და მეფეს ისევე ემსახურებოდნენ, როგორც მოჰიკანები ომობენ, მაგრამ ამ ბრძოლის სურათი ყოველმხრივ ზუსტი და ნამდვილი რომ იყოს, ისტორიკოსმა უნდა დაუმატოს, რომ როგორც კი ოშის სამშვიდობო ხელშეკრულებას მოეწერა ხელი, მთელ მხარეში მხიარულებამ და მეგობრობამ დაისადგურა. ოჯახები, გუშინ რომ მზად იყვნენ, გაეგლიჯათ ერთმანეთი, დღეს ერთ ჭერქვეშ მშვიდობიანად ვახშმობდნენ. როგორც კი იულომ გამოიცნო იარე-მიწაზეს თხის ტყავებში დამალული ვერაგობა, დარწმუნდა, რომ ოშის წყალობით მიღწეული კეთილისმყოფელი მშვიდობა დაირღვა და მისი შენარჩუნება შეუძლებელი იყო. ასე რომ, მთავრობის სამი წლის უმოქმედობის შედეგად, ომი, უფრო მძვინვარე, ვიდრე ადრე, განახლდა. 9 თერმიდორის მერე ჩაყუჩებული რევოლუცია ალბათ ტერორისტულ ხასიათს შეიძენდა, რაც საძულველს ხდიდა მას კეთილგანმზრახველი ხალხისთვის. როგორც ყოველთვის, საფრანგეთის განხეთქილებებს ინგლისის ოქრო უდგამდა სულს. რაც რესპუბლიკა მიატოვა მისმა მფარველმა ანგელოზმა, ახალგაზრდა ბონაპარტმა, ეტყობა, ვეღარ უმკლავდებოდა ამდენ მტერს, რომელთაგან ყველაზე სასტიკი უკანასკნელი ჩანდა. უამრავი წვრილ-წვრილი ამბოხებით ნასაზრდოები სამოქალაქო ომი ახალ, უჩვეულოდ სერიოზულ ხასიათს იღებდა, რაკი შუანებმა გადაწყვიტეს, ასეთ ძლიერ დაცვას დასხმოდნენ თავს. აი, ასეთი აზრები, ოღონდ ნაწყვეტ-ნაწყვეტად მოსდიოდა თავში იულოს, როცა მოეჩვენა, რომ იარე-მიწაზეს გამოჩენა მარჯვედ მომზადებული ჩასაფრების ნიშანი იყო. ჯერჯერობით, მარტო მან იგრძნო საშიშროების საიდუმლო. სარდლის მიერ ჟერარისთვის ნათქვამმა წინასწარმეტყველურმა ფრაზამ, რომლითაც წინა სცენა დასრულდა, იულოს სიმშვიდე დაუბრუნა. ბებერი ჯარისკაცი კინაღამ დაიბნა. ვერ იშორებდა თავსმოხვეულ ფიქრებს იმაზე, რომ უკვე მის წინაშე იყო საშინელებები ომისა, რომლის სისასტიკე ალბათ კანიბალებსაც კი შეაცბუნებდა. კაპიტან მერლსა[2] და მაიორ ჟერარს, მის ორ მეგობარს, ვერ აეხსნა შიში, მათთვის უჩვეულო შეშფოთება შეფის სახეზე და თვალს არ აცილებდნენ იარე-მიწაზეს, გზის პირას თავის ხმიადს რომ ღრღნიდა, რადგან კავშირს ვერ პოულობდნენ ამ მხეცსა და მათი მამაცი სარდლის ძრწოლას შორის. მაგრამ მალე იულოს სახეზე ნათელი მოეფინა. რესპუბლიკის გასაჭირით ელდანაცემს, უხაროდა მისთვის ბრძოლა და თავის თავს ომახიანად მისცა პირობა, შუანებისთვის თავი არ გაებრიყვებინა, ამოეცნო განზრახვა პირქუში ეშმაკი კაცისა, პატივი რომ დასდეს და მიუგზავნეს. სანამ რამეს გადაწყვეტდა, დაიწყო ფიქრი იმ პოზიციაზე, სად შეიძლებოდა მტერი მოულოდნელად დასხმოდა თავს. როცა დაინახა, რომ გზას ხეობის გასწვრივ მიუყვებოდნენ, რომელიც თუმცა ღრმა არ იყო, მაგრამ ტყე ეკრა და რამდენიმე ბილიკი მიიკლაკნებოდა ღრანტესკენ, შავი, ხშირი წარბები მაგრად შეჭმუხნა, ყრუ და ძალიან აღელვებული ხმით ჩუმად უთხრა მეგობრებს: - კრაზანის ბუდეში აღმოვჩნდით. - მერე და, რისი გეშინიათ? - ჰკითხა ჟერარმა. - მეშინია?... ჰო, მეშინია. ყოველთვის მეშინოდა მოსახვევში ტყიდან არავის მოვეკალი ძაღლივით ისე, რომ თქვენთვის დაყვირება ვერ მომესწრო: "ფრთხილად!" მერლს გაეცინა. - ფრთხილად? ეს უკვე მეტისმეტია. - მართლა საფრთხეში ვართ? - ჰკითხა ჟერარმა, რომელიც ისევე გააკვირვა იულოს გულგრილობამ, როგორც ცოტახნის წინ მისმა შეკრთომამ. - ჩუ! - თქვა სარდალმა, - მგლის ხახაში ვართ. ისე ბნელა, როგორც ღუმელში, სანთელი უნდა ავანთოთ. კიდევ კარგი, მთის წვერზე ამოვედით, - მთას მაგარი ეპითეტი მიაყოლა და დასძინა, აუცილებლად გავარკვევ რაშია საქმეო. მეთაურმა მოიხმო ორივე მეგობარი და სამი კაცი თავს დაადგა იარე-მიწაზეს. შუანი წა-მოხტა, თითქოს ეშინოდა, ხელი არ შეეშალა მათთვის. - მანდ დაეტიე, უსაქმურო, - მიაძახა იულომ, უბიძგა და ისევ იმ ქანობზე დააგდო, საიდანაც წამოდგა. ამ წამიდან, ნახევარბრიგადის მეთაურს თვალი არ მოუშორებია უზრუნველი ბრეტანელისთვის. - მეგობრებო, - ჩუმად მიმართა მან ორ ოფიცერს, - დრო დადგა, გითხრათ, რომ პარიზული დუქანი დაარბიეს. ნაციონალურ ასამბლეებში შეხლა-შემოხლის შემდეგ, დირექტორიამ ისევ გაცხრილა ჩვენი რიგები. ამ დოყლაპიებმა, თუ მარიონეტებმა - უფრო ფრანგულია, ეს-ეს არის, დაკარგეს კარგი ჯარისკაცი: ბერნადოტს მაგათთან საქმის დაჭერა აღარ უნდა. - ვინ შეცვალა? - ცოცხლად იკითხა ჟერარმა. - მილე-მიურომ, ძველი ყაიდის კაცია. ახლა ასეთი ყეყეჩების დრო არ არის. ჩვენს სანაპიროზე უკვე ინგლისურ რაკეტებს უშვებენ. ყველა ქარაფშუტა ვანდეელმა და შუანებმა თავი წამოყო და ვინც ამ მარიონეტებს მართავს, კარგად შეარჩია დრო, ჩვენმა გემმა ჩაძირვა დაიწყო. - როგორ! - წამოიძახა მერლმა. - ჩვენი ჯარები ყველგან გაანადგურეს, - განაგრძო იულომ და კიდევ უფრო დაუწია ხმას. შუანებმა უკვე ორჯერ დაიჭირეს კურიერი. ბოლო დეპეშები და დეკრეტები ბერნადოტმა სამინისტროდან წასვლამდე საგანგებო შიკრიკის ხელით გამომიგზავნა. საბედნიეროდ, მეგობრებმა საიდუმლოდ მაცნობეს ამ დარბევის შესახებ. ფუშემ აღმოაჩინა, ტირანი, ლუი XVIII გაუფრთხილებიათ პარიზელ მოღალატეებს, რომ მოთავე უნდა გაეგზავნა საფრანგეთში თავისი დამქაშებისთვის. ვარაუდობენ, რომ ბარასი ღალატობს რესპუბლიკას. მოკლედ, პიტმა და უფლისწულებმა აქ გამოაგზავნეს ერთი "ყოფილი", თავის გამტანი, ნიჭიერი კაცი, რომელსაც უნდა ვანდეელებისა და შუანების გაერთიანება, რომ რესპუბლიკის ფრიგიული ჩაჩი ჩამოაგდონ. ის გაიძვერა უკვე გადმოსვეს მორბიანში. მე პირველმა გავიგე და შევატყობინე პარიზელ ჭკუის კოლოფებს. Garsk დაირქვა სახელად, "ვაჟკაცი, კარგი ბიჭი", ყველა ეს საქონელი, - თქვა იულომ და იარე-მიწაზეზე მიუთითა, - ისეთ მეტსახელებს ირქმევს, რომლისგანაც წესიერ პატრიოტს ჭვალი დაადგებოდა, ასეთი სახელი რომ ამოერჩია. მაშ ასე, "ვაჟკაცი" ჩვენს ოლქშია. ამ მოგზავნილი შუანის გამოჩენა, - და ისევ იარე-მიწაზეზე მიუთითა, - აშკარად მოწმობს, რომ მას დასდევენ, მაგრამ ბებერ მაიმუნს მანჭვას არ ასწავლიან, თქვენ კი მომეხმარებით ჩემი ჭვინტების გალიაში ჩასმაში. თავი სადღა გამოვყო, დოყლა-პიასავით ეშმაკობაში მაჯობოს ამ ვიღაც ყოფილმა, რომელიც ლონდონიდან ჩამოდის, ქუდიდან მტვერი უნდა ჩამოგიბერტყოთო, ამ საბაბით! როცა გაიგეს ეს საიდუმლო ამბები კრიტიკული მდგომარეობის შესახებ და რაკი იცოდნენ, რომ მათი მეთაური უმიზეზოდ არასოდეს შფოთავდა, ორივე ოფიცერი დასერიოზულდა, როგორც ჯარისკაცებს საფრთხის დროს ეგების, თუკი კარგი წრთობა აქვთ გამოვლილი და ადამიანთა საქმეებშიც კარგად ერკვევიან. ჟერარს, რომელიც თავისი ჩინით, მოგვიანებით რომ გააუქმეს, ყველაზე ახლოს იყო მეთაურთან, უნდოდა, ეკითხა იმ პოლიტიკურ ამბებზე, რომლებზეც იულომ განგებ არაფერი თქვა, მაგრამ სარდალმა ანიშნა, გაჩუმებულიყო და სამივემ იარე-მიწაზეს შეხედა. ამ შუანს მღელვარება არაფრით გამოუხატავს, თუმცა ხედავდა, რომ ეს კაცები, როგორც ჭკუით, ისე ფიზიკური ძალით მისთვის საშიშნი იყვნენ. ორივე ოფიცრისთვის ასეთი ომი უჩვეულო იყო, ძალიან ააფორიაქა ასეთ საქმეში ჩაბმამ, რომელიც თითქმის რომანტიკულ ინტერესს აღუძრავდა. ხუმრობის ხასიათზეც კი დადგნენ, მაგრამ პირველივე ხუმრობაზე, რომელიც წამოსცდათ, იულომ მკაცრად შეხედა მეგობრებს და უთხრა: - დამლახვროს ეშმაკმა! დენთიან კასრზე არ ეწევიან, მოქალა-ქეებო. უდროო დროს გულადობა ცხრილით წყლის ზიდვას ჰგავს. - ჟერარ, - თავისი ზემდეგისკენ გადაიხარა და ყურში ჩასჩურჩულა, - მაიორო, შეუმჩნევლად მიუახლოვდით ამ ყაჩაღს და მზად იყავით, ოდნავ საეჭვო მოძრაობაც რომ შენიშნოთ, ხმალზე წამოაგეთ. მე კი ზომებს მივიღებ, თუ ჩვენი უცნობები დალაპარაკებას მოინდომებენ, საუბარს გავუბამ. ჟერარმა მორჩილების ნიშნად ოდნავ დახარა თავი და დაიწყო შესწავლა გარემოსი, რომლისთვისაც უკვე თვალი ჰქონდა მიჩვეული, ეტყობა, კარგად უნდოდა, შეეთვალიერებინა და მიმოდიოდა, ყოველგვარი აფექტაციის გარეშე, თუმცა, ცხადია, ყველაზე ნაკლებად პეიზაჟი აინტერესებდა. თავის მხრივ, იარე-მიწაზე არაფრით ამჟღავნებდა, რომ ოფიცრის მანევრი მისთვის სახიფათო იყო. თავისი მათრახით თამაშობდა, თითქოს გზისპირა რუში თევზს იჭერდა. სანამ ჟერარი ცდილობდა, შუანის მახლობლად დაეკავებინა პოზიცია, მეთაურმა ჩუმად გადაულაპარაკა მერლს: - რომელიმე სერჟანტს ათიოდე რჩეული ჯარისკაცი მიეცით და პირადად თქვენ დააყენეთ პოსტზე ჩვენ ზემოთ, ფერდობის ბოლოში, იქ, სადაც გზა ფართოვდება და პატარა პლატოს ქმნის, საიდანაც კარგად დაინახავთ ერნეს გზის დიდ მონაკვეთს. იპოვეთ ისეთი ადგილი, სადაც გზასთან ტყე არ იქნება, სერჟანტი მიდამოს რომ ხედავდეს. დაუძახეთ გულთამხილველს, ჭკვიანია, სახუმარო საქმე არ არის. ჩვენს ტყავში ათ სანტიმსაც არ მივცემ, თუ ფხიზლად არ ვიქნებით. სანამ მერლი დიდი მონდომებით ასრულებდა ბრძანებას, რადგან მშვენივრად ესმოდა, რა დიდი საქმე იყო, მეთაურმა გაიქნია მარჯვენა ხელი, სრული სიჩუმე მოითხოვა მის ირგვლივ მდგომი ჯარისკაცებისა, მხიარულად რომ ლაყბობდნენ და მეორე ჟესტით ბრძანა, იარაღი აეღოთ. როცა სიჩუმე ჩამოვარდა, იულომ გახედა გზას აქეთ-იქით, შეშფოთებულ-შეფიქრიანებულმა, თითქოს უნდოდა, დაეჭირა ყრუ ხმაური, იარაღის ჟღარუნი ან ფეხის ხმა, მოსალოდნელი ბრძოლის მაუწყებელი. მისი შავი და ფხიზელი თვალი თითქოს უღრან ტყეშიც აღწევდა, მაგრამ, როცა საეჭვო ვერაფერი შენიშნა, პირველყოფილების მსგავსად, გზაზე ქვიშის დაკვირვება დაიწყო, ცდილობდა უხილავი მტრის ნაფეხურები შეემჩნია, მტრისა, რომლის შეუპოვრობაშიც ეჭვი არ ეპარებოდა. იმედი რომ გადაეწურა და თავისი შიშის დამადასტურებელი ვერაფერი აღმოაჩინა, გზის პირას გავიდა და აბობღდა ბორცვის მწვერვალზე, ნელა გაიარ-გამოიარა და უცებ იგრძნო, რომ მისი გამოცდილება აუცილებელი იყო რაზმის გადასარჩენად და ჩავიდა. სახე კიდევ უფრო მოეღუშა, რადგან იმ ხანებში მეთაურები სინანულს გრძნობდნენ ხოლმე, რომ არ შეეძლოთ, ყველაზე სახიფათო ამოცანა თვითონ შეესრულებინათ. ოფიცრებმა და ჯარისკაცებმა რომ შენიშნეს ჭმუნვა მეთაურისა, ასე რომ უყვარდათ ხასიათის გამო და გულადობასაც უფასებდნენ, მიხვდნენ, რომ მისი ურვა საშიშროების მაუწყებელი იყო. მაგრამ რაკი ვერ ხვდებოდნენ, რამდენად სერი-ოზული იყო საფრთხე, სუნთქვაშეკრულნი იყვნენ, გარინდებულები, მეძებარი ძაღლებივით, რომლებიც ცდილობენ, მარჯვე მონადირის სურვილი გამოიცნონ, თუმცა ბრძანება გაუგებარია და ზუსტად ემორჩილებიან. ეს ჯარისკაცებიც ხან კუენონის ველს გაჰყურებდნენ, ხან გზისპირა ტყეებს, ხან კი მეთაურის მკაცრ სახეს, ცდილობდნენ, თავიანთი ბედი ამოეკითხათ. თვალებით ელაპარაკებოდნენ ერთმანეთს, ხანდახან ღიმილი გადაურბენდათ ხოლმე სახეზე. როცა იულოს ჩვეულებრივი გრიმასა შენიშნეს, ახალგაზრდა სერჟანტმა იფრინდამ, ასეულის ენაფხიანმა ხუმარამ ჩაილაპარაკა: - ეტყობა, ცუდ რამეში გავიხლართეთ, ამ ბებერ ჯარისკაცს ასე რომ ჩამოსტირის ცხვირ-პირი! გეგონება, სამხედრო საბჭოზე ვიყოთ! იულომ მკაცრად შეხედა მაცნეს და მაშინვე სიჩუმე ჩამოვარ-და. ამ საზეიმო სიჩუმეში დაგვიანებული წვევამდელების ფეხის ხმა, მათ ფეხქვეშ ქვიშის ყრუ ხრაშუნი, რაღაცნაირ შეუცნობად მღელვარებას ჰმატებდა საერთო მოუსვენრობას. აუხსნელ მდგომარეობას მხოლოდ ის გაიგებს, ვისაც მაწამებელი, უბედურების მომლოდინე ღამის სიჩუმეში უგრძვნია, როგორ აჩქარებულ გულისცემას იწვევს რაიმე ბგერის მონოტონური გამეორება და როგორ იტანს ნელ-ნელა შიში. ისევ გზის შუაგულზე გასულმა მეთაურმა გაიფიქრა, "ხომ არ ვცდები?" თვალებიდან ლამის ცეცხლებს ყრიდა განრისხებული, როცა დაინახა მშვიდი და გამოშტერებული იარე-მიწაზე, მაგრამ შუანის ჩამქრალ მზერაში გაელვებულმა მრისხანე ირონიამ აფიქრებინა, თავის გადარჩენაზე ზრუნვა ჯერ არ არის ზედმეტიო. ამ დროს კაპიტანი მერლიც დაბრუნდა, იულოს ბრძანებები შეესრულებინა. ამ სცენის უტყვი მონაწილენი, მსგავსად მრავალი სხვა სცენისა, ეს ომი ყველაზე დრამატულად რომ აქციეს, ცნობისმოყვარეობით შეპყრობილნი, მოთმინებით ელოდნენ ახალ შთაბეჭდილებებს და იმედი ჰქონდათ, რომ მეთაურის სხვა მანევრები ნათელს მოჰფენდნენ გაუგებარ სამხედრო ვითარებას. - სწორად მოვიქეცით, კაპიტანო, - უთხრა იულომ, - რომ რაზმის ბოლოს ის პატრიოტები ჩავაყენეთ, ახალწვეულებში რომ ერივნენ. აიყვანეთ ათიოდე მკვირცხლი, ყოჩაღი ბიჭი ლეიტენანტ ლებრენის მეთაურობით და საჩქაროდ გადაიყვანეთ რაზმის ბოლოში, პატრიოტებს გაამაგრებენ და აიძულებენ, ცოცხლად გადაადგილდეს ეგ ბატების გუნდი, რომ რაც შეიძლება ჩქარა მოვაგროვოთ აი, იქ, სადაც ჩვენი ამხანაგები დგანან. გელოდებით. კაპიტანი რაზმს შეერია. მეთაურმა რიგრიგობით გამოარჩია ოთხი შეუპოვარი ჯარისკაცი, რომელთა სიმარჯვე და სიმკვირცხლე შემჩნეული ჰქონდა და უჩუმრად, მეგობრული ჟესტით, თი-თით მოიხმო. ჯარისკაცები მიუახლოვდნენ. - თქვენ ჩემთან ერთად მსახურობდით ოშთან, როცა ის გაიძვერები მოვიყვანეთ ჭკუაზე, თავს მეფის ეგერებს რომ ეძახდნენ. მშვენივრად გახსოვთ, როგორ იმალებოდნენ და სამალავიდან ესროდნენ ლურჯებს. მათი სიჩაუქის შექებით კმაყოფილებმა ოთხივემ მრავლისმეტყველი გრიმასით დაუკრა თავი: მათი გმირული საბრძოლო სულისკვეთების გამომხატველი სახეები თითქოს უზრუნველი მორჩილებით ამბობდნენ, რომ რაც ომი გაჩაღდა საფრანგეთსა და ევროპას შორის, მათი ფიქრები არ გასცილებია უკან პატრონტაშს და წინ ხიშტს. ტუჩები ისე ჰქონდათ მოპრუწული, იტყოდი, კანაფით შეკრული ქისააო. ყურადღებით და ცნობისწადილით შეჰყურებდნენ თავიანთ მეთაურს. - მაშ ასე, თქვა იულომ, - ასე კარგად რომ იცოდა ჯარისკაცის ხატოვანი ენა,- თქვენნაირი არწივები შუანებს სისაძაგლის საშუალებას არ მისცემენ. შუანები კი, იულო არ ვიყო, თუ ვიტყუებოდე, აქ არიან. თქვენ, ოთხივე, გზის ორივე მხარეს დაზვერავთ. რაზმი მალე დაიძვრება, აბა, ფხიზლად იყავით. ეცადეთ, მიზანში არ ამოგიღონ და გამაგებინეთ, რა ხდება. ცოცხლად! მერე ჯარისკაცებს გზისპირა სახიფათო სიმაღლეები აჩვენა. ოთხივე, ნდობისთვის მადლობის ნიშნად, ხელით შეეხო თავის ძველ, სამკუთხა ქუდს. ერთ-ერთმა, ლაროზი რომ ერქვა, იულოს ნაცნობმა კაპრალმა, თოფი დააჩხაკუნა და შესძახა, ამ სალამურზე დაკრულს მოვასმენინებთ, მეთაუროო! და ორი მარჯვნივ წავიდა, ორი მარცხნივ. ასეულმა ფარული მღელვარებით გააყოლა თვალი გზის აქეთ-იქით გაუჩინარებულებს. მოუსვენრობა იულოსაც ეტყობოდა, დარწმუნებული იყო, მზვერავები ნაღდად სასიკვდილოდ გაუშვა. მათი ქუდის წვერებიც რომ გაუჩინარდა, უნებურად გააჟრჟოლა. ღრმად ჩაბუდებული და ამიტომ უფრო მტანჯველი დარდით გათანგული ოფიცრები და ჯარისკაცები ყურს უგდებდნენ, როგორ სუსტდებოდა ფეხის ხმა ხმელ ფოთლებში. ომში ასეც ხდება ხოლმე, ოთხი კაცის თავგანწირვა უფრო შემაძრწუნებელია, ვიდრე ათასობით დაცემულისა. მაშინ სახის გამომეტყველება ჯარისკაცებისა იმდენად სხვადასხვანაირია და მსწრაფლცვალებადი, რომ მხატვარს უხდება შეტაკებათა მონაწილეების მოგონებების გამოხმობა, მშვიდობიან მოაზროვნეებს კი - თვითონ წარმოიდგინონ ეს დრამატული სახეები, რადგან ომის ქარიშხლები, სადაც ამდენი დეტალია, შეიძლება დაუსრულებლად იყოს შესწავლის საგანი. იმ მომენტში, როცა ოთხი ჯარისკაცის ხიშტები გაუჩინარდა, კაპიტანი მერლი დაბრუნდა, ელვის უსწრაფესად რომ შეესრულებინა მეთაურის ბრძანება. მაშინ იულომ ორი-სამი განკარგულებით გზაზე მწყობრში ჩააყენა ასეულის ნარჩენი, მერე უბრძანა, ასულიყვნენ პელერინის წვერზე, სადაც მათი მცირე ავანგარდი იდგა. თვითონ კი უკანასკნელი მიაბიჯებდა, რაზმისკენ ზურგით, რომ თვალი ედევნებინა უმცირესი წვრილმანისთვისაც კი, სცენაზე, რომელიც ბუნებას ასეთი მშვენიერი შეექმნა, ადამიანს კი ასეთი საშინელი გაეხადა. რაზმი იქამდე მივიდა, სადაც ჟერარი იარე-მიწაზეს ყარაულობდა. უცებ შუანმა, რომელიც თითქოს გულგრილად უთვალთვალებდა მეთაურის მანევრებს, სინამდვილეში კი არაჩვეულებრივად აზრიანი თვალებით უყურებდა ორ ჯარისკაცს, გზის მარჯვნივ რომ შევიდნენ ტყეში, ორჯერ თუ სამჯერ დაუსტვინა, იკივლა ჭოტის მჟღერი, წკრიალა, გამკივანი ხმის მსგავსად. სამი ცნობილი კონტრაბანდისტი, რომელთა სახელები უკვე მოვიხსენიეთ, ღამე სხვადასხვა ინტონაციით ატყობინებდნენ ერთმანეთს ჩასაფრების, საფრთხის, ყველაფრის შესახებ, რაც აინტერესებდათ. აქედან იყო მათი მეტსახელიც Chiun, რაც ადგილობრივ კილოზე ბუკიოტს, ბუს ნიშნავს. დამახინჯებული გამოთქმით შეცვლილმა ამ სიტყვამ დასაბამი მისცა პირველი ამბოხების მონაწილეების სახელს, რომლებიც მიმოხვრითა და სიგნალებით სამ ძმას ბაძავდნენ. როგორც კი საეჭვო სტვენა მოესმა, მეთაური მაშინვე შეჩერდა და დაჟინებით შეხედა იარე-მიწაზეს. თავი მოისულელა, ვითომ შუანის სიბრიყვე სჯეროდა და ბარომეტრივით დაიტოვა მტრის მოძრაობის მიმართულების გამოსაცნობად. ამიტომ ხელი სტაცა ჟერარს, რომელმაც კინაღამ სიცოცხლეს გამოასალმა შუანი. მერე ჯაშუშს ორი ჯარისკაცი მიუჩინა, რამდენიმე ნაბიჯის მოშორებით დააყენა და ხმამაღლა, მკაფიოდ უბრძანა, მის მიერ მიცემულ პირველივე საეჭვო ნიშანზე მაშინვე დაეხვრიტათ. მიუხედავად აშკარა საფრთხისა, იარე-მიწაზეს არავითარი ემოცია არ გაუმჟღავნებია, რაც მეთაურმა, რომელიც თვალს არ აშორებდა, კარგად შენიშნა. - ყეყეჩმა გადაამლაშა, - გადაულაპარაკა ჟერარს, - ჰო, ჰო, შუანის სახეზე რამის ამოკითხვა არ არის ადვილი, მაგრამ ამან თავი იმით გასცა, რომ თავისი უშიშრობის ჩვენება მოისურვა. ხედავ, ჟერარ, შიში რომ გაეთამაშებინა, ბრიყვად ჩავთვლიდი და "ფერი ფერსა" ვიქნებოდით, მაგრამ არც კი ვიცოდი, რა მეფიქრა. ახლა თავს დაგვესხმებიან, მაგრამ ერთი გაბედონ! ახლა უკვე მზად ვარ. ძველმა ჯარისკაცმა ეს სიტყვები ძალიან ჩუმად თქვა და გამარჯვებულივით მოიფშვნიტა ხელები, დამცინავად გადახედა იარე-მიწაზეს, მერე გულხელი დაიკრიფა, შუა გზაზე გაჩერდა თავის საყვარელ ოფიცრებს შორის და მიღებული ზომების შედეგებს დაელოდა. დარწმუნებული იყო, ბრძოლა ატყდებოდა და მშვიდად ათვალიერებდა თავის ჯარისკაცებს. - ოო! შავი დღე დაგვადგება, მეთაური ხელებს იფშვნეტს,- ჩაილაპარაკა იფრინდამ. იულო და მისი ასეული კრიტიკულ მდგომარეობაში აღმოჩნდნენ, როცა სიცოცხლე მართლა საფრთხეშია და როცა ადამიანები ღირსების საქმედ მიიჩნევენ თავდაჭერილობისა და სიმშვიდის შენარჩუნებას. ასეთ წუთებში ადამიანებს მათი საქმეებით აფასებენ და საბოლოო განაჩენიც გამოაქვთ. ამიტომ იულოსთვის, რომელმაც თავის ოფიცრებზე უკეთ იცოდა, რა საფრთხე ელოდათ, თავმოყვარეობის საკითხიც კი იყო, ყველაზე მშვიდად ყოფილიყო. რიგრიგობით უყურებდა ხან იარე-მიწაზეს, ხან გზას, ტყეს და შეშფოთებული ელოდა, როდის გაისმებოდა შუშხუნების ზალპი, რომლებიც, როგორც ეგონა, ტყის სულებივით ირგვლივ იყვნენ ჩასაფრებულები. სახე ვნებადამცხრალი, აუღელვებელი ჰქონდა, რაკი იცოდა, რომ ჯარისკაცები თვალს არ აშორებდნენ. შეჭმუხნა შავგრემანი, ჩოფურა სახე, ტუჩის მარჯვენა კუთხე აჭიმა და თვალები მოჭუტა. მისი ეს გრიმასა ჯარისკაცებს ყოველთვის ღიმილი ეგონათ. მერე ჟერარს მხარზე ხელი დაჰკრა და თქვა: - ახალ უკვე მშვიდად ვართ. რა გინდოდათ გეკითხათ? - რა ახალ ხიფათში გავეხვიეთ, მეთაურო? - ახალი არაფერია, - უპასუხა ჩუმად, მთელი ევროპა ჩვენი წინააღმდეგია, ამჯერად არ გაუჭირდება. სანამ დირექტორიის წევრები ისე ებრძვიან ერთმანეთს, როგორც ცხენები თავლაში, სადაც შვრია გათავდა, მათი მთავრობა იშლება, არმიას არავინ ეხმარება. იტალიაში გაგვანადგურეს. დიახ, მეგობრებო, მანტუიდან წამოვედით ტრებიაში დამარცხების შემდეგ, ჟუბერმა კი ახლახან წააგო ბრძოლა ნოვიში. იმედი მაქვს, მასენა დაიბრუნებს შვეიცარიაში სუვოროვის მიერ ხელში ჩაგდებულ ვიწრო გასასვლელებს. რეინზე გვაჯობეს. დირექტორიამ იქ მორო გააგზავნა. მოახერხებს კი ეს გაბედული კაცი დაიცვას საზღვრები?.. დავუშვათ! მაგრამ ბოლოს და ბოლოს კოალიცია გაგვსრესს და, საუბედუროდ, ერთადერთი გენერალი, ვისაც ჩვენი შველა შეუძლია, გადაკარგულშია, ჯანდაბაში, ეგვიპტეში! და მერე როგორ დაბრუნდება? ზღვაზე ინგლისი ბატონობს. - ბონაპარტის არყოფნა არ მაწუხებს, სარდალო, - უპასუხა ახალგაზრდა მაიორმა ჟერარმა, განათლებულმა და ძალიან ჭკვიანმა, - ჩვენს რევოლუციას ეგ ვერ შეაჩერებს. არა. ჩვენ მხოლოდ საფრანგეთის მიწა კი არ უნდა დავიცვათ, ჩვენ ორმაგი მისია გვაკისრია. ვალდებული ვართ, შევინარჩუნოთ ქვეყნის სული. თავისუფლების კეთილშობილური პრინციპები, დამოუკიდებლობა და ადამიანის გონება, ჩვენმა ნაციონალურმა ასამბლეებმა რომ გამოაღვიძა, იმედი მაქვს, სულ უფრო განივრცობა. საფრანგეთი მოგზაურივით არის, რომელსაც ლამპარი ჩააბარეს: ერთი ხელით უჭირავს, მეორეთი - იცავს; თუ თქვენი ცნობები უტყუარია, მაშინ ბოლო ათი წლის მანძილზე ამდენი მტერი არ დაგვხვევია, რომელსაც ამ ლამპრის ჩაქრობა უნდა. დოქტრინები და ქვეყანა - ყველაფერი დაღუპვის პირასაა. - ვაგლახ, რომ ასეა! - ამოიოხრა იულომ, - ამ დირექტორიის მასხარებმა მოახერხეს ყველასთან წაკიდება, ვისაც კი ჭკვიანურად მართვა შეეძლო. ბერნადოტი, კარინო, მოქალაქე ტალეირანმაც კი მიგვატოვა. მოკლედ, ერთადერთი წესიერი პატრიოტი დაგვრჩა - ფუშე, რომელმაც თავისი პოლიციის დახმარებით, ყველაფერი ხელში აიღო. აი, მესმის თავი! სწორედ მან გამაფრთხილა დროულად ამ აჯანყების შესახებ. და მაინც, დარწმუნებული ვარ, ხაფანგში მოვექეცით. - ჰო, არმია თუ არ ჩაერევა მთავრობის საქმეებში, - განაგრძო ჟერარმა, - ადვოკატები იმდენს იზამენ, რომ ყველაფერი უარესად იქნება, ვიდრე რევოლუციამდე იყო. ამ ცბიერმა ადამიანებმა მართვისა რა იციან! - სულ იმის მეშინია, - განაგრძო იულომ, - ბურბონებს არ შეეკრან, ეშმაკმა დალახვროს! ისინი თუ შეთანხმდებიან, რა დღეში აღმოვჩნდებით? - არა, არა, მეთაურო, იქამდე არ მივა, - შეეხმიანა ჟერარი, - არმია, როგორც ამბობთ, ხმას აიმაღლებს, ოღონდ პიშეგრიუს ლექსიკონით არ ისარგებლოს და აი, მაშინ, იმედი მაქვს, დავინახავთ, რომ ათი წელი იმისთვის არ გვჩეხეს, რომ ჩვენი დათესილი ბოლოს და ბოლოს სხვამ მოიმკას. - ჰო, ასეა, - შესძახა მეთაურმა, - ძვირად დაგვიჯდა. - მაშ, ასე, - თქვა კაპიტანმა მერლმა, - ძველებურად ვიმოქმედოთ, ნამდვილი პატრიოტებივით და ვეცადოთ, შუანებს საშუალება არ მივცეთ, დაუკავშირდნენ ვანდეას, რადგან, თუ შეიკრნენ და თან ინგლისიც ჩაეჩხირა, პასუხს ვეღარ ვაგებ მთლიანი და განუყოფელი საფრანგეთის ფრიგიულ ჩაჩზე. აქ საუბარი ბუს კივილმა შეაწყვეტინა, საკმაოდ შორიდან რომ გაისმა. მეთაური დაფრთხა, მაშინვე იარე-მიწაზეს შეხედა, მაგრამ მის უშფოთველ სახეს სიცოცხლის ნიშანწყალი არ ეტყობოდა. რეკრუტები, ოფიცერმა რომ მოაგროვა, საბრძოლველად მწყობრში მდგომი ასეულისგან ას ნაბიჯზე საქონლის ფარასავით შეჯგუფებულიყვნენ შუა გზაზე. მათ უკან, ათი ნაბიჯის დაშორებით იდგნენ ლეიტენანტ ლებრენის ჯარისკაცები და პატრიოტები. მეთაურმა თვალი მოავლო საბრძოლო შემადგენლობას და უკანასკნელად გადახედა გზაზე განლაგებულ პიკეტს. დისპოზიციით კმაყოფილი შემოტრიალდა და ის იყო, ადგილიდან დაძვრა უნდა ებრძანებინა, ტყის დაზვერვიდან მობრუნებული ორი ჯარისკაცის სამფეროვანი კოკარდა დაინახა გზის მარცხენა მხარეს. მეთაურს, რაკი მარჯვენა მხრის მზვერავები ჯერ არ ჩანდნენ, უნდოდა, მათთვის დაეცადა. - იქნებ სწორედ იქიდან გამოვარდეს ყუმბარა, - უთხრა თავის ორ ოფიცერს და იქით მიახედა, სადაც ტყემ ორი შვილი ჩაუყლაპა. სანამ მობრუნებული ქვეითი მსროლელები პატაკს აბარებდნენ, იულოს მხედველობის არედან გამორჩა იარე-მიწაზე. მაშინ შუანმა მაგრად დაუსტვინა, ისე ხმამაღლა, თითქოს ძალიან შორს უნდა გააგონოსო და სანამ მიჩენილი ყარაულები დამიზნებას მოასწრებდნენ, მათრახის დაკვრით ორივე მიყარ-მოყარა ვიწრო ბილიკზე, მიწაყრილსა და ორმოს შორის. იმ წამსვე რესპუბლიკელები გააყრუა ყვირილმა, უფრო სწორად, ველურმა ღრიანცელმა. სადაც შუანი იჯდა, იმ მიწაყრილს ზემოთ, ტყიდან ზალპი გაისმა და შვიდი-რვა ჯარისკაცი გააგორა. ხუთმა-ექვსმა ჯარისკაცმა ესროლა, მაგრამ ყველა ააცდინა იარე-მიწაზეს, რომელიც ველური კატის სისწრაფით აცოცდა ფერდობზე და ტყეს შეეფარა. საბოები გასძვრა ფეხიდან, თხრილში ჩაცვივდა და გამოუჩნდა ნალებდაკრული უხეში ფეხსაცმელი, როგორსაც მეფის ეგერები ატარებენ. შუანების პირველსავე ჭყივილზე ახალწვეულები მარჯვნივ, ტყეში შეცვივდნენ, იტყოდით, გამვლელმა ჩიტების გუნდი დააფრთხოო. - ცეცხლი! ესროლეთ მაგ არამზადებს! - იყვირა მეთაურმა. რაზმმა ისროლა, მაგრამ ახალწვეულები ტყვიებს დაემალნენ, ხეებს ამოეფარნენ და სანამ ჯარისკაცებმა ხელახლა დატენეს თოფები, თვალს მოეფარნენ. - აბა! როგორ გინდა დეპარტამენტების ლეგიონების ჩამოყალიბების დეკრეტი შეასრულო, ჰა? - შესჩივლა იულომ ჟერარს, - ისეთი ყეყეჩი უნდა იყო, როგორც დირექტორიაა, რომ ამ მხარეში მობილიზაციის იმედი გქონდეს. უკეთესი იქნებოდა, ასამბლეები რომ კენჭს არ უყრიდნენ, რამდენი ტანისამოსი, რამდენი ფული თუ საომარი აღჭურვილობა უნდა გაიცეს... ჯობდა, მართლა მოეცათ. - ეტყობა, მაგ გომბეშოებს კვერები ურჩევნიათ ჯარისკაცის ულუფის ხმიადებს, - ჩაერია იფრინდა, ასეულის ლაზღანდარა. დეზერტირებს რესპუბლიკელების ყიჟინა და ხარხარი მიჰყვა, მაგრამ უცებ ისევ სიჩუმე ჩამოვარდა. ჯარისკაცებმა დაინახეს ფერდობზე გაჭირვებით მომავალი ორი მსროლელი, მეთაურმა გზის მარჯვენა მხარეს რომ გააგზავნა დასაზვერად. ერთ-ერთს, მსუბუქად დაჭრილს, ამხანაგი მოჰყავდა, მიწას სისხლით რომ რწყავდა. საწყლებს ნახევარი გზა ჰქონდათ გავლილი, უცებ იარე-მიწაზეს საზიზღარი სახე რომ გამოჩნდა. ისე კარგად დაუმიზნა მზვერავებს, რომ ერთი გასროლით ორივეს მოუღო ბოლო და მძიმედ ჩააგორა თხრილში. მისი დიდი თავის გამოჩენისთანავე, ოცდაათმა ლულამ ამოიღო მიზანში, მაგრამ, ფანტასმაგორიული მოჩვენებასავით გაქრა კურდღლისცოცხას მუხანათურ ბუჩქებში. ეს ყველაფერი, აღწერას ამდენი სიტყვა რომ დასჭირდა, თვალის დახამხამებაში მოხდა და ერთ წამში პატრიოტები და არიერგარდის ჯარისკაცები მცველთა რაზმის დანარჩენ ნაწილს შეუერთდნენ. - წინ! - დასჭყივლა იულომ. ასეული გაიჭრა წინ, მაღლობზე ღია ადგილისკენ, სადაც პიკეტი იყო განლაგებული. იულომ საომარ პოზიციაში ჩააყენა ჯარისკაცები, მაგრამ, რაკი შუანების მხრიდან მტრული ვერაფერი შენიშნა, გადაწყვიტა, რომ ჩასაფრების ერთადერთი მიზანი ახალწვეულთა გათავისუფლება იყო. - მათი ყვირილით თუ ვიმსჯელებთ, - უთხრა თავის ორ მეგობარს, - ბევრნი არ უნდა იყვნენ. სწრაფად ვიაროთ, იქნებ ერნემდე ჩავაღწიოთ, სანამ წამოგვეწევიან. ეს სიტყვები გაიგონა ერთმა პატრიოტმა ახალწვეულმა, მწკრივიდან გამოვიდა და იულოს დაუდგა წინ. - ჩემო გენერალო, მე მიმიღია მონაწილეობა შუანების წინააღმდეგ ომში. შეიძლება, ორი სიტყვა გითხრათ? - ეტყობა, ვექილია, - წასჩურჩულა იულომ მერლს, - მაგისნაირებს თავი ყოველთვის სასამართლო დარბაზში ჰგონიათ, აბა, სიტყვა შენია, დაიცავი საქმე, - უპასუხა ახალგაზრდა ფუჟერელს. - მეთაურო, შუანებმა ნამდვილად გადაიბირეს ეს ხალხი და მათთვის იარაღი მოიტანეს. ფეხს თუ გავადგამთ, ერნეში ჩასვლამდე ყოველი ხის უკნიდან გვესვრიან და ყველას დაგვხოცავენ, საქმე უნდა დავიცვათ, როგორც თქვი, ოღონდ სიტყვით კი არა, ტყვიით. შეტაკებისას, რომელიც უფრო დიდხანს გაგრძელდება, ვიდრე გგონია, ერთ-ერთი ჩემი ამხანაგი წავა ფუჟერში და ნაციონალურ გვარდიას და თავისუფალ მებრძოლებს ჩამოიყვანს. მართალია, წვევამდელები ვართ, მაგრამ ნახავ, რომ ყვავების ჯიშისანი არა ვართ. - მაშ, ფიქრობ, რომ შუანები ძალიან ბევრნი არიან? - აბა, შენ თვითონ განსაჯე, მოქალაქე მეთაურო! მან წაიყვანა იულო პლატოზე, იმ ადგილას, სადაც ფეხით იყო გადათხრილი. უჩვენა და ბილიკით კარგა მანძილი გაიარეს, სადაც მრავალი ადამიანის ნაფეხურები ჩანდა. ფოთლები ფეხით მიწაში იყო ჩატკეპნილი. - აქ ვიტრეს ბიჭებმა გაიარეს, - თქვა ფუჟერელმა, - ქვემო-ნორმანდიელ შუანებთან შესაერთებლად წავიდნენ. - რა გვარი ხარ, მოქალაქევ? - ჰკითხა იულომ. - გიუდენი, მეთაურო. - მაშ ასე, გიუდენ, შენი თანამოქალაქეების კაპრალად გნიშნავ. საიმედო კაცად მეჩვენები. გავალებ, აირჩიე შენს ამხანაგებს შორის ის, ვისაც ფუჟერში გავგზავნით. შენ ჩემთან დარჩები. მაგრამ ჯერ წაიყვანე შენი მოლაშქრეები და წამოიღეთ თოფები, სავაზნეები და ტანსაცმელი საბრალო ჩვენი ამხანაგებისა, ყაჩაღმა შუანებმა გზაზე რომ მიაწვინეს. მაშინ არ მოგიხდებათ მტრის ტყვიების უპასუხოდ დატოვება. გულადი ფუჟერელები გაემართნენ დახოცილების აღჭურვილობისთვის. მთელი რაზმი ცეცხლით იცავდა მათ და ისე მოახერხეს, წამოეღოთ მიცვალებულების ტანსაცმელი და იარაღი, რომ ერთი კაციც არ დაუკარგავთ. - ეს ბრეტონელები, - უთხრა იულომ ადიუტანტს, - კარგი ქვეითები დადგებიან, თუ ჯარისკაცის კარდალას შეეჩვევიან. გიუდენის შიკრიკი გზის მარცხენა მხარეს ტყის უმოკლეს ბილიკს სირბილით დაადგა. ჯარისკაცებმა შეიმოწმეს იარაღი და საბრძოლველად მოემზადნენ. მეთაურმა ჩამოუარა, გაუღიმა, მათ წინ გაჩერდა და თავის საყვარელ ოფიცრებს შორის ჩამდგარი მტკიცედ ელოდა შუანების შეტევას. ისევ სიჩუმე ჩამოვარდა, მაგრამ ხანმოკლე: სამასი შუანი, წვევამდელებივით რომ ეცვათ, გამოვარდა საშინელი ღრიანცელით, უწესრიგოდ, გზის მარჯვენა მხრიდან და წინ გადაუდგა ლურჯების მცირერიცხოვან რაზმს. მეთაურმა ორ ტოლ კოლონად გაყო ჯარისკაცები, მწკრივში ათ-ათ კაცად. ამ რაზმებს შორის ჩააყენა თორმეტი სახელდახელოდ შეიარაღებული წვევამდელი და თვითონ ჩაუდგა მათ სათავეში. გზის ორივე მხარეს მის პატარა არმიას იცავდა ორი ფრთა, ოცდახუთ-ოცდახუთი კაცი თითოში, ჟერარისა და მერლის მეთაურობით. ორივე ოფიცერს ევალებოდა, შეერჩია მომენტი, შეეტია ფლანგებიდან და არ მიეცა შუანებისთვის გაფანტვის საშუალება. ეს სიტყვა ადგილობრივ კილოზე ნიშნავს მთელ ბრძოლის ველზე გადანაწილებას ისე, რომ თითოეული შესძლებდა თავისი პოზიციიდან, თვითონ რომ უსაფრთხოდ ყოფილიყო, ესროლა ლურჯებისთვის. ასეთი მანევრის დროს რესპუბლიკელებმა აღარ იცოდნენ, სად ეძებნათ მტერი. ონორე დე ბალზაკი ფრანგულიდან თარგმნა ლიანა დარაშვილმა გაგრძელება ► …
- დაამატა ლაშა to ლიტერატურა at 8:15pm on თებერვალი 11, 2016
- თემა: ათანასე ალექსანდრიელი - ეპისტოლე არიანელთა წინააღმდეგ
- , ხსნად ჩვენდა მოვლენილმა; რამეთუ, როგორც იოანე იტყოდა, “არა რაითა დასაჯოს სოფელი, არამედ რაითა აცხოვნოს სოფელი მის მიერ” (იოანე 3,17). მისი წყალობა ყველაფერთან ერთად იმითაც გვაცვიფრებს, რომ იგი არც ჩვენს მოპაექრეთა შესახებ დადუმებულა. არამედ პირიქით, ნათლად გვიწინასწარმეტყველა, რათა ამის ახდენის ჟამს ჩვენი გონება მისი სწავლებით ყოფილიყო შემოზღუდული, სადაც ნათქვამია: “რამეთუ აღდგენ ქრისტესმტყუვარნი და ცრუწინასწარმეტყველნი, და ჰყოფდნენ სასწაულებსა დიდ-დიდსა და ნიშნებსა ვიდრე ცთუნებადმდე, უკუეთუმცა შეუძლეს რჩეულთა მათცა. აჰა ესენი წინასწარ გარქუ თქუენ” (მათე 24, 24-25). თუმცა კი მრავალნია და ადამიანზე აღმატებულნი მისგან ბოძებული სწავლანი და ნიჭნი, როგორიცაა: ზეციური მოქალაქეობის სახე, უფლება ეშმაკთა ზედა, შვილება, და ბოლოს, სრულიად განსაკუთრებული და დიდებული ნიჭი – მოძღვრება მამისა და სიტყვის შესახებ და აგრეთვე მადლი სულიწმინდისა. მაგრამ მაინც, “შეყოფილ არს მომგონებლობაი კაცისა მოსწრაფებით ბოროტთა” (დაბ. 8,21), თანაც “წინამოსაჯულსა ჩუენსა ეშმაკსა” შურს, რომ ესოდენი მადლი მოგვნიჭებია და “მიმოვალს და ეძიებს”, წარგვტაცოს თესლი სიტყვისა (I პეტრე 5,8). ამიტომაც უფალმა ეს მოძღვრება წინასწარმეტყველებით დანერგა ჩვენში, ვითარცა განძი თვისი, და თქვა: “იხილეთ, ნუუკუე სცთეთ, რამეთუ მრავალნი მოვიდოდიან სახელითა ჩემითა და იტყოდიან, ვითარმედ მე ვარ; და ჟამი მოწევნულ არს, არამედ ნუ მიხუალთ შედგომად მათა” (მათე 24, 4-5; ლუკა 21,8). რაღაც უდიდესი მადლი მიგვიღია სიტყვისაგან – არა ცდუნებად ხილულითა, არამედ სულიწმინდის მადლით ცნობად დაფარულისაც. რაკი ყოვლადსაძაგელ არს ცოდვის მომგონი, და საშინელი დემონია ეშმაკი, მისი ოდნავი გამოჩენაც და, ყველა მას დევნის, ვითარცა გველს, ვითარცა ვეშაპს, ვითარცა ლომს, რომ ეძიებს, ვინ მოიტაცოს და ჩანთქას. ამიტომაც იმალება და ფარავს, რომ ასეთია და მზაკვრულად ითვისებს ყველასათვის სანატრელ სახელს, რათა უბრალო გარეგნობით მაცდუნებელმა მოხიბლულნი უკვე შებოჭოს თავისი საკრველნით. ვისაც სხვისი შვილების მონებად გაყიდვა უნდა, მათი მშობლების სახეს ღებულობს, როგორც კი ისინი ბავშვებს განშორდებიან, მერე კი მიჰყავს ისინი შორს და უკვე ღუპავს. ასევე, ბოროტი სული და მაცდური ეშმაკი, რაკი ვერ ბედავს ცხადად ქმედებას (უწყის ადამიანის სიყვარული ჭეშმარიტებისადმი), სიცრუით ღებულობს ჭეშმარიტების ხატს და ასე ანთხევს შხამს მათ, ვინც მის კვალს შეუდგება. 2. ასე აცდუნა მან ევა – განა თავისას ამბობდა რასმე, არამედ სიცრუით იტყოდა ღვთაებრივ სიტყვებს, ოღონდ აზრს ცვლიდა. დასცა მან იობის ცოლიც – შთააგონა მას, ქმრის სიყვარულის მოჰფარებოდა და ღმერთის გმობა კი შეესწავლა. ასე ატყუებს ის ცრუ ადამიანებს უბრალო ხატით – იტაცებს ყოველს და თავისი ცოდვის ჯურღმულში ითრევს. ძველ დროშიც ასე აცდუნა მან პირველი კაცი, ადამი. თანაც იზრახდა, ამით ყოველნი ქვეშევრდომებად გადაექცია, კადნიერებით გაბედა, ეთქვა: “და მკვიდროსანი სრული მოვიღო, დავიპყრა ხელითა ჩემითა, ვითარცა ბუდე, და ვითარცა დატევებულნი კუერცხნი, აღვიხუნე და არავინ იყოს, რომელი განმერეს მე, ანუ განმსიტყოს მე” (ესაია 10,14). როდესაც უფალი მოვიდა, მტერმა ხერხიანად შეიტყო კაცთათვის მისი განგებულება, რადგან ვერ შეძლო, ეცდუნებინა იგი სხეულით. და იმ დღიდანვე ეს ამპარტავანი, მთელი სამყაროს ხელში ჩაგდებას რომ იქადოდა, ბეღურასავით ბავშვთა სათამაშოდღა გადაქცეულა – ქრისტეს შემდგომ, ქრისტესვე ძალით. “აწ ყრმამან მცირემან ხურელსა ზედა ასპიტისასა ხელი დასდვას” (ესაია 11,8), და დასცინის ევას შემცდენელს. უფლისმიერი ყველა მართლმადიდებელი ფეხით თრგუნავს ამის წარმომთქმელს. “ზედაით ვარსკვლავთა ცისათასა დავდვა საყდარი ჩემი, აღვიდე მთასა ზედა მაღალსა და ვიყო მსგავს მაღლისა” (ესაია 14, 13-14). ამას მტერი სირცხვილით ითმენს. მაინც კიდევ ბედავს ეს ურცხვი, სხვისი სახე რომ მიითვისოს. მაგრამ ამ წყეულს ახლა კიდევ უფრო ადვილად ცნობენ შუბლზე ძლევის ნიშნით აღბეჭდილები და მეტი ძალით განაძევებენ შერცხვენილსა და გაწბილებულს. აწ თუნდაც ნათლის ანგელოზადაც გამოგვეცხადოს, მცოცავი გველივთ მაქციერობა ვეღარ აღდგება, რამეთუ ვიცით: “გინა თუ ანგელოზი ზეცით გვახარებდეს ჩვენ გარეშე მისსა, რომელ იგი მივიღოთ, შეჩუენებულ იყავნ” (გალ. 1, 8-9). 3. თუკი კვლავაც დაფარავს თავის სიცრუეს და ბაგეებით თვალთმაქცურად ილაპარაკებს ჭეშმარიტებას, რაკიღა ვიცით მისი ზრახვანი, მაშინ შეგვიძლია ვთქვათ მასზე სულიწმინდისგან გაცხადებული: “ხოლო ცოდვილსა მას ჰრქუა ღმერთმან: “რაისათვის-მე მიუთხრობ შენ სამართალთა ჩემთა” (ფს. 49,16). და “არა შუენიერ ქება პირთა შინა ცოდვილისათა, რამეთუ არა უფლისაგან მოივლინა” (ზირ. 15, 9). რადგან სიმართლის თქმითაც არ იმსახურებს ნდობას ეს ვერაგი. წმინდა წერილმაც ეს გვამცნო, როცა მოგვითხრო ევას წინააღმდეგ სამოთხეში მისი მზაკვრობა. და უფალმა ჯერ მთაზე ამხილა იგი, როდესაც მისი გულის კუნჭულებიც კი გამოაჩინა; გვიჩვენა თუ ვინ ყოფილა ეს მლიქვნელი, გამოააშკარავა, რომ გამომცდელი ვინმე წმიდათაგანი კი არა, სატანა იყო და ჰრქუა: “წარვედ ჩემგან მართლუკუნ სატანა, რამეთუ წერილს არს: უფალსა ღმერთსა შენსა თაყუანის-სცე და მას მხოლოსა ჰმსახურებდე” (მათე 4,10). და კიდევ: “საფლავით მოღაღადე ეშმაკები რომ დაადუმა. თუმცა კი ჭეშმარიტებას ამტკიცებდნენ მაშინ ისინი, არა ცრუობდნენ და ასე ამბობდნენ: “შენ ხარ ძე ღმრთისა” (მათ. 8,29), “წმიდაი ეგე ღმრთისაი” (მარკ. 1,24). და მაინც არ მოისურვა, უწმინდურ ბაგეთაგან წარმოთქმულიყო ჭეშმარიტება, მით უმეტეს, - ეშმაკთა პირით, რათა ჭეშმარიტების საბაბით არ შეერიათ მასში თავიანთ ცოდვილი ნება, და არ დაეთესათ იგი, “ვითარცა დაიძინეს კაცთა” (მათ. 13,25). ამიტომ, რაკი თვითონ არ დართო ნება, ეშმაკებს ასე ელაპარაკათ, ასევე არ სურს, ჩვენ შევიწყნაროთ ამის მსგავსი რამ და თვითვე გვიბრძანა: “ეკრძალენით ცრუწინასწარმეტყველთაგან, რომელნი მოვიდოდნენ თქუენდა სამოსლითა ცხოვართაითა, ხოლო შინაგან იყვნენ მგელ მტაცებელ” (მთ. 7,15), ხოლო წმიდა მოციქულთა მიერ: “ნუ ყოველნი სული გრწამნ” (I იოანე 4,1). ასეთია სახე წინააღმდგომი მოქმედებისა, ასეთები არიან ერეტიკული თავყრილობები. რადგან ყოველ მწვალებლობას საკუთარი მომგონებლობა უვის მამად, უხსოვარი დროიდანვე შეცდომილი, კაცისმკვლელად და ცრუ ეშმაკად გადაქცეული. მას ერცხვინება, წარმოთქვას საკუთარი ლირწი სახელი, თვალთმაქცობით ითვისებს უმშვენიერეს და ყოველივეზე აღმატებულ მაცხოვრის სახეს, კრებს წმინდა წერილიდან გამონათქვამებს, წარმოთქვამს სიტყვებს, მაგრამ ნამდვილ აზრს კი არ ამხელს და ბოლოს თავის გამოგონებულსა და შექმნილსაც ფარავს რაიმე ხერხით და მოტყუებულთა მკვლელად იქცევა. 4. ნეტავ მარკიონსა და ან მანესს, კანონის უარმყოფელებს, სახარება რისთვის სჭირდებათ? ძველით ახალი მტკიცდება, ახალი კი ძველზე ამოწმებს. და განა უკანასკნელის უარმყოფელნი აღიარებენ კი იმას, რაც მისით დამტკიცებულა? პავლე სახარების მოციქულად იქცა, “რომელი-იგი წინაისწარ აღუთქუა წინასწარმეტყველთა მისთა მიერ წიგნთაგან წმიდათა” (რომ. 1,2). თვით უფალმა თქვა: “გამოეძიებდით წიგნთაგან, რომელნი წამებენ ჩემთვის” (იოანე 5,39). მაშ, როგორღა აღიარებენ უფალს, ჯერ წმინდა წერილი თუ არ იკვლიეს? მოწაფეები ამბობენ, რომ ჰპოვეს იგი, “რომელი-იგი დაწერა მოსე სჯულსა და წინასწარმეტყველთა” (იოანე 1,45). და კვლავ: “რად უნდათ კანონნი სადუკეველებს წინასწარმეტყველებს რომ არა ცნობენ? ღმერთმა, ვისგანაც სჯულნი მოგვეცა, სჯულშივე აღგვითქვა, წინასწარმეტყველთ რომ აღგვიდგენდა – რამეთუ თავადია უფალი სჯულისაც და წინასწარმეტყველთაც; და ამ ორთაგან ერთის უარმყოფელი, უეჭველია, მეორეს არ ცნობს. ან ძველი აღთქმა რაღად უნდა იუდეველებს, აღთქმით მომლოდინე მაცხოვარი რომ არ მიიღეს? მათ რომ მოსეს წერილი ერწმუნებინათ, თქმა აღარ უნდა, ირწმუნებდნენ უფლის სიტყვებსაც: “რამეთუ მან ჩემთვის დაწერა” (იოანე 5,46) – ბრძანებს უფალი. რად უნდა წერილი სამოსატელს, რომელიც უარყოფს ღმერთის სიტყვასა და მის ხორცით მოსვლას, დამოწმებულსა და მითითებულს ძველი და ახალი აღთქმის წიგნებში? რად უნდათ წერილი არიანელებს? – რატომ ფიქრობენ და ამტკიცებენ მათი კაცები, თითქოს ღვთის სიტყვა ქმნილება იყოს და წარმართთა მსგავსად “დაბადებულთა და არა დამბადებელსა” (რომ. 1,25) ღმერთს მსახურებენ? არცერთს ამ მწვალებლობათაგან განსჯათ სიბილწით არაფერი აქვს საერთო წმ. წერილთან. ერესის დამცველთ უწყიან, რომ წერილი ბევრ რამეში, - უკეთესია, გვეთქვა – ყველაფერში ეწინააღმდეგება თითოეული მათგანის ბრძნობას. მაგრამ მიამიტთა მოსახიბლავად, ასეთებზეა ნახსენები იგავში: “უმანკოსა ჰრწამნ ყოველი სიტყუაი” (იგავ. 14,15), ისინი მათივე მამის, ეშმაკის მსგავსად, თავს აჩვენებენ, თითქოს სწავლობენ და იმარხავენ წმინდა წერილის გამონათქვამებს, რათა ამითი წარმოაჩინონ თავიანთი ბრძნობის სისწორე. და ბოლოს, დაარწმუნონ უბრალო ხალხი, წმინდა წერილის წინააღმდეგ იმომგონებლონ. რა თქმა უნდა, ყოველ მწვალებლობაში ამგვარადაა გამოფენილი სიცრუით სავსე გამონათქვამნი. უფალმა ხომ მათზე ბრძანა: “აღდგენ ქრისტესმტყუვარნი და ცრუწინასწარმეტყველნი და ჰყოფდენ სასწაულებსა დიდ-დიდსა და ნიშნებსა ვიდრე ცთუნებადმდე, უკუეთუმცა შეუძლეს, რჩეულთა მათცა” (მათე 24,24). ასე მოდის სწორედ ეშმაკი და გველიზღება თითოეული ერესის სახით: მე ვარო ქრისტე, ჩემთან არის ჭეშმარიტება. ეს ცილის დამწამებელი ყოველ ერესის ცალ-ცალკე და ერთიანადაც, აიძულებდა, ტყუილი ეთქვა. და საოცარია! – ყველა ისინი ერთიმეორეს ეფუძნებიან ყოველივეში, რა სისაძაგლეც თითოეულს მოჰგონებია. და ერთ რამეში, სახელდობრ ტყუილში, განუყოფლად ერთად შერწყმულან, რამეთუ ერთია იმათი მამა, ვინც ყველაფერში სიცრუეს თესავს. სახარების სანდო მასწავლებელი, სულიერების განსჯის მადლით ცხებული, ვისაც სახლი კლდესა ზედა უშენებია, მტკიცედ დგას და უშიშარია მათი ხიბლისგან. ხოლო უმეცარს, რწმენაში მტკიცედ დაუმოძღვრელს, რაკი მხოლოდ სიტყვები ესმის და აზრს ვერ წვდება, მალე იტაცებს მათი მზაკვრობა. ამიტომაც, მშვენიერი და საშური საქმეა, ისურვო სულთა განრჩევის მადლის მიღება. რათა ყველამ იცოდეს იოანეს ანდერძის შესაბამისად, ვის განერიდოს და ვინ იგულოს მეგობრადა და თანამორწმუნედ. ბევრის დაწერას შეძლებდა იგი, ვინც გამოწვლილვას მოინდომებდა. მაშინ უზომო და ნაირგვარი აღმოჩნდებოდა მწვალებლობათა უღმერთოება და ავმზრახველობა, მაცდურთა მანქანებანი კი – საშინელნი უკიდურესად. მაგრამ ვისაც მეტის გაგება უნდა ამის შესახებ, ღმერთის სიტყვის კითხვას ვურჩევდი, რაკი კმა არს ყველაფრისათვის წმინდა წერილი. მე კი ახლა შევეცადე, ყველაზე უფრო საჭირო მეთქვა და ამის გამო განსაკუთრებით ასე დავწერე. 5. ამ ქვეყნებში ცხოვრებისას მე მსმენია (სარწმუნო და მართლმადიდებელმა ძმებმა შემატყობინეს), რომ ზოგიერთი არიანული მოსაზრების მქონე შეკრებილა, დაუწერიათ მრწამსის შესახებ, როგორც მათ სურდათ და ახლა თურმე თქვენთან გამოგზავნას ეპირებიან, რათა მათ შეხედულებებზე თუნდ ხელმოწერით დაადასტუროთ თქვენი თანხმობა. სჯობს აწ იმაზე ვილაპარაკოთ, რაც შთააგონა მათ ეშმაკმა, ანდა იმაზე, რომ დევნის ყოველს, ვინც კი შეესიტყვება. ამ ქვეყნების ეპისკოპოსთა შეწუხებას უკვე იწყებენ – ამრიგად, აქედან ნათელი ხდება დამწერთა ზნეობა. ისინი ხომ იმისთვის იღწვიან, რომ მათი წერილის ბოლო იყოს დევნა და სხვა სასჯელნი, და განა, შეიძლება, ისინი ქრისტიანთა მოკეთენი და ეშმაკისა და მისი დემონების მტრები გვეგონოს?! მით უმეტეს, რომ კეთილმორწმუნე მეფე კონსტანტინე კაცთმოყვარეა, და ისინი იმის ნების წინააღმდეგ იმას გაჰყვირიან, რაც ეპრიანებათ. ამასაც კი ქვეგამხედვრობით შვრებიან და, როგორც მე მგონია, უფრო ამ ორი მიზეზით: ერთი იმიტომ, რომ თქვენი ხელის მოწერით ჩაჩუმდეს ბოროტი ხმები არიოზზე და თვითონაც თვალში არავის მოხვდნენ, თითქოსდა, არიოზის აზრების უარმყოფელნი იყვნენ. მეორეც ის, რომ, როგორც ჩანს, ამის დაწერით, ასევე, დაჩრდილონ მაშინდელი ნიკეის კრება და იქ გადმოცემული არიოზის მწვალებლობის საწინაღმდეგო მრწამსი. მაგრამ სწორედ ამით მჟღავნდება მათი უსჯულოება და არამართლმადიდებლობა. მათ რომ წრფელად სწამდეთ, ნიკეის სრულიად მსოფლიოს კრების დადგენილ მრწამსს დასჯერდებოდნენ. და თუ ჰგონიათ, ცილსა სწამებენ და უსამართლოდ უწოდებენ არიანელებს, მაშინ არა უხმდათ მათ არიოზის საპირისპიროდ დაწერილის შეცვლის მცდელობა, რათა არიოზის საპირისპირო მათ განმაქიქებლად არ ქცეულიყო. ასე როდი იქცევიან ახლა ისინი: იმგვარად ზრუნავენ საკუთარ თავზე, თითქოს თვითონვე იყვნენ არიოზები. მაშ, იხილეთ: ჭეშმარიტებისთვის არ არის იმათი ზრუნვა, არამედ პირიქით, ყოველივეს არიოზის განწვალების სარგებლობისთვის უბნობენ და მოქმედებენ. ვბედავ, დავწამო მათ ის, რაც მშვენივრად გაარკვია მსოფლიო კრებამ და შევუდგე სხვა რამის წერას. კიდევ რას სჩადიან ისინი – ეს ხომ იგივეა, რომ მამებს ამტყუნებენ და მწვალებლობას ესარჩლებიან, რაც უარყვეს და განაჩენიც გამოუტანეს წმინდა მამებმა?! რასაც ახლაც წერენ, - წერენ, როგორც ვთქვი, ჭეშმარიტებაზე ზრუნვით კი არა, არამედ უფრო – სამასხარაოდ, მზაკვრობით იქმან ამას ხალხის მოსატყუებლად. რათა წერილების დაგზავნით ხალხის ყურადღება აქეთ მიაპყრონ, უჩინო-ჰყონ თავიანთი უსჯულოება და საშუალება იქონიონ, გაავრცელონ მწვალებლობა, ვითარცა ლპობა ხორცსა, საძოვარს რომ ყოველგან ჰპოვებს. 6. ისინი ყოველივეს აღძრავენ და აღაშფოთებენ. თავიანთ განმარტებებსაც ვერ ჯერდებიან, ყოველწლიურად იკრიბებიან, ვითომც, თანხმობას რომ მიაღწიონ, ეჩვენებიან, თითქოს, მრწამსზე მსჯელობენ და ყველაზე უფრო დასაცინი და გაწბილებულნი კი გამოდიან – არათუ სხვები, თვითვე უარყოფენ საკუთარ განსჯათ. დარწმუნებულნი რომ ყოფილიყვნენ იმაში, რაც ადრევე დაუწერიათ, მაშინ აღარ შეეცადებოდნენ სხვა რამის წერას, მერე – ამას აღარ მიატოვებდნენ და სხვა ახალის გამოგონებას აღარ შეუდგებოდნენ, რასაც, უეჭველია, დაუფიქრდებოდნენ და, კიდევ შეცვლიდნენ. მცირე ხანში კი, როგორც შემთხვევა გამოუჩნდებათ, ვინმეს აუცილებლად მახეს უგებენ. ასეთ დროს განსაკუთრებით მოაქვთ თავი, რომ მრწამსზე წერონ. რათა პილატეს ხელთა დაბანის არ იყოს, მათაც მოკლან დაწერის შემდეგ ქრისტეს კეთილმსახურნი. ხოლო მრწამსის შესახებ თარგმანებათა შედგენით, როგორც ჩანს და ბევრჯერაც მითქვამს, გაექცნენ არამართლმადიდებლობის ბრალდებას. მაგრამ ვერც დაფარვას მოახერხებენ, და ვერც გაქცევას, რამეთუ თავის მართლების ჟამსაც საკუთარ ბრალმდებლებად გვევლინებიან. ეს სამართლიანია – თვითონვე პასუხობენ მათ შესახებ დადუმებულთაც. მაგრამ თავს კი იმას აჯერებენ, რაც თვითონ უნდათ. განა ოდესმე საკუთარ სამსჯავროზე განთავისუფლებულა ბრალეული შეცოდებისგან?! ამიტომაც დაუცხრომლად წერენ ისინი, ნიადაგ იცვლიან შეხედულებებს, ისე ირჯებიან, რომ მათი სარწმუნოება ბუნდოვანია, უკეთ თუ ვიტყვით – აშკარაა მათი ურწმუნოება და ბოროტმძლეობა. და ვგონებ, სამართლიანად მოიჭირვებენ ამას, რამეთუ განუდგნენ ჭეშმარიტებას, სწადიათ შერყვნა ნიკეაში მშვენივრად გადმოცემული მრწამსისა და “შეიყვარეს”, ვითარცა წერილ არს, “ძრვაი ფერხთა მათთაი” (იერ. 14,10). სწორედ ამიტომ, როგორც ოდესღაც იერუსალიმი, შეზრუნვებულან და იქანცებიან ამ ღონისძიებებით – ერთს წერენ მეორეს ნაცვლად, ოღონდ კი დრო მოიგონ და დარჩნენ კვლავაც ქრისტესმბრძოლებად, ადამიანები რომ ცდომაში შეჰყავთ. 7. ჭეშმარიტების რომელი გულმოდგინე მორწმუნე ისურვებს კვლავ მათ ატანას? ვინ არ გადრკება სამართლიანად ამ მწერალთაგან? ვინ არ გაკიცხავს მათ შეუპოვრად? არ არიან ისინი ბევრნი, მაგრამ ესწრაფვიან, მათი აზრი იყოს ყველაზე ძლიერი; ნატრობენ, მათი თავყრილობები მძლავრობდეს, ფარულ და საეჭვო ადგილებში რომ იკრიბება. მედგრობენ, დაარღვიონ და შეურაცხყონ უტყუარი და წმინდა უწინდელი მსოფლიო კრება. ის ხალხი, პატივგებული ევსების მიმდევართაგან, იმისთვის, რომ იცავდნენ ქრისტესმხდრომ ერესს, კადნიერდება შეთხზეს თარგმანება მრწამსის შესახებ, და როდესაც უნდა დაისაჯნენ, როგორც ცოდვილნი, კაიაფას განჩინებას თვითონ იღებენ – წერენ “თალიას”, იმის წადილით, სჯეროდეთ მათი მაშინ, როცა ის არ უწყიან, თვითონ ვითარ სწამთ. ვინ არ იცის, რომ არიანული სიშმაგის გამო მათ შეიწყნარეს სეკუნდი პენტაპოლელი, განძებული უწინაც ბევრჯერ, და რომ განდიდდნენ გიორგი, ლაოდიკეას რომაა ახლა, და ლეონტი საჭურისი; მასზე უწინ კი –სტეფანე და თეოდორე ირაკლიიდან? ურზაციუსი და ვალენტიც კი, აღმსარებლობაში თავიდანვე დაგეშილნი არიოზისგან, ვითარცა შეგირდნი, და ოდესღაც მოკვეთილნი სამღვდელო ხარისხს, უკეთურობისათვის ბოლოჟამს ეპისკოპოსებად მოვლინებულან. აკაკი, პატროფილე და ნარკისი, ყველაზე მედგარი ავისმქმნელები, სარდიკიის დიდ კრებაზე განიდევნენ, ხოლო ევსტათის, აწ სებასტიას დამკვიდრებულს, დიმოფილეს, გერმანეს, ევდოქსიას და ბასილის, ცოდვის ქომაგებს, სამღვდელო ხარისხისთვის მიუღწევიათ. აწინდელთა შესახებ – კეკროპზე, ე.წ. ავქსენტისა და მასხარა ეპიქტეტზე ხომ ლაპარაკიც ზედმეტი არის, როცა ყველასთვის თვალსაჩინოა, როგორ, რა მიზეზებით, და რომელ მტერთაგან არიან დამოძღვრებულნი – ცილს სწამებენ მართლმადიდებელ ეპისკოპოსებს, რომელთაც მზაკვრობას უმზადებენ. რამეთუ მათაც, თუმც კი, ცხრა მთას გადაღმა ცხოვრობდნენ და შეუსწავლელნი იყვნენ ხალხისთვის, სიავის გამო ეპისკოპოსის სახელი მოუხვეჭიათ. დღეს კი დაუქირავებიათ ვინმე გიორგი, კაპადოკიელი და თქვენთან გზავნიან. მაგრამ სიტყვის თქმა აღარც მასზე ღირს – ამ ქვეყანაში ხმა დადის, ის კაცი თითქოს ქრისტიანი სულაც არ იყოს, არამედ უფრო – კერპთა მოშურნე, ხოლო ხელობით კი – ჯალათი არის. ამიტომ, როცა მათ მიიღეს ისეთი კაცი, ვისაც შეეძლო, ჩაედინა გმობა, ტაცება, მკვლელობა (რაკი ამათში იწვრთნებოდა ის უფრო მეტად), სულაც არ იცის, ქრისტეს სჯული რაგვარი გახლავთ. 8. ამ სახით გაიძვერობენ ისინი ჭეშმარიტების დასათრგუნვად. მაგრამ მუდამ გამოცხადდება მათი წადილი, თუმც კი ათას ხერხს მიმართავენ ქვეწარმავალთა მსგავსად თავდასაძრომად და დასაფარავად, რომ ქრისტეს მხდომნი არიან. ამიტომ გევედრებით: დაე, ნუ დაგიპყრობენ ისინი, არამედ შურით აღინთეთ უფლისა მიმართ, თითქოს ქრისტიანულ სარწმუნოებას იუდაური ლირწი ემუქრებოდეს. და, ეყოველმა დაიმარხოს მამათა მრწამსი, ნიკეაში შეკრებილებმა წერილობით რომ დაგვიტოვეს დასახსომებლად; და ნუვინ შეიწყნარებს მათ, ვინც ამის წინააღმდეგ რაღაც სიახლის შემოღებას განიზრახავენ. მართალია, დაგიწერენ გამონათქვამებს საღმრთო წიგნთაგან, ნუ მიიღებთ ამის დამწერთ; თუნდ მართლმადიდებლური სიტყვებიც წართქვან, ნუ მოუსმენთ ასე მოუბართ. რადგან ნამდვილი აზრით კი არ ამბობენ, არამედ სიტყვებით დაფარულან ცხვრის ტყავის მსგავსად. შინაგანად კი, ისევე, როგორც განწვალების წყარო – ეშმაკი, არიანულად მოაზროვნობენ. ბოროტი სულიც ხომ წმინდა წერილის სიტყვებს ამბობდა, მაგრამ მაცხოვარმა ხმა გაუკმინდა. რასაც ამბობდა, ის რომ ეფიქრა, აღარ ჩამოვარდებოდა მაშინ ცათაგან. აწ ის ვერაგი, აზრით დანარცხებული, სიტყვით თვალთმაქცობს. ძალიან ხშირად ეს ქვებუდენი წარმართული ჭარბსიტყვაობით და ტყუილი სიბრძნით ცდილობენ მახის დადებას. ასე რომ, რაც კი მართლმადიდებლური დაუწერიათ, მათ ნაწერებში არაფერია საეჭვო, იმიტომ, რომ ზნეობა ამ მოციქულთასწორ კაცთა უბრალოა და წრფელი. გავიხსენოთ თუნდაც ოსია – დიდი აღმსარებელი; მაქსიმინე – გალიის ეპისკოპოსი; ანდა მისი თანამოსაყდრე, ანდა ფილოგონი და ევსტათი – აღმოსავლეთის ეპისკოპოსნი; ანდა იულიუსი და ლიბერიუსი – რომაელი ეპისკოპოსნი; ანდა კირიაკოსი – მისიის ეპისკოპოსი; ანდა პისტი და არისტე – საბერძნეთის ეპისკოპოსნი; ანდა სილვესტრი და კროტოგენი – დაკიის ეპისკოპოსნი; ანდა ლეონტი და ევსიხი – კაპადოკიის ეპისკოპოსნი; ანდა ცეცილინე – აფრიკის ეპისკოპოსი; ანდა ევსტორგი – იტალიელი ეპისკოპოსი; ანდა კაპიტონი – სიცილიის ეპისკოპოსი; ანდა მაკარი – იერუსალიმის ეპისკოპოსი; ანდა ალექსანდრე – კონსტანტინოპოლის ეპისკოპოსი, ანდა პედეროტი – ირაკლიის ეპისკოპოსი; ანდა დიდი მელეტი და ბასილი, ლონგინე, და მათთან ერთად სომხეთისა და პონტოს სხვა ეპისკოპოსნი; ანდა ლუპი და ამფიონი – კილიკიის ეპოისკოპოსნი; ანდა იაკობი და მასთან ერთად შუაზღვისპირეთის სხვა ეპისკოპოსნი; ანდა ჩვენი ნეტარი ალექსანდრე და მისი თანამორწმუნენი. 9. ის ყველაფერი განწვალების დასაცავად მოსყიდულებმა მოჩმახეს, ხოლო ღვთაებრივი იგავის მიხედვით “სიტყუანი უშჯულოთანი ზაკვენ” (იგავ. 15,18), და “უღმერთონი იღუწიდენ ზაკვასა” (იგავ. 12,5). ამიტომაც, როგორც უფალმა ბრძანა, მღვიძარება და კრძალვა გვიხმს, ძმებო, რათა არ მოვიხიბლოთ ჭარბსიტყვაობითა და ვერაგობით, არავინ მოვიდეს ჩვენთან ქრისტეს სახელით, თქვას: “მეც ვაღიარებ ქრისტესა”, და უფრო კი ანტიქრისტე არ შეგვრჩეს ხელში. სწორედ რომ ანტიქრისტენი არიან ისინი, თქვენსკენ რომ მოიჩქარიან არიოზის სიცოფის თესვად. განა არ გყოფნით რამე, რომ უცხო ქვეყნიდან სჭირდებოდეს ვინმეს თქვენამდე მოსვლა? განა არ ყოფნის რაიმე ეგვიპტეს, ლიბიისა და ალექსანდრიის ეკლესიებს, რომ სიმდიდრესა და პატივს დახარბებული ეპისკოპოსების მაძიებელნი შემოიჭრნენ სხვათა ეკლესიებში? ვინ არ იცის და ვინ ვერა ხედავს, ყველაფერ ამას სიბილწის სასარგებლო შეთქმულებისთვის რომ აკეთებენ? ამიტომაც, თუმცა, თავს გვაჩვენებენ განცვიფრებულად, თუმცა აქვთ დიდი, ფარისევლური აღმაფრენებიც, იხარჯებიან ქადაგებებად და ხმის ძლიერებას წვრთნიან ნიადაგ – არ ეგების, მათ დავერწმუნოთ. რამეთუ სარწმუნოებას გამონათქვამი კი არა, აზრი და ღვთისნიერი ცხოვრება განამტკიცებს. რატომ გაწბილდნენ მაცხოვრისგან სადუკეველები და ჰეროდიანნი? თუმცა, ბაგეებით სჯულს აღიარებდნენ, უფლისაგან ესღა მიიღეს: “სცთებით, რამეთუ არა იცნით წიგნნი, არა ძალი ღმრთისაი” (მატე 22,29). ყველასათვის საცნაურია, რომ ვითომდა სჯულისმეტყველნი გულით წარმოჩნდნენ მწვალებლებად და ღვთისმგმობრებად. დიახაც, რომ ამბობდნენ ამას, ოღონდ სხვებს აცთუნებენ. მაგრამ უფლის მოტყუება კი ვეღარ შეძლეს. კაცად ხორცქმნილის, რამეთუ “სიტყუაი იგი ხორციელ იქმნა” (იოანე 1,14) – სიტყვა, რომელმაც “უწყის ზრახვანი კაცთანი, რამეთუ არიან ამაო” (ფს. 9,11), ასე ამხილა მაცხოვარმა მის წინააღმდეგ მოღვაწე იუდეველი: “უკუეთუმცა ღმერთი მამაი თქუენი იყო, გიყუარდიმცა მე, რამეთუ ღმრთისაგან გამოვედ და მოსრულ ვარ თქვენდა” (იოანე 8,42). ვგონებ, ესენიც ასე ქვებუდანობენ – რამეთუ ფარავენ, რასაც ფიქრობენ, თვით ნაწერებში კი უკვე წმინდა წერილს ესესხებიან გამონათქვამებს, რათა ამგვარად მიიტაცონ უბირნი და შეიყვანონ სიბოროტეში. 10. მაშ განსაჯეთ, განა ასე არ არის სინამდვილეში? თუკი სარწმუნოებაზე ყოველგვარი წინასწარი მიზნის უქონლად წერენ, მაშინ ეს ქმედება სრულიად ზედმეტია და, იქნებ, საზიანოც: როდესაც არავითარი კითხვა არაა, ისინი გვთავაზობენ კამათის მიზეზს, მოყვასთ უაუგო გულს უწეწავენ და სთესვენ იქ იმას, რაც არასდროს გაუფიქრიათ. და თუკი წერა თავდასაცავად წამოუწყიათ, - თითქოს არ დგანან არიოზის მწვალებლობაზე, მაშინ ჯერ მისი გაზრდილი ღვარძლის თესლი უნდა აღმოეფხვრათ, შეერცხვინათ თესლის მთესვარნი, და ამ სახით, მართლმადიდებლური წესით ეწერათ მათ წინააღმდეგ, ანდა აშკარად ედევნათ ერესი, რომ ქრისტესმბრძოლნი დაფარულნი არ დარჩენილიყვნენ, არამედ – ცხადად ჩენილნი, რათა ყველა ივლტოდეს მათგან, “ვითარცა პირისაგან გუელისა” (ზირაქ. 21,1). ახლა კი არიოზის მოძღვრებას აჩუმათებენ და თავს აჩვენებენ, თითქოს სხვა რამეს წერდნენ. ექიმი, დაწყლულებულსა და გატანჯულთან რომ მოუხმობენ, მაგრამ შევა და იარის ნაცვლად მრთელ ასოებზე იწყებს მსჯელობას, დიდ ჭკუამოკლედ ჩაითვლებოდა, რამეთუ სწორედ მასზე დუმს, რისთვისაც მისულა, სრულიად სხვას კი განიხილავს, რაც არავის სჭირდება. ამგვარადვე, ისინიც გვერდს უქცევენ იმ მწვალებლობას, რაც მათ ბრალედებათ, წერა კი სულ სხვა რამეზე წამოუწყიათ. ისინი რომ სარწმუნოებაზე მონაღვლეობდენენ და ქრისტე უყვარდეთ, მაშინ ჯერ გმობის სიტყვათა განადგურება იყო საჭირო და წრფელ აზრთა წერა. თვითონ ხომ ამას არ აკეთებენ, მაგრამ მსურველთაც აღარ უშვებენ ან უმეცრების, ანდა მზაკვრობის გამო. 11. ეს საქმე თუკი უმეცრებით ემართებათ, მაშინ ისინი დიდ უგუნურებად ჩაითვლებიან – ლაპარაკობენ უგბილად მასზე, რისაც არა გაეგებათ რა. ხოლო თუკი იციან და თვალთმაქცობენ, მაშინ უფრო დიდი ბრალი ედებათ, - უცებად არაფერს აკეთებენ, როდესაც საკუთარ საქმეთ განიხილავენ, ხოლო უფლის შესახებ წერისას კი მასხარაობენ და უმალ ყველაფერს კადრულობენ, ვიდრე დოგმას ჭეშმარიტებასა ზედა. ჩქმალავენ, რითაც მათი მწვალებლობა განიკითხება, თუმცა წმინდა წერილიდან მოჰყავთ გამონათქვამნი. ეს ხომ თვალნათელი ძარცვაა ჭეშმარიტების და ყოველგვარი სიცბილით სავსე, რასაც, კარგად ვიცი, თქვენი კეთილმსახურებაც განჭვრეტს სრულიად: ვერცერთი სიძვით შემცოდე ვერ იმართლებს თავს იმით, რომ ქურდი არაა; და ვინც მკვლელობაში ადანაშაულებს, ვერ მოითმენს, ბრალდებულებმა თავი იმართლონ: “ფიცი არ დაგვირღვევია, არამედ შევინახეთ, რაც ჩვენ გვებარა”. ამას ღინცილი თუ დაერქმევა, ვიდრე ბრალისაგან თავის მართლება და დაჯერება ჭეშმარიტების. რა აქვთ საერთო მკვლელობასა და ფიცის გატეხას, ანდა სიძვას და პარვას?! მართალია, ყოველგვარ მანკიერებას აქვს ერთი ძირი – ერთი გულიდან მოედინება, მაგრამ ბრალის აცილების დროს კავშირი მათ არ გააჩნიათ. ასე, აქარი, ისუ ნავესგან დაწერილ წიგნში, ძარცვაში შესმენილი, არ განრიდებია ბრალს სამხედრო საქმეში მუყაითობის წარმოჩინებით, არამედ ხელმრუდობაში მხილებული ქვით ჩაიქოლა. საულსაც, დაუდევრობა და სჯულის დახსნა რომ ბრალდებოდა, სიკეთეს ვერ მოუტანდა სხვა საბუთების მოშველიება, რამეთუ ერთში გამართლება სხვა დანაშაულს ბრალს ვერ აშორებს. არამედ, თუკი ყოველივეში სჯულიერად და სამართლიანად მოვიქცეოდით, თავი იმაში უნდა ვიმართლოთ, ვისაც რა ცოდვა მოგვეწერება; ანდა დავამტკიცოთ, რომ უკვე არც ვშვრებით ამას და აღარასოდეს გავიმეორებთ. მაგრამ როდესაც სჩადიოდა და იქმოდა ამას, მაგრამ მალავს და არ აღიარებს, და ერთს ამბობს მეორის ნაცვლად, ცხადი არის, რომ მცდარად მოიქცა და თვითონვე ვერ შეუგნია დანაშაული. მაგრამ ბევრის თქმა განა არის კიდევ საჭირო, როდესაც თვითვე გამოაქვთ მსჯავრი არიანული მწვალებლობისთვის. თუკი წარმოთქმასაც კი ვერ ბედავენ და უფრო მალავენ თავის მონაჩმახს, ნათელია, რომ ამ სწავლებას ჭეშმარიტებისაგან განშორებულად და უცხოდ თვლიან. მაგრამ რადგანაც ფარავენ და ლაპარაკისაც ეშინიათ, ჩვენ უნდა შემოვაძარცვოთ სამოსელი უწმინდურებასა და უცილობლად შევარცხვინოთ ეს მწვალებლობა, რადგანაც ვუწყით ყველაფერი: რას ამბობდნენ მაშინ არიანელნი, როგორ განიკვეთნენ ეკლესიიდან და ჩამოშორდნენ სამღვდელო კრებულს. მაგრამ უპირველესად ბოდიშს მოვიხდი იმ ბილწი გამოთქმებისათვის, რასაც აქ დავწერ – ვამბობ ამას არა მწვალებლური მომგონებლობით, არამედ მათ სამხილებლად. 12. ამრიგად, ნეტარხსენებულმა ეპისკოპოსმა ალექსანდრემ ეკლესიიდან გააძევა არიოზი, რომელიც მოაზროვნობდა და ამბობდა ასე: “ღმერთი ყოველთვის არ იყო მამა; ყოველთვის არ ყოფილა ძე; არამედ, როგორც ყოველი არსი არარსისაგან, ძე ღვთისა ასევეა არარსისაგან; და როგორც ყოველი არსი არის ქმნილება, ასევე თავადაც – ქმნილებაა და შემოქმედება; როგორც ყოველი ქმნილება არ იყო ადრე, არამედ გაჩნდა, ასევე იყო ოდესღაც, რომ თვით სიტყვა ღმრთისა არა ყოფილა – და არ იყო, ვიდრე არ დაიბადა. არსებობას აქვს დასაბამი, რამეთუ მაშინ გაჩნდა, ოდეს ღმერთმა ინება, იგი შეექმნა, რამეთუ თავადაც ღმერთის ქმედებათ მიეკუთვნება; და თუმცა იგი შეცვალებადი არის ბუნებით, მაგრამ საკუთარი თავისუფლებით სრულყოფილია იმდენად, რამდენზეც ნებავს. და თუკი ისურვებდა, შეიცვლებოდა იგიც, როგორც ყველაფერი სხვა. ამიტომაც ღმერთმა იმის წინასწარ ცნობით, რომ იგი სრულყოფილი შეიქმნებოდა, წინასწარ მიანიჭა მას ის დიდება, რასაც შემდგომში მოიხვეჭდა სათნოებისათვის. ანუ მისსივე საქმეებით, ღმერთმა რომ განჭვრიტა, გამხდარა აწ იგი ასეთი”. ამ საფუძველზე ამბობენ ისინი, რომ “ქრისტე არაა ჭეშმარიტი ღმერთი, არამედ იგი, როგორც ყოველივე დანარჩენი, ზიარების შემდგომად იწოდა ღმერთად”. დასძენენ იმასაც, რომ “ქრისტე არაა ბუნებით არსი მამაში, და საკუთრივ სიტყვა მისი არსისა, და საკუთრივ სიბრძნე მისი, რომლითაც შეიქმნა ეს სამყარო; არამედ სხვა არსი: მამასთან მყოფი, მისი საკუთარი სიტყვა; და სხვაა: მამაში მყოფი, საკუთრივ მისი სიბრძნე, რომელი სიბრძნითაც შეიქმნა ის სიტყვა. თავად ეს ღმერთი კი სიტყვად ზეაზრით იწოდება, - მეტყველ ქმნილებათა მიზეზით. და სიბრძნედაც ასევე ზეაზრით იწოდა, - სიბრძნით აღვსილ ქმნილებათა მიზეზით”. რა თქმა უნდა, ამასაც ამბობენ ისინი “როგორც ყოველი არსი არსებით უცხოა მამისაგან და მისგან განშორებული, ასევე ქრისტეც – იგი ყველაფრით შორსააAმამისეული არსობისაგან, და ამით დაშორებული, იმ არსთა და ქმნილებათა თანაზიარია, რომელთაც ყოფნა მინიჭებიათ და ერთ-ერთია მათი რიცხვიდან; რამეთუ იგი არის ქმნილება, შემოქმედება, საქმე”. და კიდევ ამბობენ, რომ ღმერთმა ჩვენ კი არ შეგვქმნა მისთვის, არამედ იგი – ჩვენთვის. იმიტომ რომ, როგორც ამტკიცებენ, ღმერთი ერთი იყო და მასთან არ ყოფილა სიტყვა. ხოლო შემდეგ, რაკი ჩვენი შექმნა მოიწადინა, უკვე იგიც შექმნა; და როგორც კი თავადი გაჩნდა, უწოდა მას სიტყვა და ძე სიბრძნე, რათა თავადის მეოხებით ჩვენც შევქმნილიყავით. და როგორც ყველაფერი ადრე არარსებული ღვთის ნებას შეადგენდა, ასევე იგიც, ადრე არყოფილი, ღმრთის ნებით გაჩნდა. რამეთუ სიტყვა საკუთრივ მამისაგან ბუნებით არ შობილა, არამედ იგიც მადლმა წარმოქმნა. ცოცხალმა ღმერთმა შექმნა ძე არყოფილი იმავე ნებით, რითაც ყოველი შეიქმნა, აღაგო, წარმოქმნა, ინება, რათა გაჩენილიყო”. კიდევ იმასაც ამბობენ, რომ ქრისტე “არაა ჭეშმარიტი ძალა ღმრთისა, არამედ როგორც მატლსა და მუმლს ძალა დაერქვა (შდრ. იოველ 2,25), ასევე იწოდა იგი ძალად მამისა”. ამას არიოზმა დაამატა, რომ “მამა ძისათვის საიდუმლოა, და ძეს არ ძალუძს არც განცდა მამისა და არც ცოდნა მისი სიზუსტითა და სრულყოფილებით. იმიტომ რომ, რაკი მყოფობის დასაბამი აქვს, არ შეუძლია, მისწვდეს დაუსაბამოს და მასაც კი, რასაც ხედავს და შეიმეცნებს, საკუთარი საზომის შესაბამისად გრძნობს და განიცდის, როგორც ჩვენ ვიცით და ვხედავთ საკუთარი ძალის მიხედვით”. ამას არიოზმა კიდევ ისიც დაამატა, რომ “ძემ არა თუ სიზუსტით არ უწყის მამა, არამედ არ იცნობს საკუთარ არსობასაც კი”. 13. არიოზი ამას და ამის მსგავსთ ამტკიცებდა, რისთვისაც გამოცხადდა კიდეც მწვალებლად. მე კი ისიც სანანებლად მაქვს, რაც აქ დავწერე, თუმცა ამის საპირისპიროს ვფიქრობ და ვადგავარ ღვთისშიშის ზრახვას. მთელი ეპისკოპოსნი ნიკეის კრებაზე ყოველი მხრიდან შემოკრებილნი, სმენას იხშობდნენ ამ სიტყვების გაგონებაზე, ყველამ ერთად განაქიქა არიოზი და შეაჩვენეს ეს მწვალებლობა. მსჯავრმდებელნი ასე იძულებით არ მოქცეულან, არამედ ყველა თავისი სურვილით გამოესარჩლა ჭეშმარიტებას. ამას იქმოდნენ კანონიერად და სამართლიანად, რამეთუ ამ ცრუმოძღვრებით შემოდის უღმერთოება, უფრო სწორად ვთქვათ, - წმინდა წერილის საპირისპირო იუდაიზმი, რასაც წარმართობაც მალე მოჰყვება. და ვინც ასე სჯის, მას ქრისტიანიც აღარ უნდა დაექვას, რადგან ყველაფერ ამით ღვთაებრივ წერილს შეეცილება. იოანე იტყვის: “პირველითგან იყო სიტყვა” (იოანე 1,1), ეს მწვალებელნი კი ამტკიცებენ: იგი არ იყო, ვიდრე არ იშვა. იოანემ კიდევ დაწერა: “ვართ ჩუენ ჭეშმარიტისა თანა ძისა მისისა იესუ ქრისტესა. ესე არს ჭეშმარიტი ღმერთი, ცხორებაი საუკუნოი” (იოანე 5,20); ხოლო ისინი, როგორც ღვთისმხდომნი, ამბობენ, რომ ქრისტე ჭეშმარიტი ღმერთი არაა, რომ ისიც, როგორც ყველა, ზიარების მეშვეობით იწოდა ღმერთად. მოციქული აბრალებს კერპთმსახურთ, რომ ქმნილებათ შეუვრდებიან და ამბობს: “ჰმსახურებდეს დაბადებულთა და არა დამბადებელსა” (რომ. 1,25). ისინი კიდევ ამტკიცებენ, რომ უფალი ქმნილება არის და თაყვანს სცემენ მას, როგორც შექმნილს. და რითიღა განირჩევიან წარმართებისგან?! თუკი ასე მომგონებლობენ ისინი, განა, მათ წინააღმდეგ არაა მოყვანილი ადგილი, და განა მათ არ ჰკიცხავს ნეტარი პავლე?! უფალი ამბობს: “მე და მამაი ჩემი ერთ ვართ” (იოანე 10,30); და “რომელმან მიხილა მე, იხილა მამაი ჩემი” (იოანე 14,9); და წარმართებთან საქადაგებლად წარგზავნილი მოციქული პავლე წერს: “რომელი იგი არს ბრწყინვალებაი დიდებისაი და ხატი არსებისა მისისაი” (ებრ. 1,3). ეს უღმერთოები კი თავხედდებიან, განწვალონ და მას მამის არსობისა და მარადიულობისგან უცხო დაარქვან, ცვალებადად წარმოგვიდგინონ, და ვერ ხედავენ, რომ ამის მტკიცებით იგი მამის კი არა, ქმნილებათა ერთ არსი ხდება. ვინ ვერ ხვდება, რომ ელვარება განუყოფელია ნათლისაგან და საკუთრებაა მისი, მასთან ერთად ბუნებით მყოფი და არა შემდგომად წარმოშობილი?! შემდეგ, მამა იტყვის: “ესე არს ძე ჩემი საყუარელი” (მათე 3,17), და წერილიც ამბობს, რომ იგი არის “სიტყვა” მამისა, რომლითაც “ცანი დაემტკიცნეს” (ფს. 32,6); და რათა შემოკლებულად ვიტყოდეთ, “ყოველივე მის მიერ შეიქმნა” (იოანე 1,3). ამათ კი, რაღაც ახალი დოგმატებისა და აზრების გამომგონებელთა, სხვა სიტყვა შემოაქვთ და ჩმახავენ, თითქოს არსებობდეს მამის სხვა სიბრძნე, ხოლო ქრისტე კი ზეაზრით, მეტყველ ქმნილებათა მიზეზით სახელ-იდება სიტყუვად და სიბრძნედ. და ვერ ხვდებიან აქედან რაოდენი შეუსაბამობა გამომდინარეობს. 14. რამეთუ, თუკი ზეაზრით, ჩვენი გულისთვის იწოდა სიტყვად და სიბრძნედ, სინამდვილეში თვითონ რაღაა? – არ ამბობენ, რაღა თქმა უნდა. თუკი წერილნი ამტკიცებენ, რომ თავადი არის სიტყვა და სიბრძნე, ხოლო მათ ხელს არ აძლევს, რომ ღმერთი იყოს სიტყვა და სიბრძნე, მაშინ ამ უსჯულოთა და წერილისმხდომთ, აშკარაა, აღარც მისი არსებობა მოსდით ჭკუაში. თუმცა, მორწმუნეთ შეიძლება ყოველივე მამის ხმისაგან რომ შეისწავლონ, ასევე მისი თაყვანისმცემელი ანგელოზების და წმინდანებისგან, მის შესახებ რომ დაუწერიათ. ხოლო მათ, რაკი შეურყვნელი განსჯანი არ გააჩნიათ, და არ შესწევთ ძალი, შეისმინონ ღვთაებრივ კაცთა და ღვთისმეტყველთა, მხოლოდ მათსავე მსგავსი დემონებისგან სწავლა თუღა ხელეწიფებათ. რამეთუ ისე ქადაგებდნენ, რომ მრავალს არ სცნობდნენ, არამედ მხოლოდ ის ერთი უწყოდნენ და ამბობდნენ: შენ ხარ “წმიდაი ეგე ღმრთისაი” (მარკ. 1,24), და “ძე ღმრთისაი” (მათე 8,29). მასაც კი, ვინც შთააგონა მათ ეს ერესი, მთაზე გამოცდისას არ უთქვამს: “უკუეთუ” შენ “ხარ ძე ღმრთისაი” (მათე 4,3), აღიარა, რომ ის მხოლო არის ძე. ეხლა კი ვხედავთ, რომ როგორც წარმართებმა დაკარგეს ცნება ერთი ღმერთის შესახებ და მიადგნენ მრავალღმერთიანობას, ასევე ამ უცნაურ ხალხსაც ვერ ურწმუნია, რომ ერთი არის მამისა სიტყვა, და მრავალთა მოაზრებამდე დანარცხებულან. მას უარყოფენ, ვინც ჭეშმარიტი ღმერთია და ჭეშმარიტი სიტყვა, კადნიერდებიან, ის ქმნილებად წარმოადგინონ, და ვერც ამჩნევენ, რარიგი ღვარძლითაა აღვსებული ამგვარი გრძნობა. თუკი იგი ქმნილება არის, მაშ როგორღა გამოდის იგი შემოქმედი სხვა ქმნილებათა?! ანდა როგორღა არის იგივე ძეც, სიბრძნეც, სიტყვაც?! სიტყვა არ იქმნება, არამედ იბადება. ხოლო ქმნილება ძე კი არაა – შემოქმედება. და თუკი ქმნილებანი მისით გაჩნდნენ, და თვითონაც ქმნილება არის, მაშ, ის თვითონ ვისგანღა მოსულა ყოფიერებად? ქმნილებები ყოფად ვინმეს მეშვეობით უნდა მოვიდნენ, როგორც სინამდვილეშიც გაჩნდნენ სიტყვისგან, რამეთუ იგი არაა ქმნილება, არამედ მამის სიტყვა. და კიდევ: თუკი უფლის გარდა არის სხვა, მამაში მყოფი სიბრძნე, მაშინ სიბრძნესაც სიბრძნისგან მისცემია მყოფობა. და თუკი სიბრძნე არის სიტყვა ღმერთისა, მაშინ სიტყვაც სიტყვისაგან წარმოშობილა. და თუკი სიტყვა ღმრთისა არის ძე, მაშინ გამოდის, რომ ძე ძისგან შექმნილა. 15. ამიტომ როგორ თქვა უფალმა: “მე მამისა თანა ვარ, და მამაი ჩემ თანა არს” (იოანე 14,10), როდესაც მამაში ყოფილა სხვა, ვისგანაც თვითონ უფალი მოსულა მყოფობად? მაშინ რატომღა დადუმდა იმ მეორეზე იოანე, ხოლო ამაზე გვაუწყა და თქვა: “ყოველივე მის მიერ შეიქმნა, და თვინიერ მისა არცა ერთი რაი იქმნა” (იოანე 1,3)? თუკი ყველაფერი, ნებით შექმნილი, მან შექმნა, მაშინ ის თვითონ რა სახითღაა ერთი ქმნილებათაგანი? როდესაც მოციქული ამბობდა: “რომლისათვის არს ყოველი, და რომლისაგან არს ყოველი” (ებრ. 2,10), რატომღა ამტკიცებენ ისინი: ჩვენ კი არა ვართ მისთვის, არამედ მას მიემადლა ჩვენთვის მყოფობა? ეს რომ ასე ყოფილიყო, მოციქულს უნდა ეთქვა: მათი გულისთვის გაჩნდა სიტყვა. ახლა კი არ ამბობს ამას, არამედ: “რომლისათვის არს ყოველი და რომლისაგან არს ყოველი”. ამით აჩვენებს, რომ ისინი მწვალებელნი არიან. თუკი გაკადნიერდნენ, ემტკიცებინათ, თითქოს ღმერთში არის სხვა სიტყვა, მაშინ, რაკი ამის ნათელი დასაბუთებანი წერილში არაა, დაე, თუნდ ერთი საქმე აჩვენონ სიტყვისა, ან საქმე მამისა, აღსრულებული სიტყვის გარეშე, რომელსაც ვქადაგებთ. რათა ჰქონდეთ რაიმე საჩინო მიზეზი თავიანთი შენათხზავისათვის. ჭეშმარიტი სიტყვის საქმენი ყველასათვის ცხადია და თავადაც, შესაბამისი ზომით, ამ საქმეთა მეშვეობით შეიცნობა. რამეთუ ქმნილების ხილვისას გონებით ვჭვრეტთ მის შემოქმედ ღმერთს. ასევე, როდესაც ყოველივეს თვალს მივადევნებთ და ვხედავთ, რომ შესაქმეში არაფერია შემთხვევითი, რომ ყოველივე მოძრაობს და არსებობს წესრიგით და ზრახვის განკარგულებით, ვასკვნით, რომ არის ყოველთა ზედა ცოცხალი და მეუფე სიტყვა ღმრთისა, და რომ “ყოველივე მის მიერ შეიქმნა და თვინიერ მისა არცა ერთი რაი შეიქმნა”. ხოლო რომელ სიტყვაზეც ისინი ლაპარაკობენ, ამ სიტყვის არცაღა ერთ გამონათქვამს, არცაღა ერთ საქმეს მიუთითებენ. რამეთუ თვით მამა, ვინაც თქვა: “ესე არს ძე ჩემი საყუარელი”, გვაგებინებს, რომ არ არის სხვა სიტყვა თავადის გარდა. 16. ამიტომ ამ გაგებით ეს უცნაური ხალხი უკვე მანიქეველთ უერთდებიან. რამეთუ ისინიც მხოლოდ მოწყალე ღმერთს სახელ-სდებენ სახელით და არ კი ძალუძთ, აჩვენონ მისი არც ხილული, არც უხილავი საქმე. ჭეშმარიტი და ნამდვილად არსებული ღმერთის უარყოფით, უეჭველია, წმინდა წყლის არაკს თხზავენ. მგონი ეს ბოროტგანმზრახნი ამასვე განიცდიან საკუთარ თავზეც, რამეთუ ჭეშმარიტი და მამაში მყოფი ერთადერთი სიტყვის საქმეთ შესცქერიან და მას უარყოფენ. თავიანთთვის კი სხვა სიტყვა მოუფიქრებიათ, რომლის დამტკიცება ან საქმით ან გადმოცემით არ შეუძლიათ. თხზავენ არაკებს, რაღაც რთულ ღმერთს იგონებენ, რომელიც ლაპარაკობს, ვითარცა კაცი, იცვლის სიტყვებს და კვალად, ასევე ბრძნობს და აზროვნებს. ამასობაში ვერ ხედავენ, როგორი უაზრობა მოსდით ამის თქმით: თუ მისი სიტყვები შემთხვევითია, მაშინ თავადი, მათი აზრით, ჩვეულებრივი კაცი ყოფილა და თუ მისგან სიტყვები წარმოიქმნება და შემდეგ ქრება, ამის თქმა კიდევ მეტი უწმინდურება გახლავთ, რამეთუ ამით არყოფნაში გადადის არსისიმიერიც. თუკი საერთოდ მიაჩნიათ, რომ ღმერთი ჰბადებს, მაშინ უმჯობესია და უფრო კეთილმსახურული იქნებოდა, გეთქვა, რომ ღმერთი არის მშობელი მხოლოდ სიტყვისა, რომელიც ჰგიეს სავსებად მისი ღვთაებრიობის, ვისშიაც ყოველი ცოდნის საუნჯეა დაუნჯებული; და გვეღიარებინა, რომ თავადი არის სიტყვა, და თანაარსი მამისა, და რომ “ყოველივე მის მიერ შეიქმნა”, ვიდრე თაყვანს ვსცემდეთ ღმერთს, ვითარცა მამას მრავალ განუცხადებელთა, და ბუნებით მარტივ არსს რთულად ვსახავდეთ, თითქოსდა შემდგარს სიმრავლისაგან, და ადამიანის მსგავს პირმოთნედ და მრავალსახოვნად. შემდეგ, როდესაც მოციქული იტყვის: “ქრისტე ღმრთისა ძალ არს და ღმრთისა სიბრძნე” (I კორ. 1,24), მათ იგი მრავალ ძალთა შორის შერაცხეს, და რაც კიდევ უარესია, ეს უსჯულონი მას მუმლის და სხვა უსულო ქმნილებათა მსგავსად თვლიან, თავადს მათ დასასჯელად რომ მოუვლენია. მაგრამ რამდენადაც უფალი იტყვის: “არცა მამაი ვინ იცის, გარნა ძემან” (მათე 11,27), და კიდევ: “არა თუ ღმერთი ვის უხილავს, არამედ რომელი-იგი არს ღმრთისაგან” (იოანე 6,46), ჭეშმარიტად ხომ სწორედ ღმრთისმბრძოლნი გამოდიან ისინი, როდესაც ამტკიცებენ, რომ ძისათვის მამა სრულყოფილებით უხილავია და შეუცნობელი?! თუკი უფალი იტყვის: “ვითარცა მიცის მე მამამან, ვიცი მეცა მამაი” (იოანე 10,15), მამამ ნაწილობრივ როდი იცის ძე, მაშინ სწორედ რომ განცოფებულან ისინი უქმეტყველებით, თითქოს ძემ ნაწილობრივ იცოდეს მამა და არა – სრულიად. შემდეგ: თუკი ძეს არსებობის დასაბამი აქვს, ასევე გააჩნია ყოველიოვეს დასაბამი შექმნისა; დაე, თქვან, რომელი რას უსწრებს? მაგრამ ვერაფერს იტყვიან ეს მზაკვარნი, არც ასეთი დასაბამის მითითება შეუძლიათ სიტყვისათვის, რამეთუ იგი ჭეშმარიტი და საკუთრივ მამის დაბადებულებაა და “პირველითგან იყო სიტყუაი, და სიტყუაი იგი იყო ღმრთისა თანა, და ღმერთი იყო სიტყუაი იგი” (იოანე 1,1). ხოლო იმაზე, რასაც ისინი ამბობენ, თითქოს ძემ არ უწყოდეს თავისი არსება, სიტყვისგება ზედმეტიც კია, მხოლოდ მათ სიბორგილეს თუ განიკითხავ: ვითომ საკუთარ თავს არ იცნობს სიტყვა, რომელიც ყოველს ანიჭებს ცოდნას მამისა და თავის შესახებ, ხოლო საკუთარ თავის ვერმცნობელთ კი კიცხავს. 17. მაგრამ როგორც იტყვიან, წერილ-არს: “უფალმან დამამტკიცა მე დასაბამად გზათა მისთა საქმეთა შორის მისთა უწინარეს დასაბამისა დამამტკიცა მე” (იგავ. 8,22). ჰოი უმეცარნო და გონებით მრუშნო! წერილში იგი მონადიც სახელდებულა, ძედაც მხევლისა, კრავადაც, ცხვრადაც. ნათქვამია, რომ იქანცებოდა, სწყუროდა, იგვემებოდა და ეწამა. მაგრამ წერილში კერძო მიზეზიცა აქვს ასეთ გამოთქმებს და ძირითადიც. სახელდობრ ის, რომ იგი გახდა კაცი და ძე კაცისა, მიიღო ხატი მონისა, ანუ ხორცი კაცობრივი. რამეთუ იოანე იტყვის: “სიტყუაი იგი ხორციელ იქმნა” (იოანე 1,14). და თუკი ხორციელ იქმნა, მაშინ აღარ უნდა შეგვაცდინოს მსგავსმა ნათქვამმა – რამეთუ კაცთა არს ქმნილება, მყოფობად მოსვლა, აღორძინება, დაღალვა, ტანჯვა, სიკვდილი და მკვდრეთით აღდგომა. ხოლო ვითარცა სიტყვას და სიბრძნეს მამისა, აქვს ყოველივე მამისეული: მარადისობა, უცვლელობა, მსგავსება ყველაფრითა და ყველაფერში, და ისიც, რომ არც პირველია ქმნილებათაგან და არც ბოლო მოსულა ყოფიერებად, არამედ თანაარსობს მამისა თანა და თვითვე არს იგივე ხატება ღმრთეებისა და ამასთან, არის სიმყარე და არა – ქმნილება. იმიტომ, რომ რაკი არსობით მამის მსგავსია, არაა ქმნილება, არამედ იგი შემოქმედია, - თვითონვე უთქვამს: “მამაი ჩემი მოაქამომდე იქმს და მეცა ვიქმ” (იოანე 5,17). ამ სახით, რაკი კაც-იქმნა და ხორციც შეისხა, აუცილებლობით დაერქვა შექმნილიცა და შეზაავებულიც, მიიღო ხორცისმიერი ყველა თვისება. მაგრამ მწვალებლებს სირაჯთა მსგავსად ღვინო წყალში შეურევიათ, - აკნინებენ სიტყვას და მის ღვთაებრიობას ქმნილ არსთა ცნებაში აიგივებენ. ამიტომ უფლებითა და სამართლიანად განრისხდენენ მამები და შეაჩვენეს ბილწი ერესი. მაგრამ ამათ, რაკი შეიგნეს, რომ ადვილად ირღვევა და ყოველმხრივ არამყარია მათი მოძღვრება, ეშინიათ და მას მალავენ. ჩვენ ეს მოკლედ დავწერეთ მათ განსაკითხავად. ხოლო თუკი ვინმეს მოესურვება, გაცილებით ფართოდ ამხილოს ისინი, აღმოაჩენს, რომ ეს მწვალებლობა შორს აღარაა წარმართობისგან და სხვა მწვალებლობათა ნარჩენებსა და ლექსაც შეიცავს. რამეთუ ისინი ან სხეულისა და უფლის განკაცების შესახებ მოძღვრებაში სცოდავენ, (ერთნი ასე სცოდავენ, მეორენი – სხვაგვარად), ანდა შეპყრობილნი არიან იუდეველთა მსგავსად და მიაჩნიათ, რომ სულაც არ მოსულა უფალი ჩვენთან. ოღონდ ეს ერთი, მომეტებული სიბორგილით აღმდგარი თვით ღვთაების წინააღმდეგ, გაკადნიერდა მტკიცებით, თითქოს სულაც არ იყო სიტყვა იგი, და მამა არ იყოს მამა. ამიტომ, განა, უმართლო იქნება ვინმე, თქვას, რომ სწორედ მათზე წერია ფსალმუნში: “თქუა უგუნურმან გულსა შინა თვისსა: არ არს ღმერთი. განირყუვნეს და ბილწ იქმნეს იგინი უშჯულოებითა” (ფს. 13,1). 18. მაგრამ ზრახავენ: “შეგვწევს ძალა და კიდეც შევძლებთ, მწვალებლობას მზაკვრულ ხერხებით რომ ვუქომაგოთ”. უკეთესი იქნებოდა ეს მათი დაცვა, რაღაც მანქანებითა და ელინური ტყუილგანბრძნობით კი არა, უბრალო რწმენით რომ შეძლებოდათ. ამიტომ თუკი დაჯერებულნი არიან საეკლესიო მოძღვრებაში, მაშინ დაე, დაუფარავად გამოთქვან “სიბრძნე”. “არცაღა აღანთიან სანთელი და დადგიან ქუეშე ხუმირსა, არამედ სასანთლესა ზედა, ჰნათობნ იგი ყოველთა, რომელნი არიედ სახლსა შინა” (მათე 5,15; ლუკა 8,16). თუUკი მართლა შეუძლიათ თავიანთი მოძღვრების დაცვა, დაე, დაწერონ აზრები ჩვენს წინაშე, და თავიანთი მწვალებლობა ყოველგვარი საფარველის გარეშე, სანთელივით გამოაჩინონ. დაე, პირდაპირ დაადანაშაულონ ნეტარხსენებული ეპოისკოპოსი ალექსანდრე, რომ უსამართლოდ განკვეთა არიოზი, განწვალების სულისჩამდგმელი. დაე, განაქიქონ ნიკესი კრება, რომელმაც უწმინდურების ნაცვლად კეთილმორწმუნე მრწამსი დაწერა და გადმოსცა ხსოვნას. მაგრამ დიახაც, ვიცი, არ იქმან ამას – განა არ ესმით, რა სიავე გამოიგონეს და ცდილობენ თესვას. პირიქით, კარგად იციან, თუმც თავიდან უგუნურთ უბრალო ცდუნებით კი იტაცებენ. მაგრამ მალე “დაშრტება” მათი სწავლება, ვითარცა “ნათელი უღმრთოთაი” (იობი 18,5), და ყოველგან შერცხვებიან, როგორც მტრები ჭეშმარიტებისა. რატომაა, რომ ყოველივეს სიმახინჯით იქმან და აკი, ლაპარაკობენ კიდეც, როგორც მახინჯნი. ოღონდ ამ ერთში იქცევიან კეთილგონივრულად, ვითარცა ძენი ამა დროებისანი: თავიანთ სანთელს ფარავენ ქვეშე ხვიმირსა, რათა ოდესმე მიეცეს შემთხვევა გამოჩენისა, და არ დაიშრიტოს განკითხვით, მართლაც რომ ხილული გახდეს. როდესაც ევსების მიმდევართა მეცადინეობით ავგუსტუსმა კონსტანტინემ იხმო თვითონ მწვალებლობის დამფუძნებელი და ევსების თანამოაზრე, მზაკვარი არიოზი, და მოსთხოვეს მას, წერილობით გადმოცემა თავისი მრწამსისა, მან დაფარა თავისი უწმინდური გამონათქვამნი, ეშმაკივით იფარისევლა და წმინდა წერილის უბრალო სიტყვები იხმია, როგორც სინამდვილეში არის კიდეც დაწერილი. შემდეგ ნეტარხსენებულმა კონსტანტინემ თქვა: თუ ამას გარდა გონებაში არაფერი გაქვს, მოწმედ მოიხმე ჭეშმარიტება (რამეთუ ტყუილზე დაფიცებისთვის უფალი დაგსჯის). მაშინ დაიფიცა იმ წყეულმა, რომ აქ დაწერილის მეტს არაფერს ზრახავს, და არც არასოდეს უფოქრია და უთქვამს სხვაგვარად. მაგრამ მალე გამოვიდა, ვითარცა ჭეშმარიტად მსჯავრდადებული, დავარდა და “განსქდა შორის, და განიბნნეს ყოველნი ნაწლევნი მისნი” (საქმე 1,18). 19. მართალია, რომ სიკვდილი კაცთა საერთო აღსასრულია, და არ შეიძლება, დასცინო ვინმეს, თუნდ მტერიც იყოს აღსრულებული. რადგან არ უწყი, ჯერ კიდევ შემწუხრებამდე იქნებ შენც გეწიოს იგივე ბოლო. მაგრამ ჩვეულებრივი არ ყოფილა აღსასრული არიოზისა, ამიტომაც ღირს, გიამბოთ მასზე. ევსების მომხრენი არიოზის ეკლესიაში შეყვანით იმუქრებოდნენ. ამას წინ აღუდგა ალექსანდრე, კონსტანტინოპოლის ეპისკოოსი. მაგრამ არიოზს მტკიცედ ეიმედებოდა ევსების ზავთისა და ძალადობისა. შაბათი დღე იდგა, არიოზი მოელოდა, რომ მეორე დღეს მას მიიღებდნენ. დიდი შეტაკებაც მოხდა ამისთვის. ისინი იმუქრებოდნენ, ალექსანდრე კი ლოცვად იდგა. და აჰა, მსაჯულად მოგვევლინა თვითონ უფალი და განუჩინა მსჯავრი შეურაცხმყოფელთ. მზე ჯერ არ ჩასულიყო და სწორედ დათქმულ ადგილას დიდი რისხვა დაატყდა არიოზს, იქვე წაიქცა და მეყსეულად განშორდა ორთავეს ერთად – ეკლესიასთან კავშირსაც და სიცოცხლესაც. ნეტარხსენებულმა კონსტანტინემ მალე შეიტყო ეს ამბავი და გაოცდა, რაკი იხილა, რომ დასჯილიყო, როგორც ფიცისგამტეხი. მაშინ ყველასათვის ცხადი შეიქნა, რომ უძლური აღმოჩნდა ევსების თანამოაზრეთ დაქადებანი და არიოზის იმედიც ამაო იყო. ისიც გამოჩნდა, რომ არიოზის სიბორგილეს მაცხოვართან არაფერი ჰქონია საერთო არც აქვეყნად და არც პირველქმნულ ეკლესიაში ცათა შინა. მაშ, უფლისაგან განკითხულთა მედგრობის მხილველნი როგორ არ უნდა განგვაცვიფროს იმ სიჯიუტემ, რაკი ისინი ასე უგბილად იცავენ იმ მწვალებლობას, რაზეც უფალმა მიგვანიშნა, რომ მასთან ზიარება აღკვეთილი აქვს, რაკი არ დაუშვა, მათ მეთაურს ეკლესიაში ფეხი დაედგა! როგორ არა აქვთ შიში დაწერილისა და შეუძლებელს მიესწრაფვიან! რამეთუ “რომელსა განიზრახავს ღმრთისა წმიდაი, ვინ დახსნის?” (ესაია 14,27), და არსღა ვინმე მისი გამმართლებელი, რომელი თვითონ ღმერთს დაუსჯია?! დაე, დაიცვან თავიანთი ნაოცნებარი და წერონ, რაც უნდათ, მაგრამ გვედრებთ, თქვენ, ძმებო, ვითარცა ღვთაებრივ ჭურჭელთა მფარველთ, ვითარცა დამცველთ საეკლესიო დოგმატებისა, ამ ამბების განმსჯელნი იყოთ. და თუ არიოზის ზემოთმოყვანილ გამოთქმათა გარდა სხვებსაც იხმარენ, განიკითხეთ ამისთვის ისინი, როგორც თვალთმაქცნი, რომ მალავენ თავიანთ შხამს და გველის მსგავსად ბაგისმიერი სიტყვით ცრუობენ. წერენ, რაკი თავისთან ეგულვით მაშინ არიოზთან ერთად განკვეთილი სეკუნდი პენტაპოლელი და ოდესღაც მხილებული ალექსანდრიელი სამღვდელო პირნი და ალექსანდრიის მკვიდრთ უგზავნიან თავიანთ ნაწერს. საოცარია! – მე და ჩემს მოყვასთ დევნაც მოგვიწყვეს. თუმცა კი, ფრიად კეთილმორწმუნე და ხალხთა ერთსულოვნებაზე მზრუნველმა კონსტანტინემ მშვიდობით გამისტუმრა სამშობლოსა და ეკლესიაში. მაგრამ მათ მოახერხეს რომ ეკლესიები ახლა მათ გადაეცათ და ყველამ იხილა, რომ ყოველგვარი ბოროტმძლეობა ჩემსა თუ სხვათა წინააღმდეგ თავიდანვე მათი წყალობა ყოფილა თურმე. 20. ამის ჩამდენნი შეძლებენ კი, ნდობით განგვაწყონ თავიანთი ნაწერის მიმართ?! მათ რომ მართლიად ეწერათ, მოსპობდნენ არიოზის შეთხზულ “ტალიას” და ამოძირკვავდნენ განწვალების ყლორტს. მაგრამ ისინი უსჯულოების მოწაფენი და თანამზრახველნი შეიქმნენ და არიოზის სასჯელის მოზიარენიც. რაკი მწვალებლობას არ უარყოფენ, ყველასათვის საჩინოს ხდიან, რომ წესიერად არ აზროვნებენ, თუმცა, კვლავაც ბევრჯერ დაწერენ. ამიტომაც გვიხმს, ფრთხილად ვიყოთ, რათა წერილის საბურველს არ ეფარებოდეს რაიმე ხრიკი და ზოგიერთნი კეთილმორწმუნე მრწამსს არ განდრიკონ. თუკი მათ თავი ყოველივეში კეთილსვიანად და ბედნიერად წარმოიდგინეს, კვლავ გაბედავენ და არიოზის მსგავსად დაწერენ. მაშინ ჩვენ სხვა არა გვრჩება, დიდ კადნიერებას უნდა მივმართოთ – გავიხსენოთ მოციქულის წინასწარმეტყველება, ამდაგვარი მწვალებლობისგან ჩვენს განსაკრძალავად რომ დაიწერა, და წარმოვთქვათ: ვიცით, “რამეთუ უკანაისკნელთა ჟამთა გან-ვე-დგენ” წრფელნი სარწმუნოებისაგან და ერჩდნენ იგინი სულთა მათ მაცთურთა და მოძღურებასა ეშმაკთასა” (I ტიმ. 4,1), “რომელნი გარე-მიქცეულ იყვნენ ჭეშმარიტებისაგან” (ტიტ. 1,14); და “ყოველთავე, რომელთა ჰნებავს ღმრთის მსახურებით ცხოვრებაი ქრისტე იესოს მიერ, იდევნენ. ხოლო უკეთურნი კაცნი და გრძნეულნი წარემატებოდიან უძვირესისა მიმართ, აცთუნებდნენ და სცთებოდიან” (II ტიმ. 3, 12-13). მაგრამ ჩვენ მსგავსი ვერაფერი დაგვარწმუნებს და ვერ განგვაშორებს ქრისტეს სიყვარულს, თუნდაც სიკვდილით გვემუქრებოდნენ ერეტიკოსნი. ჩვენ ხომ ქრისტიანნი ვართ და არა არიანელნი! ეჰ ნეტავ კი ამის დამწერნიც არ შედგომოდნენ არიოზის კვალს! დიახ, ძმებო. აწ საჭიროა ასეთი კადნიერება: “არა მოგიღებიეს სული იგი მონებისაი რაითამცა კუალად გეშინოდა” (რომ. 8,15), არამედ “აზნაურებასა ჩინებულთასა” გვიწოდა ღმერთმა (გალატ. 5,13). და ვაი, რა სამარცხვინოა, თუ მაცხოვრისაგან მოციქულის პირით მოგვეცა რწმენა და ჩვენ კი ვაშთობთ არიოზის და მათი გულისთვის, ვინც არიოზის მოძღვრებას ადგას. ამიტომ იმ ქვეყნებშიც ძალიან ბევრნი, ამის დამწერთა ვერაგობა ვისაც სმენია, მზად არიან, წინ აღუდგნენ მათ მანქანებას, თუნდ სისხლის ღვრამდეც მივიდეს საქმე, განსაკუთრებით, თქვენი სიმტკიცე რაკი შეიტყვეს. თქვენც ხომ ამხილეთ ეს მწვალებლობა და მიაკვლიეთ მას, როგორც გველს, სოროში შემძვრალს. ეს იმას ნიშნავს, რომ თქვენთან უსაფრთხოდაა ყრმა, ჰეროდე რომ ეძებდა მოკლვად, და რომ ცოცხლობს თქვენში ჭეშმარიტება და სარწმუნოება თქვენი მრთელია. 21. აი, ხელთ მიპყრია ნიკეას მამათა მიერ გადმოცემული მრწამსი, რასაც ვიმარხავ უდიდესი გულმოდგინებით და სასოებით უფლისა მიმართ, და გევედრებით: ექმნეთ ყველას სახე კეთილის, უჩვენეთ რომ, აწ ჭეშმარიტების დასაცავად შეგვხვდება ბრძოლა მწვალებლობასთან, და რომ მრავალგვარია მტრის მანქანებანი. განა მხოლოდ კერპებისთვის ასაბოლებლის შეწირვაზე უარისყოფა (ანუ ცხადი მოწამეობა), არამედ სარწმუნოებისგან განუდგომლობა უკვე არის ნათელი ზნეობრივი მოწამეობა. არა მხოლოდ კერპთ მოშურნენი, არამედ ჭეშმარიტების მინდობილნიც განისჯებიან, როგორც უცხონი. არც იუდას მიურთმევია მსხვერპლი კერპთათვის, მაგრამ მოციქულობის მადლს განეშორა, რადგანაც გასცა. არც ჰიმენოს და ალექსანდროს მიქცეულან კერპების მიმართ, მაგრამ რწმენას შეუორგულდნენ და განიკვეთნენ (შდრ. I ტიმ. 1,20). ასევე მამამთავარი აბრაამიც არავის მოუკლავს, მაგრამ გვირგვინმოსილა, რაკი ღმერთის ერთგული გახდა. სხვა წმინდანებიც, ვის შესახებაც პავლე მოგვითხრობს – გედეონი, ბარაკი, სამფსონი, იქფთაი, დავითი და სამუელი და მათთან სხვანიც (შდრ. ებრ. 11,32) არა თუ სისხლით მიეწივნენ სრულყოფილებას, არამედ განმართლდნენ რწმენით და დღემდე განცვიფრებით შთაგვაგონებენ, რადგან მზად იყვნენ, მიეღოთ სიკვდილი სარწმუნოებისათვის უფლის წინაშე. თუ საჭიროა, დავურთოთ ჩვენი მაგალითებიც: აბა, იცოდეთ, რომ ნეტარხსენებული ალექსანდრე სიკვდილის პირამდეც კი ებრძოდა ამ მწვალებლობას. მოხუცებულმა დაითმინა მრავალი ურვა და დიდი ღვაწლი, და ღრმად მოხუცი შეერთო მამათ. სხვა მრავალთაც რაოდენი იწროება არგუნა მტერმა, გვასწავლეს უსჯულოების წინააღმდეგ და იქებიან ქრისტეს სახელით. მოვალენი ვართ ყველაფრისათვის განვემზადოთ ჩვენც ღვაწლსა დიდსა, როცა მოგველის ან რწმენისაგან გადადგომა ან მისი დაცვა. ახოვან ვიქმნეთ, რომ დავიმარხოთ, რაც მიგვიღია (ნიკეას დაწერილი მრწამსი ხომ გვაქვს შესახსენებლად!), ახალმოძღვრებათ კი განვეშოროთ და ვუკიჟინოთ ხალხს: არ შეისმინონ “სულთა მაცთურთა”, არამედ ყველანაირად გაეცალნენ არიანელთა ბოროტმძლეობას და მათთან შეთქმულ მელეტიანელთ. 22. ხედავთ, აწ ღვთისა ჩვენისა იესუ ქრისტესა დასაგმობად როგორ შეთანხმდნენ ჰეროდეს და პილატეს მსგავსად, რისთვისაც მავანი სამართლიანად შეიძაგებს მათ. ექიშპებოდნენ ერთმანეთს საკუთარისთვის, ხოლო ჭეშმარიტების მტრობასა და უფლის წინაშე უწმინდურებაში კი დამეგობრდნენ და ერთმანეთს ხელს უმართავენ თუმცა მაინც, საკუთარი მოლოდინის საპირისპიროდ, მოთმინებით იტანენ ამას თავიანთი განზრახვისათვის (მელეტიანნი – ზემოჯდომის და ვერცხლისმოყვარეობის გიჟურ ვნებისთვის, არიანელნი – ბოროტმძლეობის გასავრცელებლად), რათა ასეთ შეთქმულებაში შეიძლონ, ერთმანეთს ავმზრახველობით მოემსახურონ: პირველთ დაფარონ მეორეთა უსჯულოება, მეორეთ კი – მზაკვრობაში გადააჭარბონ პირველთ სიავეს; ხოლო ერთად შეკავშირებულთ გაამთლიანონ თავიანთი ბოროტი საქმე, როგორც ბარძიმი ბაბილონისა (შდრ. გამოცხ. 18,6) და იმზაკვრონ მათ წინააღმდეგ, ვინც უფლის ჩვენის იესო ქრისტეს წინაშე კეთილმსახურებს. მელეტიანელთა მზაკვრობანი და ცილისწამება ყველასათვის ნათელი იყო, და რაც მთავარია, არიანელთა ღმრთის წინააღმდგომი მწვალებლობაც კარგა ხანია, ყოველგან და ყველასათვის დასანახია, რადგან არცთუ ისე ცოტა ხნისაა. უკვე ორმოცდათხუთმეტი წელიწადია, რაც პირველთაგან მოხდა განხეთქილება, და ოცდათექვსმეტი, რაც მეორენი გამოცხადდნენ მწვალებლებად და მთელი მსოფლიოს კრების მსჯავრით განიკვეთნენ ეკლესიიდან. მაგრამ იმათი საქმით, ვინც, როგორც ჩანს, მათ ხელს აფარებს, ნათელი გახდა, რომ სხვა არაფრისთვის, არამედ საკუთარი ავბოროტი მწვალებლობისათვის თავიდანვე იზრახდნენ ბოროტს ჩემსა და ყველა მართლმადიდებელი ეპისკოპოსის შესაურვებლად. რამეთუ აი, აწ აღსრულდა ის, რისკენაც ევსების მიმდევარნი ადრიდანვე მიისწაფოდნენ: მათ მოახერხეს, რომ ჩვენ წაგვართვეს ეკლესიები; განიდევნენ ეპისკოპოსნი და მოძღვარნი, ვისაც მათთან საერთო არა ჰქონიათ; ეკლესიას განაშორეს ყველა, ვინც მათდამი ზიზღით აღვსილა; ეს ეკლესიები კი გადაეცათ არიანელებს, შეჩვენებულებს ამდენი ხანია. გადაეცათ, რადგან რაკი მათთან მელეტიანელთა ფარისევლობა შეერთებულა, შიში აღარ აქვთ, ამოანთხიონ ეკლესიებში თავიანთი ბილწი სიტყვები და განუმზადონ, როგორც თვითონ ეპირებიან, გზა ცდუნებისა ანტიქრისტეს, მათში მწვალებლობის თესლის განმბნეველს. 23. დაე, თავიანთ ძილბურანში იოცნებონ ამაოებით, რამდენიც უნდათ! ვიცით, რომ კაცთმოყვარე მეფე, მორწმუნე, მალე აღკვეთს მათ ვერაგობას და დიდხანს ვეღარ იბოგინებენ. რადგან წერილ-არს: “გულთა უღმრთოთასა მოაკლდეს” (იგავ. 10,20). ხოლო ჩვენ, ღვთაებრივი წერილის სიტყვით შემოსილნი, წერილისამებრ, წინააღვუდგეთ განდგომილებს, თავიანთი სიბორგილის დამკვიდრება რომ სწადიათ უფლის სახლში, და როგორც ხორციელი სიკვდილი ნუ შეგვაშინებს, ისე მათ გზებსაც ნუ შევუდგებით. ხომ ყველამ უწყით, რომ ევსების მომხრენი ჩვენც გვარწმუნებდნენ – ან თვალთმაქცურად მიგვეღო მათუ უსჯულოება, ან მათგან ხიფათს მოვლოდებოდით. არ ვისურვეთ მათთან თანხმობა, არამედ გადავწყვიტეთ: უმჯობესია, მათ განვედევნეთ, ვიდრე მიგვებაძა იუდას ზნისათვის. რა თქმა უნდა, მათ აღასრულეს თავიანთი დანაქადები და იეზაბელის მიმბაძველებმა მელეტიანნი თავიანთ საფრად გამოიყენეს. ვიცით, როგორ მოქმედებდნენ ისინი ნეტარხსენებული პეტრეს წინააღმდეგ, მას შემდეგ – დიდი აქილას, და შემდეგ – ნეტარხსენებული ალექსანდრეს წინააღმდეგ. ამისვე მსგავსად მელეტიანელთ, როგორც მეტად გამოცდილთ ამგვარ ამბებში, ჩემს წინააღმდეგაც უნდა წარემართათ საქმე ისე, როგორც ჩააგონებდნენ, რათა არიანელთ ენახათ მიზეზი ჩემი დევნისა და მოეძიათ ჩემი სიკვდილი. მათ ეს სწყურიათ და წყურივილი დღემდე ვერ მოუკლავთ, ნატრობენ ჩემი სისხლის დაქცევას. მაგრამ ამაზე სულაც არ ვზრუნავ, რამეთუ ვიცი და მტკიცედ მწამს, რომ ტანჯულთ მიეზღვება სასყიდელი მაცხოვრისგან. და თუ თქვენც დაითმენთ მამათა მსგავსად, ხალხს კეთილის სახედ ექცევით, და დაამხობთ ამ უცნაურსა და უცხო გამოგონებას, იდიდებით, ვითარცა მთქმელნი: “სარწმუნოებაი დამიმარხავს” (II ტიმ. 4,7). მაშ მიიღეთ: “გვირგვინი ცხოვრებისაი, რომელ აღუთქუა ღმერთმან მოყუარეთა მისთა” (იაკ. 1,12). ჰოი, ნეტავ მე და თქვენც გვერგოს არა მარტო პავლეს მიმართ, არამედ ყოველთათვის მიხარებული, ვისაც უყვარს მოსვლა უფლისა, მაცხოვრისა, ღმრთისა და ყოველთა მეუფისა ჩვენისა იესუ ქრისტესა, რომლისა მიერ მამა იდიდების და სულიწმიდით მეუფება დაემტკიცების, აწ და უკუნითი უკუნისამდე. ამინ. თარგმნა თამარ ჩუბინიძემ "სიტყვა მართლისა სარწმუნოებისა", ტ. II. 1991 წ. თბილისი • ამოსაბეჭდი ვერსია • ← სარჩევი…
- დაამატა nika grani to პატროლოგია at 8:22pm on ნოემბერი 16, 2013
- თემა: წმიდა იპოლიტე რომაელი - ისააკისა და იაკობის კურთხევათა შესახებ
- ლუძს, გამოთარგმანოს ნეტარ წინასწარმეტყველთა ნართაული იგავთმეტყველება, თუკი თვით სიტყვა არ განმარტავს თავის თავს, - სიტყვა, რომელიც ძველად ისრაელთა რჯულში იყო დაფარული, როგორც სანთელი ხვიმარის ქვეშ (მათე 5.15). იგი ნათელს ჰფენდა რჯულის წინაშე წინადაცვეთის გზით გამართლებულს. ამჟამად ეს სიტყვა ცხადად გამოგვიჩნდა ძელზე გაკრული, მსგავსად შანდალში ჩადგმული შვიდღერძიანი ბაზმაკისა. მისმა ნათელმა ხსნისაკენ უწოდა შორეულ ტომებს.იოსების ხილვები იგივე სიტყვა შეგვეწევა ჩვენ; თვით გაგვიმარტავს საკუთარ საიდუმლოებებს, რომ მორწმუნეთათვის გაცხადდეს იოსების ხილვათა ძალი; ძმები ფუჭად არ უწოდებდნენ "ჩვენების მხილველს", ვინაიდან წინდაწინ, შეძლებისამებრ, განჭვრიტეს ღვთიური სიტყვა, რომელიც მასში მკვიდრობდა: "და უთხრეს ერთმანეთს: "აი, ჩვენებისმხილველი მოდის. მოვკლათ იგი და ვნახოთ, როგორ ახდება მისი ხილვები" (შესაქ. 37. 19-20). მაუწყეთ, იაკობის ძენო, რა ხილვები ჰქონდა იოსებს? ამბობს, რომ იხილა ველზე შეკრული ძნები. მისი ძნა აღიმართა, ჩვენი ძნები კი დაეცნენ; შემდეგ შემობრუნდნენ და თაყვანისცეს მის ძნას (შესაქ. 37.7) რატომ არის ეს სიტყვები რჯულის დარღვევა, თუკი იოსები მხოლოდ იმას გაუწყებთ, რაც უნდა აღსრულდეს? რისთვის შეგიპყროთ შურმა, რისთვის მოიძულეთ მართალი კაცი, თუკი ღმერთმა იოსებს განუცხადა თავისი საიდუმლო და ხილვათა მიერ გამოუჩინა უკანასკნელ ჟამს აღსრულებადი? რატომ დამწუხრდით, როდესაც იხილეთ მის ტანზე ჭრელი სამოსი (შეს. 37.3-4), თუკი მართალმა მამამ ყველაზე მეტად შეიყვარა იგი, პატივი მიაგო მას, მოავლინა მწყემსი თქვენს მოსახილველად, ამ ქვეყნად ერთგული მოწმე გამოგიგზავნათ და ძნა სიბერისა, როგორც პირველნაყოფი, - თვისი წმიდა პირმშო მკვდრეთით აღადგინა? რატომ აღივსებით რისხვით, თუკი მზემ, მთვარემ, თერთმეტმა ვარსკვლავმა თაყვანისცეს მას, რადგანაც ძველთაგანვე წინასწარ გამოსახეს იგი (შესაქ. 37.9)? არც იაკობს, არც რაქელს არ ეწოდებოდა "მზე" ან "მთვარე", არც შეიძლებოდა ასე ყოფილიყო. რაქელი ამ დროს აღსრულებული იყო და განისვენებდა საცხენოსნო გზის ქვეშ, ხოლო იოსები, როდესაც იგი მამას შეხვდა, დაეცა და თაყვანისცა მას, რომ სახე დაცულიყო და წერილის ჭეშმარიტება ყველას გაცხადებოდა. მაშ, როდის აღსრულდა იაკობის სიტყვები: "ნუთუ მოვალთ მე და დედა შენი და ძმები შენი და მიწამდე თაყვანისგცემთ შენ?" (შესაქ. 37.10). ეს მაშინ აღსრულდა, როდესაც ნეტარი მოციქულები იოსებთან და მარიამთან ერთად ზეთისხილის მთაზე ავიდნენ და თაყვანისცეს ქრისტეს; იუდა არ იყო მათ გვერდით; არც იოსები იყო თავად ქრისტე, რათა გვეფიქრა, რომ ყოველივე ეს ეგვიპტეში აღსრულდა; იოსების მიერ ყოფადის სახე გაცხადდა მხოლოდ. უნდა მოვლენილიყო ჭეშმარიტი და ზეციური იოსები, რომელიც კვლავ განმარტავდა, რაც ნეტარმა მოციქულებმა უფლის მიერ იქადაგეს. არ დაიდუმა წმიდა წერილმა იოსებისთვის, არამედ განმმარტებლად გამოაჩინა იგი; სწორედ მას ძალუძს მამის დაფარულ საიდუმლოთა გამოთქმა. ამბობს წერილი: "ისინი ვერ მიხვდნენ, რომ იოსებს ესმოდა მათი, რაკი თარჯიმანი იყო მათ შორის" (შესაქ. 42.23). რა ისარგებლეს ძმებმა იმით, რომ დაკლეს თიკანი და ეცრუვნეს მამას? აჰა, იოსები ეგვიპტეში მეფედ იწოდა. რისთვის შესვარეთ ყალბისმქმნელებო ჭრელი სამოსი თიკნის სისხლით, რისთვის გარდათქვით, რაც ჩაიდინეთ? მამათქვენმა იცნო შვილის სამოსი და დაიჯერა თქვენი სიტყვები; შენ კი, იუდა ამქვეყნიური გულისთქმით ძლეულმა გაყიდე იოსები. ისმაელიტებმა უცხოთესლებმა შეისყიდეს იგი, რომ მათ მიერ ეგვიპტემდე მიეღწია იაკობის ძეს; იქ მას ელოდა საპყრობილე, სადაც სხვათა სიზმრები უნდა აეხსნა; ფარაონი გამოკითხავდა მის შესახებ, ეგვიპტის მეფედ დაადგენდა მას და ირწმუნებდა თანამოსაყდრედ; იოსებს უნდა შეეკრიბა დიდძალი ხორბალი, დაეუნჯა და შეენახა იგი, შვიდი წლის შემდეგ კი მშიერი ხალხი გამოეკვება, რომ ძმებისგან თაყვანი მიეღო და მათ მიერ მამად წოდებულიყო. ისააკის კურთხევანი როგორ არ ვადიდო ზეციური მეუფე, რომელმაც თავისი საიდუმლოებები წინასწარმეტყველთა პირით გამოგვიცხადა?! უკვე დროა შევუდგეთ კურთხევათა განმარტებას. მოვიკრიბოთ გონება და ვნახოთ, აღსრულდა თუ არა იაკობისგან წარმოთქმული კურთხევანი, როგორც კურთხევანი, ისრაელის შვილებზე. ირკვევა, რომ პირიქით. კურთხევანი, რომლებიც მან სიტყვით წარმოთქვა, იყო სამხილი ებრაელთა ცოდვებისა და აცხადდა მათზე, როგორც დიდი წინასწარმეტყველება, შთამომავლობას აუხდა იგი. თუმცა ნეტარმა იაკობმა ის აუწყა თავის შვილებს, რაც თითქოს მათ დროს უნდა მომხდარიყო, მაგრამ მისი სიტყვები მხოლოდ უკანასკნელ ჟამს იქცა საქმედ. წინასწარ გაყო იაკობმა კურთხევანი, რითაც მომავალი მოასწავა, და მიუბოძა ისინი ისრაელის შვილებს, როგორც სამხილი მათი ცოდვებისა. დაექადნა მათ, თვით კი თავისი თავი ცოდვილ საქმეებს განაშორა. მსგავსადვე მოიქცა ნეტარი ისააკიც, როდესაც მან უმცროსი ძე იაკობი აკურთხა და ყოველივე მას მიმადლა. სწორედ იაკობისგან იშვა ქრისტე ხორციელად; ხოლო ესავი იყო სახე პირველი ერისა და რამდენადაც ისააკი წინასწარ ჭვრეტდა მის ბოროტ ზრახვებს, აღარ აკურთხა უფროსი ვაჟი, არამედ წინასწარმეტყველური სიტყვების ძალით გაკიცხა იგი. ასე რომ, წინასწართქმულთა შესახებ უცხადესად გვასწავლის თვით წერილი, რომელიც უკვე გაიხსნა ჩვენთვის. ამგვარად ამბობს იგი: "მოუწოდა ისააკმა უფროს ვაჟს და უთხრა: აიღე შენი საჭურველი და მშვილდ-კაპარჭი, წადი ველად, მოინადირე ჩემთვის ნადირი და გამიმზადე კერძი, როგორც მე მიყვარს; შემდეგ მომართვი, რომ ვჭამო და ჩემმა სულმა სიკვდილის წინ გაკურთხოს შენ" (შესაქ. 27.1-4). წინასწარმეტყველის ბრძანება, - ესავისგან კერძის მოთხოვნა, გულისხმობს იმ მოწოდებას, რითაც პირველ ერს უხმო სიტყვამ, როცა ითხოვა მისგან სიმართლის საქმეთა ნაყოფი. სწორედ სიმართლე ჰქონდა პირველ ერს მამისთვის ძღვნად. ხოლო სიტყვები: "წადი ველად და მოინადირე ჩემთვის ნადირი" მოასწავებს პირველი ერის მოდრეკას ამქვეყნიური ცხოვრებისაკენ. მომდევნო ნაწილი, "აიღე საჭურველი და მშვილდ-კაპარჭი", გვიჩვენებს, რომ იგივე ერი მომავალში მიეცემოდა თვითგანდიდებას, უარყოფდა რწმენის სიმართლეს და ომითა და მახვილით მოქადული მბრძანებლად მეფეს მოითხოვდა, როგორც თვით მოსემ განუცხადა მათ: "მახვილი იქნება სიამაყე თქვენი" (II სჯ. 33.29). "რებეკამ ასე უთხრა თავის უმცროს ძეს იაკობს: "ყური მოვკარი, მამაშენი ეუბნებოდა შენს ძმას ესავს: "მომართვი ნადირი, კერძად შემიმზადე და როცა შევჭამ, გაკურთხებ უფლის წინაშე". აწ ისმინე, შვილო, ჩემი სიტყვა: წადი ჯოგში, მომიყვანე იქედან ორი ჩვილი და ლამაზი თიკანი. კერძად შევამზადებ მამაშენისთვის, როგორც მას უყვარს, და შეუტანე, რომ ჭამოს და სიკვდილის წინ გაკურთხოს შენ" (შესაქ. 27.6-10). რებეკა ეკლესიის ხატად მიიჩნევა, რადგანაც წინასწარ გამოსახა მომავალი, რომელიც მისი უმცროსი ძის ხაზით აღსრულდებოდა; ასე უთხრა მან იაკობს: "წადი ჯოგში და მომიყვანე ორი ჩვილი და ლამაზი თიკანი"; თუკი ესავი, როგორც ამქვეყნის უცხო მკვიდრი, ველად გაგზავნეს, იაკობი ჯოგში მიდის, რომ აღსრულდეს უფლის ნათქვამი: "სხვა არაფრისთვის მოვივლინე, თუ არა იმ ცხვრებისათვის ისრაელის სახლს რომ წარტაცეს" (მათ. 15.24). რებეკას სიტყვები "მომიყვანე იქედან ორი ჩვილი და ლამაზი თიკანი" გულისხმობს ორ წოდებას, რასაც ვხვდებით სახარებაში; დასაბამიდან ყველანი თიკნებს ვემსგავსეთ ცოდვათა გამო, აწ კი გავმართლდით ქრისტესმიერი სარწმუნოებით და მორჩილებამ სიჩვილე და მშვენიერება მოგვანიჭა. ამჯერად აღარ განვისჯებით როგორც თიკნები, არამედ ღვთისადმი, როგორც ცხვრები, კეთილსურნელოვან და წმიდა მსხვერპლად შევიწირებით და სულიერ საზრდოდ შევიმზადებით სიტყვის წინაშე, რომელიც ამასვე აღასრულებდა სახარების გზით, როცა ეტყოდა მოწაფეებს: "მაქუს მე საზრდოდ ჭამადი, რომელიც არ იცით თქვენ" (იოანე 4.32). "მიუგო იაკობმა რებეკას, თავის დედას: "ჩემი ძმა არის კაცი ბანჯგვლიანი, ხოლო მე ვარ კაცი უთმო. იქნებ მამაჩემმა ხელით გამსინჯოს და შევრცხვე მის წინაშე, კურთხევის ნაცვლად კი დავიწყევლო" (შესაქ. 27.11-12). როგორ ცხადად გამოავლინა იაკობმა აქ თავისი სიფრთხილე, რადგანაც უწყოდა, რაც ქამს შეემთხვა: მან იხილა გაშიშვლებული ნოე, დასცინა მამის სიშიშვლეს და თავის თავზე წყევლა მოიწია (შესაქ. 9.22-25). შეეშინდა იაკობს, მამის შეცდენის გამო არ მიეღო მასაც დაწყევლა. მართალი იყო იგი, როდესაც თქვა: "ჩემი ძმა ესავი არის კაცი ბანჯგვლიანი", (რაც ნიშნავს ცოდვილს), - მე კი ვარ კაცი უთმო", რაც მოასწავებს უფლის უბიწო და უცოდველ ხორცს; ხოლო რადგანაც არ ეგებოდა სხვა ვინმეზე საიდუმლოთა აღსრულება, რებეკამ ასე მიუგო მას: "ჩემზე იყოს შენი წყევლა, შვილო ჩემო, მხოლოდ ისმინე ჩემი ხმა, წადი და მომართვი თიკნები" (შესაქ. 27.13). გვმართებს ვიცოდეთ, რომ ის რაც რებეკამ მაშინ წარმოთქვა, ახლა ასრულდა ეკლესიაზე. მისი სიტყვები "ჩემზე იყოს შენი წყევლა, შვილო", მოასწავებს ამჟამინდელ ღვთისდამაწყევრებს, რომლებიც ურცხვად აყვედრიან ეკლესიას ჯვარცმულისადმი მსახურებას და ჩვენზე მოაწევენ გმობას და წყევლას, რადგანაც უფლის ვნებანი ურწმუნოთათვის წყევლად შეირაცხება, ხოლო მორწმუნეთათვის - "ცხოვრებად და მშვიდობად" (რომ. 8.6). მოციქული ამბობს: "ქრისტემ გამოგვიხსნა რჯულისეული წყევლისაგან, თავად კი დაიწყევლა ჩვენს გამო" (გალ. 3.13). ეს ყოველივე ამჟამად ასრულდა, როდესაც მაცხოვარმა კაცთა სიკვდილი ხორციელად იტვირთა ძელზე. თავისი მორჩილებით უნდა გამოესყიდა მას რჯულისეული დაწყევლა ადამისა: "მიწა ხარ და მიწადვე მიიქცევი" (შესაქ. 3.19). "რებეკამ აიღო მისი უფროსი ვაჟის საუკეთესო სამოსი, და შემოსა თავისი ძე იაკობი, მკლავებზე კი თიკნის ტყავები შემოახვია" (შესაქ. 27.15-16). სამოსის ჩაცმა მოასწავებს სიტყვის მიერ ხორცის შემოსვას, ხოლო იაკობის მკლავებზე თიკნის ტყავების შემოხვევა ცხადყოფს, რომ სწორედ მას უნდა ეტვირთა ყველა ჩვენგანის შეცოდება, ვინც ჯვარზე ხელები და მკლავები განიპყრო; ამის შესახებ თქვა ესაიამ: "მან თავს იდვა ჩვენი ცოდვები და სნეულებები იტვირთა" (ეს. 53.4-5). იაკობის სიტყვები მამისადმი: "აღვასრულე ისე, როგორც მიბრძანე შენ" მიგვანიშნებს მამის წინაშე სიტყვის მარადიულ მორჩილებას. მსგავსადვე ამბობს ეზეკიელი: "აღვასრულე, როგორც მიბრძანე შენ" (ეზეკ. 12.7). ისააკმა ასე ჰკითხა იაკობს: "ვინ ხარ შენ?" მან მიუგო: "მე ვარ შენი უფროსი ძე ესავი"; წინასწარმეტყველი უმეცრებით არაფერს ჰკითხავდა მას, არამედ სულიერად ჭვრეტდა მოვლენებს; ასევე, როცა ისუ ნავე გაბაონელებს ეკითხებოდა, არც ის იყო უმეცარი მათგან თხზული ვერაგობისა, და თუმცა უწყოდა ყოველივე, შეუნდობდა მათ, რათა წარმართებს რწმენა მიეღოთ ისუსა და იესოს მიმართ, და სინანულით ცხოვრება შეეძინათ (ისუ. 9.3-27). წინასწარმეტყველის შეკითხვაც ამგვარადვე უნდა გავიგოთ. ისააკი ამბობს: "მომიახლოვდი, ჩემო შვილო, ხელს შეგახებ, რათა ვიხილო, ხარ თუ არა ძე ჩემი ესავი. იაკობი მიუახლოვდა, ხოლო მან ხელით მოსინჯა და ასე უთხრა: "ხმა არის ხმა იაკობისა, ხელები კი ხელები ესავისა" (შესაქ. 27.21-22). ზემოთქმული იმას გულისხმობს, რომ წინასწარმეტყველთა ხმად გამოჩნდა სიტყვა, რომელმაც მათი პირით მომავალი გააცხადა და თავისი საიდუმლოებები იაკობისგან წინასწარ გამოგვისახა. მისი ხელები მიემსგავსება "ესავის ხელებს", რადგანაც ერის ცოდვებისთვის სიკვდილს მიეცა. ისააკმა უთხრა: "მომიახლოვდი, შვილო და მეამბორე, ხოლო იგი მიუახლოვდა და ეამბორა, მან კი იყნოსა სამოსის სუნი, აკურთხა იაკობი და თქვა" (შესაქ. 27.26-27). აქ კი წინასწარმეტყველმა ცხადად გვაუწყა იმის შესახებ, რომ კაცთაგან არავის ძალუძს წმიდა ბაგე მიუპყრას მამას, გარდა ქალწულისაგან შობილი ძისა, რომელიც არის მამის პირმშო. ამბობს იაკობი: "მე ვარ შენი პირმშო შვილი" (შესაქ. 27.19). მაშინ ისააკმა დაუყოვნებლივ მიანიჭა მას კურთხევა და თქვა: "აჰა, სურნელება ჩემი შვილის სამოსისა, როგორც სურნელება ნაყოფიერი ველისა, რომელიც აკურთხა უფალმა. მოგცეს შენ ღმერთმა ცის ცვრისაგან და მიწის სიპოხისაგან პურისა და ღვინის სიმრავლე; დაგემონონ შენ ერები და მთავრებმა თაყვანი გცენ შენ. იქნები შენ ბატონი შენი ძმისა და თაყვანისგცემენ შვილები შენი მამისა, დამაწყევარი შენი დაიწყევლოს და მაკურთხეველი კურთხეულ იყოს" (შესაქ. 27.27-29). თუ ვინმე ფიქრობს, რომ ეს კურთხევა მართლაც იაკობს უნდა მიმადლებოდა, ცდება, რადგანაც იაკობზე ამათგან არაფერი აღსრულებულა. იგი ოცი წელი შუამდინარეთში ლაბანს ემონებოდა (შესაქ. 31.38), მერე კი თავის საკუთარ ძმას, ესავს თაყვანი სცა და ძღვენით მოულბო გული. ამის შემდეგ კვლავ ეგვიპტეში ჩავიდა, მისი ოჯახი რომ შიმშილისაგან არ ამოწყვეტილიყო (შესაქ. 33. 3,8,10). მაშ, ვისზე ასრულდა ზემოთქმული: "აჰა, სურნელება ჩემი შვილის სამოსისა, როგორც სურნელება ნაყოფიერი ველისა, რომელიც აკურთხა უფალმა?" ეს ყოველივე აღსრულდა მხოლოდ ღვთის ძეზე, ქრისტეზე. "ველი" მოასწავებს ქვეყანას, ხოლო "სურნელება მისი სამოსისა" არიან ქრისტეს მორწმუნეები, როგორც ამბობს მოციქული: "ქრისტეს სურნელება ვართ ცოცხალთა და მკვდართა შორის: ზოგისთვის – სურნელება სიკვდილისა სიკვდილისათვის, ხოლო ზოგისთვის სურნელება სიცოცხლისა სიცოცხლისათვის" (II კორ. 2.15-16). ისააკის სიტყვები: "მოგცეს შენ ღმეთმა ცის ცვრისაგან და მიწის სიპოხისაგან პურისა და ღვინის სიმრავლე", უცხადესად მოასწავებს სიტყვას, რომელიც ზეციდან გადმოვიდა, როგორც ცვარი; "მიწა" გულისხმობს ხორცს, რომელიც მან ქალწულისგან შეიმოსა; პურისა და ღვინის სიმრავლე წმინდანებისათვის წარმოითქვა, რომლებიც ბეღელში დაუნჯებული ხორბლის მსგავსად შეიკრიბნენ და სულით, როგორც ღვინით, გამართლდენ. ასევე ისააკის თქმულიც - "დაგემონოს შენ ერები და მთავრები თაყვანისგცემდნენ შენ", ჩვენს დროში აღესრულება. ვის ემონება დღეისთვის მორწმუნე ერი, ვის სცემენ თაყვანს მეფეები ეკლესიაში, თუ არა ქრისტეს, რომლის სახელიც აცხოვნებს მათ, როგოც ამას ესაიას პირით ღაღადებს სიტყვა: "ისინი ვინც მე დამემონება, ეწოდოს მათ სახელი ახალი და ეს სახელი ქვეყანაზე კურთხეულ იყოს. აკურთხონ ჭეშმარიტი ღმერთი და რომლებიც ცას ფიცულობენ, იფიცონ ღმერთი ჭეშმარიტი" (ეს. 65.15-16) და კვლავ იტყვის: "აჰა, რომლებიც მე მმონობენ, ისინი ჭამდნენ, თქვენ კი გშიოდეთ; აჰა, რომლებიც მე მმონობენ, იხარებდნენ კეთილდღეობით, თქვენ კი სირცხვილი დაიმკვიდროთ და გოდებდეთ სულის შემუსვრით" (ეს. 65.13-14) ისააკი იქვე ამბობს: "იქნები შენ ბატონი შენი ძმისა და თაყვანს გცემდნენ შვილები შენი მამისა. მაგრამ იაკობისთვის არავის უცია თაყვანი, არც ყოფილა იგი ოდესმე თავისი ძმის, ესავის ბატონი. პირიქით, შიშით შეპყრობილი იაკობი გაექცა ესავს და მანვე პირველმა სცა თაყვანი ძმას შვიდგზის. ისააკის თქმული ასრულდა მაცხოვარზე; ხორციელად საგულვებელ ძმებს იგი უფლად და ბატონად გამოუჩნდა, რომ მათ თაყვანი ეცათ მისთვის, როგორც მეფისთვის. ამიტომ თქვა: "დამაწყევარი შენი დაიწყევლოს და მაკურთხეველი კურთხეულ იყოს." ამგვარად, თუმცა ისააკის კურთხევა სიტყვიერად იაკობისთვის ითქვა, მაგრამ საქმით ქრისტეზე ასრულდა. ახლა კი მომდევნო ნაწილი ვნახოთ: "როცა ისააკმა დაასრულა თავისი ძის, იაკობის კურთხევა და იაკობმაც დატოვა იგი, ამ დროს მისი ძმა ესავი ნადირობიდან უკან დაბრუნდა, კერძი შეამზადა და მიართვა მამას" (შესაქ. 27.30-31). ესავის კერძი გულისხმობს კაცთა რჯულისეულ ღვთისმსახურებას, რომლებიც ქედმაღლურად ფიქრობდნენ, რომ წინადაცვეთა გაამართლებდა მათ. ისინი საზრდოს მსგავსად მიართმევდნენ უფალს ახალმოქცეულ წარმართებს, მაშინ, როდესაც თვით აკლდათ საზრდო და არ შეეძლოთ ზეციური პურის მოხვეჭა. ესავმა ისააკს ასე უთხრა: "წამოდექი მამაჩემო და იგემე შენი შვილის ნანადირევი, რათა მაკურთხოს შენმა სულმა"(შესაქ. 27.31). როგორი ამპარტავნება ჩანს ამ სიტყვებში, როგორი ქედმაღლობა გულისა: ვინც წინადაცვეთილები არიან, დღემდე ქედმაღლობენ და თვლიან, რომ მხოლოდ ისინი გამართლდებიან; ნეტარმა იაკობმა მოკრძალება და სიმდაბლე შეიმოსა და ასე მიმართა მამას: "გავაკეთე ისე, როგორც მიბრძანე შენ, ესავმა კი სხვაგვარად უთხრა: "წამოდექი მამაჩემო და იგემე შენი შვილის ნანადირევი, რათა მაკურთხოს შენმა სულმა. ისააკმა ჰკითხა: "ვინ ხარ შენ? მან მიუგო: "მე ვარ შენი ძე პირმშო, ესავი. განცვიფრდა ისააკი დიდი და ძლიერი განცვიფრებით და თქვა: "ვინ იყო იგი, რომელმაც მოინადირა ჩემთვის ნადირი და აქ მომართვა? ვჭამე ყოველივე შენს მოსვლამდე; ვაკურთხე იგი და კურთხეულ იყოს" (შესაქ. 27.32-33 ). როგორ გაიღვიძა აქ წინასწარმეტყველის სულმა: იაკობისთვის მიცემულ კურთხევაში ასე თქვა მან: "მაკურთხეველი შენი კურთხეულ იყოს, ხოლო დამაწყევარი დაიწყევლოს", აქ კი პირველი კურთხევა ხელმეორედ განამტკიცა და დაბეჭდა იგი, როდესაც თქვა: "ვაკურთხე და კურთხეულ იყოს". იაკობისგან ქმნილი საიდუმლო წინასწარ გამოსახავდა მას, რაც ქრისტესთვის იყო განჩინებული, რადგანაც ქრისტე მამის მიერ კურთხეული იშვა ამქვეყნად და იკურთხა უკუნისამდე. წერილი ამბობს: "განცვიფრდა ისააკი დიდი და ძლიერი განცვიფრებით"; ეს კი ნიშნავს, რომ ისააკი განცვიფრდა მომხდარის გამო, რადგანაც წისასწარ იხილა, თუ როგორ იკურთხებოდნენ წარმართები უმცროსი ძის ანუ ღვთის მიერ, როგორ მიეწიფებოდნენ ისინი მამებისადმი უწყებულ აღთქმას. სწორედ ამიტომ, როცა იაკობი იბადებოდა, იგი დედის საშოდან ესავის შემდეგ გამოვიდა, თანაც ძმის ქუსლი ხელში ეპყრა; მსგავსადვე, უკანასკნელ ერს, რომელიც თან მოჰყვებოდა მოციქულთა კვალს, პირმშოება უნდა მიეღო და ახალი აღთქმის ჟამს პირველი წარმოჩენილიყო . "და როცა ესმა ესავს თავისი მამის, ისააკის ნათქვამი, მეტი სიმწრისაგან ძლიერად ამოიყვირა და თქვა: "მაკურთხე მეც მამაო". ხოლო მან მიუგო: "მოვიდა შენი ძმა და მზაკვრობით მიიტაცა შენი კურთხევა". (შესაქ. 27.34-35). ისააკის სიტყვები, "მოვიდა შენი ძმა და მზაკვრობით მიიტაცა შენი კურთხევა ", საიდუმლოდ მოასწავებს ღვთის სიტყვის განკაცებასა და მის მიერ მსახურის სახის მიღებას; ამ გზით შეუცნობლად უნდა შობილიყო იგი, რომ მამისგან კურთხევა მიეღო და მორწმუნეებისათვის მიემადლა. ესავმა ასე მიუგო მამას: "სამართლიანად ეწოდა მას სახელად იაკობი, რადგანაც უკვე მეორედ დამრთგუნა მე. ადრე ჩემი პირმშოება მიიტაცა, ახლა კურთხევაც მან წაიღო". (შესაქ. 27.36). განრისხებული იყო ესავი იაკობისთვის და ამბობდა გულში: "როდის მოაწევს დღე მამაჩემის გლოვისა, რომ მოვკლა ჩემი ძმა იაკობი?" (შესაქ. 27.41). როგორ ცხადად იწინასწარმეტყველა აქ წერილმა ესავის პირით სამომავლოდ თანაშერწყმულად აღსრულებადი. სიტყვა, რომელიც უკანასკნელ ჟამს ხორციელად შეეხო ვნებას, ერის მამად გამოჩნდა, როგორც ეს მოსემ ყვედრებით უთხრა ერს: "ამას აკადრებთ უფალს? ნუთუ არ არის იგი თქვენი მამა? (II სჯ. 32.6). იმავე წერილმა გამიჯნა კიდეც, რაც მოასწავა, რომ გვეცნო მისი თქმული: ესავის სიტყვები, "როდის მოაწევს დღე მამაჩემის გლოვისა", პასექის დღეებზე მიგვანიშნებს, როცა სიტყვა მახლობელი გახდა და ერს უქადაგა სასუფეველი, ხოლო სიტყვები, "რომ მოვკლა ძმა იაკობი", გულისხმობს კაცს, რომელიც ხორციელად იშვა იაკობისგან, ერმა კი იგი ძელზე დამსჭვალა . ასე მიმართა ესავმა ისააკს: "მამაო, ნუთუ არ დაიტოვე ჩემთვის კურთხევა?" (შესაქ. 27.36). რადგანაც ღვთაების მთელი სავსება ხორციელად ქრისტეში უნდა დამკვიდრებულიყო, ამიტომ ისააკმა ასე მიუგო: "რადგან შენს უფლად დავადგინე იაკობი და ყველა ძმა მას დავამონე, განვამტკიცე კიდეც პურით და ღვინით, შენ კი რაღა გიყო, შვილო? შეწუხდა ისააკი, ხოლო ესავმა აღიმაღლა ხმა და ატირდა" (შესაქ. 27.37 ). ისააკის წუხილი მოასწავებს სიტყვის თანალმობას ცოდვილი ერისადმი, რადგანაც მაცხოვარი მათთვის შუამდგომლობდა და იტყოდა: "მამაო, შეუნდე მათ, რადგანაც არ იციან რას აკეთებენ" (ლკ. 23.24). ხოლო ესავის მოთქმა და ტირილი გულისხმობს ცოდვილთა სინანულს იმ საქმის გამო, რაც ჩაიდინეს, როგორც ეს "მოციქულთა საქმეებში" წერია: "როცა ამის შესახებ ესმათ მათ, დაწმუხრდნენ გულით და უთხრეს პეტრეს და დანარჩენ მოციქულებს: "რა გავაკეთოთ კაცნო ძმანო?" ხოლო მათ მიუგეს: "შეინანეთ და ნათელ იღეთ ყოველმა თქვენგანმა იესო ქრისტეს სახელით. და მიიღებთ სულიწმინდის ნიჭს, რადგანაც თქვენთვის არის აღთქმა და თქვენი შვილებისათვის და ყოველი შორეულისათვის, რომლებსაც მოუწოდებს უფალი ღმერთი ჩვენი". (საქმე, 2.37-39 ). სწორედ ესაა ის კურთხევა, რომელსაც ითხოვდა ესავი; რადგანაც მაშინ არ იყო ჟამი, მომავლის შესახებ წინასწარმეწტყველებდა ისააკი; ამიტომაც ეტყოდა ესავს: "აჰა, მიწის სიპოხისაგან და ზეგარდმო ციური ცვარისგან დაემკვიდრო შენ; შენივე მახვილით იცოცხლო და დაემონო შენს ძმას; მაგრამ დადგება ჟამი, განთავისუფლდები და შენი ქედიდან გადაიგდებ მის უღელს" (შესაქ. 27.40). რა ძალი ქვს ნეტარი ისააკის სიტყვებს, - კურთხევისა თუ წინასწარმეტყველების? უნდა ვიცოდეთ, როგორი იყო მომავალი. ისააკმა თქვა: "მიწის სიპოხისგან და ზეგარდმო ციური ცვრისაგან დაემკვიდრო შენ". მართლაც, მოხდა ისე, რომ ებრაელები დასახლდნენ ქანანელთა მიწაზე, რომელიც მათ ისუ ნავესმა დაუნაწილა. ისააკის სიტყვები, "და ზეგარდმო ციური ცვრისგან", მოასწავებს წინასწარმეტყველებს, რომლებიც ღრუბლის მსგავსად ცვარს მოუვლენდნენ თავიანთ ერს და აუწყებდნენ უფლის ზრახვებს. ესავის მიმართ ნათქვამი, "შენი მახვილით იცოცხლო", იმას ნიშნავს, რომ ებრაელთა ერი არასოდეს დაცხრებოდა ბრძოლებისაგან, რადგანაც ეკირთებოდნენ მას ირგვლივ დამკვიდრებული ტომები. ამას გვიცხადებს თვით წერილი. რაც შეეხება სიტყვებს: "და შენს ძმას დაემონო", იგი მიანიშნებს ახლანდელ ჟამზე, როდესაც მხსნელი ჩვენთან მოვიდა ხორციელ ძმათა მოსახილველად, რომლისადმი მორჩილებას და დამონებას ქადაგებდა წინასწარმეტყველი. ამიტომ ითქვა: "დადგება ჟამი, როცა განთავისუფლდები, შენი ქედიდან გადაიგდებ მის უღელს". რა უნდა იყოს ეს "უღელი", თუ არა რჯულისადმი დამონება? ხოლო ამჟამად აღარ ემონებიან რჯულის უღელს, რადგანაც ირწმუნეს სახარება, განთავისუფლდნენ და აწ ძალუძთ ხსნა. ნეტარმა წინასწარმეტყველებმა თაობიდან თაობას უქადაგეს ქრისტეს საიდუმლოებები და წინასწარ ნათლად გვაუწყეს სიმართლე. ვინ დაეჭვდება მათ ცხად სიტყვებში? თუკი წარსულის და აწმყოს შესახებ წინასწარმეტყველთა მიერ თქმული სარწმუნოდ შეგვირაცხია, რატომ არ უნდა ვირწმუნოთ ისიც, რაც მათ მომავლისათვის გვაუწყეს? იაკობის კურთხევანიიოსების შვილები: ეფრემი და მანასე ისააკის კურთხევათა განცხადების შემდეგ განვიხილოთ იაკობის მიერ თავისი შვილების მიმართ წარმოთქმული კურთხევა. წერილი ასე იტყვის: "იხილა ისრაელმა იოსების შვილები და ჰკითხა მას: ვინ არიან ესენი? მან მიუგო: "ესენი ჩემი შვილები არიან, რომლებიც ღმერთმა მომანიჭა". ასე უთხრა მას იაკობმა: "მომგვარე აქ რათა ვაკურთხო ისინი"; იაკობის თვალები სიბერისგან დაბინდული იყო და ვერ ხედავდა. მან ახლოს მოიზიდა ყრმები, ეამბორა მათ და შეიტკბო. უთხრა ისრაელმა იოსებს: "აჰა, მეღირსა ხილვა შენი სახისა და გამომიჩინა ღმერთმა ნაშობი შენი". იოსებმა გააშორა მისი შვილები იაკობის მუხლებს და მიწამდე თაყვანისცა მამას. მას შემდეგ შვილებს ისევ მოუხმო, ეფრემი მარჯვნივ დაიყენა, ისრაელისგან მარცხენა მხარეს, მანასე მარცხნივ, ისრაელისგან მარჯვენა მხარეს და მიიყვანა ისინი თავის მამასთან. განიპყრო ისრაელმა მარჯვენა ხელი, თავზე დასდო ეფრემს, რომელიც იყო უმცროსი ძე, ხოლო მარცხენა დასდო მანასეს, გადაჭდობილი ხელებით აკურთხა ისინი და თქვა: "ღმერთო, რომელმაც შეიყვარე ჩემი მამები აბრაამი და ისააკი, ღმერთო, რომელმაც გამომზარდე მე სიყრმიდან ვიდრე დღევანდელ დღემდე, ანგელოზო, რომელმაც გამაშორე ჩემს ყოველგვარ ბოროტებას, - აკურთხეთ ეს ყრმები, მიენიჭოს მათ ჩემი სახელი და სახელი ჩემი მამებისა, აბრაამისა და ისააკისა და გამრავლდნენ ისინი ურიცხვ სიმრავლედ ამ ქვეყანაზე" (შესაქ. 48.8-16). წინასწარმეტყველმა ზემოთქმულით დიდი საიდუმლო გაგვიცხადა, რადგანაც ხელების გადაჭდობა და იოსების უმცროსი ძის, ეფრემის მარჯვნივ დადგინება, ხოლო პირმშო შვილისა, მანასესი - მარცხნივ, მოასწავებს ორ წოდებას და ორ ერს; უმრწემესი ერი სარწმუნოების გამო ქრისტეს მარჯვნივ აღმოჩნდა, რჯულით მოქადული უხუცესი ერი კი მარცხნივ დაემკვიდრა; წინასწარმეტყველი სულიერად მოასწავებს ყოველივეს, ხოლო იოსები ვერ მიხვდა ამას და ეგონა, რომ შეცდა მამა; შეაჩერა იგი და უთხრა: "ასე არა მამაო, რადგანაც ეს არის ჩემი პირმშო და მის თავზე დასდევ შენი მარჯვენა". იაკობმა მიუგო: "ვუწყი, შვილო, ესეც განდიდდება და ამაღლდება, მაგრამ მისი უმცროსი ძმა აღემატება მას". და დაადგინა მან ეფრემი მანასეს წინ" (შესაქ. 48.18-20). რამდენადაც საღვთო წერილი ბევრ რამეს ფარულად გვაუწყებს, ამდენად, საჭიროა, ზოგი საკითხის ვრცლად განხილვა; ახსნას მოითხოვს ნეტარი იაკობის სიტყვები, რომლებითაც მან იოსების ორი ძე თავისთვის განიკუთვნა, რადგანაც ასე მიმართა იოსებს: "შენი ორი ძე, ეფრემი და მანასე, რომლებიც იშვნენ ეგვიპტეში ჩემს აქ მოსვლამდე, ჩემნი არიან, ისევე როგორც რუბენი და სიმონი, ხოლო ვინც მათ მერე შეგეძინება, შენი იყოს" (შესაქ. 48.5-6) ეს სიტყვები შემდეგს ნიშნავს: რადგანაც იაკობს თორმეტი ძე ჰყავდა, რომლებმაც დასაბამი მისცეს თორმეტ ტომს, ამიტომ მან იოსების ორი ძე ორ ტომად გაყო, თვით იოსების ტომი მის ორ ძეზე გაანაწილა და ამ გზით შექმნა ცამეტი ტომი. შემთხვევითი არ იყო, რომ პავლე მოციქული, რომელიც ტომთა რიცხვისგან გამოირჩიეს, მოციქულთა შემდეგ მეცამეტედ შეირაცხა და როგორც მოციქული, წარმართებთან გაიგზავნა. იაკობის თორმეტი ძე რადგანაც გამოცდილებით დავრწმუნდით, რომ საღვთო წერილის წინასწარმეტყველება ყველა თვალსაზრისით ჩვენს სრულ ნდობას იმსახურებს, ახლა მისი მომდევნო ნაწილიც განვიხილოთ. "მოუწოდა იაკობმა თავის შვილებს და უთხრა მათ: შემოიკრიბეთ და გაუწყებთ, რაც უკანასკნელ დღეებში უნდა შეგემთხვეთ. შემოიკრიბეთ და ისმინეთ, იაკობის ძენო, ისმინეთ ისრაელისა, თქვენი მამისა" (შესაქ. 49.1-2). შვილებისადმი ნათქვამი, "შემოიკრიბეთ და გაუწყებთ, რაც უკანასკნელ დღეებში უნდა შეგემთხვეთ", წინასწარმეტყველებაა და არა კურთხევა, რადგანაც კურთხევა მასზე ვრცელდება, ვინც იკურთხა, ხოლო წინასწარმეტყველება რაიმეს აღსრულების შემდეგ ცხადდება. წერილი გვაუწყებს: "იაკობის შვილები, ყველა ერთად, არის თორმეტი; და ეს უთხრა მათ მამამ; და აკურთხა ისინი ცალკეულად; და თითოეული აკურთხა თავისი კურთხევის მიხედვით" (შესაქ. 49.28). როგორ შევათანხმოთ ერთმანეთთან წერილის სიტყვები, რომლებიც ზოგჯერ წინასწარმეტყველებად გვეცხადებიან, ზოგჯერ კი კურთხევად? უნდა ვიფიქროთ, რომ ამ სიტყვებში კურთხევაც არის და წინასწარმეტყველებაც. კურთხევა წილად ხვდება მას, რომელიც იუდასგან იშვა, იოსებისგან წინასწარ გამოისახა და ლევისაგან გამოვიდა, როგორც მღვდელი მამისა, ხოლო წინასწარმეტყველება მათზე ვრცელდება, რომლებიც წინ აღუდგნენ ღვთის ძეს და შეურაცხყვეს იგი. რუბენი ეს რომ ასეა, ამის შესახებ უცხადესად გვასწავლის თვით წერილი, რადგანაც იტყვის: "რუბენ, შენ ხარ ჩემი პირმშო, ძალი ჩემი და პირველი ჩემს შვილებს შორის, ფიცხლად აღგზნებადი და ფიცხლად მზვაობარი. აბობოქრდი, როგორც წყალი; ნუ ადუღდები, რადგანაც ახვედი მამის საწოლზე და მაშინ შეაგინე სარეცელი, რომელზეც ახვედი" (შესაქ. 49.3-4). ახლა ვიკითხოთ, რას გულისხმობს ეს სიტყვები, კურთხევას თუ წინასწარმეტყველებას? რუბენისადმი თქმული, "ფიცხლად აღგზნებადი და ფიცხლად მზვაობარი", აგრეთვე, მომდევნო ნაწილი - "ახვედი მამის საწოლზე და მაშინ შეაგინე სარეცელი, რომელზეც ახვედი", უფრო წარსულ საქმეთა სამხილი ჩანს, ვიდრე მომავლისა. შეიძლება თქვას ვინმემ, რომ ეს სიტყვები გულისხმობს რუბენის მიერ მამისა სარეცელის მაშინდელ შებილწვას, როდესაც იგი იაკობის ხარჭასთან, ბალასთან, დაწვა (შესაქ. 35.22). თუ ამას ვირწმუნებთ, აღმოჩნდება, რომ წინასწარმეტყველი სამომავლო საქმეებს კი არ გვაუწყებს, არამედ წარსულს. სინამდვილეში კი, მისი ნათქვამი, "შემოიკრიბეთ იაკობის ძენო და გაგიცხადებთ, რაც თქვენ ბოლო დღეებში უნდა შეგემთხვეთ", ისეთ საქმეებს მოასწავებს, მომავალში რომ აღსრულდება და ამის შემდეგ როგორ უნდა იფიქროს ვინმემ, რომ წარსულთათვის მეტყველებს იგი? წინასწარმეტყველი მაშინ არის წინასწარმეტყველი, როცა მომავალს გვიცხადებს, და არა წარსულს; არაფერი იქნება უჩვეულო და განსაკუთრებული იმაში, თუ მას რაც ორი-სამი წლის წინათ თვითვე ვნახეთ, სხვებსაც ვაუწყებთ და ჩვენი თვალით ხილულ წინასწარმეტყველებად გავასაღებთ. ამიტომ, წინასწარმეტყველი მართლაც წინასწარმეტყველად უნდა გამოვაჩინოთ. იაკობი ამბობს: "რუბენ, შენ ხარ პირმშო ჩემი, ძალი ჩემი და პირველი ჩემს შვილთა შორის". ზოგიერთებს ეს სიტყვები მაცხოვარზე გადააქვთ, იმ აზრით, თითქოს მამა ემეტყველებოდეს საკუთარ ძეს, მაგრამ ზემომოტანილ სიტყვებს იქვე მოყვება სხვებიც, რომლებიც, ამგვარად გაგებულნი, შერყვნიან მსმენელთა ყურებს; რადგანაც თუკი მივიჩნევთ, რომ ყოველივე ეს მართლა მაცხოვრისათვის ითქვა, მაშინ მომდევნო ნაწილიც, "ფიცხლად აგზნებადი და ფიცხლად მზვაობარი", და ასე შემდეგ, მასვე უნდა მივაკუთვნოთ, მაგრამ, ცხადია, ეს ასე არ არის. რუბენი იყო იაკობის პირმშო შვილი ისევე, როგორც პირმშო იყო ებრაელი ერი, რომელსაც ღვთის შვილობისაკენ უწოდა რჯულმა. იაკობმაც თავისი პირმშოს, რუბენის საქმენი სწორედ პირველი ერის მომავალ საქმეებს შეუწამა. მისი სიტყვები, "რუბენ, შენ ხარ პირმშო ჩემი, ძალი ჩემი და პირველი ჩემს შვილთა შორის", შესაძლოა მართლაც უშუალოდ რუბენისადმი იყოს თქმული, მაგრამ მომდევნო ფრაზა "ფიცხლად აგზნებადი და ფიცხლად მზვაობარი" ებრაელთა ერს მოასწავებს, რომლის ურჩობასა და ურწმუნოებას წინასწარ ჭვრეტდა იაკობი. მოსეც ამასვე ეუბნებოდა ებრაელებს: "თქვენ ხართ ქედფიცხელი ერი. ფრთხილად იყავით, არ განრისხდეს თქვენთვის უფალი, არ აღივსოს გულისწყრომით და არ ამოგწყვიტოთ თქვენ" (გამოს. 33.5). შემდეგ იაკობი ამბობს: "აბობოქრდი, როგორც წყალი, ნუ ადუღდები". ამ სიტყვებით დააცხრო მან სიბობოქრე მისი ხორციელი შთამომავლობისა, რომელმაც შეაგინა რჯული და შეურაცხყო რჯულის მიერ ქადაგებული სიტყვა. იაკობი ამბობს: "ახვედი შენი მამის საწოლზე და შეაბილწე ის სარეცელი, რომელზეც ახვედი". "საწოლი" და "სარეცელი" ქრისტეს წმიდა სხეულად ითქმის, რომელზედაც, როგორც წმიდა სარეცელზე, წმინდანები განისვენებენ და ცხოვრებას იძენენ. როდესაც ეს სხეული უსჯულოებმა დაისაკუთრეს, შეურაცხყვეს იგი, რადგანაც ძმარი მიართვეს მას, თავზე ლერწმით ურტყეს, ლახვარი ტყორცნეს, ზურგი მათრახით დაუწყლულეს და ხელები ლურსმნებით დაუმსჭვალეს. ყოველივე ეს აღასრულა უღვთო და ურწმუნო ხალხმა მღვდელმთავრების, მწიგნობრების და ერისთავების შემწეობით. ამიტომ ამ საქმეთაგან არაფერი უგულებელყო ნეტარმა წინასწარმეტყველმა; თვით არ ისურვა შერთვოდა მათ ვერაგ ზრახვებს და თავისი თავი ამგვარად თხზული ბოროტებისგან განაშორა. ამიტომ თქვა მან: სიმონი, ლევი "ძმებმა სიმონმა და ლევმა ერთად აღასრულეს უსამართლობა და მკვლელობა ჩაიდინეს. მათ განზრახვას ნუ შეერთვება ჩემი სული და მათი შეკრებისთვის ნუ იცილობს ჩემი გული, რადგანაც რისხვით აღვსილებმა დახოცეს ხალხი და გულისთქმას აყოლილებმა გამოძარღვეს ხარი. დაიწყევლოს რისხვა მათი, რადგანაც ქედმაღლური იყო იგი, და გულისწყრომა მათი, რადგანაც სასტიკი იყო იგი. გავყოფ მათ იაკობს შორის და გავფანტავ მათ ისრაელს შორის" (შესაქ. 49.5-7). შესაძლოა ვინმემ იფიქროს, რომ სიკიმელთა შესახებ გვაუწყებს აქ ნეტარი იაკობი; თითქოს იმისათვის ამხილებს იგი თავის შვილებს სიმონსა და ლევს, რომ მათ მზაკვრობით წინადაცვითეს სიკიმელები (რადგანაც მათი და დინა შებილწა სვიქემის ძემ ემორმა), შემდეგ კი მესამე დღეს მიუხდნენ წინადაცვეთილებს, ამოწყვიტეს სიკიმის ყველა მცხოვრები და გამორეკეს მათი პირუტყვი (შესაქ. 34). მაგრამ ეს ასე არ უნდა იყოს, რადგანაც სიმონმა და ლევმა თვით გაიმართლეს თავი მამის წინაშე; თუმცა მამა ეტყოდა მათ, "ზიზღის ღირსად მაქციეთ მე, ყველა ქანანელისა და ფერეზელის წინაშე ბოროტ კაცად გამომაჩინეთ. რიცხვით მცირე ვარ მე და თუკი ჩემს წინააღმდეგ შეერთდებიან, დამლეწავენ და ამომწყვეტენ მეც და ჩემს ხალხსაც" (შესაქ. 34.30), მისმა შვილებმა ასე მიუგეს: "მათ ხომ შებილწეს ჩვენი და, როგორც მეძავი" (შესაქ. 34.31)? ამ სიტყვებისათვის იაკობის შვილები ქების ღირსნი უფრო არიან, ვიდრე ძაგებისა; ისინი თუმცა ასაკით ყრმები იყვნენ, მაგრამ მაინც იძიეს შური თავისი დისათვის, რომელიც შებილწა სვიქემის ძემ. შემდეგში, როცა იაკობმა ნეტარ იოსებს ქალაქი უძღვნა, ასე მიმართა მას: "მოგანიჭებ შენ სიკიმას, როგორც გამორჩეულს შენი ძმებისგან, რომელიც მახვილითა და მშვილდით მივტაცე ამორეველებს" (შესაქ. 48.22). ამგვარად, თვით იაკობიც ადასტურებს, რომ სამართლიანი იყო სიკიმელთა შემუსრვა. მაშ, სად იქცა საქმედ წინასწარმეტყველის სიტყვები, "ძმებმა სიმონმა და ლევმა აღასრულეს უსამართლობა და მკვლელობა ჩაიდინეს, ნუ შეერთვება მათ განზრახვას ჩემი სული და მათი შეკრების გამო ნუ იცილობს ჩემი გული" (შესაქ. 48.5-6). წაიკითხე სახარება, რადგანაც იქ წერია ამის შესახებ: სიმონის ტომისგან იყვნენ მწიგნობრები, ხოლო ლევისგან - მღვდელმთავრები. სწორედ მათი შეთქმულებითა და განზრახვით გაიწირა ქრისტე და მათვე მოკლეს იგი. იაკობმა კი წინასწარ იხილა ყოველივე ეს და თქვა: "მათ განზრახვას ნუ შეერთვება ჩემი სული"; ხოლო "განზრახვა" თქვა, რადგანაც "განიზრახვიდნენ" ქრისტესთვის რაიმე მიზეზის პოვნას, რომ "მზაკვრობით შეეპყროთ იგი და მოეკლათ" (მათ. 26.4). ამასვე ამბობს ესაიაც: "ვაი მათ სულს, რადგანაც საკუთარი თავისათვის განიზრახეს ბოროტი ზრახვა და თქვეს: შევკრათ მართალი იგი, რადგანაც გვეურჩება ჩვენ" (ეს. 3.9-10). იაკობის სიტყვები: "და მათი შეკრების გამო ნუ იცილობს ჩემი გული", მოასწავებს ქრისტეს წინააღმდეგ მღვდელმთავართა, მწიგნობართა და ერის უხუცესთა მაშინდელ შეკრებას წინამძღვრის სახლში, როცა ისინი მოითხოვდნენ იესოს სიკვდილს. მომდევნო ნაწილი: "რადგანაც რისხვით აღვსილებმა ამოწყვიტეს ხალხი", ნეტარ მოციქულებზე მიგვითითებს, რომლებიც ჭეშმარიტების საქადაგებლად გაიგზავნენ ურწმუნოებთან, ხოლო მათ ამოწყვიტეს ისინი. რაც შეეხება იაკობის თქმულს: "და საკუთარ გულისთქმას აყოლილებმა გამოძარღვეს ხარი", იგი მოასწავებს ამქვეყნიური სურვილებით გატაცებას, როდესაც მიწიერისაკენ მიდრეკილმა ერმა წარწყმიდა ზეციური, ხოლო ცხოვრების წინამძღვარი ხარის მსგავსად მოაკვდინა. შემდეგ იაკობი იტყვის: "დაიწყევლოს მათი რისხვა, რადგანაც ქედმაღალი იყო იგი, და გულისწყრომა მათი, რადგანაც სასტიკი იყო იგი". "გულისწყრომა" მოასწავებს რისხვას, რითაც მარადის აღივსებოდნენ ებრაელები, რომლებიც ქედფიცხელობით წმიდა სულს წინ აღუდგნენ. კურთხევის ბოლო ნაწილი ასეთია: "გავყოფ მათ იაკობს შორის და გავფანტავ ისრაელს შორის"; ვინ იყო იაკობი და ისრაელი, თუ არა ღვთის წმიდა და პირმშო შვილი, რომლის მოკვლის გამო ებრაელები გაიფანტნენ მთელს ქვეყანაზე და მტერმა ნადავლივით მიიტაცა ისინი. იუდა რადგანაც უკვე გაუწყეთ, რომ იაკობის გამონათქვამები ზოგჯერ კურთხევას გულისხმობს, ზოგჯერ კი წინასწარმეტყველებას, გონივრული იქნება, ამის შესახებ მხოლოდ სიტყვიერად კი არ ვამცნოთ სწავლის მოყვარეებს, არამედ თვით ნათქვამთა შინაარსის საფუძველზე ნათელვყოთ იგი. როდესაც იაკობი იუდას აკუთხებდა, ასე თქვა მან: "იუდა, შენ შეგაქებენ შენი ძმები. შენი ხელები მტრების ზურგზე იქნება. თაყვანს გცემენ შვილები შენი მამისა. ლომის ლეკვი ხარ იუდა. ყლორტისაგან აღმოცენდი, შვილო ჩემო. მიწოლით დაიძინებ, როგორც ლომი და ლეკვი. ვინ გააღვიძებს მას? არ დაილევა იუდასგან მთავარი, არც წინამძღვარი მისი წელისაგან, ვიდრე მოვა ის, ვისთვისაც განჩინებულია მოსვლა. და იგი იქნება წარმართთა მოლოდინი. გამოაბამს ვენახს თავის სახედარს და ვენახის რქას სახედრის ჩოჩორს. ღვინოში გარეცხავს თავის სამოსელს და ყურძნის სისხლში - შემოსაცმელს მისას. ხარობენ ღვინით მისი თვალები და მისი კბილები რძეზე მეტად თეთრია" (შესაქ. 49.8-12). როგორ შეიძლება ეს სიტყვები იმასვე ნიშნავდეს, რასაც ზემოთ რუბენისთვის თქმული, რადგანაც მაშინ იაკობი ასე იტყოდა: "ფიცხლად აგზნებადი და ფიცხლად ამპარტავანი; აბობოქრდი როგორც წყალი; ნუ ადუღდები, რადგანაც ახვედი მამის საწოლზე და შეაგინე სარეცელი, რომელზეც ახვედი". ასეთი შინაარსი აქვს, აგრეთვე შემდეგსაც: "დაიწყევლოს რისხვა მათი, რადგანაც ქედმაღლური იყო იგი, და გულისწყრომა მათი, რადგანაც სასტიკი იყო იგი". ყოველივე ის, რაც რუბენის, სიმონის და ლევის მიმართ ითქვა, არის არა კურთხევის სიტყვები, არამედ მხილება მათი, წინასწარ გაცხადება მათი ცოდვებისა. ხოლო ამჟამინდელი ნათქვამი, "იუდა, შენ შეგაქებენ შენი ძმები; შენი ხელები მტრების ზურგზე იქნება და თაყვანსგცემენ შვილები შენი მამისა...", მართლაც კურთხევად წარმოჩნდება. ვინმე იკითხავს: რა უნდა იყოს მიზეზი იმისა, რომ იაკობმა კურთხევა იუდას მიმადლა და არა მის უფროს ძმებს? იცოდეთ, რომ იუდას ტომისაგან დავითი უნდა შობილიყო, ხოლო დავითისგან - ხორციელად ქრისტე. იაკობმა წინასწარ სულიერად განჭვრიტა მომავალი და აკურთხა იუდას მიერ დავითი, ხოლო დავითის მიერ ქრისტეს ხორციელი შობა, რათა ქრისტეს არა მხოლოდ ღვთისმიერი სულიერი კუთხევა მიეღო, არამედ ხორციელიც; ამის შესახებ იტყვის იერემია: "ვიდრე მუცელში გამოგსახავდი, მანამდე გიცნობდი შენ; საშოდან გამოსვლამდე წმიდაგყავ შენ და დაგადგინე წარმართთა წინასწარმეტყველად" (იერ. 1.5). საშოდანვე განწმენდილი უკვე ღვთის მიერ კურთხეულია. ალბათ, იკითხავ, თუ რატომ არ აკურთხა იაკობმა იუდას მსგავსად ლევიც; განა ქრისტე ლევის ტომისაგან არ მოგვევლინა მამის მღვლად მას შემდეგ, რაც ლევისა და იუდას ტომი ერთიმეორეს შეერია (შერევის მიზანი კი ის იყო, რომ ამ ორი ტომის ხაზით ქრისტეს ერთდროულად მეფობაც მიეღო და მღვდლობაც)?! იაკობი წინასწარ ჭვრეტდა მღვდელმთავრების, ანასა და კაიაფას საქმეებს, რომლებმაც შეჰბედეს ღვთის ძეს. რამდენადაც ისინი ლევის ტომისგან იყვნენ, იაკობმა ლევს აღარ მისცა კურთხევა, არამედ გაკიცხა იგი. მაგრამ როცა შემდეგ მოვიდა ნეტარი მოსე, მან ქრისტე სწორედ აარონისაგან და ლევისაგან შობილად აკურთხა. ასე თქვა რჯულმდებელმა: "მიეცით ლევს გამოცხადება მისი და წმიდა კაცს ჭეშმარიტება მისი (II სჯ. 8). ამგვარად, იაკობის წინასწარმეტყველების დანაკლისი მოსესგან შეივსო, თუმცა ამის შესახებ მოსეს მიერ განწესებულ კურთხევათა განხილვის დროს გაუწყებთ, ამჯერად კი ჩვენს სათქმელს დავუბრუნდეთ. იაკობი ამბობს: "იუდა, შენ შეგაქებენ შენი ძმები. შენი ხელები მტრების ზურგზე იქნება. თაყვანისგცემენ შვილები შენი მამისა". ვინ უნდა იყოს ეს "ძმები", რომლებიც შეაქებენ და თაყვანს სცემენ მას, თუ არა მოციქულები? სწორედ მათ უთხრა უფალმა: "ჩემო ძმებო და თანამკვიდრებო" (მათ. 12.49). სიტყვები, "შენი ხელები მტრების ზურგზე იქნება", იმას ნიშნავს, რომ ხელების განთხმით უფალმა ბოროტ ძალებზე გამარჯვება იზეიმა; ან კიდევ, ამ სიტყვებში, შესაძლოა, ის იგულისხმება, რომ ქრისტე თავის ხორციელ მტრებს უფლად და მბრძანებლად გაუხდა და მამის მიერ ყველას მსაჯულად დამტკიცდა. "ლომის ლეკვი ხარ იუდა. ყლორტისაგან აღმოცენდი, შვილო ჩემო". როდესაც წინასწარმეტყველი "ლომსა" და "ლომის ლეკვს" ამბობს, იგი უეჭველად ორ სახეს გვიჩვენებს, - მამისას და ძისას, ხოლო სიტყვები, "ყლორტისაგან აღმოცენდი, ჩემო შვილო," ქრისტეს ხორციელ შობას მოასწავებს, რომელიც ქალწულის საშოში წმიდა სულისაგან აღმოცენდა, და ამქვეყნად კეთილსურნელოვან ყვავილად გამოგვეცხადა. ამასთან, როცა იაკობმა "ლომის ლეკვი" თქვა, ამით მან მეუფისგან მეუფის ანუ ღვთისგან ქრისტეს სულიერი შობა მოასწავა, იქვე კი მისი ხორციელი წარმომავლობის შესახებაც გვაუწყა: "ყლორტისგან აღმოცენდი, შვილო ჩემო". ესაია ამბობს: "იესეს ძირზე ამოიზრდება კვერთხი, ხოლო მისგან ყვავილი აღმოცენდება" (ეს. 2.1). "იესეს ძირი" გულისხმობს მამათა შთამომავლობას, რომელიც ამ ქვეყანაზე ძირის მსგავსად დაინერგა. მასზე ამოზრდილი "კვერთხი" არის მარიამი, რადგანაც იგი ეკუთვნოდა დავითის სახლსა და მოდგმას; მარიამისაგან აღმოცენებული ყვავილი კი თვით ქრისტეა. სწორედ იგი იწინასწარმეტყველა იაკობმა, როდესაც თქვა: "ყლორტისგან აღმოცენდი, შვილო ჩემო". კურთხევის მომდევნო ნაწილი, "მიწოლით დაიძინებ, როგორც ლომი და როგორც ლეკვი", წინასწარ გვაუწყებს საფლავში ქრისტეს სამდღიან მიძინებას, მის სამდღიან განსვენებას დედამიწის გულში. ამას გვიდასტურებს თვით უფალი, რომელიც იტყვის: "როგორც იონა იყო სამი დღე და სამი ღამე ვეშაპის მუცელში, ამგვარადვე იყოს კაცის ძე მიწის გულში სამი დღე და სამი ღამე" (მათ. 12.40). ასევე, დავითიც წინასწარ გააცხადებს და იტყვის: "დავწექი, დავიძინე და გავიღვიძე, რადგანაც უფალი შემეწია მე" (ფს. 3.6). ეგევე თქვა იაკობმაც: "ვინ გააღვიძებს მას?" ის კი არ უთქვამს, რომ "ვერავინ გააღვიძებს", არამედ "ვინ გააღვიძებს", რითაც მიანიშნა მამა, რომელმაც თავისი ძე მკვდრეთით აღადგინა. მსგავსადვე ამბობს მოციქულიც: "და ღმერთმა, მამამ, იგი მკვდრეთით აღადგინა" (გალ. 1.1). პეტრეც ამასვე გვიცხადებს: "რომელიც ღმერთმა აღადგინა და გამოიხსნა სიკვდილის მწუხარებისგან, რადგანაც არ შეიძლებოდა სიკვდილს შეეპყრო იგი" (საქმე 2.24). შემდეგ იაკობი უფრო დაწვრილებით გვაუწყებს ქრისტეს ხორციელი შობის შესახებ: "არ დაილევა იუდასგან მთავარი და არც წინამძღვარი მისი წელისგან, ვიდრე მოვა ის, ვისთვისაც განჩინებულია მოსვლა, და იგი იქნება წარმართთა მოლოდინი". მართლაც, არ დალეულა იუდას ტომისაგან მთავარი და წინამძღვარი მაცხოვრის მოსვლამდე. ამას ადასტურებს სახარებაც. მაცხოვრის შობა იყო წარმართთა მოლოდინი, რომელთაც დღემდე სწამთ მისი. ასე რომ, იაკობი აქ ცხადად მიანიშნებს უფალზე, რადგანაც სხვას ვის მოველით ზეციდან ჩვენი ხსნისთვის, თუ არა მას, რომლისთვისაც განჩინებული იყო რჯულისა და წინასწარმეტყველების აღსრულება? შემდეგ მაკურთხეველი იტყვის: "გამოაბამს ვენახს თავის სახედარს და ვენახის რქას სახედრის ჩოჩორს". ეს სიტყვები მოასწავებს ორ წოდებას, რომლებიც "გამობმულნი" არიან უფალზე, როგორც "ვენახზე". უფლის სიყვარული აერთიანებს მათ. "ვირი" და "ჩოჩორი" ერთი სიტყვით განწმიდა მაცხოვარმა, რომელიც ვირზე შემჯდარი შევიდა იერუსალიმში (მათ. 21). იაკობი იქვე დასძენს: "ღვინოში გარეცხავს თავის სამოსელს". აქ საიდუმლოდ უფლის ნათლისღება იგულისხმება; როდესაც ქრისტე იორდანიდან ამოვიდა და წყალი განწმიდა, მაშინ მან მიიღო სულიწმიდის მადლი და ნიჭი. ზემომოტანილ სიტყვებში: 'სამოსელი" უფლის სხეულს აღნიშნავს, ხოლო "ღვინო" მოასწავებს იორდანეში მამისეული სულის ქრისტეზე გადასვლას. "ყურძნის სისხლში - შემოსაცმელს მისას": "შემოსაცმელი" მიგვითითებს წარმართებზე, რომლებიც მის შესამოსელად წარმოჩნდნენ. ამას გვაუწყებს თვით სიტყვა წინასწარმეტყველის პირით: "ცოცხალი ვარ მე, ამბობს უფალი, რადგანაც შევიმოსავ ყოველივეს, როგორც ტანსაცმელს" (ეს. 49.18). რაც შეეხება "ყურძენსა" და "მტევანს", ისინი მოასწავებენ უფალს, რომელიც ძელზე ჩამოეკიდა. როდესაც განგმირეს მისი გვერდი, იქედან სისხლი და წყალი გადმოიღვარა. სისხლმა გამოგვისყიდა ჩვენ, ხოლო წყლით განვიბანეთ, როგორც ამის შესახებ სამართლიანად თქვა წინასწარმეტყველმა: "ღვინოში გარეცხავს თავის სამოსელს, ხოლო ყურძნის სისხლში - შემოსაცმელს მისას". კურთხევის ბოლოს იაკობმა უფლის წინასწარმეტყველებაზე და მოციქულებზე გვამცნო: "ხარობენ ღვინით მისი თვალები და მისი კბილები რძეზე მეტად თეთრია". ქრისტეს "თვალები" იყვნენ წინასწარმეტყველები, რომლებიც ხარობდნენ წმიდა სულის ძალით და წინასწარ ქადაგებდნენ უფლის ვნებათა შესახებ. წინასწარმეტყველთა ქადაგებებმა სამსახური გაუწია უფლის შემდეგ მოსულ თაობებსაც, რადგანაც მიანიჭა მათ რწმენა, რომელსაც შეუძლია იხსნას ყოველი კაცი. მომდევნო ფრაზა "მისი კბილები რძეზე მეტად თეთრია", მოასწავებს მოციქულებს, რომლებიც უფლის სიტყვამ გაწმინდა და რძესავით გაასპეტაკა. მათ მოგვცეს სულიერი და ზეციური საზრდო. იაკობის ეს სიტყვები, შესაძლოა, გულისხმობდეს, აგრეთვე, უფლის მცნებებს, რომლებიც წმიდა ბაგეებიდან გამოვიდა და რძედ გადაიქცა ჩვენთვის. ამ რძით აღვიზრდებით, რათა შევძლოთ ზეციურ პურთან ზიარება. ზაბილონი შემდეგ იაკობი იტყვის: "ზაბილონი ზღვისპირას დასახლდება გემების ნავსადგურთან და მიწვდება სიდონამდე" (შესაქ. 49.10). ზაბილონი სახისმეტყველებით მოასწავებს წარმართებს, რომლებიც ამჟამად "ქვეყნის ზღვისკიდეში" მკვიდრობენ; საცთური ზღვისტალღებივით აღელვებს მათ, ხოლო ისინი ეძიებენ მყუდრო სავანეს და ეკლესიისკენ მიილტვიან, როგორც ნავთსადგურისაკენ. "გემების ნავსადგური" გულისხმობს სწორედ ეკლესიებს, რომლებიც ნავსადგურებივით მოეფინენ ამ ქვეყანას და თავშესაფარი მისცეს მორწმუნეებს. ამასვე ამბობს წინასწარმეტყველი: "ზაბილონის და ნეფთალემის მიწა, გზა ზღვისკენ, იორდანის იქით. წყვდიადში მსხდომმა ერმა იხილა ნათელი დიდი, სიკვდილის ჩრდილში დამკვიდრებულებს გამოუბრწყინდათ სინათლე" (ეს. 8.20; 9.1-2; მათ. 4.15-16). მომდევნო ნაწილი, "მიწვდება სიდონამდე", ცხადყოფს ღვთის სულგრძელებას, რომელმაც გაახანგრძლივა ჟამი უკანასკნელ დღეებამდე, რათა წარმართებსაც შეძლებოდათ ხსნა (დღეისათვის ისინიც მორწმუნეები არიან). სიდონი იყო ქამის პირმშო; ქამი თავის დროზე მამამისმა დაწყევლა შეცოდების გამო, ამჟამად კი მისმა შთამომავლობამ ქრისტე ირწმუნა და იკურთხა უფლის მიერ. იზაქარი "იზაქარმა უმჯობესი მოისურვა და დაისვენა სამემკვიდროთა შორის; ნახა, რომ დასვენება კარგია და მიწაც ნოყიერია. ბეჭები მოუდრიკა გარჯას და გახდა მიწათმოქმედი კაცი" (შესაქ. 49.14-15). იზაქარი მეტაფორულად მოასწავებს მხსნელს, რომელიც ყრმობიდანვე ესწრაფვოდა სიკეთეს. ამასვე გვაუწყებს ესაია: "ვიდრე ბავშვი მამისა და დედის დაძახებას ისწავლიდა, მანამდე მან ბოროტი უგულებელყო და კეთილი აირჩია" (ეს. 7.16). მხსნელმა "დაისვენა" წინასწარმეტყველთა "სამემკვიდრეოს" შორის, რათა აღსრულებულიყო მათ მიერ თქმული. როდესაც უფალი ავიდა მთაზე, მის მარჯვნივ და მარცხნივ გამოჩნდნენ მოსე და ელია, რომლებიც ემეტყველებოდნენ მას, ხოლო მაცხოვარი მათ შორის განისვენებდა. ამგვარად, როცა უფალმა "ნახა", რომ წმინდანთა შორის "დასვენება კარგია და მიწაც ნაყოფიერი, ბეჭები მოუდრიკა გარჯას და გახდა მიწადმოქმედი კაცი". სად უნდა "მოედრიკა ბეჭედი" უფალს, თუ არა ჯვარზე, რომელიც მან ნებით იტვირთა და წაიღო. ამის შესახებ ამბობს ესაია: "მისი ძალაუფლება მის ბეჭზე იყო" (ეს. 9.6). უფალმა გუთანს მოუდრიკა თავისი ბეჭი, ყველა შეურაცხყოფა ჭირთათმენით იტვირთა და ეკლესიისთვის კეთილი ხნული მოიმუშაკა. დანი "დანი განსჯის თავის ერს, როგორც ერთი ტომთაგანი ისრაელს შორის; იქნება იგი, როგორც გველი გზაზე, მჯდომარე ბილიკის პირას და დაგესლავს ცხენთა ტერფებს; ზურგიდან დაეცემიან მხედრები და დაელოდებიან უფლისგან ხსნას" (შესაქ. 49.16-18). ითქვა, რომ "დანი განსჯის თავის ხალხს, როგორც ერთი ტომთაგანი ისრაელს შორის". ეს ნაწილობრივ გამართლდა სამსონზე, რომელიც დანის ტომისაგან იშვა და განიკითხავდა თავის ერს ოც წელს. წინასწარმეტყველის სიტყვები მთლიანად აღსრულდება ანტიქრისტეზე, რომელიც იშვება, როგორც შემზარავი მსაჯული და ტირანი მეფე. იგი ერთი მხრივ, თავის ერს განსჯის, ხოლო მეორე მხრივ, დაუპირისპირდება ჭეშმარიტების სიტყვას მსგავსად "გზაზე მოდარაჯე გველისა" და ეცდება დაკბინოს მართალი გზით მავალნი. ხოლო წინასწარმეტყველის სიტყვები, "დაკბენს ცხენთა ტერფებს", - იმას გულისხმობს, რომ ანტიქრისტე განსაცდელს მოუვლენს ჭეშმარიტი და მაცოცხლებელი გზის შესახებ მქადაგებლებს. თავის დროზე მოციქულთა ცთუნებას ეცადა გველი, დაიმორჩილა იუდა, "დასცა ცხენი" და "მხედარი" სიკვდილს მიჰგვარა. "მხედარი ზურგიდან" ("ზურგიდან" ნიშნავს "უკანასკნელი ჟამიდან დასაბამამდე") გულისხმობს მოლოდინს უფლისას, რომელმაც უნდა აღადგინოს და განაახლოს დაცემული ადამი. გადი "გადი გამოიცდება განსაცდელში, შემდეგ კი თვით გამოცდის მათ" (შესაქ. 49.19). "განსაცდელი" გულისხმობს მღვდელმთავრებსა და მწიგნობრების მზაკვრულ შეკრებას, როდესაც მათ მრავალგვარი ცთუნება მოუვლინეს მაცხოვარს: ცდილობდნენ რაიმე მიზეზი ეპოვათ უფლისათვის, რათა მუხანათურად შეეპყროთ იგი და მოეკლათ; მაგრამ უფალმა შეიცნო მათი ზრახვები, პირიქით, თვით გამოცადა ისინი საკუთარი სიმართლის ძალით და წარწყმიდა ცოდვის შვილები. სახარებაში ვკითხულობთ: "მაშინ მოვიდნენ მასთან ვიღაც ფარისევლები და ჰკითხეს, მოძღვარო, გვაუწყე, რა ძალით აკეთებ ამას და ვინ არის იგი, ვინც ამგვარი ძალაუფლება მოგვცა? მან მიუგო: გკითხავთ თქვენ ერთ რამეს, თუ მიპასუხებთ, მაშინ მეც გაუწყებთ იმ ძალის შესახებ, რომლითაც ვაკეთებ ყოველივეს, - ვისმიერი იყო იოანეს ნათლისღება, ზეცისა თუ კაცისმიერი? ფარისევლები ერთმანეთში ბჭობდნენ და ამბობდნენ: თუკი ვეტყვით, რომ ზეცისმიერი იყო, გვეტყვის მაშინ, რატომ არ გწამთო მისი, ხოლო თუ მივუგებთ, რომ კაცთაგან, ერის შიში გვაქვს, რადგანაც ყველამ იცის, რომ იოანე ჭეშმარიტი წინასწარმეტყველი იყო. ასე უპასუხეს იესოს: არ ვიცით. მაშინ იესომ მიუგო: არც მე გეტყვით, რომელი ძალით ვაკეთებ ამას" (მათ. 21.20-27). კარგად თქვა წინასწარმეტყველმა: "განსაცდელში გამოიცდება იგი, შემდეგ კი თვით გამოცდის მათ". ასერი "ასერის პური ნოყიერი იქნება და იგი საზრდოს გაუნაწილებს მთავრებს" (შესაქ. 49.20). ეს სიტყვები, შესაძლოა, მოასწავებდეს მოციქულებს, რომლებიც ემსახურნენ და ეზიარნენ ცხოვრების პურს. ისიც შეიძლება, რომ აქ მაცხოვრისათვის იყო წინასწართქმული, ანდა იქნებ იმ ზეციური პურის შესახებ გვასწავლის წინასწარმეტყველი, რომელიც წმინდანთა საზრდო და სასმელი გახდა. "ასერი" "სიმდიდრედ" ითარგმნება, რადგანაც მხოლოდ მდიდარს ძალუძს გლახაკთა დაპურება; ქრისტე თვით ემოწმება თავის თავს, როდესაც ამბობს: "მე ვარ პური, რომელიც ზეციდან გეწყალობათ; თქვენმა მამებმა უდაბნოში მანანა იგემეს და მოკვდნენ, ხოლო ვინც ჩემს პურს იგემებს, არ იხილავს სიკვდილს უკუნისამდე" (იოანე 6.48-51). დავუკვირდეთ: ნაცვლად იმისა, რომ ეთქვა, "არ მოკვდება", უფალმა ასე თქვა: "არ იხილავს სიკვდილს უკუნისამდე". აქ მინიშნებულია საუკუნო ცეცხლისმიერ სატანჯველზეც (ანუ საუკუნო სიკვდილზეც), რომელიც არასოდეს დაცხრება. ამჟამინდელი სიკვდილი საწუთროა და ყველა კაცი უნდა მოკვდეს. ამიტომ უფალმა მის შესახებ კი არ გვაუწყა, არამედ სამომავლო მოასწავა. ნეფთალემი "ნეფთალემი - ამოფეთქილი ლერწი, რომელიც თავისი ნაყოფით მშვენიერებას აფრქვევს" (შესაქ. 49.21). შესიტყვება "ამოფეთქილი ლერწი" გულისხმობს თავისუფლებისაკენ წოდებულ მორწმუნე ერს, რომლის ყოველ წევრს ძალუძს მიუძღვნას უფალს ნაყოფი. სულიერი ვენახი იყო მაცხოვარი, რტოები და ლერწები არიან მორწმუნე წმიდანები, მტევნები - მოწამეები, ხოლო ვენახზე მირგული სარები უფლის ვნებას მოასწავებს. მკრეფავები ანგელოზები არიან, გოდრები, რომლებშიც ყურძენს ყრიან, - მოციქულები, საწნახელი - ეკლესია, ხოლო ღვინო - ძალი სულიწმიდისა. ამგვარად, იაკობის თქმული "ამოფეთქილი ლერწი" გულისხმობს მათ, რომლებიც გათავისუფლდნენ სიკვდილის ბორკილებისგან; ამასვე ამბობს მალაქია: "გამოდით და იკუნტრუშეთ, როგორც საბლისგან თავდაღწეულმა ხბოებმა" (მალაქ. 4.2). მომდევნო ნაწილი, "რომელიც თავისი ნაყოფით მშვენეირებას აფრქვევს", მოასწავებს წყლის მიერ ხელახალ შობასა და სიტყვის მადლისა და სილამაზის შეძენას, სიტყვისას, რომლის ყვავილობაც ადამიანთა შვილებში ყველას აღემატება მშვენიერებით.იოსები "იოსები! ჩემი შვილი, რომელიც განდიდდა; ჩემი ძე კურთხეული, რომლისაც შურთ; ნაბოლარა ჩემი; მოიქეც ჩემსკენ! მის წინააღმდეგ პირი შეკრეს; გაკიცხეს იგი მშვილდოსნებმა და განურისხდნენ მას, მაგრამ ძალმა შემუსრა მათი მშვილდები, ხოლო მკლავები გამოძარღვა იაკობის ძლიერმა ხელმა. მისგან გამოვიდა ის, ვინც ღმერთის მიერ გაგაძლიერა შენ, ისრაელ! შეგეწია შენ ღმერთი ჩემი და და გაკურთხა შენ. მოგცა შენ კურთხევა ცისა ზემოდან და კურთხევა მიწისა, რომელიც შეიცავს ყოველივეს. და რადგანაც კურთხეულია ძუძუს კერტები, კურთხეულია საშო შენი მამისა და დედისა, რომელიც უფრო ძლიერია, ვიდრე კურთხევა მყარი მთებისა, ვიდრე გულისთქმა მარადიული ბორცვებისა; იყოს ეს იოსების თავზე და ძმათა წინამძღვრის თხემზე" (შესაქ. 49.22-26). როგორც ვხედავთ, იოსები სხვა ძმებზე უფრო მეტად იკურთხა, რადგანაც იგი წინასწარ გამოსახავდა ქრისტესთვის განჩინებულ საიდუმლოებებს. სწორედ ამას ჭვრეტდა იაკობი. ასე რომ, სინამდვილეში, წინასწარმეტყველმა აკურთხა არა თავისი ძე, არამედ იგი, ვის სახესაც იოსები ატარებდა. ასე თქვა მისთვის: "იოსები! ჩემი შვილი, რომელიც განდიდდა; ეს სიტყვები მოასწავებს ქრისტეს მადლს, რომელიც საუფლო და სრული სახელის წყალობით "განდიდდა" და გამრავლდა ამ ქვეყანაზე. "ჩემი ძე კურთხეული, რომლისაც შურთ", - ამგვარად ამბობს იაკობი, რადგანაც ქრისტე კურთხეული იყო მამისაგან. როცა ღვთის ძე თავისიანებთან მოვიდა, ვერავინ შეიცნო. პირიქით, შურით აღვსილებმა შეიზიზღეს იგი. ამასვე ამბობს წერილიც: "როდესაც ძმებმა დაინახეს, რომ მამას უყვარდა იოსები, შეშურდათ მისი და უფრო მეტი ზიზღით აღივსნენ" (შესაქ. 37.4). ამიტომ თქვა იაკობმა: "ჩემი ძე, რომლისაც შურთ, ნაბოლარა ჩემი". წერილი გვაუწყებს: "უყვარდა იგი იაკობს, რადგანაც სიბერეში შეეძინა" (შესაქ. 37.3). ასევე, როდესაც ეს ქვეყანა დაბერდა და მთლიანად გაიხრწნა, მაშინ გამოჩნდა ღვთის ძე, - მაშინ იშვა ქალწულისაგან და ის, ვინც საუკუნეთა უწინარეს მარადიულად ღმერთთან თანამყოფია, მამის წინაშე "სიბერის შვილად" გაცხადდა. "მოიქეც ჩემსკენ" ნიშნავს, რომ მამამ მიწიდან ზეცისაკენ მოუწოდა თავის შვილს. "მის წინააღმდეგ პირი შეკრეს; გაკიცხეს იგი მშვილდოსნებმა და განურისხდნენ მას". ვინ უნდა იყვნენ მისი ბოროტისმზარხველები და მაყვედრებლები, თუ არა ურჯულო და ურწმუნო ერისშვილები, რომლებმაც ცილი დასწამეს ღვთის ძეს და მრავალი სისაძაგლე თქვეს მისთვის? სიტყვა "მშვილდოსნები" ცხადყოფს, რომ ისინი კარგი მოისრები იყვნენ ბოროტების ჩადენის დროს, როდესაც სასიკვდილოდ იმეტებდნენ ყოველ მართალს. "ძალმა შემუსრა მათი მშვილდები", - ეს მათ მიმართ ითქვა, რომლებმაც უფლისათვის ბოროტი განიზრახეს და ცილისწამება ისარივით ტყორცნეს მას, ხოლო შემდეგ ქრისტეს მკვდრეთით აღდგომა გაიგეს და სირცხვილში ჩავარდნენ. ამასვე იტყვის ესაია: "ფუჭია განზრახვა თქვენი სულისა" (ეს. 33.11). იაკობი განაგრძობს: "მათი მკლავები გამოძარღვა იაკობის ძლიერმა ხელმა", რომლებმაც უარყვეს ღვთის მიმართ სასოება და საკუთარი ძალის იმედით გაამაყდნენ, გამოიძარღვნენ და არარაობად იქცნენ, როდესაც ღვთიურმა სიტყვამ დათრგუნა ისინი და მიმოფანტა სხვა ტომთა შორის. "მისგან გამოვიდა ის, ვინც მამა ღმერთის მიერ გაგაძლიერა შენ, ისრაელ! შეგეწია შენ ღმერთი ჩემი". ვინ გააძლიერა ისრაელი და ვინ შეეწია თავის შვილს, თუ არა თავად ღმერთი? ამის შესახებაც გვაუწყებს ესაია: "იაკობი, ჩემი შვილი, რომელსაც განვამტკიცებ მე! ისრაელი, ჩემი რჩეული, რომელიც შეითვისა ჩემმა სულმა" (ეს. 42.1). და კიდევ იტყვის: "ნუ შეშინდები, როცა შეგბილწავენ და ნუ შერცხვები, როცა გაგკიცხავენ" (ეს. 54.4). ამიტომ, ქრისტეზე მოწეულ აუგთა სანაცვლოდ იაკობმა კურთხევა წარმოთქვა: "მოგცა მან კურთხევა ცისა ზემოდან და კურთხევა მიწისა, რომელიც შეიცავს ყოველივეს"; წერილი ამბობს: ქრისტემ ყოველივე დაიმორჩილა ფეხების ქვეშ" (I კორ. 15.27), ე.ი. დაიმორჩილა, ერთის მხრივ, ყოვლივე ზეციური, როგორც კურთხევა ცისა, ხოლო მეორე მხრივ, მიწიერი, როგორც კურთხევა მიწისა, რომ ებრაელების მიერ უარყოფილი ქრისტე ანგელოზთა და კაცთა უფლად გამოჩენილიყო. "რადგანაც კურთხეულია ძუძუს კერტები, კურთხეულია საშო შენი მამისა და დედისა". "ძუძუს კერტების კურთხევა", ალბათ, გულისხმობს ორ აღთქმას, რომელთა მიერ წინასწარ გვეუწყა სიტყვის ამქვეყნად მოვლინება. იმავე კერტებით რძეს გვაწვდის უფალი და გვასაზრდოებს, რათა შვილების მსგავსად წარგვადგინოს ღვთის წინაშე. ისიც შეიძლება, რომ აქ იაკობი მიგვანიშნებდეს მარიამის კურთხეულ ძუძუებზე, რომლებსაც წოვდა უფალი. მათ შესახებ ითქვა სახარებაში: "ნეტარია ის მუცელი, რომელმაც შენ გიტვირთა და კერტები, რომლებსაც წოვდი" (ლუკა 2.27). იაკობი იქვე დასძენს: "კურთხეულია საშო შენი მამისა და დედისა". აქ იაკობმა წინასწარ გააცხადა სულიერი საიდუმლო; შეეძლო ასე ეთქვა: "კურთხეულია საშო შენი დედისა". და ამით მარიამის შესახებ ეუწყებინა, რომელმაც მუცლით ცხრა თვე ატარა სიტყვა. მაგრამ მან სხვაგვარად თქვა: "კურთხეულია საშო შენი მამისა და დედისა". მაკურთხეველმა ერთყო ორივე და ამით სულიერიც მოასწავა და ხორციელიც, რადგანაც სიტყვა, ერთი მხრივ, მამის გულიდან იშვა ანუ იშვა იგი წმიდა წიაღიდან, როგორც მამის საშოდან (ამას ამბობს წინასწარმეტყველიც: "ჩემმა გულმა აღმოთქვა კეთილი სიტყვა") (ფს. 44.2) და, მეორე მხრივ, იგივე სიტყვა უკანასკნელ ჟამს ცხრა თვის მანძილზე მკვიდრობდა ქალწულის მუცელში და ხელმეორედ იშვა, ამჯერად უკვე დედის საშოდან, რომ ხორციელად გვეხილა იგი. წინასწარმეტყველი გვაუწყებს: "ამგვარად იტყვის უფალი, რომელმაც საშოდანვე მის მსახურად გამომსახა მე" (ეს. 49.5). თავად უფალი ადასტურებს იერემიას მიერ: "ვიდრე მუცელში გამოგსახავდი, მანამდე გიცნობდი შენ და საშოდან გამოსვლამდე წმიდაგყავ შენ" (იერ. 1.5). სიტყვა იშვა სულიერად და ხორციელად, როგორც ღმერთი და კაცი. ამიტომ, გონივრული იყო წინასწარმეტყველის ნათქვამი: "საშო მამისა და დედისა". თუკი ამ ფრაზას ისე არ გავიგებთ, როგორც ეს ზემოთ წარმოვადგინეთ, მაშინ შეიძლება სასაცილოდაც მოეჩვენოს ვინმეს იაკობის სიტყვები, რადგანაც "საშო" მხოლოდ დედაკაცურ ბუნებას გულისხმობს. ამგვარად, როცა წინასწარმეტყველი ამბობს: "კურთხეულია საშო შენი მამისა და დედისა", ამით იგი იმას გვაუწყებს, რომ ორი არსებისგან იშვა ქრისტე, ღმერთისგან და ქალწულისაგან. შემდეგ მაკურთხეველი განაგრძობს: "რომელიც უფრო ძლიერია, ვიდრე კურთხევა მყარი მთებისა, ვიდრე გულისთქმა მარადიული ბორცვებისა". ღვთიური სიტყვა აღზევდა და ძლევამოსილებით აღემატა ყველა ხელმწიფეს, წინასწარმეტყველსა და მოციქულს; ამაღლდა იგი უფლის მიერ და თავად შეიმოსა ყოველი კურთხევა, რადგანაც ყველა წმინდანის თავი არის ქრისტე. "იყოს ეს იოსების თავზე და ძმებისგან გამორჩეულის თხემზე". სიტყვა "ძმები" მიანიშნებს არა ხორციელ ძმებზე, რომლებიც ქრისტემ უარყო, არამედ მათზე, რომლებიც მის სულიერ ძმებად შეირაცხებიან, რომელთა მიმართაც ამბობს უფალი: "ჩემო ძმებო, და თანამკვიდრებო" (მათე 12.49). სწორედ ასეთებს განუკუთვნა თავისი კურთხევა იაკობმა, რომლებიც თვით უფალმა შერაცხა ძმებად. ბენიამინი "ბენიამინი, მტაცებელი მგელი, დილით შეჭამს, საღამოთი კი საზრდოს გასცემს" (შესაქ. 49.27). "მტაცებელი მგელი" სრულიად აშკარად მიანიშნებს პავლეზე, რომელიც ბენიამინის ტომისაგან იშვა და თავდაპირველად მტაცებელი მგელი იყო, რადგანაც გლეჯდა და ჭამდა ეკლესიის კრავებს. ამას აღიარებს თვით პავლე: "არა ვარ მოციქულად წოდების ღირსი, რადგანაც მეტისმეტად ვდევნიდი ღვთის ეკლესიას და ღვთის მადლით ვარ, რაც ვარ" (I კორ. 15.9-10). ამიტომ იყო, რომ როცა რაქელმა ბენიამინი შვა, მაშინვე უწოდა მას "ჩემი სალმობის შვილი". ამით მან მომავალი მოასწავა, რადგანაც პავლე, რომელიც ბენიამინის ტომისგან იშვა, შემდეგში სწორედ საკუთარი დედის ანუ ეკლესიის შემაწუხებლად და შემავიწროებლად მოგვევლინა, როდესაც მან უფლის სახელის მქადაგებლები ამოწყვიტა. ასე რომ, პავლე იშვა, როგორც მგმობელი და მდევნელი, შემდეგ კი მოინანია და სულიერი და ზეციური საზრდო მოგვანიჭა ყველას. მანვე პირველმა ახარა წარმართებს ქრისტე, რომელიც გვწამს ჩვენც და ღმერთს დიდებას ვუძღვნით, რადგანაც მას ეკუთვნის დიდება უკუნითი უკუნისამდე, ამინ! ძველი ბერძნულიდან თარგმნა ედიშერ ჭელიძემ ”საღვთისმეტყველო კრებული”, 1987, №3…
- დაამატა nino geldiashvili to წმინდა წერილი at 3:30pm on ოქტომბერი 29, 2012
- თემა: ესაიას წინასწარმეტყველება (განმარტება 21-40)
- ესაიას უწყებაში მოიაზრებენ სენნახირიმის მიერ ბაბილონელი მეფის მეროდან-ბალადანის წინააღმდეგ ქრისტეშობამდე 702 წელს მიმართულ გამანადგურებელ საომარ მოქმედებებსა და იმავე ასურელი მეფის მიერ 689 წელს ქალაქ ბაბილონის დაქცევას. მეორენი თვლიან, რომ ესაია მოცემულ შემთხვევაში სპარსულ-მიდიური სამხედრო კოალიციის მიერ ძვ. წ. აღ-ის 539 წელს ბაბილონის დაპყრობას გულისხმობდა. მხ. 1. ‘ზღვის უდაბნოს განაჩენი. სამხრეთში ამტყდარი გრიგალები, ის მოდის უდაბნოდან, საშინელი ქვეყნიდან”. ზღვის უდაბნოს ზოგჯერ ბაბილონს უწოდებდნენ. განმმარტებლები სახელის წარმომავლობასთან დაკავშირებით ორ ვერსიას გვთავაზობენ: 1. მდინარე ევფრატი ქალაქ ბაბილონის სამხრეთით იმგვარად ფართოვდებოდა, რომ ერთი შეხედვით ზმღვას ჰგავდა. 2. ბაბილონი სპერსითის ყურესთან ახლოს მდებარეობდა, რისთვისაც რიგ შემთხვევაში მას ზღვისპირეთად მოიხსენიებდნენ. ტერმინი უდაბნო კიდევ ერთხელ ცხადყოფს ბაბილინის მომავალ ბედს. თავი 22 მხ. 1. ‘წარმონათქვამი ხილვათა ხეობაზე. რა დაგემართათ, ყველანი რომ ბანზე გამოშლილხართ?” ესაია ხილვათა ხეობას იერუსალიმს უწოდებს, რადგა უზენაესისგან მიღებული გამოცხადებების უდიდესი ნაწილი სწორედ იუდეის დედაქალაქს უკავშირდება. წინამდებარე თავში გადმოცემული წინასწარმეტყველება სენნახირიმის იუდეაზე თავდასხმის შესახებაა[1]. იერუსალიმი მთებს შორის, შუაში იყი მოქცეული და მოახლოებული მტრი დედაქალაქის სახლის აივნებიდანაც კარგად ჩანდა. წინასწარმეტყველი თანატომელებს ამხნევებს და მომავალი განსაცდელების მშვიდობიან დასასრულს ატყობინებს. თავი 23 მხ. 1-14. ‘ტვიროსის განაჩენი. ივალალეთ, თარშიშის ხომალდებო, რადგან დაქცეულია ტვიროსი, აღარც სახლებია, აღარც მისასვლელი! ქითიმის ქვეყნიდან გამოეცხადა მას…” წინასწარმეტყველი ფინიკიელთა ორი ქალაქის - ტვიროსისა და სიდონის შესახებ საუბრობს. ისრაელის სამეფოს ჩრდილოეთით, ხმელთაშუა ზღვის აღმოსავლეთ სანაპიროზე მცხოვრებ ფინიკიელებს ამავე ზღვის დასავლეთ სანაპიროებზე თავიანთი კოლონიები ჰქონდათ. პირველ მუხლში ნახსენები ქალაქი თარში ტვიროსელთა კოლონია იყო. ტვიროსში მსოფლიოს ყველა კუთხიდან ჩამოდიოდნენ სავაჭრო ნივთებით დატვირთული ხომალდები, ხოლო შემდეგ სახმელეთო გზებით ტვირთს სხვადასხვა მიმართულებით აგზავნიდნენ. ქალაქში მუდამ უამრავი სტუმარი იმყოფებოდა. დღისით თუ ღამით ტვიროსის ქუჩები სავსე იყო ჩამოსული ვაჭრებით. გამალებული ვაჭრობის შედეგად ფინიკიელებმა დიდი სიმდიდრე მოიპოვეს, მათი მთავარი ქალაქი ტვიროსი კი ერთ-ერთი საუკეთესო პოლისი გახდა. ესაიას წინასწარმეტყველება ძვ. წ. აღ. 729 წელს აღესრულა, როდესაც ქალაქი ჯერ ასურელებმა დაიპყრეს, ხოლო მოგვიანებით თანმიმდევრობით - ქალდეველებმა, საპარსელებმა, ბერძნებმა. ტვიროსის დამხობის მიზეზი, ესაიას თქმით, მისი ამპარტავნებაა. წინასწარმეტყველი იუწყება, რომ შორეული თარშიდან ხომალდებით გამომგზავრებული ფინიკიელი ვაჭრები ზღვის კუნძულის მკვიდრთაგან გებულობენ[2], რომ მშობლიური ქალაქი ტვიროსი მტრებმა გაანადგურეს. ესაია მიმართავს მათ და კვლავ უკან მიბრუნებას ურჩევს. თავი 24 წიგნის 24-27 თავებს განმმარტებლები ესაიას აპოკალიფსს უწოდებენ. წინამდებარე თავში წინასწარმეტყველი მსოფლიო ხალხების გასამართელების შესახებ საუბრობს. თავი 25 მხ. 8. ‘შთანთქავს სიკვდილს საუკუნოდ და მოსწმედს ცრემლს უფალი ღმერთი ყოველ პირისახეს, წარხოცავს თავისი ერის სირცხვილს მთელი ქვეყნიდან, რადგან უფალმა ბრძანა”. ესაია სიკვდილის დამარცხების თაობაზე საუბრობს. იმავეს იუწყებოდა წინასწარმეტყველი ოსიაც: ‘სად არის შენი ნესტარი, სიკვდილო? სად არის შენი ძლევა, ჯოჯოხეთო?”[3] წინასწარმეტყველებმა საღვთო მადლით წინდაწინ განჭვრიტეს, რომ დადგებოდა ჟამი, როდესაც ყოვლისშემმუსვრელი სიკვდილი თავად განიგმირებოდა. თავი 26 მხ. 14. ‘მკვდრები არიან, არ გაცოცხლდებიან; აჩრდილები აღარ აღდგებიან, რადგან შენ დასაჯე და მოსპე ისინი. მათი სახსენებელი წარხოცე.” მხ. 19. ‘გაცოცხლდებიან შენი მკვდრები, აღდგებიან გვამები; გაიღვიძეთ და იყიჟინგთ, მტვერში დავანებულნო! რადგან ნათლის ცვარია შენი ცვარი და აჩრდილთა ქვეყანაზე მოაფენ მას”. წარმოდგენილ ორ მუხლში, ერთი შეხედვით, საპირისპირო აზრებია გადმოცემული, მაგრამ საქმე ისაა, რომ გაცოცხლებულ მიცვალებულებში ესაია უფალში განსვენებულ და მარადიული ნეტარებისთვის მკვდრეთით აღდგომილ ადამიანებს მოიაზრებს, ხოლო გაუცოცხლებელი მკვდრებში ისინი იგულისხმებიან, რომელნიც ჭეშმარიტი სიცოცხლის თანაზიარი არასოდეს გახდებიან, რასაც ეკლესიის მამები მარადიულ სიკვდილს უწოდებენ. თავი 27 მხ. 1. ‘იმ დღეს დასჯის უფალი სასტიკი, დიდი და ძლიერი მახვილით ლევიათანს, გველს მოსრიალეს, და ლევიათანს, გველს დაკლაკნილს, და მოკლავს გველეშაპს, ზღვაში მყოფელს”. ესაიას წიგნის 24-27 თავებში გადმოცემული აპოკალიპტური სწავლება წინამდებარე მუხლში კულმინაციას აღწევს. მასში მისტიკური ცხოველის სახით ლევიათანი, გველეშაპი, არის წარმოდგენილი, რომლის მიწიერ პირველსახესაც ნიანგი წარმოადგენდა. ლევიათანი წმინდა წერილის თანახმად, სამყაროში მოქმედი ბოროტების სიმბოლოა, რომელსაც საკუთარი უკეთური ძალა ღვთის რჩეული ერის წინააღმდეგ აქვს მიმართული. უგარიტულ ლიტერატურაში ლევიათანი წესრიგის მქონე სამყაროს მტერია[4]. ესაია მოცემულ შემთხვევაში სწორედ ამ სახეს იყენებს, რითიც მსმენელს აჩვენებს, რომ ღმერთს ძალუძს, ქაოსი შეაჩეროს და წესრიგი, ჰარმონია დაამყაროს როგორც დედამიწაზე, ასევე ადამიანის გულში. ეს მოხდება იმ დღეს, როდესაც დროის დასასრულს დედამიწაზე არსებული ბოროტება სამუდამოდ განიგმირება. წინასწარმეტყველი სამ არსებას ჩამოთვლის (გველს მოსრიალეს, გველს დაკლაკნილს, ზღვაში მობინადრე გველეშაპს). სამივე მათგანი ძველ აღმოსავლეთში ბოროტების სიმბოლოდ მიიჩნეოდა. განმმარტებელთა ნაწილი მიიჩნევს, რომ მოსრიალე გველში მდინარე ტიგროსი მოიაზრება, რადგან იგი როგორც ისარი, პირდაპირ მიემართება და მისი ასურული სახელწოდებაც ჰადიგლატჰ სწორედ ისარს ნიშნავს. ტიგროსის ხსენებით ესაია ასურეთის შესახებ წინასწარმეტყველებს და მოსრიალე გველის მახვილით დასჯა ასურეთის აღსასრულს გულისხმობს, რაც სიმბოლურად უკეთური ძალის საბოლოო მარცხს უიგივდება. დაკლაკნილ გველში განმმარტებლები მდინარე ევფრატს მოიაზრებენ, რომელიც ძლიერ დაკლაკნილი გზებით მიიკვლევდა კალაპოტს. მასში ბაბილონის სამეფო მოიაზრება, რადგან ქალაქი ბაბილონი სწორედ ევფრატის ნაპირზე იყო განლაგებული (უკეთურების კიდევ ერთი სიმბოლო). რაც შეეხება ზღვის გველეშაპს, ამ სახით წმინდა წერილი ეგვიპტის სამეფოს თაობაზე გვამცნობს (ბოროტების მესამე სიმბოლო). თავი 28 მხ. 1. 'ვაი, ეფრემის მემთვრალეთა სიამაყის გვირგვინს და მისი დიდებული მშვენების დამჭკნარ ყვავილს, ღვინით დაძლეულთა პოხიერი მინდვრების თავზე!" წინასწარმეტყველება ძვ. წ. აღ-ის 722 წლამდეა გამოთქმული, რადგან სწორედ ხსენებულ წელს დაიპყრეს ასურელიბამა ისრაელის სამეფო. ეფრემის საამაყო გვირგვინში ისრაელის დედაქალაქი სამარია მოიაზრება. იგი ულამაზეს ადგილზე, მთებს შორის იყო გაშენებული. მხ. 5. 'იმ დღეს ცაბაოთ უფალი იქნება მშვენიერების გვირგვინად და დიდების ჯიღად თავისი ერის ნატამალისთვის ". ისრაელის სამეფოს მკვიდრთათვის სმარიაა სიამაყის გვირგვინი, იუდასთვის კი ამგვარი გვირგვინი უზენაესია, რომელიც დაიფარავს და დაიცავს მათ განსაცდელთაგან. მორიგ მუხლებში ესაია მკაცრი მამხილებელი სიტყვებით მიმართავს სასულიერო პირებს, ცრუ წინასწარმეტყველებს და მოსამართლეებს. მხ. 9-10. 'ვინ უნდა დამოძღვროს ცოდნით და ვის უნდა ჩააგონოს ამბავი? - რძეს მოწყვეტილთ, ძუძუანასხლეტთ? რადგან რჩევა რჩევაზე, რჩევა რჩევაზე, წესი წესზე, წესი წესზე, ცოტა აქ, ცოტა იქ". ესაიას გამოთქმულ მხილებაზე სასულიერო პირები, მოსამართლეები და ცრუ მოძღვარნი უკმაყოფილებას ვერ მალავენ: 'ვინ უნდა დამოძღვროს ცოდნით და ვის უნდა ჩააგონოს ამბავი?". ისინი ცდილობდნენ, დაეცინათ წინასწარმეტყველისთვეს. მათი თქმით, არა მარტო ესაიაა ღვთივსათნო საქმის მცოდნე, არამედ თავადაც იციან, როგორ იმოქმედონ სწორად, და არაა საჭირო, მშობელთაგან დატუქსული მცირეწლოვანი ბავშვების დარად, ჭკუის დარიგება. მათი აზრით, ზედმეტია ყველაფერში ჩარევა და დამმოძღვრელობა, რადგან წარჩინებულ იუდეველებს ესაიას სიტყვა არ აინტერესებდათ, ვინაიდან საკუთარ თავს იყვნენ მინდობილნი და მიაჩნდათ, რომ დიპლომატია და მოხერხებულობა, რასაც ფლობდნენ, ყველგან და ყველაფერში გამოდგებოდა. მხ. 16-18. 'ამიტომ ასე ამბობს უფალი ღმერთი: აჰა, ქვა დავდგი სიონზე საძირკვლად, ქვა გამონაცადი, ძვირფასი ქვაკუთხედი, მყარი საძირკველი; მასზე დანდობილი, არ აჩქარდება. დავდებ სამართალს ლარად და სიმართლეს - შვეულდ, და სეტყვა წარხოცავს სიცრუის თავშესაფარს და წყალი წაიღებს ტყუილის საფარველს. გაცუდდება თქვენი აღთქმა სიკვდილთან და თქვენი კავშირი შავეთთან ვერ გაძლებს; როცა წარმხოცელი შოლტი ჩამოივლის, მისი გასათელი შეიქნებით". ესაია თვითდაჯერებულ თანამემამულეებს პასუხობს: საიმედო იქნება ლოდი, რომელიც სიონში დაიდება. სწორედ მას უნდა ჰსასოებდნენ და ესავდნენ ადამიანები. ხსენებულ ლოდში რომ ესაია ქრისტეს გულისხმობდა, ამას ახალი აღთქმის წიგნები ადასტურებენ[5]. ესაიას თქმით, სწორედ ეს ლოდია შენობის საფუძველი. ვინც თავსაკიდურ ლოდს დეყრდნობა, არასოდეს გამოეცლება სიმტკიცე, ხოლო საკუთარ თავს მინდობილი ადმიანი, მსგავსად წინასწარმეტყველის თანამედროვე იუდეველებისა, ამასოფლის განსაცდელთაგან მოვლენილი უდიდესი ტალღებით წაილეკებიან. თავი 29 მხ. 1. 'ვაი არიელ, არიელ, ქალაქს, დავითის სადგომო ქალაქო! მიუმატეთ წელს წელი, იბრუნონ დღესასწაულებმა. და მე შევაჭირვებ არიელს, და იქნება ურვა და ტირილი და მეყოლება არიელივით". არიელად იერუსალიმი იწოდება - ქალაქი, სადაც მეფე დავითი ცხოვრობდა. ფილოლოგიური ანალიზის შედეგად განმმარტებლები ვარაუდობენ, რომ, ტერმინ არიელს ორი მნიშვნელობა გააჩნია: ლომი ღვთისა და ღვთის სამსხვერპლო. პირველი მნიშვნელობაში იუდეველთა დედაქალაქის ძლევამოსილება იგულისხმება, ხოლო იერუსალიმის ვითარცა ღვთის საკურთხევლის მოხსენიებით ესაია სენნახირიმის მომავალ თავდასხმასა და უდიდეს მსხვერპლზე მიუთითებს. ‘მიუმატეთ წელს წელი” ანუ ასურთიდან მომდინარე საფრთხე დაახლოებით ორი წლის შემდეგ შეისხამს ხორც. თუმცა იერუსალიმი ღვთის არიელად კვლავ დარჩება. მხ. 3. ‘ბანაკად შემოგადგები ირგვლივ და კოშკებს შემოგავლებ, გოდოლებს აღვმართავ შენს წინააღმდეგ”. ესაია მსმენელს აუწყებს, რომ ასურელთა ხელით თავად უფალი იმოქმედებს და დაამდაბლებს იუდეველებს. მხ. 5. 'მტვრის კორიანტელივით იქნება შენი ურიცხვი მტერი და განიავებულ ბზესავით - ურიცხვი მტარვალი. მოხდება უცბად ანაზდეულად". იერუსალიმის მტრებს სიხარული მცირე დროით ელით, რადგან დედაქალაქის კედლებს ქარისგან გაფანტული მტვერის მსგავსად გაშორდებიან. მძიმე სიზმრის მსგავსად, ასურელთა შემოსევა მალევა დასრულდება და თავად მომხვდურთა ჯარიც იხილავს, რომ სურვილი, იერუსალიმის სიმდიდრით დამტკბარიყვნენ, განუხორციელებელი დარჩება. მხ. 13-14. 'თქვა უფალმა: რაკი პირით მომიახლოვდა ეს ხალხი და ბაგით მადიდებს მხოლოდ, გულით კი შორს არის ჩემგან და გაზეპირებულ ანდერძად ექცათ ჩემდამი მოწიწება, ამიტომ, აჰა, საკვირველს რასმე მოვახდენ ამ ხალხზე, გასაოცარს და საკვირველს; დაიკარგება მათ ბრძენთა სიბრძნე და მათ გონიერთა გონიერება უჩინო იქნება". იუდეველები, ერთი მხრივ, ტაძრის მსახურებაში აქტიურ მონაწილეობას ღებულობდნენ, ხოლო მეორე მხრივ, თავიანთი ზრახვები არაფრით ეთმობოდათ. სწორედ ასეთ მზაკვრულ დამოკიდებულებას ამხელს წინასწარმეტყველი, როდესაც ადამიანი სხვას ფიქრობს, სხვას ამბობს, სხვასაც მოქმედებს და უფლის ტაძარშიც მხოლოდ პირადი საჭიროებისთვის დადის. ასეთებს ესაია შეაგონებს: მხ 15. 'ვაი მათ, ვინც ღრმად მალავენ უფლისაგან თავიანთ ზრახვებს და ბნელში აქვთ თავიანთი საქმეები, და ამბობენ: ვინ არის ჩვენი დამნახველი, ვინ არის ჩვენი მცნობელი?" თავი 30 ესაიას წიგნის წინამდებარე და შემდეგი თავი ასურეთის იმპერიის ვასალი სახელმწიფოების პოლიტუგური უგუნურების მხილებას ეძღვნება. ისინი იუდეის სამეფოსთან ერთად (ესაა ეზეკიასს მმართველობის პერიოდი) ასურული უღლის გადაგდებას ჯიუტად ცდილობდნენ და, ამასთანავე, დასუსტებული ეგვიპის ეიმედებოდათ. იუდაში ანტიასურული პოლიტიკის აქტიურ მხარდამჭერ იერარქთა ჯგუფს სამეფო კარის მოხელე შებნა[6] ხელმძღვანელობდა. ესაიამ სწორედ ამ ადამიანის ძალისხმევით დაკარგა გავლენა ეზეკიაზე და დამეფემ წინასწარმეტყველის რჩევების ყურისგდება შეწყვიტა. გულისტკივილითა და მწუხარებითა შეჭირვებული ესაია საზოგადოებაში მეტად აღარ ჩნდებოდა, თუმცა საკუთარი მოწაფეების საშუალებით საშინელი ხვედრის შესახებ მთელს იერუსალიმს ატყობინებდა. ახლო აღმოსავლეთის სახელმწიფოთა კოალიციის წინააღმდეგ წარმოთქმულ ქადაგებებში, რომლებმაც ხარკის გადახდა ერთი მეორეს მიყოლებით შეუწყვიტეს ასურეთს და კავშირს ეგვიპტესთან ეძებდნენ, ესაია იუდეის სიბეცეს ამხელს, რადგან ისინი ღვთის ნებას წინაღდგომიან. თავი 31 მხ. 1. 'ვაი ეგვიპტეში ჩამავალთ შემწეობისთვის, ცხენებისა და ეტლების მოიმედეთ, რადგან ბევრია, და მხედრებზე დანდობილთ, რადგან ძალზე ძლიერები არიან. არ უყურებენ ისრაელის წმიდას და უფალს არ ეკითხებიან". ვაი მას, ვინც ეგვიპტეს და, ზოგადად, ამაქვეყნიურ ძალას ჰსასოებს, რაც მოცემულ შემთხვევაში ცხენებისა და ეტლების სიმრავლითაა წარმოდგენილი. ჯერ კიდევ მრავალი საუკუნით ადრე უფალი მოსე წინასწარმეტყველის ბაგეებით აფრთხილებდა იუდეველებს, რომ აქტიური კავშირი არ ჰქონოდათ ეგვიპტელებთან და ცხენები თუ ეტლები მათგან არასოდეს შეეძინათ[7]. ესაიას თანამედროვე ებრაელები კი საპირისპიროს მოქმედებენ. ჭინასწარმეტყველი ცდილობს, იუდეველებს განუმარტოს, რომ ერთადერთი შემწე, განსაცდელისგან გამომხსნელი უზენაესი ღმერთია და მასზე მთელი ძალით დანდობილი არასოდეს დამარცხდება. თავი 32 ---------- თავი 33 მხ. 1-4. 'ვაი შენ, დამარბეველო, თავად დაურბეველო, გამცემო და თავად გაუცემელო! როცა მოათავებ რხევას, შენც დაირბევი; როცა შეწყვეტ გამცემლობას, შენ გაგცემენ...აიკრიფება თქვენი ნადავლი, როგორც კრეფს ბოცომკალი; დაესხმის, როგორც კალიის ურდო ესხმის". წინამდებარე თავში გადმოცემული მოვლენები იუდეის სამეფოზე ასურელთა თავდასხმის პერიოდს უკავშირდე. ასურელები თავდაპირველად ეგვიპტისკენ გაეშურნენ, მოგვიანებით კი გეზი იერუსალიმისკენ მიმართეს. მიუხედავად ეზეკიას მცდელობისა, დიდი სიმდიდრის ფასად დაეხსნა იუდეა, სენნახირიმი შეჩერებას მაინც არ აპირებდა. ესაია ამ მოვლენათა შესახებ წინდაწინ იუწყება და იუდეველებს მომავალი განსაცდელისას ღვთის შემწეობაში არწმუნებს. თავი 34 ---------- თავი 35 ---------- თავი 36 ესიას წიგნის 36-37 თავებში წარმოდგენილი მოვლენები ნაწილობრივ ნეშტთა წიგნებში, ხოლო სრულად მეფეთა წიგნბშია გადმოცემული[8]. წინასწარმეტყველის მიზანი მოცემულ შემთხვევაში ღმერთს მინდობილი და სასწაულებრივი გზით ღვთისგან დაცული იუდეველი მეფის წარმოჩენა იყო. ეს ყოველივე რჩეული ერისთვის მაგალითი უნდა გამხდარიყო იმისა, რომ უზენაესი არა მარტო დაპირებებს იძლევა, არამედ მათი აღსრულებაც ძალუძს. ისმის კითხვა: რომელი ტექსტი დაიწერა პირველად, ის, რაც ბიბლიის ისტორიულ წიგნებშია გადმოცემული, თუ ესაია მიერ აღწერილი ცნობები? განმმარტებელთა შორის ამ საკითხთან მიმართებაში განსხვავებული მოსაზრება არსებობს. ისინი, ვინც მეფეთა წიგნების შესაბამისი უწყების უწინარესობას ემხრობიან, ამბობენ, რომ ესიამ მოგვიანებით საკუთარ წიგნში იგივე გაიმეორე და ასურეთის შესახებ მრავალგზის ნათქვამი წინასწარმეტყველების ჭეშმარიტება დაამოწმა. ამავდროულად, იმავე განმმარტებელთა თქმით, მეფეთა წიგნებში წარმოდგენილი მოვლენები გაცილებით მწყობრად და სრულად გადმოსცემს იერუსალიმის ალყასთან დაკავშირებულ მოვლენებს. მეორე მხარეს მიაჩნია, რომ პირიქით, მეოთხე მეფეთა წიგნის ავტორი ესაიას წინასწამრეტყველების უტყუარობას ადასტურებს. სანამ წინამდებარე თავში გადმოცემულ უწყებას მუხლობრივად განვიხილავდეთ, ისტორიულ ფონსა და განვითარებული მოვლენების წინაპირობებზე ვისაუბრებთ. დეკან. ალექსანდრე მენი: მეოცე თავში მოთხრობილი მოვლენების შემდეგ, როდესაც იუდა ასურეთის წინააღმდეგ სხვა წინააზიურ სახელმწიფოებთან ერთად იზრახავდა ამბოხს, ხუთ წელზე ოდნავ მეტი გასულიყო. მთელი ამ დროის მანძილზე იერუსალიმი მშვიდად განაგრძობდა ცხოვრებას. 705 წელს პალესტინაში მოვიდა ამბავი სარგონის გარდაცვალების შესახებ. მყისიერად წამოიშვალა ძველი ვნებები ამბოხის სურვილისა. ესაია კვლავაც ხედავდა და გრძნობდა, ეზეკიას ერთი ნაბიჯი აკლდა, საომარ მოქმედებებში რომ ჩაბმულიყო. ამჯერად დაშვებული შეცდომა შესაძლოა საბედისწერო აღმოჩენილიყო, რადგან ასურეთის სამეფო ტახტზე ახალი მონარქი – სენნახირიმი აღზევდა, რომელიც საკუთარ მამაზე, სარგონზე, გაცილებით საშიში მოწინააღმდეგე იყო. მან ჯერ კიდევ მამის თანამმართველობისას გამოიჩინა თავი, როდესაც სადაზვერვო სამსახურხს ხელმძღვანელობდა. ფაქტობრივად, ახალ იერარქს ერთი წამის დაკარგვა არ უწევდა, მსოფლიოში არსებულ ვითარებას რომ გასცნობოდა, რადგან ეს საქმიანობა - ნებისმიერ სახელმწიფოში არსებული განწყობა, მონაცემები სამხედრო ძალების შესახებ, იერარქთა მიზნები, სურვილები, მისწრაფებები და მსგავს მოვლენებში გარკვეულობა ჯერ კიდევ გამეფებამდე იყო მისი პროფესიული ვალდებულება. ერთი რამ აშკარად ჩანდა, სენნახირიმი თეგლათ-ფალასარის სულით მოქმედებდა და ძველ ჩვეულებებს უბრუნდებოდა და მალე საკუთარი სისასტიკითა და დაუნდობლობით ყველა წინარე მმართველს გადააჭარბა. სენნახირიმის სიყვარულმა დისციპლინისა და წესრიგისადმი არ იცოდა საზღვარი. მეფემ ახალი ბრძანება გამოსცა: ვინც დედაქალაქში, ნინევში, სახლის მშენებლობისას გზის სწორ ხაზს თუნდაც რამდენიმე სანტიმეტრით დაარღვევდა, სარზე უნდა დაესვათ. იერარაქმა გარშემო სამხედრო ხალხი შემოიკრიბა და მათთან ერთად საომარ მოქმედებებს გეგმავდა. კვლავ გააქტიურდა შებნა მწერალი. იგი მეფე ეზეკიას შეაგონებდა, რომ აუცილებელი იყო იუდაც ჩაბმულიყო ანტიასურულ კავშირში. ამავდროულად, აქტიურობდა ეგვიპტე და გამამხნევებელ წერილებს აგზავნიდა ყველასთან. წინააზიურმა სახელმწიფოებმა ერთიმეორეს მიყოლებით უარი განაცხადა ასურეთისთვის ხარკის გადახდაზე. იუდეველმა მეფემაც ვერ გაუძლო ცდუნებას. მხოლოდ ეკრონის მეფე პადი უარობდა კოალიციაში გაერთიანებას, რადგან აზოტის სახით მშვენიერი მაგალითი ჰქონდა, თუ რა შედეგი მოაქვს ნინეველებთან დაპირიპირებას (აღნიშნულის შესახებ მეოცე თავშია მოთხრობილი). მაგრამ განსხვავებული განწყობა სუფევდა თავად ეკრონში: მისმა მკვიდრებმა საკუთარი მეფე პადი დაატყვევეს და იერუსალიმში ეზეკიასთან ჩაიყვანეს. ამგვარი ქმედება სენნახირიმის წინააღმდეგ მიმართული აშკარა გამოწვევა იყო, რადგან წინააზიურ რეგიონში ერთადერთი ერთგული ვასალი ასურელებისა დატყვევებულია და იუდეველთა დედაქალაქის საპყრობილეში იმყოფება. ეს არის დრო, როდესაც ესაიას არავინ არაფერს ეკითხება. და აი, დადგა დღე, როდესაც იერუსალიმის გარშემო მდებარე მთები ასურელებით დაიფარა. ყველა მხრიდან მოიჩქაროდნენ მეომრები. სენნახირიმმა კარგად იცის, რომ დედაქალაქის აღება არცთუ იოლი საქმეა, ხოლო ხანგრძლივი ალყის შემთხვევაში შესაძლოა საქმეში ეგვიპტელი ფარაონი ჩაებას, რაც ერთიორად გაართულებს გეგმას. ამიტომაც ასურელი მეფის ბრძანებით შეირჩა დელეგაცია, რომელმაც მოლაპარაკება უნდა აწარმოოს და ეზეკიას უომრად დანებება მოსთხოვოს. ეზეკია თავად უარს ამბობს დიალოგში მონაწილეობის მიღებაზე და სამ იერარქს აგზავნის. შეხვედრა ჩრდილო-აღმოსავლეთის გალავანთან ხდება. იერუსალიმის მოსახლეობა და მეომრები კედლებზე განლაგებულან და თვალყურს ადევნებენ შეხვედრას. სამხედრო მინისტრი რაბშაკე შეგნებულად იწყებს ებრაულ ენით მაღალ ხმაზე საუბარს. რაბშაკეს სიტყვა დახვეწილი სახითაა წარმოდგენილი და მსმენელებზე ერთგვარ ფსიქოლოგიური ხასიათის თავდასხმას წარმოადგენს. ასურელი იერარქის სიტყვებს იუდეველთა მხრიდან სამარისებური სიჩუმე მოჰყვა. წარგზავნილები ეზეკიასთან შემოხეული სამოსით ბრუნდებიან. სენნახირიმმა ეგვიპტელ ფარაონთან დაპირისპირების მიზეზით იერუსალიმის კედლებთან განლაგებული ჯარი მოხსნა, თუმცა ეზეკიას წერილით მიმართა და კვლავ დაემუქრა მთელი იუდეის განადგურებით. იუდეველი მეფე, მიიღო რა წერილი, ჯვალოშემოსილი ტაძარში გაემართა, ხოლო ელჩები ესაიასთან მიავლინა, რომ საიმედო სიტყვები გაეგო. დაბრუნებულმა ელჩებმა მეფეს აუწყეს: დაისჯება სენნახირიმი, რადგან ცისა და ქვეყნის შემოქმედი დაგმო. იერუსალიმის კედლებთან მომხდარი შემდგომი მოვლენები დიდწილად საიდუმლოებითაა მოცული. გარკვეულმა ვითარებამ ასურელთა ჩანაფიქრის შემდგომი განვითარება დააბრკოლა. ლაქიშის გათხრებისას უზარმაზარი ძმური სასაფლაო აღმოაჩინეს, სადაც უწესრიგოდ განეთავსებინათ 1 500 ადამიანზე მეტი ცხედარი. ეგვიპტური ლეგენდის თანახმად, როდესაც ასურელებმა ეგვიპტის წანააღმდეგ განიზრახეს ლაშქრობა, ვირთხების უზარმაზარი გუნდი დაესხათ თავს. მათ ასურელ მეომართა სამოსისა თუ იარაღის ზონრები ერთიანად გადაღრღნეს და უიარაღოდ დარჩენილი ჯარი უკუიქცა. ბიბლიის მიხედვით, ასურელთა მოკვდინება უფლის ანგელოზს – მალაქიას უკავშირდება). მხ. 1-2. ‘მეფე ხიზკიაჰუს მეთოთხმეტე წელს მოადგა სანხერიბი, აშურის მეფე, იუდას ყველა ციხე-ქალაქს და აიღო ისინი. გაგზავნა აშურის მეფემ რაბშაკე ლაქიშიდან იერუსალიმისკენ მეფე ხიზკიაჰუსთან დიდძალი ჯარით; და დადგა იგი ზემო ტბორის წყალსადინართან, მრეცხავთა მინდვრის გზაზე". განმმარტებლები ვარაუდობენ, რომ სენნახირიმმა[9] იერუსალიმი არა ერთგზის, არამედ რამდენიმეჯერ მოაქცია ალყაში, თუმცა ბიბლიური თუ ისტორიული წყაროებით აღნიშნული უწყების დამოწმება არ ხერხდება. ასურულ ლურსმნისებრ წარწერებში აღმოსავლეთის მმართველთათვის დამახასიათებელი ქედმაღლობით ნათქვამია, რომ სენნახირიმმა იუდეის 46 ქალაქი დაიპყრო, რაც ეზეკიას მიერ ხარკის გადახდაზე უარის თქმამ განაპირობა. სავარაუდოდ, გარდა იუდეისა სენნახირიმის წყრომის ობიექტს სხვა წინააზიური სახელმწიფოებიც წარმოადგენდა, რადგან ისინი შესაძლოა, კოალიციური არმიის შექმნას აპირებდნენ და ეგვიპტის დახმარების წყალობით ასურელთა უღლის გადაგდებას ლამობდნენ. ასურული ისტორიული წყაროების თანახმად, სენნახირიმის თავდასხმისას პირველად სიდონი განადგურდა (სიდონი ისრაელის სამეფოს ჩრდილოეთით მდებარეობდა და ფინიკიელებს ეკუთვნოდა). ასურულმა ჯარმა ხმელთაშუაზღვის სანაპიროს გავლით ჩრდილოეთიდან სამხრეთისკენ გაიკვალა გზა და ფილისტიმელთა ქალაქები - ეკრონი და აკკარონი დაიმორჩილა. შემდეგ სენნახირიმი იუდეისკენ დაიძრა და ქალაქი ლაქიში დაიკავა. ურიცხვ მტერთან ბრძოლის პირობებში ყველა იუდაური ქალაქის გადარჩენა შეუძლებელი ამოცანა იყო, ამიტომაც ეზეკია ეგვიპტიდან დახმარების მოლოდინში დედაქალაქს, იერუსალიმს, ამაგრებს. ასურის მეფე იუდეველ მეფეს ელჩებს ქ. ლაქიშიდან უგზავნის. მითითებული ქალაქი იერუსალიმის სამხრეთ-დასავლეთით მდებარეობდა. ესაის წიგნის ცნობების შევსება მეფეთა წიგნებითაა შესაძლებელი. წინასწარმეტყველთან მე-2 მუხლში ვკითხულობთ, რომ ასურის მეფე იერუსალიმში რაბშაკეს აგზავნის, თუმცა მეფეთა წიგნების თანახმად, აღნიშნულ მოვლენას წინ უსწრებს უწყება თავად ეზეკიას მიერ წარგზავნილი ელჩების შესახებ, რაც ესაიასთან გამოტოვებულია. ამ ცნობის მიხედვით, ეზეკია სენნახირიმის წინაშე თავს დამნაშავედ სცნობს და ხარკის გადახდის განახლებაზე თანხმობას შეუთვლეს. სენნახირიმი იუდას 300 ქანქარ ვერცხლსა და 30 ქანქარ ოქროს მოსთხოვს. მითითებული თანხის მოძიება იერუსალიმში ვერ ხერხდება. გადასახადის მოკრების მიზნით ეზეკია სამეფო სასახლესა და სოლომონის ტაძარს ოქროსა და ვერცხლს მთლიანად შემოაცლის და ასურის მეფეს უგზავნის[10]. იოსებ ფლავიუსის ცნობით, სენნახირიმმა, მიუხედავად იმისა, რომ იუდას მთელი განძი მიითვალა, პირობის შესრულებაზე უარი განაცხადა და იერუსალიმის დასაპყრობად მხედართმთავარი რაბშაკე მიავლინა. დეკან. ალექსანდრე მენი: იერუსალიმში მთელი ძალით დაიწყო მზადება საომარი მოქმედებებისთვის. იუდაური ჯარი არაბი დაქირავებული მეომრებით შეივსო. რათქმაუნდა, იუდაში მიმდინარე მოვლენები ნინევში დაუბრკოლებლად ჩადიოდა, თუმცა დუმდა სენნახირიმი, მაგრამ ეს იყო დუმილი ჭექა-ქუხილის წინ. 702 წელს პალესტინაში აღმოსავლეთიდან არასასიამოვნო ამბავი ჩამოვიდა: ასურელ მეფეს ერთი ხელის დარტყმით დაემარცხებინა ბაბილონელი მეფე მეროდან-ბალადანი და უშუალოდ ქალაქ ბაბილონშიც შეჭრილიყო. სენნახირიმმა მეგაპოლისიდან 200 000 ადამიანი გადაასახლა. ამჯერად, როდესაც აღმოსავლური საფრთხე დაძლეული იყო, შუამდინარელი მონარქი ურჩი სახელმწიფოების დასასჯელად დასავლეთისკენ გამოემართა. 701 წელს უზარმაზარი ასურული ჯარი ფინიკიაში შეიჭრა, აქედან ეკრონისკენ გაემართა და დაიპყრო იგი. საკუთარი მეფის, პადის, წინააღმდეგ ამბოხში მონაწილე ყველა პირი უსასტიკესად დასაჯეს, ცხედრები კარიბჭეში სახალხოდ გამოფინეს, ხოლო მოსახლეობის დიდი ნაწილი იმპერიაში გადაასახლეს. ამის შემდეგ ასურული ჯარი იუდაურ სახელმწიფოში შეიჭრა. გამაგრებული ქალაქები ერთიმეორეს მოყოლებით გადადიოდა მომხდურთა ხელში. სენნახირიმმა პალესტინის ერთ-ერთი უმთავრესი ქალაქი – ლაქიში დაიკავა და იერუსალიმის დასაპყრობად დაიწყო მზადება. ასურულმა ჯარმა მალე ალყაში მოაქცია იუდეველთა დედაქალაქი. ვითარება უკიდურესად დაიძაბა. დაქირავებულმა არაბებმა და ჯარის ნაწილმა ეზეკიას ასურელებთან მშვიდობიანი მოლაპარაკებების წარმოება მოსთხოვა, იუდეველ მეფეს სავხა არაფერი დარჩენოდა: მან ლაქიშში მყოფ სენნახირიმს თხოვნით მიმართა და გამოსასყიდის გადახდას შეჰპირდა, თუ ისინი უკან დაიხევდნენ. შუამდინარელმა იერარქმა იუდას უზარმაზარი კონტრიბუცია დააკისრა: 150 კილოგრამზე მეტი ოქრო და ცხრა ტონა ვერცხლი. ეზეკიას მთელი იერუსალიმის განძისა და ტაძრის ძვირფასეულობის შეგროვებაც დასჭირდა. ძვირფას ლითონთან ერთად ლაქიშში ეკრონის დატყვევებული მეფე პადიც გააგზავნეს. ძვირფასეულობით დატვირთულმა ქარავანმა ასურელ მეფეს ლაქიშში ვერ ჩაუსწრო და ნინევიისკენ მიმავალ გზაზე წამოეწია. სენნახირიმის მოულოდნელი უკუსვლა იმპერიაში განვითარებულმა ახალმა ამბოხმა გამოიწვია, თუმცა სენნახირიმი დარწმუნებული იყო, რომ იუდამ ბრწყინვალე გაკვეთილი მიიღო, რასაც დიდი დროის მანძილზე არ დაივიწყებდა. ომის ამგვარი ტრაგიკული დასასრულის ფონზე შებნას პარტია უმძიმეს ვითარებაში აღმოჩნდა. სახელმწიფო მთლიანად დაცლილი იყო ქონებისგან, ხალხის ნაწილი ასურეთში გადაასახლეს. მეამბოხეებს მოუწიათ აღიარება, რომ მართალი იყო ესაია. ყველას მისკენ მიემართა მზერა, თუ რას იტყოდა ამჯერად ჭეშმარიტების მქადაგებელი. წინასწარმეტყელის ასპარეზზე გამოსვლიდან ორმოცი წელი გასულიყო, მისდამი კრძალვა კი სულ უფრო მეტად იზრდებოდა ხალხში. 701 წელს დედაქალაქში დაბრუნებულ სენნახირიმს იმპერიის შიგნით უამრავი პრობლემა ჰქონდა, რის მოგვარებასაც საკმაო დრო დასჭირდა. წინააზიური სახელმწიფოები კვლავ ურჩობის სურვილით განიმსჭვალნენ, მათ შორის იუდეის სამეფოც. 689 წელს, მას შემდეგ, რაც ასურელმა მონარქმა ყველა საშინაო საკითხი გადაწყვიტა, ურჩი ეზეკიასა და მისი სამეფოს დასასჯელად ხელმეორედ შეიჭრა იუდაში და სამხედრო ბანაკი კვლავ ლაქიშში განათავსა (მსგავსად პირველისა). სწორედ ამის შესახებ მოგვითხრობს ესაიას წიგნის წინამდებარე თავი. ამჯერად ეზეკია დარწმუნებული იყო, რომ ასურელებს უკან ვერაფერი გააბრუნებდა. უმძიმესი ვითარება სუფევდა იუდეველთა დედაქალაქში, მოსახელობა სასოწარკვეთილი მოელოდა მოვლენების განვითარებას. ხალხი თვლიდა, რომ ერთადერთი გამოსავალი უპირობო კაპიტულაციაა. სწორედ ამ დროს გამოდის სიტყვით ესაია და იერუსალიმელებს ჩაუბარებლობისკენ მოუწოდებს). მხ. 3. ‘გავიდნენ მასთან სასახლის მოურავი ელიაკიმ ხილკიაჰუს ძე, შებნა მწერალი და იოახ ასაფის ძე, მემატიანე”. ასურელებს იერუსალიმი ალყაში ჰყავთ მოქცეული. რაბშაკესთან მოსალაპარაკებლად გამოდიან ელიაკიმი, შებნა მწერალი და იოახი, ასაფის ძე. განმმარტებელთა ნაწილი მიიჩნევს, რომ ეზეკიამ არ ჩათვალა საჭიროდ, თავად გასულიყო მოლაპარაკებაზე იერარქიულად დაბლამდგომ მხედართმთავართან. იოსებ ფლავიუსის ცნობით, უზომოდ შეშინებულ იუდას მეფეს ასურელებთან საუბრის უნარი აღარ შესწევდა. მხ. 4-7. რაბშაკე მსმენელს დამცინავი სიტყვებით მიმართავს, ეგვიპტეს გადატეხილ ლერწამს ადარებს, რომელიც ადამიანს ხელში შეერჭობა და სულს გაუმწარებს. აფრთხილებს იუდეველებს, რომ ნურც თავიანთი ღმერთის იმედი ექნებათ, რადგან ეზეკიამ მას ძლიერ აწყენინა. ასურელები, სავარაუდოდ, ფლობდნენ ინფორმაციას იუდეველი მეფის მიერ გატარებული რელიგიური რეფორმის შესახებ და ფიქრობდნენ, რომ კერპების პატივმისაგებად გამოყენებული სიმაღლეების განადგურება და ღმერთის თაყვანისცემის ადგილად ოდენ იერუსალიმის გამოცხადება იუდეველთა ღმერთის შეურაცხყოფას ნიშნავდა. მხ. 8-10. ერთადერთი გონიერი ნაბიჯი, რაც იუდეველებს დარჩენიათ, აგრძელებს რაბშაკე, ესაა ასურელთა ძლევამოსილების აღიარება და უბრძოლველად ჩაბარება, რადგან ომს სტრატეგია და ძალა სჭირდება, ხოლო იერუსალიმელთა მფლობელობაში მხოლოდ ფუჭი სიტყვებია. ეგვიპტიდან იმედოვნებენ იუდეველები ცხენებისა და ეტლების მიღებას? თავად რაბშაკე მისცემს მათ ორი ათას ცხენს, მაგრამ მოეპოვებათ კი შეშინებულ ებრაელებს ამდენი მხედარი? თუნდაც შეკრიბონ საჭირო რაოდენობა, ხომ არ ფიქრობენ ისინი, რომ ასურელი მეფის ყველაზე სუსტ მხედართმთავარს სძლევენ?[11] ასურელი მეთაურის მთავარი არგუმენტი ისაა, რომ იუდეველთა მიწის განადგურება ღვთის განგებით ხდება. ამგვარი ცნობა იუდეველებს ძლიერ შეაშინებდა, რადგან მუდმივი განდგომილებისა და ურჯულოების მიზეზით წინამდებარე განსაცდელი შესაძლოა, იაჰვესგან ყოფილიყო მოვლენილი. მხ. 11-12. მოსალაპარაკებლად მისულ იუდეველ მაღალჩინოსნებს არ სურდათ, ქალაქის კედლებზე მდგომ ებრაელებსაც გაეგოთ რაბშაკეს ებრაულ ენაზე წარმოთქმული სიტყვები. ამიტომაც არამეულად სთხოვეს მას საუბარი, რადგან სახელმწიფოთა იერარქებს შორის მოლაპარაკებებისას სწორედ არამეული გამოიყებეოდა და მას დიპლომატიური ურთიერთობის ენა ეწოდებოდა. რაბშაკე თხოვნაზე უარს აცხადებს, რადგან, მისი თქმით, ხალხმა უნდა იცოდეს, როგორი ხვედრი განუსაზღვრა მათ უზენაესმა. რაბინები და ნეტარი თეოდორიტე კვირელი ებრაულ ენაზე დაუბრკოლებლად მოსაუბრე ასურელ მხედართმთავარს იუდეველად მიიჩნევენ. მათი აზრით, ასურეთში აღმოჩენილი რაბშაკე საკუთარი ნიჭის, სიმამაცის წყალობით სამხედრო საქმეში წარემატა და მაღალჩინოსანთა შორის დაიმკვიდრა ადგილი. მხ. 13-20. კედლებზე გადმომდგარ იუდეველებს რაბშაკე მაღალი ხმით შეგნებულად ებრაულ ენაზე მიმართავს. მისი თქმით, იუდას მოსახლეობა, ნაცვლად საკუთარი უძლური მეფისა, ძლევამოსილ ასურელ ხელმწიფეს უნდა მიენდოს, რადგან იგი არავის ავნებს, ხოლო ასურეთში გადასახლებულ იუდეველებს საკუთარი სამშობლოს მსგავს პირობებს შეუქმნის. წინააღმდეგობას აზრი არ აქვს, რადგან აქამდე მრავალი სახელმწიფო დაემხო ასურელთა წინაშე და ვერც ერთმა ‘ღმერთმა” ვერ შეაჩერა ისინი. იგივე ელის იერუსალიმსაც. ხამათი და არფადი სირიული ქალაქებია. სეფარვაიმი, სავარაუდოდ, ხსენებულ ქალაქებთან ახლოს მდებარეობდა. სეფარვაიმისა და ხამათის მკვიდრები ასურელებმა ქრისტეშობამდე 722 წელს, ისრაელის სამეფოს მოსახლეობასთან ერთად გადაასახლეს[12]. რაბშაკე მსმენელს სწორედ ამ მარცხის თაობაზე შეახსენებს, რადგან ვერც ისრაელის ‘ღმერთებმა” შეაჩერეს უბედურება, თანაც სამარიისა და იერუსალიმის ღმერთი ხომ ერთი და იგივეა. საფიქრებელია, რომ ასურელი მაღალჩინოსნის უკანასკნელმა განცხადებამ მთელი იერუსალიმი შეაძრწუნა. განმმარტებლები რაბშაკეს მიერ წარმოთქმულ სიტყვას, სადაც ყველა დეტალი ზედმიწევნით ზუსტად იყო გათვლილი: მოსახლეობის ფსიქოლოგიური ტერორი, პოლიტიკური გზავნილები, დანაპირები სოციალური კეთილდღეობის შესახებ, ორატორული ხელოვნების უმაღლეს გამოვლინებად მიიჩნევენ. მხ. 21-22. ალყაში მოქცეული იუდეველები დუმილს ინარჩუნებენ, რადგან ასეთია მეფის ბრძანება. მგლოვიარე მაღალჩინოსნები სამოსელშემოხეულები ბრუნდებიან ეზეკიასთან. თავი 37 მხ. 1-4. მეფე ეზეკიამ გლოვისა და მწუხარების ნიშნად სამოსი თავადაც შემოიხია, ჯვალო შეიმოსა და ღვთის ტაძარს მიაშურა, იუდეველი იერარქები კი ესაიასთან გაგზავნა, რითიც აღიარა, რომ უფალი სწორედ ამ პიროვნების ბაგეებით გამოთქვამდა სათქმელს. წარგზავნილები უდიდესი გულისტკივილით მივიდნენ წინასწარმეტყველთან და ეს დღე უბედურების, დასჯისა და მწუხარების დღედ მოიხსენიეს, ასურელთა მხრიდან ცოცხალი ღმერთის წინააღმდეგ მიმართული გმობის გამო გულდამდუღრულნი მწუხარებდნენ და ესაიას ღვთისადმი ვედრებას ემუდარებოდნენ. მხ. 5-7. მოკლე, მაგრამ ნუგეშით აღსავსე იყო წინასწარმეტყველის პასუხი: ნურც ასურელ მხედართმთავრს, ნურც მეფეს შეუშინდებიან იუდეველები, რადგან ღვთის განგებით ისეთი რამ მოხდება, რომ მრისხანე ხელისუფალი საკუთარ სამშობლოს დაუბრუნდება, სადაც აღსასრული მოეწევა. მხ. 7-13. მიმდინარე მოვლენებისას სენნახირიმი ლაქიშიდან ჩრდილოეთით, დაახლოებით, 7 კილომეტრის მანძილზე მდებარე ლიბნაში გაემართა. მეფისთვის მოლაპარაკების შედეგების გასაცნობად ხსნებულ ქალაქს რაბშაკეც ეწვია. სავრაუდოდ, სენნახირიმმა ლიბნაში გაიგო, რომ მის წინააღმდეგ ეზეკიას მოკავშირე ეთიოპიის მეფე ტირგაკი მოეშურებოდა. სენნახირიმმა მეორედ გააგზავნა ელჩები იუდეველთა მეფესთან და შეუთვალა, რომ არ ჰქონოდა მას საკუთარი ღმერთის იმედი. გოზანი, მდინარე გაბორის ნაპირზე მდებარე ქალაქი, ასურელებმა ასი წლით ადრე დაიმორჩილეს. ხარანი, მესოპოტამიის ჩრდილო-დასავლეთით განლაგებული ქალაქი, სადაც ოდესღაც მამამთავარი აბრაამი ცხოვრობდა, იმჟამად ასურული ციხე სიმაგრე იყო. რეცებფი ასევე ასი წლით ადრე დაპყრობილი სირიის ერთ-ერთი ქალაქია. მხ. 14-20. ეზეკიამ მაცნეთა ხელით მოტანილი წერილი წაიკითხა, კვლავ ტაძარს მიაშურა და იქ უფლის წინაშე გრაგნილი გაშალა. მეფემ გულწფრფელი ლოცვა აღავლინა უფლის წინაშე (მხ. 15-20). ეზეკია აცნობიერებს, რომ სხვა სახელმწიფოებს არ ჰყავდათ შემწე იაჰვეს სახით და მხოლოდ ხელით ქმნულ ‘ღმერთებს” სასოებდნენ. ამიტომაც დამარცხდნენ ასურელთაგან, მაგრამ ებრაელთა ერთადერთ და ჭეშმარიტ ღმერთს ნებისმიერი საფრთხის დაძლევა ძალუძს. მხ. 21-35. ესიასგან მეფე გებულობს, რომ ლოცვა შესმენილია: ასურელ მეფეს სირცხვილი და მარცხი ელის. შენნახირიმი მოპოვებულ გამარჯვებებს მისი ძლევამოსილი ჯარის დამსახურებად თვლიდა, წინასწარმეტყველის ცნობით კი, სინამდვილეში ყოველივე საღვთო განგებით წინდაწინ განისაზღვრა და დგება ჟამი, როდესაც ღვთისმგმობი იმპერია უნდა დაისაჯოს. მხ. 36-38. იერუსალიმის მახლობლად დაბანეკებული ასურული ჯარი 185 000 მეომარს კარგავს ერთ ღამეში. უნდა აღინიშნოს, რომ ებრაულ ტექსტში გადმოცემულ რაოდენობით რიცხვით სახელს განმმარტებელთა ნაწილი კითხულობს როგორც 5 180. ყველა შემთხვევაში ასურელთათვის მარცხი აშკარად სასწაულებრივი იყო. ადამიანთა გარდაცვალების მიზეზად ბიბლია უფლის წარგზავნილ ანგელოზს ასახელებს. იოსებ ფლავიუსის ცნობით, ჯარისკაცებს ეპიდემია შეეყარა, რამაც დიდი მსხვერპლი გამოიწვია. ჰეროდოტეს თანახმად, ასურულებს ეგვიპტეზე ლაშქრობისას თაგვების დიდი რაოდენობა შეესია, რომლებმაც იარაღის სამაგრები გადაღრღნეს. შედეგად, სენნახირიმმა მსვლელობა ვეღარ განაგრძო და სამშობლოში დაბრუნდა. ნინევში მიბრუნებული იერარქი რამდენიმე წლის შემდეგ, ქრისტეშობამდე 681 წელს, საკუთარმა შვილებმა მოკლეს. ძლევამოსილი მეფის მიზნები განუხორციელებელი დარჩა. ნეტარი თეოდორიტე: სენნახირიმი იერუსალიმის კედლებთან სიკვდილს იმიტო გადაურჩა, რომ ღვთის საკვირველებანი თავად მოეთხრო ყველასთვეს). თავი 38 მხ. 1. ‘იმ ხანებში სასიკვდილოდ დასნეულდა ხიზკიაჰუ. მივიდა მასთან ესაია ამოცის ძე, წინასწარმეტყველი, და უთხრა: ასე ამბობს უფალი: ანდერძი დაუტოვე შენს სახლს, რადგან მოკვდები, ვერ გადარჩებიო”. ესაიას წიგნის კომენტირებისას განმმარტებელთა დიდი ნაწილი შენიშნავს, რომ 36-39 თავებში გადმოცემული ისტორიული მოვლენების ქრონოლოგია არათამიმდევრულია. მათი თქმით, წინამდებარე და შემდეგ, 39-ე თავში გადმოცემული ამბები წინ უსწრებდა 36-37 თავებში ნაუწყებ საკითხებს, რაც მე-6 მუხლიდან ჩანს, რომ ეზეკიას ავადმყოფობა სენნახირიმის ჯარის სასწაულებრივი მარცხის უწინარესი მოვლენაა (შდრ. ‘გიხსნით შენ და ამ ქალაქს აშურის მეფის ხელიდან”), ანუ ასურელთა თავდასხმა სწორედ ეზეკიას დასნეულებისა და გამოჯამრთელების შემდგომი მოვლენაა. ამავე მოსაზრებას ადასტურებს მორიგ, 39-ე თავში, ნახსენები ბაბილონელი მეფის შესახებ არსებული ისტორიული ცნობები: მეროდან-ბალადანი 721–710 წლებში მართავდა ბაბილონს, შემდეგ იგი ტახტიდან გადააყენეს, თუმცა მოგვიანებით კვლავ დაიბრუნა ხელისუფლება და 703–702 წლებში ცხრა თვის მანძილზე, სენნახირიმის იუდეაში შეჭრამდე (701 წ.), ბაბილონში მეფობდა. თავების ამგვარი განლაგების მიზეზი ესაიას ბაბილონური ტყვეობის შესახებ წარმოთქმული შემაჯამებელი წინასწარმეტყველებაა, რომლის შემდეგაც წიგნის დარჩენილი ნაწილი სწორედ ტყვეობიდან დაბრუნების საკითხს ეხება. მხ. 2-3. ‘კედლისკენ მიაბრუნა პირი ხიზკიაჰუმ და შეევედრა უფალს: უფალო! გაიხსენე, მტკიცედ და წრფელად რომ დავდიოდი შენს წინაშე, კეთილად რომ ვიქცეოდი შენს თვალში. და მწარედ ატირდა ხიზკიაჰუ”. იოსებ ფლავიუსის თქმით, ეზეკიას, გარდა სიკვდილის მოახლოებისა, სხვა სატკივარიც გააჩნდა: იგი იმ დროისთვის უშვილო იყო. შესაბამისად, გარდაცვალება დავითის ხაზით მეფობის გაუქმებას ნიშნავდა, რასაც მეფე დიდი გულისტკივილით განიცდიდა. მართალია, კონკრეტული თხოვნა წინამდებარე მუხლებში არ გადმოცემულა, მაგრამ იგი სტრიქონებს შორის იკითხება. ეზეკია ლოცვისას კედლისკენ ტრიალდება, რადგან, სავრაუდოდ, სწორე იმ მიმართულებით მდებრეობდა იერუსალიმის ტაძარი. მხ. 4-5. ‘იყო უფლის სიტყვა ესაიას მიმართ, მეტყველი: წადი და უთხარი ხიზკიაჰუს: ასე ამბობს-თქო უფალი, დავითის, მამაშენის ღმერთი: გავიგონე შენი ვედრება, დავინახე შენი ცრემლი და, აჰა, კიდევ თხუთმეტ წელიწადს შევმატებ შენს დღეებს”. პასუხმა არ დააყოვნა. ესაია ჯერ სამეფო სასახლიდან არ გასულიყო, რომ უფლისგან ახალი უწყება მიიღო: მეფეს თხუთმეტი წლის სიცოცხლე მიემადლა. ეზეკიას ლოცვაზე დაყრდნობით შედგენილი ანამნეზის თანახმად მედიკოსები ასკვნიან[13], რომ მეფის სასიკვდილო დაავადებაში კარბუნკული და ნუშუსებრი ჯირკვლის ანთება იგულისხმება. 'ცარბუნცულუს - კარბუნკული არის რამდენიმე თმის ბოლქვისა და ცხიმოვანი ჯირკვლის მწვავე ჩირქოვან-ნეკროზული ანთება, რომელსაც ახასიათებს ინფილტრატის გაჩენა და კანისა და კანქვეშა უჯრედების გავრცობილი ნეკროზი. კარბუნკული ყველაზე ხშირად ჩნდება უსუფთაობის პირობებში, კანის ტანსაცმელთან ხახუნის ადგილას ჩირქმბადი მიკრობების, სტაფილოკოკებისა და სტრეპტოკოკების, შეჭრის შედეგად. კარბუნკულის გაჩენას ხელს უწყობს ორგანიზმის გამოფიტვა, შაქრიანი დიაბეტი, სიმსუქნე, კუჭ-ნაწლავის ტრაქტის, ღვიძლისა და თირკმელების ფუნქციის მოშლა, ავიტამინოზი. კარბუნკული იწყება ისე, როგორც ფურუნკული, მაგრამ სტაფილოკოკი თმის ბოლქვიდან სწრაფად იჭრება ლიმფურ ძარღვებში და აღწევს კანის ღრმა შრეებსა და კანქვეშა უჯრედებში. შედეგად ჩირქოვან-ნეკროზული პროცესი განივრცობა და ინფილტრატი მკვეთრად იზრდება. კლინიკურად კარბუნკული წარმოადგენს რამდენიმე შერწყმულ ფურუნკულს, რომლებსაც აქვთ საერთო, მკვეთრად შეშუპებული საფუძველი. კარბუნკული ხშირად ჩნდება კისრის უკანა ნაწილზე, ბეჭებზე და ბეჭებს შუა არსებულ არეში, წელზე, დუნდულებზე, იშვიათად - კიდურებზე. თავდაპირველად წარმოიქმნება პატარა ანთებადი ინფილტრატი თავზე პუსტულით, რომელიც სწრაფად იზრდება. შეხებისას მტკივნეულია, თუმცა ტკივილი შეხების გარეშეც შეიგრძნობა. ინფილტრატის არეში კანი იღებს მოვარდისფრო ელფერს, დაჭიმული და შეშუპებულია. ნეკროზული კერის ზემოთ ეპიდერმისი რამდენიმე ადგილას იგლიჯება და ჩნდება რამდენიმე ხვრელი, საიდანაც გამოდის მომწვანო-მორუხო ფერის სქელი ჩირქი. ხვრელებში ჩანს ნეკროზული ქსოვილი. ზოგი ხვრელი ერთდება და წარმოიქმნება კანის დიდი დეფექტი, საიდანაც მოედინება ჩირქი, და ძვრება ნეკროზული ქსოვილი. ტემპერატურა 40 გრადუსამდე იმატებს. აღინიშნება ძლიერი ინტოქსიკაცია (გულისრევა, ღებინება, უმადობა, თავის ტკივილი, უძილობა, იშვიათად - ბოდვა და უგონო მდგომარეობა). სახეზე ლოკალიზებული და დიდი ზომის კარბუნკულების დროს ზოგადი სიმპტომები კიდევ უფრო მკვეთრია, მაგრამ როგორც კი დაიწყება ჩირქის დენა და ნეკროზული ქსოვილების მოძრაობა, ავადმყოფის მდგომარეობა უმჯობესდება. ჩირქის ამოსვლის შემდეგ ჭრილობა ივსება გრანულებით და ხორცდება. გართულებათაგან მოსალოდნელია ლიმფანგიტი, ლიმფადენიტი, პროგრესირებადი თრომბოფლებიტი, სეფსისი, ჩირქოვანი მენინგიტი. სეფსისი, მენინგიტი და თრომბოფლებიტი შედარებით ხშირია სახის კარბუნკულის დროს. გართულების თავიდან ასაცილებლად აუცილებელია ავადმყოფის ჰოსპიტალიზაცია ჩირქოვან განყოფილებაში. კარბუნკულის განვითარების საწყის (ანთებადი ინფილტრატის) ეტაპზე მიმართავენ ანტიბიოტიკოთერაპიას - პათოლოგიურ კერაში შეჰყავთ ანტიბიოტიკი, კეთდება კუნთშიგა ინექცია, ინიშნება სულფანილამიდები. რეკომენდებულია სისხლის გადასხმა და ადგილობრივი დასხივება ულტრამაღალი სიხშირის სხივებით. კარბუნკულს ადებენ მშრალ ასეპტიკურ ნახვევს ან სინტომიცინის ან სტრეპტომიცინის ემულსიის ნახვევს. თუ ავადმყოფს აქვს შაქრიანი დიაბეტი, აუცილებელია ინსულინოთერაპიის ჩატარება, რათა ინფილტრატისა და ნეკროზის განვითარების პროცესი შეფერხდეს. ავადმყოფს სჭირდება დასვენება (წოლითი რეჟიმი, იმობილიზაცია). სახის კარბუნკულის დროს იკრძალება ლაპარაკი და ინიშნება თხიერი საკვები. საჭიროებისამებრ, დასაშვებია ტკივილგამაყუჩებელი და საგულე საშუალებების მიღება, აუცილებელია კარგი კვება, რძის ნაწარმისა და მცენარეული პროდუქტების დიეტა. თუ ერთ-ორდღიანი კონსერვატიული მკურნალობა უეფექტო აღმოჩნდა და ინტოქსიკაციის ნიშნები პროგრესირებს, ნაჩვენებია ოპერაციული ჩარევა. დიდი მნიშვნელობა აქვს ავადმყოფის მოვლას. დროული და სწორი მკურნალობის შემთხვევაში პროგნოზი კეთილსაიმედოა"[14]. მხ. 7-8. ‘ეს იყოს შენთვის სასწაულად უფლისაგან, რომ აღასრულებს უფალი იმ სიტყვას, რომელიც თქვა: აჰა, ათი საფეხურით დავაბრუნებ უკან მზის ჩრდილს, რომელიც უკვე ჩამოსულია აქაზის საფეხურებზე. და უკან დაბრუნდა მზე ათი საფეხურით საფეხურებზე, რომლებიც უკვე ჩავლილი ჰქონდა”. საკუთარ პირობას უფალი ეზეკიას სასწულით უდასტურებს. სავარაუდოდ, იერუსალიმში ერთგვარი სპეციფიური კიბე იყო აგებული, რომელსაც ეზკიას მამის – აქაზის სახელი ეწოდა (შდრ. აქაზის საფეხურები). მას მზის საათის მსგავსი ფუნქცია ჰქონდა. მზის დასავლეთით გადახრისას ჩრდილი საფეხურებზე მაღლდებოდა, რითიც ადამიანები დროს განსაზღვრავდნენ. მაგრამ მოხდა სრულიად საპირისპირო რამ: ჩრდილი ათი საფეხურით დაბლა დაეშვა. განმმარტებელთა ნაწილი ვარაუდობს, რომ მოცემულ შემთხვევაში დედამიწამ საღვთო განგებით პირუკუ დაიწყო ბრუნვა. მას შემდეგ, რაც იუდას სამეფოს წინააღმდეგ წამოწყებული სირიისა და ისრაელის სამეფოების იერიში ასურელთა ჩარევის შედეგად განეიტრალდა (ასურეთის მეფე სირიის დედაქალაქ დამასკოში შეიჭრა და მოკლა ადგილობრივი მეფე რეცინი, რამაც იუდას წინააღმდეგ მიმართული ორი სახელწიფოს შეთქმულება საბოლოოდ ჩაშალა), აქაზმა მადლიერების ნიშნად გადაწყვიტა, რომ ძლევამოსილ ასურელ მბრძანებელს თავად ხლებოდა და მადლობა გადაეხადა. იუდეველი მეფე ქ. დამასკოში ჩადის. მკვლევარნი ვარაუდობენ, რომ სწორედ იქ იხილა იუდეველთა ხელმწიფემ მზის საათი, რომელიც შემდეგ საკუთარ სამშობლოშიც გააკეთებინა და აქაზის საფეხურების სახელითაა ცნობილი. გარდა ამისა მეფეს დამასკოს ერთ-ერთ წარმართულ ბომონში ნანახმა საკურთხეველმა მოსჭრა თვალი და გადაწყვიტა, მსგავსი ნაგებობა საკუთარ სამშობლოშიც აეგო. ურია მღვდელი ნახაზებით იერუსალიმში ბრუნდება და ნაცვლად საღვთო უწყებით აგებული სოლომონისეული სამსხვერპლოსი, დამასკოში აქაზის მიერ მოხილული სამსხვერპლოს ანალოგს აკეთებს. სამშობლოში დაბრუნების შემდეგ აქაზი საკუთარი ხელით აღასრულებს მსხვერპლშეწირვას. მეფეს ძველი აღთქმის რჯულად დადგენილი მსახურება არ გაუუქმებია. ის მსახურების ძველ ფორმას ტოვებს, მაგრამ სამსხვერპლოს მთლიანად განაახლებს. სოლომონისეული სამსხვერპლო ტაძრის ჩრდილოეთით განთავსდა, ხოლო მისი ადგილი ზომებში გაცილებით დიდმა ნაგებობამ დაიკავა. გატარებული რეფორმებით, რასაც შედეგად რელიგიური სინკრეტიზმი და ღვთივგაცხადებული სარწმუნოების წარმართულ კულტმსახურებასთან აღრევა მოჰყვა, აქაზი იუდეის სამეფოს სულიერი ცხოვრების სრულიად ახალი რეალობის წინაშე აყენებს. ეს არის დრო, როდესაც იუდაში ჭეშმარიტი ღვთისმსახურება ასირიულ-ბაბილონურ-იუდაური რელიგიებიდან მიღებული სინკრეტიზმით იცვლება, ამავდროულად იუდეა ასურეთის ვასალი სახელმწიფო ხდება, რაც სულიერ დაცემასთან ერთად ამავე სახელმწიფოს პოლიტიკური უსუსურობის დასტურია. მხ. 9-15. მითითებულ მუხლებში ეზეკიას სამადლობელი ლოცვაა წარმოდგენილი. მეფე ფიქრობდა, რომ ყველაფერი დასრულდა, მოვიდა დრო, როდესაც ადამიანი ახლობლებს, მეგობრებს საუკუნოდ განშორდება, სული სხეულს ეყრება. მეფე დღედაღამ შემაწუხებელი საშინელი ტკივილების შესახებ ყვება. მხ. 16-20. მეფე აღიარებს, რომ განცდილი უდიდესი მწუხარება სასრგებლო აღმოჩნდა მისი სულისთვის. ეზეკია სიკვდილისაგან გამოხსნას ცოდვათა მიტევების ნიშნად აღიქვამს და უფალს ტაძარში განდიდებას აღუთქვამს. მხ. 21-22. მეფეს განკურნების მიზნით სხეულზე ლეღვის ტყლაპს ადებენ. სავარაუდოდ, ტყლაპი ანთების საწინააღმდეგო საშუალებად გამოიყენებოდა. თავი 39 მხ. 1. ‘ამ დროს გამოუგზავნა მეროდახ-ბალადან ბალადანის ძემ, ბაბილონის მეფემ, ხიზკიაჰუს წერილები და ძღვენი, რადგან გაგებული ჰქონდა, რომ ავად იყო და მომაგრდა”. ბაბილონის მეფემ მეროდან-ბალადანმა ელჩების ხელით წერილი და ძღვენი გაუგზავნა ეზეკიას, ერთი შეხედვით, თითქოს იუდეველი მეფის გამოჯამრთელების მისალოცად, მაგრამ ჩამოსული სტუმრების მთავარი მიზანი, როგორც იოსებ ფლავიუსი აღნიშნავს, ასურთა იმპერიის წინააღმდეგ საიდუმლო კავშირის დამყარება იყო. მეროდან-ბალადანი ორგზის შეეცადა, ასურეთს გამოჰყოფოდა. 703-702 წლებში იგი ქალაქ ბაბილონს დაეუფლა და 9 თვე მართავდა, თუმცა სენნახირიმის მიერ საბოლოოდ გამანადგურებელი მარცხი იწვნია და ელამში გაიქცა. წინამდებარე თავში აღწერილი ბაბილონელი ელჩების ვიზიტი ასურელთა იუდეაზე თავდასხმის წინ, იერუსალიმის ალყაში მოქცევამდე ხდება. მიუხედავად კონსპირაციისა, შეხვედრა აშკარად ანტიასურული კამპანიის ელფერს ატარებს. ესაის მრავალგზის ჰყავდა გაფრთხილებული ეზეკია, რომ ასურეთი ახლო აღმოსავლეთის სახელმწიფოების დამსჯელი მათრახია ღვთის ხელში. ამიტომაც შეუსაბამოა წინასწარმეტყველის სიტყვასთან იუდეველი მეფის საქციელი. ფრიდრიხ რუჟემონტი: ბაბილონელი მეფეების შესახებ ცობები ბიბლიურ ისტორიაში პირველად სწორედ წინამდებარე მუხლში გვხვდება. უწინარეს ეპოქაში ისინი ასურეთის მორჩილებაში იმყოფებოდნენ და ამიტომაც ბევრი არაფერი ვუწყით მათი წარსულის შესახებ. როგორც ჩანს, სწორედ მეროდან-ბალადანის დროს ასურეთიდან სამხრეთით, ტიგროსსა და ევფრატს შორის მდებარე ბაბილონმა დამოუკიდებლობა მოიპოვა. ამიერიდან მისი ძლიერება ასურეთის დაცემის პარალელურად იზრდებოდა). მხ. 2. ‘გაიხარა ხიზკიაჰუმ და დაათვალიერებინა მათ თავისი საუნჯე - ოქრო-ვერცხლი, ნელსურნელებანი, ძვირფასი ზეთი, საჭურველის სახლი და ყველაფერი, რაც კი მის საგანძურებში იპოვებოდა. ერთი ნივთიც არ დარჩენილა არც მის სახლში და არც მთელს მის სამფლობელოში, რომ არ ეჩვენებინოს მათთვის ხიზკიაჰუს”. ბაბილონელი სტუმრების წინაშე იუდეველთა საუნჯის წარმომჩენი მეფე, სავარაუდოდ, ელჩებზე შთაბეჭდილების მოხდენას ცდილობდა, თუმცა ჩამოსულებიც უპირველეს ყოვლისა იმას განიზრახავდნენ, როგორ გამოეყენებინათ ებრაელთა განძი სენნახირმის წინააღმდეგ ბრძოლაში. ნეტარი თეოდორიტე: მეფეს სტუმრები ოქრო-ვერცხლით კი არ უნდა მოეხიბლა, არამედ მისი მაკურნებელი ღმერთი ექადაგა). მხ. 3-7. ესაიას პასუხმა, რომელსაც მეფემ ქალდეველთა ვიზიტთან დაკავშირებული ყველა მოვლენა უამბო, შეაძრწუნა ეზეკია, რადგან ბაბილონის მხრიდან საფრთხის შესახებ მას არასოდეს ეფიქრა, ერთადერთი, ვინც იმ დღეებში რჩეულ ერს საფრთხეს უქმნიდა, ასურეთი იყო. წინასწამრტყველის სიტყვების აღსრულება, რომ მეფეთა შვილებს ბაბილონში წაასხამენ, ძვ. წ. აღ-ის 605 წლიდან იწყება. ნეტარი იერონიმე: წინამდებარე თავში ბაბილონელი მეფის – მეროდან ბალადანის მიერ იუდაში ელჩების გამოგზავნის თაობაზეა ნაუწყები. რამდენადაც ბაბილონელთა შორის ციური სხეულებისთვის თვალყურის დევნება ჩვეული მოვლენა იყო, რაც მაცხოვრის შობის დროს მოგვების ჩამოსვლამაც დაადასტურა, ამჯერად ნანახი სასწაული, მზის უკუქცევა, იმ ღმერთს ემსახურება, რომელიც ყოველთა მეუფეა. და როდესაც მათ მომხდარის გამოკვლევა დაიწყეს, გაიგეს, რომ იუდეველი მეფის გამოჯამრთელებას მანათობელთა შორის ყველაზე აღმატებული ქმნილების მოძრაობის ცვლილება მოჰყოლოდა… ელჩების წასვლის შემდეგ ეზეკიასთან წინასწარმეტყველი ესაია მივიდა და ორი კითხვა დაუსვა: რას ამბობდა ეს ხალხი? საიდან იყვნენ ისინი მოსულნი? მეფე მხოლოდ ერთ კითხვას სცემს პასუხს და ამ პასუხში დიდი ამპარტავნება ჩანს: ‘შორეული ქვეყნიდან მოვიდნენ ისინი ჩემთან, ბაბილონიდან”, რადგან რაც უფრო შორიდან მოდიან ადამიანები ვინმეს სანახავად, მით მეტად ამაღლებულია ის, ვისაც ნახულობენ. და მეფე ამბობს, რომ მოვიდნენ ჩემს სანახავად, მაშინ როდესაც უნდა ეთქვა: გვეახლნენ, რათა ღმერთი განედიდებინათ მომხდარი სასწაულის მიზეზით. ესაია კვლავ კითხულობსს: რა იხილეს მათ შენს სახლში? მეფე პასუხობს, რომ ყველაფერი, რაც მას გააჩნდა, სტუმრებმა საკუთარი თვალებით მოიხილეს. თუმცა ეზეკიამ თავი შეიკავა და ტაძრის სიმდიდრეების ჩვენების შესახებ ესაიას არაფერი უთხრა. წინასწარმეტყველი ამის საპასუხოდ ასე მიმართავს იერარქს: მოვა დრო, როდესაც მთელს სიმდიდრეს, სტუმართაგან განჭვრეტილს, ბაბილონში წაიღებენ). წმ. კირილე ალექსანდრიელი: მეროდან ბალადანი ელჩებს აგზავნის იუდაში, რომ მომხდარი მოვლენები გამოიკვლიოს, თუმცა არა მხოლოდ ეზეკიას ავადმყოფობამ და უეცარმა გამოჯამრთელებამ გააოცა ბაბილონელი იერარქი, არამედ კიდევ უფრო მეტად განცვიფრდა იგი, როდესაც მზემ საღვთო განგებით უკან დაიწყო სრბოლა და დაუბრუნდა ადგილს, რომელიც უკვე გავლილი ჰქონდა. შედეგად კი აქაზის საფეხურებზე ჩრდილი ათი საფეხურით ამაღლდა. ბაბილონელთა და ქალდეველთა შორის ბრძენებად წოდებული ადამიანებს, რომლებიც მზის მოძრაობას, ვარსკვლავთა ადგილსამყოფელს იმეცნებდნენ, შეუძლებელია მზის უკუქცევა და იმ კონკრეტული დღის არნახული სიდიდე შეუმჩნევლად დარჩენოდათ. სავსებით ლოგიკურია, რომ მომხდარი უცნაური მოვლენის შესახებ მთელს ქვეყნიერებაზე ბჭობა მიმდინარეობდა. მეროდანს იუდეველთა თავსგადამხდარი უწინდელი მოვლენებიც სმენოდა, როდესაც ღმერთს მრავალგზის დაუხსნია რჩეული ერი ზეგარდამო შემწეობით. შესაბამისად, ბაბილონელ მეფეს, მომხდარის გათვალისწინებით, კრძალვა და პატივისცემა გაუჩნდა ეზეკიასადმი. იუდეველ მეფეს ჩამოსული სტუმრებისთვის საღვთო შემწეობის შესახებ უნდა მოეთხრო, რომ ეს ადამიანები ბაბილონში ჭეშმარიტი ღმერთის ცოდნით განმსჭვალულნი დაბრუნებულიყვნენ და სხვებისთვისაც სარგებელი შეეძინათ. მაგრამ საპირისპირო რამ მოხდა: ეზეკია ადამიანურ ვნებას დაემორჩილა და ქება-დიდების მიღება ისურვა. ესაია მეფესთან შესახვედრად უფლის მიერ იგზავნება, თუმცა თავდაპირველად ისეთ სახეს ღებულობს, თითქოს საკუთარი სახელით ელაპარაკება მას და კითხულობს: რას ამბობდნენ ეს ადამიანები? მეფე პასუხად მხოლოდ იმას მიუთითებს, რომ ეს ხალხი შორეული ქვეყნიდან, ბაბილონიდან, ჩამოვიდა. შესაძლოა, მეფეს ამით იმის თქმა სურდა, რომ აი, მასთან შორეული მიწიდან თავად დიდებული ბაბილონის მკვიდრნი ჩამოვიდნენ, რათა მეგობრობა ეთხოვათ). წმ. იოანე ოქროპირი: ზოგიერთები ამბობენ, რომ ელჩები მეფის განკურნების დღეს მომხდარი სასწაულის მიზეზით ჩამოვიდნენ ბაბილონიდან, რადგან ის დღე ჩვეულებრივზე გაცილებით ხანგრძლივი აღმოჩნდა, მეათე საათი იყო და მზე კვლავ ათი საათით უკუიქცა. შესაბამისად დღის ჟამი საგრძნობლად გაიზარდა. სწორედ მომხდარის გამოსარკვევად ესტუმრნენ ბაბილონელები იერუსალიმს, ვინაიდან ერთ დღეში მზემ ოცდათორმეტ საათიანი სრბოლა აღასრულა)[15]. წმ. ეფრემ ასური: ბაბილონელმა იერარქმა ელჩები გააგზავნა ეზეკიასთან, რადგან მისი სასწაულებრივი კურნება გაიგო. მეროდანს მანათობელი დისკოს უკუქცევის მიზეზი აინტერესებდა. თავად მეფე დღეში ოთხგზის ეთაყვანებოდა მზეს. როდესაც დილის პატივმიგება აღასრულა, შემდეგ მეექვსე და მეცხრე ჟამზეც იგივე მოიმოქმედა. ამჯერად საღამოს ელოდებოდა, რომ მეოთხე, ბოლო თაყვანისცემაც მიეძღვნა და იხილა, რომ მზე კვლავაც ცაშია. ნანახით გაკვირვებული ბალადანი მომხდარის მიზეზის გამოძიებისას ბაბილონში მყოფი იუდეველებისგან გებულობს, რომ მომხდარი სასწაული მეფე ეზეკიას უკავშირდება და ელჩებს აგზავნის იერუსალიმში). მხ. 8. ‘უთხრა ხიზკიაჰუმ ესაიას: კარგია უფლის სიტყვა, შენ რომ წარმოთქვი. დასძინა: რადგან ჩემს დროში მაინც იქნება მშვიდობა და სიმტკიცე”. განმმარტებელთა ნაწილი მიიჩნევს, რომ მეფის სიტყვები პირად კეთილდღეობაზე მზრუნველი ადამიანის პოზიციაა, ხოლო სხვათა აზრით, თანატომელთა სიყვარულით განმსჭვალულმა ეზეკიამ, რომელმაც იცის საღვთო დაშვების გარდაუვალობა, მადლობა მიუძღვნა უფალს, რადგან საკუთარი თვალით არ იხილვს სამშობლოს უდიდეს უბედურებას. ფრიდრიხ რუჟემონტი: მტრული ძალა, რომელიც იუდეველებს მოგვიანებით მიუახლოვდება და კარგს არაფერს უქადის, ქალდეველთა სახით არის წარმოდგენილი. მან განსაკუთრებული ძალმოსილების მოპოვება ნაბოპალასარის მმართველობისას დაიწყო და უმაღლეს მწვერვალს ნაბუქოდონოსორის მეფობისას მიაღწია, ხოლო შემდგომ დაღმასვლის გზას დაადგა. დედაქალაქის მიხედვით ბაბილონად წოდებული სახელმწიფო, ასევე ხალხის ეთნიკურ სახელწოდებას – ქალდეასაც ატარებდა (ტერმინიდან ქალდეველი). მეცნიერთა ნაწილი მიიჩნევს, რომ ქალდეველები ბაბილონელთაგან სრულიად განსხვავებული ხალხია. მათი თქმით, ისინი ძვ. წ. აღ.-ის დაახლოებით 647 წელს ან დაქირავებული ჯარის, ანთუ დამპყრობელი ძალის სახით ჩრდილოეთიდან ბაბილონურ მიწებზე შეიჭრნენ და სწორედ ამ დროს იწყება ნაბოპალასარის ახალი ერა. ქალდეველებმა 625 წელს საბოლოოდ მოახერხეს, საკუთარი ხელისუფლება განემტკიცებინათ ბაბილონში და დამპყრობელ დინასტიას დაუდეს დასაბამი, რომელიც ნაბუქოდონოსორის მმართველობისას შიშის ზარს სცემდა მსოფლიოს. მეცნიერთა მეორე ნაწილი ქალდეველებში ბაბილონის უძველეს მოსახლეობას ხედავს და არა უცხოტომელებს, რომლებიც თითქოსდა სხვის სახელმწიფოში შეიჭრნენ). თავი 40 საუკუნეზე მეტი დრო გაივლის, სანამ ესაიას წიგნის მეორე ნაწილში (40-66 თავები) იუდას სახელმწიფოს აღდგენის შესახებ გადმოცემული წინსწარმეტყველება აღსრულდება. 70-წლიანი ბაბილონური ტყვეობის სულიერი თვალით განმჭვრეტი ესაია განსაცდელში აღმოჩენილ იუდეველებს ამხნევებს, მოთმინებას, მხნეობას შთააგონებს და მიუხედავად გარდაუვალი შეჭირვებებისა, მართალი ცხოვრების წესისკენ აწვევს შემდეგ თაობებს. წინამდებარე თავში წინასწამრტყველი თითქოს იმჟამად უკვე ბაბილონში მცხოვრებ იუდეველებს მიმართავს, ხოლო იერუსალიმი მისი მზერის წინაშე ნანგრევების გროვად ქცეული ქალაქია. მხ. 1-2. ‘ანუგეშეთ, ანუგეშეთ, ჩემი ხალხი, ამბობს თქვენი ღმერთი. მოუოხეთ გული იერუსალიმს და ახარეთ, რომ დასრულდა მისი ლაშქრობა, რომ მიტევებულია მისი დანაშაული, რომ ორმაგად მიეზღო უფლის ხელით ყველა მისი ცოდვების წილ”. მომავლის თაობაზე აწმყო ან წარსულ დროში საუბარი საწინასწარმეტყველო სიტყვის წარმოთქმისას ჩვეული ხერხია, რითიც მითითებული მოვლენა მეტ დამაჯერებლობას იძენს. იერუსალიმის გულსა და ცოდვების წილ გამოსყიდვაში განმმარტებელთა ნაწილი ებრაელი ერი ბაბილონის ტყვეობიდან მობრუნების შესახებ უწყებას ხედავს, ხოლო მეორენი თვლიან, რომ წინასწარმეტყველი ძველი აღთქმის დასრულების, სიკვდილის მეუფებისგან გათავისუფლებისა და ახალი სულიერი ცხოვრების დაწყების შესახებ იუწყება. ცოდვათა წილ ზღვევაში უაღმატებულესი გოლგოთის მსხვერპლი იგულისხმება, რაზეც პავლე მოციქული კორინთელთა მიმართ მიწერილ ეპისტოლეში ამბობს: „ვინც ცოდვა არ იცოდა, ის გახდა ცოდვად ჩვენს გამო, რათა გავხდეთ ღვთის სამართლიანობა მასში“[16]. მხ. 3-4. ‘ხმაა მღაღადებლისა: უდაბნოში გაამზადეთ უფლის გზა, მოასწორეთ ტრამალზე სავალი ჩვენი ღვთისათვის! ყველა ხევი ამაღლდება და ყველა მთა და ბორცვი დადაბლდება, და ციცაბო ვაკედ იქცევა და მთაგრეხილი \ დაბლობად”. მითითებული ადგილი რომ ნათლისმცემლის შესახებ გვაუწყებს, ამას თავად წმ. იოანე ამოწმებს, როდესაც მასთან მისულ ფარისევლებს პასუხობს: ‘მე ვარ ხმა უდაბნოში მღაღადებლისა: გაამზადეთ გზა უფლისა, როგორც ბრძანა ესაია წინასწარმეტყველმა”[17]. ტექსტში ნახსენები უდაბნო ეკლესიის მამათა მიერ განსხვავებულად განიმარტება: 1). უდაბნოში მდინარე იორდანის აღმოსავლეთ სანაპირო, მკვდარი ზღვის მიმდებარე ტერიტორია, მოიაზრება, სადაც ცხოვრობდა და ქადაგებდა ნათლისმცემელი. 2) უდაბნოში იუდეველი ერი იგულისხმება, რომელიც სულიერ უნაყოფობაში იმყოფებოდა. ზოგადი მნიშვნელობით, უდაბნო მთელი ძველაღთქმისეული კაცობრიობის სახეა. მღაღადებელი უფალია, ხოლო მისი ხმა, მის მიერ წარგზავნილი ნათლისმცემელი. ‘ყველა ხევი ამაღლდება და ყველა მთა და ბორცვი დადაბლდება, და ციცაბო ვაკედ იქცევა და მთაგრეხილი \ დაბლობად”. ძველ აღმოსავლეთში არსებობდა ტრადიცია, მეფის გამგზავრების წინ ამორჩეულ მარშრუტზე მონების დიდი ჯგუფი იგზავნებოდა, რომლებიც გზების მოსწორებაზე ზრუნავდნენ. ნეტარი იერონიმეს განმარტებით, ხსენებულ გზებში ადამიანის გულისკენ მიმავალი გზა მოიაზრება და ყოველმა ადამიანმა თავად უნდა იზრუნოს მის განმართვაზე. მხ. 5. „გამოჩნდება უფლის დიდება და იხილავს მას ყველა ხორციელი ერთიანად, რადგან უფლის პირი ლაპარაკობს“. წინამდებარე მუხლში შესაძლოა, სამი მოვლენა იგულისხმებოდეს: უახლოესი, როდესაც უფალი ბაბილონური ტყვეობიდან გამოიხსნის ებრაელებს და ამის შესახებ აღმოსავლეთის ყველა ხალხი შეიტყობს. მეორე: განკაცებული ღმერთი მოევლინება სამყაროს. მესამე: მესია მეორედ მოვა წუთისოფელში. წმ. იოანე ოქროპირი: უფლის დიდება მარადის ცხადდებოდა, რისი ნათელი დასტურია ძველი აღთქმის მართალთა ცხოვრებაში მომხდარი ბევრი მოვლენა, თუმცა უაღმატებულესი გამოცხადება ღვთის სიტყვის განკაცება და წუთისოფლად მოსვლა იყო). ← წინა ნაწილი გაგრძელება → [1] შდრ. ეს. 36-37 თავები. [2] კუძულებში კვიპროსი და კრეტა იგულისხმება. [3] ოს. 13.14. [4] უგარიტი სირიის ჩრდილოეთ ნაწილში განლაგებული უძველესი ქალაქი-სახელმწიფო იყო. ძვ. წ. აღ-ის XII საუკუნეში ზღვისპირა ხალხების შემოსევისა და მიწისძვრების შედეგად ქალაქი საბოლოოდ განადგურდა. [5] შდრ. საქ. მოც. 4.11; 1 პეტრ. 2. 6-7; ეფეს. 2.20. [6] შდრ. ეს. 22.15. [7] შდრ. II რჯულ. 17.16. [8] შდრ. 2 ნეშტ. 32.1-23; 4 მეფ. 18.13-20.19. [9] სენნახირიმის მეფობის წლები ძვ. წ. აღ-ის 705 – 681 წლები. [10] შდრ. 4 მეფ. 18. 14-16. [11] აღმოსავლელი იერარქები მსგავს ცბიერებას ხშირად მიმართავდნენ და საკუთარ თავს სხვებზე დაბლა აყენებდნენ (შდრ. ‘აბა, როგორ უკუაქცევ ერთ მოხელეს ჩემი ბატონის უმდაბლეს მსახურთაგან, როცა თავად ეგვიპტის ეტლების და ცხენების იმედზე ხარ?” ეს. 36.9). [12] შდრ. 4 მეფ. 17.24. [13] შდრ. ეს. 38. 9-20. [14] იხ. ინტერ. საიტი ლეხიცონ.პსპ.გე/?ლანგ=გეო&წორდ=4920&ნამე=კარბუნკული. [15] წმინდა იოანე ოქროპირი იყენებს ტერმინს ‘ჟამი”, რასაც ჩვენ ტექსტში გადმოცემული შინაარსის გასაგებად ‘საათად” ვთარგმნით და ამით წარმოდგენილ მოძღვრებას ზედმიწევნით თანვხვდებით. წმინდანის მსჯელობის თანახმად, დღე-ღამე ოცდაოთხ ჟამად იყოფა. აქედან თორმეტი დღეს ეკუთვნის, დარჩენილი თორმეტი – ღამეს. მზის ოცდათორმეტ ჟამიან მიმოქცევაში იგულისხმება, რომ აღმოსავლეთიდან დასავლეთამდე მანათობელმა დისკომ ათი საათი ისრბოლა. შესაბამისად, ორ საათში დღის მონაკვეთი უნდა დასრულებულიყო და ოცდაოთხ საათიანი დროის მეორე ნახევარი, ღამე, უნდა დაწყებულიყო, მაგრამ მოხდა საპირისპირო რამ: მზე ათი საათით უკუიქცა და აღმოსავლეთის იმ წერტილს დაუბრუნდა, საიდანაც დილით დაიწყო მოძრაობა დასავლეთისკენ, ანუ დღის მოცულობამ აღნიშნული მონაცემებით ოცი საათი შეადგინა. შემდეგ კვლავ გაიარა ათ საათიანი მანძილი და იმ ადგილს დაუბრუნდა, საიდანაც ათი საათით ადრე მისი უკუქცევა მოხდა. დროის შეჯამება ამჯერად ოცდაათ საათს გვაძლევს. ამის შემდეგ ორი საათიც ისრბოლა და ამით დღედ წოდებულმა ჟამმა ადგილი ღამის თორმეტ საათიან მონაკვეთს დაუთმო. ჯამში ოცდათორმეტი საათი გამოვიდა. [16] 2 კორ. 5.21. [17] ინ. 1.23. …
- დაამატა ლაშა to წმინდა წერილი at 1:20pm on იანვარი 28, 2014
- თემა: ეროვნული საგანძური
- მკვეთრად გამოიკვეთა მეტალურგია, რასაც ბიძგი მისცა ამიერკავკასიის ურთიერთობის გაფართოებამ ძველი აღმოსავლეთის სამყაროსთან. მტკვარ-არაქსის კულტურისათვის დამახასიათებელი იარაღის ზოგიერთი ფორმა თავის საწყისებს წინა აზიიდან იღებს. შუბისმაგვარი იარაღის, ხიშტის, ცულის ზოგიერთი ტიპისა და სხვა მსგავსი მასალა ძველ აღმოსავლეთშია აღმოჩენილი, თუმცა ამ პერიოდში გვხვდება იარაღისა და სამკაულის ადგილობრივად ჩამოყალიბებული ფორმებიც. მთელ რიგ ნამოსახლარზე აღმოჩნდა მეტალურგიული წარმოების ნაშთები (ღუმელები, ყალიბები). ლითონის ნივთების დასამზადებლად იყენებდნენ ადგილობრივ დარიშხანიან სპილენძს. მტკვარ- არაქსის კულტურაშია ლითონის წარმოების იმ ტრადიციების საწყისები, რომლებიც კავკასიაში მოსახლე ტომებს მთელი ისტორიის მანძილზე გამოჰყვა. ძველი წელთაღრიცხვის III ათასწლეულის ბოლოს იწყება შუა ბრინჯაოს ხანა. ამ პერიოდის ნასახლარები აღმოჩენილია როგორც ბარში. ასევე მთის ზოლში. კიდევ უფრო ვითარდება მეტალურგია. ჩნდება უფრო მაგარი, კალიანი ბრინჯაოს ნივთები (მანამდე ძირითადად გავცელებული იყო დარიშხანიანი ბრინჯაო). კავკასიაში კალა არ მოიპოვებოდა და, სავარაუდოა, რომ ის სამხრეთიდან შემოჰქონდათ. განვითარების მაღალ დონეს აღწევს ოქრომჭედლობა. ადრებრინჯაოს ხანის ოქრომჭედლობის ნიმუშებს ვხვდებით მარტყოფის, ბედენისა და იორ-ალაზნის ორმდინარეთის არქეოლოგიურ ძეგლებზე. ადრებრინჯაოს ხანის ოქრომჭედლობის ერთ-ერთი საუკეთესო ნიმუშია ანანაურის (კახეთი) ყორღანში აღმოჩენილი ოქროს ყელსაბამი, რომლიც ცენტრალური ნაწილი ჭვურულია, ხოლო მის აქეთ-იქით კი ვოლუტების ფორმის საკიდებია. ყელსაბამის ცენტრალური ნაწილი უდაოდ ოქრომჭედლობის შედევრია მას პარალელი არ მოეპოვება. ამავე პერიოდის ნიმუშებია აღმოჩენილი ბედენის ყორღანში. მათ შორის შესრულების მაღალი ოსტატობით გამოირჩევა ოქროს ვოლუტებიანი საკინძი (ქინძისთავი), რომელიც ოქრომჭედლობის ერთ-ერთი უძველესი ნიმუშია საქართველოში. ამ ფორმის საკინძები დამახასიათებელია ადრებრინჯაოს ხანისთვის (ბრინჯაოს საკინძები), თუმცა მისი ბრტყელი თავის ზედაპირზე მოცემული ორნამენტული მოტივები: ერთ მხარეზე მეანდრი, ხოლო წრეები მოერეზე, განსაკუთრებით პოპულარული ხდება შუა ბრინჯაოს ხანაში. საკინძის დასამზადებლად გამოყენებულია საოქრომჭედლო ხელოვნების სხვადასხვა ტექნიკები: ჩამოსხმა, კვერვა,თეგვა, რჩილვა. ადრებრინჯაოს ხანის ოქრომჭედლობის კიდევ ერთ შედევრს წარმოადგენს წნორის ყორღანში აღმოჩენილი ლომის პატარა ოქროს ქანდაკება. ლომის მინიატურულ ქანდაკებას ზუსტი ანალოგია არ ეძებნება. ღრუტანიანი ლომის ფიგურა, ცვილის დაკარგვის ტექნიკითაა შესრულებული. ლომის სტილიზებული ფაფარი, რომელიც გავარსისა და გრეხილურის იმიტაციას წარმოადგენს, ასევე ჩამოსხმის ტექნიკითაა შესრულებული. ბედენისა და ალაზნის ველის გორასამარხებში (ძვ.წ. 2300-2000წწ.) აღმოჩენილი ოქროს ნაკეთობანი დამზადებულია ურთულესი ტექნიკური ხერხების გამოყენებით. ადრეყორღანულ კულტურაში განვითარებულმა მეტალურგიულმა ტრადიციებმა დიდი როლი ითამაშა შუაბრინჯაოს ხანაში თრიალეთის კულტურის ჩამოყალიბებაში. საქართველოში აღმოჩენილი ოქროს ეს უნიკალური ნივთები, რომლებიც ქრისტეშობამდე III ათასწლეულის შუა ხანებით თარიღდება, მხატვრულ-ტექნიკური თვალსაზრისით ისევე სრულყოფილია, როგორც შუამდინარეთის, ეგვიპტისა და ტროას თანადროული ნაწარმი. თრიალეთის ყორღანული კულტურა საქართველოში ოქრომჭედლობის აღმავლობის რამდენიმე პერიოდია ცნობილი. პირველი დიდი აღმავლობა ძვ.წ. II ათასწლეულის პირველ ნახევარს ემთხვევა. ამ ხანის სამკაულთა უბრწყინვალესი ნიმუშების დიდი რაოდენობა აღმოჩენილია საქართველოს ტერიტორიაზე გათხრილ ყორღანებში. ამ თვალსაზრისით განსაკუთრებით გამორჩეულია შუაბრინჯაოს ხანის თრიალეთის დიდი ყორღანების კულტურა, რომელიც ძვ.წ. II ათასწლეულის შუა ხანებით თარიღდება. აღნიშნული კულტურის აყვავება ემთხვევა ტომთა დიდი გაერთიანებების წარმოქმნის პერიოდს, შესაბამისად, თრიალეთის ყორღანებშიც სწორედ ამ გაერთიანებათა ბელადები დაკრძალულია.აქვე დასტურდება მიცვალებულის ეტლით დაკრძალვის ძველაღმოსავლური წესი. მიუხედავად იმისა, რომ თრიალეთის კულტურაში აშკარად იგრძნობა ძველ აღმოსავლურ კულტრებთან ურთიერთობის კვალი, მას არც მახლობელ აღმოსავლეთში და არც კავკასიის თანადროულ კულტურებში პირდაპირი ანალოგები არ მოეძებნება. თრიალეთის კულტურაში საიუველირო ხელოვნების თავისებური მხატვრული სტილი ჩამოყალიბდა. აქ განსაკუთრებულ განვითარებას მიაღწია ისეთმა ტექნიკებმა როგორიცაა: ოქროს ნივთების ფერადი თვლებით შემკობა ინკრუსტაციისა, ასევე გავარსის ფართო გამოყენება. იქმნება ახალი, ფერადოვანი პოლიქრომიული მხატვრული სტილი. ამზადებენ ღრუტანიან ნივთებს. თრიალეთის კულტურის არქეოლოგიურ მასალაში გვერდიგვერდ არსებობს მარტივი და რთული ტექნოლოგიური სქემით დამზადებული ნივთები. იგივე ითქმის მათ მხატვრულ მხარეზეც ერთი და იმავე სამარხებში გვხვდება სტილისტურად მკვეთრად განსხვავებული ნაწარმი: ერთი მხრივ სადა ოქროს თხელკედლიანი საკიდები და მეორე მხრივ პოლიქრომული სტილის ნიმუშები. ამ დროისათვის ჩვენ გვაქვს მაღალმხატვრული, რთული და ფაქიზად დახვეწილი გემოვნებით შესრულებული ნაკეთობანი. ძვირფასი ლითონის სამკაულიდან უფრო ხშირად გვხვდება სფეროსებრი მოყვანილობის მსხვილი მძივები, წვრილი მარცვლებით, ტეხილი ხაზებით, ან ფერადი ქვებით შემკული საკინძების ბირთვისებრ თავებს ასეთივე ინკრუსტაცია ამშვენებს. ოქროს ინკრუსტირებულ ნაკეთობათა შორის განსაკუთრებით აღსანიშნავია დიდებული ყელსაბამი, რომელიც შედგენილია ოქროს სფეროსებრი მძივებისა და ოქროს ბუდეში ჩასმული აქატის კულონისაგან. მის შემკულობაში გამოყენებულია ცვარა, ფილიგრანი და ინკრუსტაცია. გარდა სამკაულისა, გვხვდება,აგრეთვე, ძვირფასი ლითონისგან დამზადებული ჭურჭელი: თასები,სასმისები, სარწყული და სხვ. ოქროს ერთი ფურცლისაგან დამზადებულ თასს ორმაგი კედელი და ღრუ ფეხი აქვს. ოქროს ბუდეებში ჩასმულია სარდიონი, ლაჟვარდი, წითელი იასპი, გიშერი, მინისებრი პასტა სადაზედაპირიანი ოქროსა და ვერცხლის სასმისები გამოირჩევა ფორმათა სინატიფითა და ტექნიკური დამუშავების სისრულით. აღსანიშნავია თრიალეთის ერთ-ერთ ყორღანში ნაპოვნი ოქროს სასმისი, რომელიც დამზადებულია სახარატო ჩარხზე ოქროს მთლიანი ფურცლისგან. სასმისს ორმაგი კედელი აქვს, რომელიც თანდათანობით ვიწროვდება ძირისკენ და დაბალ ქუსლში გადადის. მისი გარეთა კედელი შემკულია წვრილი, გრეხილი ოქროს მავთულისგან ნაკეთები სპირალებით, რომლებშიც ჩასმულია სარდიონის, ლაჟვარდისა და კერამიკული მასის მრგვალი თვლები. ასეთივე თვლების ერთი რიგი შემოუყვება სასმისის პირს, ორი კი - ქუსლს. ძველ სამყაროში მას ანალოგი ყელსაბამი. XIX-X სს. ძვ.წ. წალკა, თრიალეთი. ოქროში ჩასმულია თხელფირფიტოვანი აქატი და სარდიონები არ მოეპოვება და სპირალების მსგავსება თრიალეთის ერთ-ერთ თიხის ჭურჭლის დეკორთან ამ სასმისის ადგილობრივი წარმომავლობის მანიშნებლად უნდა მივიჩნიოთ. თრიალეთის ყორღანული კულტურის კიდევ ერთი ღირსშესანიშნავი ნიმუშია ჭედური ვერცხლის თასი, რომელმაც საყოველთაო აღტაცება და დიდი მეცნიერული ინტერესი გამოიწვია როგორც ხელოსნობის უმაღლესი დონით, ასევე მასზე ასახული კომპოზიციის სიუჟეტით. თასზე ჭედური წესით შესრულებულია სარიტუალო მსვლელობა, რომელიც წმინდა სასმელის თემას უკავშირდება და ფაქტობრივად ძვ. წ. XVIII-XVII საუკუნეების ქართველთა უძველესი წინაპრების საკულტო და სამეურნეო ურთიერთობაზე მეტად საინტერესო მინიშნებებს შეიცავს. ბტყელძირა და მუცელფართო სასამისი ორ ნაწილადაა გაყოფილი. დაბალ ფრიზზე დედალ-მამალი ცხრა ფურ-ირემია გამოსახული, რომელნიც ერთი მიმართულებით მიემართება. მათ ზემოთ, მეორე ფრიზზე ოცდაორი ნიღბიანი მამაკაცია წარმოდგენილი, რომლებიც ხელში აპყრობილი მაღალი თასებით უფროსი ღვთაებისაკენ მიემართებიან. ნიღბიან მამაკაცებს აცვიათ მოკლე ქულაჯები და ჭვინტიანი ფეხსაცმელები, რომლებიც ახლოს დგას ხეთურ ნიმუშებზე ასახული ფიგურების ჩაცმულობასთან. უფროსი ღვთაება ტახტზე ზის და მასაც ხელში უჭირავს მაღალი თასი. მის წინ დიდი ფეხიანი ჭურჭელია(ან საკურთხეველია), ხოლო ჭურჭლის იქეთ და აქით ცხოველები.ღვთაების უკან სიცოცხლის ხეა გამოხატული,რომელიც ყველა დროისა და ხალხის უნივერსალურ სიმბოლოს წარმოადგენს.თრიალეთის თასთან დაკავშირებით მისი საწესო და საკულტო დანიშნულების შესახებ უამრავი მოსაზრებაა გამოთქმული. გამოკვეთილად დომინირებს ერთი აზრი, რომ აქ საქმე გვაქვს მთავარი ღვთაებისადმი წმინდა სასმლის შეწირვის რიტუალთან. მკვლევართა უმეტესობა მიიჩნევს, რომ რიტუალი დაკავშირებულია თრიალეთის ვერცხლის თასი, ძვ. წელთაღრიცხვით XVIII-XVII სს. ღვინის კულტურასთან, რაც სავსებით ბუნებრივია ღვინის წარმოების უძველესი ქვეყნისათვის – საქართველოსთვის, სადაც ჯერ კიდევ თრიალეთური კულტურის წარმოშობამდე გაცილებით ადრე, მეშვიდე ათასწლეული ბოლოს, ქართველთა წინაპრებს უკვე შეთვისებული ჰქონდათ ღვინის წარმოება. არსებობს მეორე მოსაზრებაც, რომლის მიხედვითად ღვთაებას მიართმევენ ლუდს. აღნიშნულ მოსაზრებას საფუძვლად უდევს აღნიშნული სცენის საქართველოს მთიანეთში ეთნოგრაფიულ სინამდვილეში დადასტურებული საწესო-სარიტუალო დღესასწაულებთან მსგავსება. კერძოდ, ამ კუთხით შესაძლოა პარალელი გაევლოს თრიალეთის თასის რელიგიურ მისტერიასა და ხევსურულ რიტუალს შორის, როდესაც ხევისბერი საბეროში ზის ქვისაგან გაკეთებულ სკამზე, ხოლო მისკენ მიემართებიან ღვთისშვილები და მორიგეობით ილოცებიან წმინდა სასმელით. აქვეა შესაწირავი, სამსხვერპლო ცხოველები, რომლის სისხლითაც ინათლება ხევისბერიცა და ლუდიც და წმინდა ხე, როგორც ხევსურულ ღვთაებათა სადგომი. თრიალეთის ვერცხლის თასს უახლოესი პარალელი მოეპოვება დღევანდელი სომხეთის ტერიტორიაზე აღმოჩენილი ყარაშამბის თასის სახით, რომელის თრიალეთის თასისგან განსხვავებით, სამ რეგისტრადაა დაყოფილი და სარიტუალო პროცესიასთან ერთად ბატალური სცენასაც ასახავს. თრიალეთის ყორღანებში აღმოჩნდა ვერცხლის სარწყულიც, რომელიც ფრაგმენტული სახითაა ჩვენამდე მოღწეული. ვერცხლის ერთიან ფირფიტაზე, მოცემულია ცხოველების გამოსახულებები, მათ შორის არის ირმები, რომლებიც საკმაოდ ახლოა თრიალეთის ვერცხლის თასის ქვედა ეგისტრის ირმების გამოსახულებასთან. სარწყულში ვერცხლის გარდა ცალკეული აქცენტებად ნახმარია ოქროც. თრიალეთის ყორღანებში აღმოჩენილი ნივთების ტექნიკური თავისებურებები და მხატვრული ხერხების მრავალფეროვება ამ პერიოდში საქართველოს ტერიტორიაზე ლითონის დამუშავების განვითარებაზე მიუთითებს. კოლხური ცული ძვ. წ. II_I ათასწლეულის მიჯნაზე ბრინჯაოს მეტალურგია ამიერკავკასიაში განვითარების უმაღლეს საფეხურს აღწევს. შესაბამისად, ათასწლეულის პირველ საუკუნეებში მხატვრულად დამუშავებული ლითონის ნაწარმის არსებობა საყოველთაო ხასიათს ღებულობს, შესრულების მაღალი დონე კი ოსტატებით დაკომპლექტებული სახელოსნოების არსებობაზე მიუთითებს. კოლხური ბრინჯაოს კულტურის სახეს ძირითადად განსაზღვრავს ლითონის იარაღი - შუბისპირები, ცულები, თოხები, ბალთები, ხოლო მის ყველაზე თვალსაჩინო მაგალითს წარმოადგენს კოლხური ცული. სწორედ ამ უკანასკნელის, კერძოდ კი, გრავირებული ნახატით შემკული ცულების სახით, საქმე გვაქვს თვისებრივად განსხვავებულ მოვლენასთან, რომლის მნიშვნელობა სცილდება ქრონოლოგიურ საზღვრებს და ქართული ხელოვნების ერთ-ერთ მნიშვნელოვან მოვლენას წარმოადგენს. გრავირებული კოლხური ცულები (ძვ. წ. IX ს.) ბრინჯაოს სხვა ნივთებთან ერთად პირველად 1869 წელს ყობანში (ჩრდილოეთი ოსეთი) აღმოჩნდა. მას აღმოჩენის ადგილის მიხედვით ეწოდა ყობანური ცული, ხოლო ესაბამის კულტურას - ყობანური კულტურა. თუმცა შემდგომში, როდესაც დასავლეთ და აღმოსავლეთ ტერიტორიაზე მიკვლეული იქნა კოლხური ცულის ყველა ფორმა (ძვ. წ. XV-VI სს.), მათ შორის ყობანში აღმოჩენილი ცულის ვარიანტიც, რასაც დაემატა კოლხური ცულის ჩამოსასხმელი ყალიბები, რომლებიც მხოლოდ საქართველოს ტერიტორიაზეა დადასტურებული (თაგილონის განძი, თელოვნის განძი) ამ ტიპის ცულებს "კოლხური ცულები" ეწოდა. სადღეისოდ საქართველოს ტერიტორიაზე რამოდენიმე ასეული ამ ტიპის იარაღია აღმოჩენილი. მათი გავრცელების არეალი თითქმის მთლიანად ფარავს დღევანდელ საქართველოს ტერიტორიას. აღმოსავლეთით მისი გავრცელების უკანასკნელი პუნქტი ფასანაურია. ჩრდილო-დასავლეთით ქ.სოჭი. სამხრეთი საზღვარი დღევანდელი თურქეთის ტერიტორიაზე - ორდუსა და ართვინშია დაფიქსირებული. ჩრდილოეთით კი, მისი გავრცელება ჩრდილოეთ კავკასიაში, კავკასიის ცენტრალურ ნაწილში ცნობილ ყობანურ კულტურაში ექცევა. კოლხური ცულის არსებობა განისაზღვრება ძვ.წ. XV-VII_VI სს_ით. ძვ.წ. XI საუკუნისთვისთვის დასრულდა მის ვარიანტებად ჩამოყალიბება. ამის შემდგომ კოლხური ცულის ფორმას არსებითი ცვლილება არ განუცდია. გვხვდება კოლხური ცულის სამი ტიპი: 1.შვეტილტანიანი, მახვილყუიანი, 2. სწორტანიანი დაწახნაგებული ტანით და ყუით და 3.ტანში ორგზის მოხრილი. ცალკე აღნიშვნის ღირია ცულები, რომელთა ყუა მორთულია სკულპტურული გამოსახულებებით მაგალითად სოფელ ყულანურხვასთან აღმოჩენილი ცული და სოფელ სულორში ნაპოვნი ბრინჯაოს ცული, რომლიც ყუა მორთულია მხედრების სკულპტურული გამოსახულებებით. მათ ფრიგიულის მსგავსი მუზარადები აქვთ, ხელში კვერთხი უკავიათ. არსებობს თვალსაზრისი, რომ ეს მხედრები ღვთაება „დიდი დედის" მეომრები არიან. მხატვრული გაფორმების თვალსაზრისით, შეგვიძლია დასავლეთ საქართველოში ნაპოვნი ცულები ორ ჯგუფად დავყოთ. პირველ, უფრო ადრინდელ ჯუფს ახასიათებს ფორმის სიტლანქე და სიმძმე, მწირი ორნამენტული შემკულობა. ძირითადად ესაა ტალღისებური პარალელური ხაზები, სპირალები. ცხოველთა გამოსახულებებში ჭარბობს გარეული ცხოველების - რმების,თევზების გამოსახულებები. ადრეულ ეტაპზე შემკულობა იმდენად ღარიბია, რომ სავარაუდოდ მათი დანიშნულება წმინდა პრაქტიკული უნდა ყოფილიყო. რაც შეეხება მეორე, გვიან ეტაპს, აქ ცულის ფორმა ბევრად უფრო დახვეწილია, ორნამენტი მრავალფეროვანი. ცულს გაზნექილი, მოგრძო პირი აქვს, ყუა კი მომრგვალებული ან წაკვეთილი. ცულის მთელი ზედაპირი დაფარულია მრავალფეროვანი გეომეტრიული და ანტროპომორფული ორნამენტით. ორნამენტი თან გასდევს ცულის ფორმას, ერწყმის მას. გვხვდება სპირალური წყვეტილები, გადაბმული ოთხკუთხედები და რთული წნულები, გრეხილები. ცხოველთა გამოსახულებაში გვხვდება როგორც გარეული (ირემი,ფრინველი, გველი,თევზი), ასევე შინაური ცხოველები - ხარი, ცხენი, ძაღლი ან ვერძი. ცხოველის გამოსახულება ძირითადად ფეხებმოკეცილია, თავი ზურგისკენ აქვს მობრუნებული, მუცელი ძალიან ვიწროა, ზურგი კი ამოწეული. ასეთი პოზა ძალიან დინამიკურია. გამოსახულება ან მთლიანად იკავებს ცულის ყუას, ან ორანემნტშია ჩასმული. გარდა ზემოთ მოხსენიებული ცხოველებისა, გავრცელებულია ფანტასტიკური ცხოველის გამოსახულება. მისი ძირითადი ნიშნებია წაგრძელებული კისერი, ხახადაღებული მომცრო თავი, დიდი თვალები, გრძელი სხეული და ბოლოში დახვეული კუდი. მის გვერდზე ხშირია ასტრალური ნიშანის - მზის, მთვარის, ვარსკვლავების გამოსახულებები, ამ ფიგურასთან დაკავშირებით რამდენიმე აზრი არსებობს. მეცნიერთა ნაწილი მიიჩნევს, რომ ფანტასტიკური ცხოველი ძაღლის სტილიზებული გამოსახულებაა. ფართოდ დაღებული ხახა ნიშნავს ყეფას, მოკეცილი ფეხები კი სირბილს, რაც თავის მხრივ უკავშირდება ნადირობის თემას. მეორე თვალსაზრისის მიხედვით, ფანტასტიკური ცხოველი მგელია, რომელიც დასავლეთ საქართველოს მოსახლეობის ტოტემია. ტოტემურ ცხოველს თან ახლავს ფანტასტიკური ატრიბუტები, რაც მას მაგიურ-რელიგიურ დატვირთვას ანიჭებს. სხვა ცხოველების გამოსახულებებსაც სიმბოლური დანიშნულება უნდა ჰქონდეს. მაგალითად, ფრინველი ზეცას ეკუთვნის და მისი სიმბოლოა, ცხოველები დედამიწაზე ბინადრობენ, თევზი წყალს აღნიშნავს. ამას ადასტურებს გრაფიკული გამოსახულებებიც: წლის აღმნიშვნელი ტალღისებური ხაზები, სპირალები. გამოთქმულია ვარაუდი (ო. ლორთქიფანიძე), რომ გარკვეულ ეტაპზე ცული თანდათან კარგავს სამეურნეო, შესაძლებელია, საბრძოლო დანიშნულებასაც და მას საკულტო- რიტუალურ ფუნქცია ენიჭება. ახალმა ფუნქციამ განაპირობა მისი ვიზუალური ცვლილება, რაც განხორციელდა სხვადასხვა მიმართულებით (ტანში ორგზის მოხრილი ცულების გაჩენა, გრაფიკული დეკორი, სკულპტურული ელემენტის შეტანა შემკულობაში). შესაბამისად, მთავარი მნიშვნელობა სწორედ მის სიმბოლიკას მიენიჭა. ცულის ფართო გავრცელებას, სამარხებსა და "განძებში" მათი დიდი რაოდენობით აღმოჩენის ფაქტებს თუ გავითვალისწინებთ, უნდა ვიფიქროთ, რომ ცულის სიმბოლიკა უთუოდ მითოსურ-კოსმოგონიური სამყაროდან არის აღებული და ფართო, საზოგადოებრივი მნიშვნელობის იდეას ასახავს. მითოსურად მოაზროვნე ადამიანისთვის სამყაროს ცენტრი, კოსმიური ღერძი, უდიდესი მნიშვნელობის ადგილი იყო. სწორედ აქ არის მიღწეული ყველაზე მჭიდრო კავშირი ზეციერსა და მიწიერ სფეროებს შორის. სავარაუდოა, რომ სწორედ ამ ცენტრალური იდეის - კოსმიური ღერძის სიმბოლოდ მოიაზრებოდა საკულტო ცული. ამ თვალსაზრისით განსაკუთრებით მნიშვნელოვანია ცულებზე მოცემული გრაფიკული ნახატი, სადაც ძირითადად წარმოდგენილია ძაღლი და ირემი. კომპოზიციის აგების თვალსაზრისით მათ შორის მნიშვნელოვანი სხვაობაა. ყველა ეგზემპლარი ძაღლის გამოსახულებით, იშვიათი გამონაკლისის გარდა, გადაკვეთილია დეკორატიული სარტყელით და, პირიქით, ირმის გამოსახულებიანი ნიმუშები,ასევე იშვიათი გამონაკლისის გარდა მოკლებულია ამ სარტყელს. ასეთი განსხვავება შესაძლებელია ემყარებოდეს ირ.სურგულაძის ვარაუდს, რომ საკულტო დანიშნულების ცულის ნაწილები კოსმოსის ელემენტებთან შესაბამისობაშია გააზრებული, რაზეც ავტორის აზრით მიუთითებს ზედ გამოსახული ფიგურების სემანტიკაც. ამ შემთხვევაში სარტყელს საკმაოდ დიდი შინაარსობრივი დატვირთვა ენიჭება, როგორც ზესკნელის და მიწიერი სამყაროს ზღვარს. ამავე დროს, თუ გავითვალისწინებთ ლ.ფანცხავას მოსაზრებას, რომ კოლხურ ცულებზე გამოსახული ირმის რქები ხშირ შემთხვევაში უტრირებულია და მოაზრებულია სიცოცხლის ხედ. ამ შემთხვევაში სარტყელი, როგორც ზღვარი სამყაროს ორ სფეროს შორის, ფუნქციას კარგავს. ამგვარად, თუ რეალურია ვარაუდი, რომ დეკორატიული სარტყელი გააზრებულია როგორც ზღვარი ზესკნელსა და მიწიერ სამყაროს შორის, მისი აუცილებლობა, იხსნება ირმის გამოსახულებასთან მიმართებაში, რადგან მისი რქები სიცოცხლის ხის ექვივალენტად მოიაზრება და თავად წარმოადგენს ცასთან კავშირის საშუალებას. მნიშვნელოვნია ისიც, რომ ცულზე გამოსახული ცხოველის თათები ზოგიერთ შემთხვევაში, სამკუთხა ფარფლების სახითაა გამოსახული. მკვლევართა ნაწილი ამ ფაქტს სტილიზაციის შედეგად მიიჩნევს; ზოგიერთი მათ წყლის სამყაროს აკუთვნებს, ზოგი კი ფანტასტიკურ ცხოველს ხედავს. როგორც ჩანს ცული გრაფიკულ ნახატზე წარმოდგენილი გამოსახულებები ორი ტიპისაა: პირველი, როდესაც ცულის ცალკეული ნაწილი შემკულია კონკრეტული სკნელის შესაფერისი ზოომორფული ფიგურით, მეორე კი პოლიმორფული არსებაა, რომელიც ავლენს კავშირს სამივე სკნელთან. ამგვარად სავარაუდოა, რომ კულხური ცულების გრაფიკული დეკორის ზოომორფული და ასტრალური სიმბოლოების საშუალებით გადმოცემულია იმ პერიოდის ადამიანის მსოფლმხედველობა და სამყაროს მოდელი. ამ ზოგადი, უნივერსალური ხასიათის იდეის წინა პლანზე წამოწევამ მნიშვნელოვანწილად განაპირობა დროის დიდი მონაკვეთით ერთმანეთისგან დაცილებულ ძეგლებზე მითოლოგიური კომპლექსის განმეორებითი გადმოცემა, რაზეც არა მხოლოდ სხვადასხვა დროს შექმნილი ცულების მსგავსი დეკორი, არამედ მათი ბრინჯაოს სარტყლებისა და ბალთების მორთულებასთან მჭიდრო კავშირიც მიუთითებს. ბრინჯაოს სარტყლები ძვ. წ. IX- VII საუკუნეები ამიერკავკასიაში რკინის ფართო ათვისების ხანაა. რკინის იარაღი გაბატონებულია მეურნეობის ყველა დარგში, ხოლო ბრინჯაო გამოიყენება ძირითადად სამკაულებისა და საკულტო დანიშნულების დასამზადებლად. ამ პერიოდში ჩნდება ბრინჯაოსაგან დამზადებული ისეთი საყურადღებო ნიმუშები, როგორიცაა გრავირებული სარტყლები. სარტყელი კეთდებოდა 1,5-2 მმ სისქის ბრინჯაოს ფურცლისაგან, სიგრძით 80 – 85 სმ, ხოლო სიგანით 16-22 სმ. სარტყლის ბოლოები მომრგვალებულია, ნაპირებზე კი მას პატარა ნახვრეტები ჰქონდა, შიგნითა პირზე ტყავის ან ქსოვილის ამოსაკერებლად. სარტყლის ზედაპირი მთლიანად დაფარულია სხვადასხვა გამოსახულებებით. გვხვდება გეომეტრიული სახეები, სპირალები, ცხოველთა გამოსახულებანი, ნადირობის სცენები, ღვთაების თაყვანისცემის რიტუალური სცენები და სხვა. ამიტომაც ითვლება, რომ სარტყელს ჰქონდა არა მარტო ჯავშნის ფუნქცია, არამედ საკულტო მნიშვნელობაც. ბრინჯაოს სარტყლების გამოსახულებანი მიეკუთვნება ე.წ. „ცხოველურ სტილს". კომპოზიცია აქ დეკორატიულია, ფიგურები კი ძლიერ სტილიზებული. ფორმის მოდელირება სარტყელზე პირობითია,ხაზოვანი და გრაფიკული. ნაკვთების კონტურების შიგნით გრავირებით დასმულია წერტილები ან ხაზები. ამ ხერხის წყალობით სილუეტი უფრო მკვეთრად გამოიყოფა გლუვ ფონზე და ნაკვთებს მეტყველებასა და ხატოვნებას მატებს. საქართველოს ტერიტორიაზე დაცულ ადრებრინჯაოს ხანის გრავირებულ სარტყლებზე (ძვ.წ.IX-VII საუკუნეები, რომლებიც, ასევე, გვხვდება დღევანდელი სომხეთისა და აზერბაიჯანის ტერიტორიებზე), როგორც ვიზუალურ მასალაზე, რომელიც წერილობით წყაროებთან და ზეპირსიტყვიერ მასალასთან ერთად მითების შესწავლის უნიშვნელოვანესი წყაროა. სარტყლებზე ჩვენს წინაშე იშლება ნარატიული სცენები ადამიანთა სტილიზებული გამოსახულებებით; ასევე ორნამენტები, რომლებიც გეომეტრიული სტილისთვისაა დამახასიათებელი.ბრინჯაოს ბალთებზე ძირითადად ვხვდებით ნადირობის პურობის, ბრძოლის სცენებს, რიტუალურ პროცესიას.სარტყლების ზოოორფული გამოსახულებების სტილი ენათესავება კოლხური ცულების მორთულობაში გამოყენებულ გრაფიკულ გამოსახულებებს. ასევე გვხვდება ასტრალური სიმბოლოები, სიცოცხლის ხის თემა და სხვა. ბრინჯაოს სარტყლებმა აღმოჩენისთანავე მრავალი მეცნიერის ყურადღება მიიპყრო. მეცნიერთა ნაწილი ბრინჯაოს სარტყლების გაფორმებას ნაყოფიერების კულტს უკავშირებს, ნაწილი მეურნეობას ნაწილი კი _ ამირანის ეპოსს. მაგ.; ჯვარედინად გრავირებულ რომბისებურ ფორმებს ან კვადრატებს, რომელიც ბრინჯაოს სარტყლებზე ცხოველთა ფიგურებს ფარავს კულტივირებულ ყანებად მიიჩნევენ, გრავირებული შტრიხებს წვიმასთან აიგივებენ. ამ მიმართულებით განსაკუთრებულ მნიშვნელობას იძენს ირმისა და ხარის, გამოსახულებები და ზოგადად რქის თემა, რომელიც როგორც დასტურდება, ნაყოფიერების თემასთან, სამიწათმოქმედო კალენდართან და შესაბამისად, პირველი კვალის გაყვანასთან, თესვასთან და მოსავლის აღებასთანაა მჭიდროდ დაკავშირებული. ბოლო დროს გამოითქვა აზრი ბრინჯაოს სარტყლების საკრალურ ნადირობასთან და პურობასთან კავშირზეც. არსებობს მოსაზრება, რომ გრავირებული სარტყელი მონადირის სამოსის ატრიბუტი და შესაბამისად, მისი სტატუსის მაჩვენებელი უნდა ყოფილიყო. ყოველივე ეს ცხადყოფს, რომ ბრინჯაოს სარტყლების გრავირებული ნახატი ერთი მხრივ, უდავოდ ასახავს იმ პერიოდის ადამიანის რწმენა-წარმოდგენებს, ხოლო მისი სტილისტური და იკონოგრაფიული მახასიათებლები თვალსაჩინოს ხდის იმ ადგილობრივ თავისებურებებს, რომელიც ჯერ კიდევ კოლხური ცულებში ჩაისახა, ხოლო ბრინჯაოს სარტყლების შემდგომ კი ბრინჯაოს ჭვირული ბალთების მორთულობაში განვითარდა. " ოქრომრავალი კოლხეთი " ვანისა და საირხის აღმოჩენები კოლხეთის სამეფო ტერიტორიულად მთელ დასავლეთ საქართველოს და აღმოსავლეთი საქართველოს მნიშვნელოვან ნაწილს მოიცავდა. ძველ ბერძნები, კოლხეთს ოქრომრავალს უწოდებდნენ და ის იმ მითიური აიას ქვეყნის მემკვიდრედ მიაჩნდათ, საიდანაც არგონავტებმა ოდესღაც ოქროს საწმისი და გრძნეული მედეა გაიტაცეს. ოქრომრავალი კოლხეთის შესახებ არსებული მითის მატერიალურ დასტურს წარმოდგენს არქეოლოგიური გათხრების შედეგად მოპოვებული სამარხეული ინვენტარი, რომელიც იმერეთში, ვანისა და საირხის ტერიტორიაზე აღმოჩნდა. მდ. სულორის პირას დაბა ვანის ტერიოტორიაზე გათხრების შედეგად გამოვლინდა ერთ-ერთი ქალაქის (ძვ.წ. VIII - ახ.წ. I სს.) ნაშთები: ქალაქის თლილი ქვით ნაგები კარიბჭე და გალავანი, ტაძრები, საგანგებოდ მოწყობილი საკურთხევლები, მდიდრული სამარხები. აქვე არქეოლოგებმა საოქრომჭედლო სახელოსნოს ნაშთებსაც მიაკვლიეს.ადრეანტიკური ხანის ოქროს სამკაულები უაღრესად მრავალრიცხოვანი და მრავალფეროვანია.სამკაულის საუკეთესო ნიმუშები უხვად არის შემკული უწვრილესი გავარსით. ძვ.წ. V საუკუნის თავსამკაულთაგან განსაკუთრებით გავრცელებულია ოქროსა და ვერცხლის დიადემები, რომელთა გრეხილი რკალი ჭედური გამოსახულებებით მორთული რომბისებური ფირფიტებითაა დაგვირგვინებული. ასეთი დიადემები ძვ.წ. V-IV სს-ში მხოლოდ კოლხეთისთვისაა დამახასიათებელი. ისინი, როგორც ჩანს, საგანგებოდ დაკრძალვის რიტუალისთვის იყო განკუთვნილი. დიადემების სიდიდიდან გამომდინარე, ვარაუდობენ, რომ ისინი თავსაბურავზე მაგრდებოდა და არა შიშველ თავზე. ვანში აღმოჩენილ ყველაზე ცნობილ დიადემაზე (წარჩინებული კოლხი ქალის სამარხი N 11. ძვ.წ. V ს-ის შუა ხანები) წარმოდგენილია ძველი აღმოსავლეთისა და არქაული საბერძნეთის ხელოვნებაში ფართოდ გავრცელებული სიუჟეტი ცხოველთა ბრძოლისა: ერთ ფირფიტაზე - ორი ლომი გლეჯს ზურგზე წაქცეულ ხარს, ხოლო მეორეზე - ქურციკს. ვანის ეს ოქროს დიადემა ძველი ოქრომჭედლობის შესანიშნავი ნიმუშია და იგი ნამდვილად გამოჩენილი ოსტატის მიერაა შესრულებული. ამას მოწმობს ოსტატურად აგებული ჯგუფური კომპოზიცია, ცხოველთა დამახასიათებელი ნიშნების ხაზგასმა, ნათელი და მკვეთრი ნახატი. უნდა აღინიშნოს, რომ პირდაპირი ანალოგი ვანის დიადემის გამოსახულებებს ვერ ეძებნება. როგორც ჩანს, ოსტატ-დეკორატორმა უბრალოდ კი არ გაიმეორა, რომელიმე ცნობილი ნაწარმოები, არამედ თავისებურად და მაღალი მხატვრული ოსტატობით დაამუშავა იმ დროს მახლობელ აღმოსავლეთსა და ანტიკურ სამყაროში ფართოდ გავრცელებული სიუჟეტები. გამოსახულების შესრულების მანერა სრულიად განსხვავებულია ბერძნულისაგან და ახლოს დგას აღმოსავლურთან, ე.წ. აქემენიდურთან, თუმცა არც მის კანონიკურ ნორმებს ემორჩილება. თავსამკაულის აუცილებელ ნაწილს წარმოადგენს, აგრეთვე, საყურეები და სასაფეთქლეები, რომლებიც კოლხეთში ძვ.წ. VI-IV სს- ებში რამდენიმე ნაირსახეობითაა წარმოდგენილი. განსაკუთრებით დამახასიათებელია ე.წ. სხივანა საყურეები, რომლებიც ამ დროს მთელს კოლხეთშია გავრცელებული და, როგორც, წესი, არ გვხვდება საქართველოს ფარგლებს გარეთ. ამიტომაც ისინი, ისევე როგორც დიადემები, ტიპურ კოლხურ სამკაულებადაა მიჩნეული. კოლხეთის სხვადასხვა ცენტრში ნაპოვნი ოქროს, ელექტრუმისა და ვერცხლის სხივანა საყურეები ერთმანეთისაგან შემკულობის ცალკეული დეტალებითა და უფრო მეტად კი სხივების რაოდენობით განსხვავდებიან. ამ ტიპის სამკაულის საუკეთესო ნიმუშები ისევ ვანშია ნაპოვნი. აქაური სხივანა საყურეები რთული წესითაა დამზადებული: საყურე-რგოლის საფასადო მხარე მეტწილად ვარდულითაა მორთული, ხოლო სხივები კი ცვარას (გრანულაცია, გავარსი) ტექნიკით შედგენილი პირამიდებით ბოლოვდება. განსაკუთრებით მდიდრულია წარჩინებული კოლხი ქალის N11 სამარხში (ძვ.წ. V ს.) აღმოჩენილი სხივანა საყურეები, რომლებიც, ამავე დროს, კოლხ ოქრომჭედელთა ფილიგრანული ტექნიკის ნიმუშს წარმოადგენს. ძვ.წ. V-IV სს-ის კოლხეთში გავრცელებულია, აგრეთვე, ე.წ. ჭვირულ და სფერულ ბურთულიანი ოქროს საყურეები და სასაფეთქლეები. ისინი ნაპოვნია ვანში, როგორც ძვ.წ. V ს-ის სამარხებში, ასევე ძვ.წ. IV ს-ის სამარხებშიც. ზემოაღწერილი ტიპის საყურეები თუ სასაფეთქლე რგოლები მხოლოდ კოლხეთისთვისაა დამახასიათებელი და არ გვხვდება საქართველოს ფარგლებს გარეთ. წარჩინებული კოლხი ქალის N 11 სამარხი გამორჩევა, ასევე, მძივების სიმრავლით. სწორედ აქ არის აღმოჩენილი ოქრომჭედლობის ბრწყინვალე ნიმუში - კუს გამოსახულებიანი ყელსაბამი. ყელსაბამებს შორის ასევე გამოირჩევა სხვა რამდენიმეც: ერთი მინიატურული ფრინველის გამოსახულებიანი საკიდებითა და წვრილი ტანდაღარული მძივებითაა შედგენილი, მეორე - ვერძის თავის გამოსახულებიანი საკიდებით, მესამე - სიმინდის ტაროსებური გამოსახულებებისგანაა შემდგარი. მეოთხე ყელსაბამი შედგენილია აგრეთვე ოქროს დოლისებ ური საკიდებისაგან, რომლებზეც ოქროს წვრილი მარცვლებისაგან შედგენილი სვასტიკებია გამოსახული. ამავე სამარხშია აღმოჩენილი ოქროსა და სარდიონის გლუვი ბურთულებისგან შედგენილი სამაჯურები, რომლებიც განსაკუთრებული სილამაზით გამოირჩევიან. საინტერესოა,ასევე, ბეჭდები, რომლებიც ოთხი ხვეულით არიან მორთული და იმდენად თანამედროვედ გამოიყურებიან, რომ ნებისმიერი ახალგაზრდა ახლაც სიამოვნებით ატარებდა მათ. კოლხურ ოქრომჭედლობაში ცალკე ჯგუფს ქმნიან სამაჯურები, რომლებიც დაგვირგვინებულია ლომის, ხბოს, ვერძისა და თუ სხვა ცხოველთა თავების სკულპტურული გამოსახულებებით. სტილისტურად ისინი არ განსხვავდებიან აქემენიდურ სამყაროსა და ხმელთაშუაზღვისპირეთში გავრცელებული სამაჯურებისაგან. საგანგებოდ აღსანიშნავია ვანში აღმოჩენილი ძვ.წ. V ს-ის ოქროს სამაჯური, რომელიც ტახის სკულპტურული გამოსახულებითაა დამშვენებული. სტილისტური თვალსაზრისით ვანის სამაჯურის ტახის გამოსახულებანი რამდენადმე უახლოვდებიან ირანისა და მცირე აზიის ტერიტორიაზე ცნობილ ბრინჯაოს ტახის გამოსახულებებს, მაგრამ მათგან განსხვავდებიან ზოგიერთი დეტალის გადმოცემით და, რაც მთავარია, უფრო გრაფიკულ-დეკორატიული სტილითა და რამდენადმე სკულპტურულობით. საინტერესოა აღინიშნოს, რომ ვანში იმავე სამარხში, სადაც ოქროს ტახიანი სამაჯურია, ნაპოვნია ვერცხლის საკიდებიც, რომელნიც ზედმიწევნით იმეორებენ სამაჯურზე გამოსახულ ტახის ფიგურას. ძვ.წ. IV ს-ის დასასრულს მიეკუთვნება ვანში აღმოჩენილი ოქროს ჭვირული თავსამკაული ირმის გამოსახულებით, რომელიც კოლხური ოქრომჭედლობის უბრწყინვალეს ძეგლს წარმოადგენს. ის ანტიკური ხანის საიუველირო ხელოვნებაში ფურცლოვან ოქროზე ჭვირული ტექნიკით გამოსახულების ამოჭრის ერთ-ერთი უადრესი მაგალითია. სამკაულზე გამოსახულია ირემი დატოტვილი რქებით, ხოლო მის ქვემოთ და გვერდებზე, სავარაუდოდ, შველებია წარმოდგენილი. სამკაულს სამი მხრიდან ოქროს მცირე ზომის სფეროსებური მძივები აქვს შემოვლებული, ხოლო ზემოდან ლომებისა და ჩიტების (ან ვერძების) გამოსახულებებია წარმოდგენილი. საინტერესოა, ასევე, კოლხეთის მეორე უმნიშვნელოვანესი ცენტრის - საირხის სამარხეული ინვენტარიც. მაგალითად, საირხის N13 სამარხში (რომელიც უძველესია ვანსა და საირხეში აღმოჩენილ სამარხებს შორის) აღმოჩენილია კოლხი წარჩინებულის ოქროს სამკაულის სრული კომპლექტი: დიადემა, საყურეები, სამაჯურები, ყელსაბამი, საბჭდავი-ბეჭედი და საკერებელი ფირფიტები. დიადემის ფირფიტებზე, წარჩინებული კოლხი ქალის N 11 სამარხში აღმოჩენილი ცნობილი დიადემისგან განსხვავებით,მხოლოდ გეომეტრიული ორნამენტია წარმოდგენილი, სხვა მხრივ კი მას ანალოგიური ფორმა აქვს. აღსანიშნავია, ასევე, საირხის N 5 სამარხში აღმოჩენილი ოქროს სასაფეთქლე, რომელიც ეროვნული მუზეუმის საგანძურშია დაცული. ეს არის წვრილი ბურთულებით შემკული ოქროს გრძელი და ვიწრო ფირფიტებისგან შემდგარი ჭვირული ბურთი, რომელსაც გარს აკრავს ჰორიზონტალური სარტყელი პატარა ვერძების ფიგურებით, ხოლო სარტყლიდან ჩამოშვებულ წვრილ ჯაჭვებზე ქვემოთკენ წაწვეტებული ოქროს კულონები კიდია. თავად სფეროს ჩამოსაკიდი წარმოადგენს ვიწრო ზოლს, რომელიც ორმაგი ფოთლისებური ორნამენტითაა შემკული. ამგვარად, გვაქვს ყველა საფუძველი იმისათვის, რომ ძვ.წ. V-IV სს-ის ახლო აღმოსავლეთის ოქრომჭედლობის ცნობილი ცენტრების (აქემენიდური ირანი, ეგვიპტე,კვიპროსი, ლიდია, არმენია, მიდია, ბაქტრიანა) გვერდით კოლხეთიც დავასახელოთ, მითუმეტეს, რომ, როგორც ცნობილია, კოლხეთში ოქროს მოპოვებასა და დამუშავებაზე ბერძენ-ლათინი მწერლებიც მოგვითხრობენ და მას ოქრომრავალ ქვეყანას უწოდებენ. ახალგორის განძი 1908 წელს, ქსნის ხეობაში, დღევანდელი ახალგორის რაიონის სოფელ საძეგურთან გაზაფხულის წვიმამ ძველი სამარხი გამორეცხა. აქ აღმოჩენილი ასზე მეტი დასახელების ათასამდე ნივთი ცხენის აღკაზმულობის ოქროს, ვერცხლის და ბრინჯაოს ნაწილები, ვერცხლის და ბრინჯაოს ჭურჭელი, ცხოველთა და ადამიანის ქანდაკებებით შემკული ზარაკებშეკიდული სარიტუალო შტანდარტები, ოქროს და ვერცხლის საბეჭდავი-ბეჭდები, ოქროს ყელსაბამები, საყურეები, სარტყელი, ტანსაცმელზე დასაკერებელი სახიანი ფირფიტები და ღილაკები, მინის, ქვის და ოქროს მძივები და ა.შ. ექვთიმე თაყაიშვილის თაოსნობით მოხვდა მუზეუმში და ახლა "ახალგორის განძის" სახელით არის ცნობილი. ახალგორის განძიდან განსაკუთრებულ ყურადღებას იქცევს სასაფეთქლე საკიდების წყვილი, რომელიც წარმოადგენს დარახტული ცხენის გამოსახულებას. მისი ოვალური მოყვანილობის საკიდი რგოლის წინა მხარეს დარჩილულია ლოტოსის ვარდული და გავარსის სამკუთხედებით დაფარული ფართო ორნამენტული ფირფიტა, რომელიც მოგვაგონებს კოლხურ კულტურაში გავრცელებული სხივებიანი საყურეების ვარდულებს. ეტლში შებმული ცხენის ფიგურის გამოყენება საკიდებად ქართული ოქრომჭედლობისათვს ნაცნობი თემაა (ვანის საგანძური), ისევე, როგორც ოქროს ნივთების ცვარათი გაფორმება. საკიდების ადგილობრივ წარმოშობაზე მიუთითებს ისიც, რომ სასაფეთქლის ცხენის აღკაზმულობა მინიატურული მოდელია აქვე აღმოჩენილი ცხენების აღკაზმულობისა. განსაკუთრებული აღნიშვნის ღირსია ოქროს ფურცლისგან დამზადებული დისკო, რომელზეც კონცენტრული წრეებს შორის მოცემულია ერთი მიმართულებით განლაგებული ფრინველების რიგი, გარეთა მხარეს კბილანებზე კი – სტილიზებული პალმეტების მოტივი. ახალგორისთვის განძისთვის განსაკუთრებით სახასიათოა ოქროს და ვერცხლის საბეჭდავი-ბეჭდების ანუ ფარაკიანი ბეჭდების სიმრავლე. ახალგორის განძის ნაწილია სწორკუთხა ბალთები, რომელიცა ასვე ოქრის თხელი ფირფიტებისგანაა დამზადებული. ბალთებზე ერთი ტვიფრით (მატრიცითაა) დატანილი გრიფონის რელიეფური გამოსახულება. სავარაუდოა, რომ აღნიშნიშნული ბალთები წარმოადგენდა ადამიანის სარტყლის, ან ცხენის აღკაზმულობის ნაწილს. მათ პარალელები მოეპოვება აქემენიდურუი ირანის ხელოვნებაში. ახალგორში აღმოჩენილი მასალის ანალიზი მეტყველებს, რომ სამარხი ეკუთვნოდა წარჩინებულ ქალს, რომელიც ექვსი შეკაზმული ცხენის და რამდენიმე მსახურის თანხლებით დაუმარხავთ ქრისტეშობამდე IV ს-ის დასასრულს, თუმცა საფლავში ჩატანებული ზოგიერთი ნივთი გაცილებით უფრო ძველია - ისინი, ალბათ, 100-150 წლის განმავლობაში ინახებოდა. ახალგორის განძის შემადგენელი ოქროს ნივთები ადგილობრივი ნაწარმია და ისინი (განსაკუთრებით ეს ითქმის საბეჭდავ-ბეჭდებზე და გავარსიან სამკაულზე) სტილისტურად ახლოს დგას იმავე ძველ კოლხურ საოქრომჭედლო სკოლასთან, რომლის შედევრები დასავლეთ საქართველოშია (ვანი, საირხე და სხვ.) აღმოჩენილი. ამავროულად, ახალგორის განძის ოქროს ნივთებს აქემენიდური კულტურის გავლენის კვალი ემჩნევა, რასაც ვერ ვიყვით ბრინჯაოს ნივთეზე. განძი ძვ. წ. V-IV საუკუნეებით თარიღდება და ძვ. წ. I ათასწლეულის შუახანებისთვის საქართველოს მოსახლეობის მკვეთრ ეკონომიკურ და სოციალურ დიფერენციაციაზე მიუთითებს დიდი მცხეთა და მისი აღმოჩენები ახ.წ. I საუკუნიდან ლითონმქანდაკებლობი ძალზე განვითარებული ცენტრი იყო იბერიის დედაქალაქი მცხეთა. ამ პერიოდში იბერიის სახელმწიფო ერთი მხრივ რომის, ხოლო მეორე მხრივ, სასანური ირანის გავლენის ქვეშ იმყოფებოდა, რაც თავის მხრივ აისახა ამ პერიოდის ხელოვნებაზეც. 1937-1938 წლებში განსაკუთრებით საინტერესო ძეგლები აღმოჩნდა არმაზში, პიტიახშების ნეკროპოლისზე. მდიდრული სამარხებში იყო ოქროსა და ვერცხლის უმარავი ნივთი. ნაპოვნია სხვადასხვა სამკაული, საბეჭდავი-ბეჭდები, სატევრები. ვერცხლის ნაკეთობებიდან აღსანიშნავია თასები და მიცვალებულების სარეცელის მოჩუქურთმებული გარსაკრავები. ამ დროისთვის ოქრომჭედლობაში დომინირებს პოლიქრომული სტილი; წამყვანი ხდება ნაკეთობათა ინკრუსტაცია ძოწისა და სარდიონის ქვებით, აგრეთვე მოცისფრო პასტით, რომელიც ეგვიპტიდანაა იმპორტირებული. ოსტატები კარგად დაეუფლნენ დაზგაზე ჭრის ტექნიკას, ამიტომ შესაძლებლობა მიეცათ, უფრო რთული ფორმის ნაკეთობები დაემზადებინათ: ოქროს დიადემები, ბალთები, სამაჯურები, საყურეები, ბეჭდები, ყელსაბამები და ყელსაკიდები, სამგლოვიარო გვირგვინის ფურცლები, საკიდები, აბზინდები და სხვა.იბერიის სამეფოს ტერიტორიაზე ნაპოვნი რომაული კულტურის ძეგლებიდან განსაკუთრებით საინტერესოა არმაზისხევის ერისთავთა სამარხებში ნაპოვნი ვერცხლის სამი ფიალა, რომელთაგან ერთი ანტინოეს გამოსახულებიანი მედალიონითაა შემკული, მეორე წვეროსანი მამაკაცის ბიუსტით (ადრიანე კეისარი ან მარკუს ავრელიუსი), ხოლო მესამე სიუხვის რქიანი ქალღვთაების ჰორელიეფით. ყანწიდან ყურძნის მტევნები, პურის თავთავები და ვაშლებია გადმოფენილი, რაც ნაყოფიერების კულტთან კავშირზე უნდა მიუთითებდეს. თავისი იკონოგრაფიით ის მოგვაგონებს ტიხე- ფორტუნას ქალაქის მფარველ ქალღმერთს, რომელიც ანტუკრი სამყაროს გარდა გავრცელებული იყო კოლხეთშიც.სამივე ფიალა მაღალმხატვრული ნაწარმოებია. ფიქრობენ, რომ ქართლის სამეფოს დიდგვაროვანთა სამარხებში წარმოდგენილი ეს ფიალები აქ დიპლომატიური არხებით უნდა იყოს მოხვედრილი. ადგილობრივი ნაწარმიდან აღსანიშნავია არმაზისხევის სამარხებში აღმოჩენილი მრავალფეროვანი სამკაული. ოქროს საყურეები სხვადასხვა ფორმისაა და ძვირფასი თვლებითაა ინკრუსტირებული. ერთ-ერთი ყველაზე გამორჩეული ნივთია II ს-ის ჭვირული ყელსაბამი, რომელიც შემკულია გავარსით და ინკრუსტურებულია ფირუზისა და ალმანდინის თვლებით. ასევე ძალიან მნიშვნელოვანია ყელსაბამი ალმანდინებიანი სანელსაცხებლით, ამეთვისტოს კამეითა და ტიხრული ინკრუსტაციით შემკული მედალიონით.ოქროს სამკაული და ვერცხლის ჭურჭელი განსაკუთრები დიდი რაოდენობით აღმოჩნდა იბერიის დედაქალაქ მცხეთაში სამეფო ოჯახისა და პიტიახშთა სამარხებში. არმაზისხევის სამარხებში აღმოჩენილი ალმანდინის თვლებიანი დიადემები პიტიახშთა ოჯახის წევრი ქალების თავსამკაული იყო. ამავე სამარხებში აღმოჩენილ სამკაულთა შორის ერთ-ერთი გამორჩეული ნივთია გავარსით შემკული აბზინდა, რომელიც ფირუზისა და ალმანდინის ქვებითაა მორთული. სამკაულს ორი ერთმანეთის საპირისპიროდ მდგომი მომრგვალებულკუთხეებიანი E-ს ფორმა აქვს და ეს ორი ნაწილი ერთმანეთის იდენტურია. ნივთის ექვსივე ბოლო ორ-ორი გავარსის რგოლით ბოლოვდება შუაში ფირუზის მცირე ზომის თვლით. ძვ.წ. I ს-დან იბერიაში პოპულარული ხდება გლიპტიკა – ძვირფას ქვაზე ჭრის ტექნიკა,რომელიც ფართოდ ვრცელდება გემებისა და ინტალიოების სახით (გემა - რელიეფური გამოსახულება, ინტალიო – ფონში ჩაჭრილი გამოსახულება), რომლებიც ბეჭდებსა თუ სხვა სამკაულში იყო ჩასმული.მათი უმრავლესობა ანტიკური სამყაროს სხვადასხვა ცენტრიდანაა შემოტანილი ასეთებია ბერძნულ-რომაული იტალიკური,რომაული, ბოსფორული,მცირეაზიული, პართული, სასანური და სხვა გემები. უკვე ახ.წ. I ს-დან იბერიაში ივარაუდება ადგილობრივი სახელოსნოები, სადაც მოწვეულ უცხო ოსტატებთან ერთად ადგილობრივი ხელოსნებიც მუშაობდნენ. ადგილობრივ დამზადებულ ჭრილა ქვებს შორის გვხვდება არაერთი მაღალმხატვრული ნახელავი, რომელთაგან არმაზისხევის ერისთავათა სამარხებში მოპოვებული პორტრეტული გემები გამოირჩევა. ამ ნიმუშებიდან ერთ-ერთი ყველაზე გამორჩეულია ოქროს ბეჭედში ჩასმული სარდიონის ინტალიო, რომელზეც გამოსახულია წვეროსანი მამაკაცის პორტრეტი და თან ახლავს მისი სახელისა და თანამდებობის აღმნიშვნელი წარწერა:ასპავრუკ პიტიახში. მისივე სარტყლის ოქროს ბალთაში ჩასმულია მუქი ფერის პიროპის (გრანატის) ინტალიო, რომელზეც გამოსახულია ერთმანეთის მომზირალი წვერიანი მამაკაცისა და ქალის ბიუსტები რომაულ სამოსში გამოწყობილნი და რომაული წესითთმადავარცხნილნი. გამოსახულების ირგვლივ ბერძნული წარწერაა, რომელიც ასე ითარგმნება: ზევახ - სიცოცხლე ჩემი - კარპაკი. ფიქრობენ, რომ კარპაკი მამაკაცის სახელია, ზევახი კი მისი მეუღლისა და სავარაუდოდ ისინი ასპავრუკის მშობლები უნდა ყოფილიყვნენ. ამ სამკაულებთან ერთად სამარხებში გვხვდება, ასევე, ოქროს მონოქორმული სამაჯურები, სამკლავურები და საწვივე რგოლები, რომლებიც შედარებით სისადავით, თუმცა საოცარი ესთეტურობით გამოირჩევიან (გვხვდება ინკრუსტირებული ნიმუშებიც). ახ.წ. III-IV სს-ებიდან ფართოდ ვრცელდება პოლიქრომული სამაჯურები. მთელი ზედაპირი ინკრუსტირებულია ფერადი თვლებით, ოქრო კი მხოლოდ ტიხრის ფუნქციას ასრულებს, რაც თავის მხრივ, წარმოშობს ვარაუდს, რომ ქართული ტიხრული მინანქრის სათავეები სწორედ ამ ტექნიკაში შეიძლება ვეძიოთ. საინტერესოა არამზისხევის N40 და N43 სამარხში აღმოჩენილი სამაჯურები. ისინი ერთნაირი ფორმისაა და ალმანდინით, ლაჟვარდითა და მალაქიტითაა ინკრუსტირებული. სამაჯურები შედგება ორი ჰორიზონტალური რიგისგან, რომლებშიც ერთმანეთს ენაცვლება ორი კომპოზიცია _ ალმანდინის მართკუთხა ფორმის ორი ვერტიკალურად განლაგებული თვალი, რომელთა შორისაც მალაქიტითა და ლაჟვარდით შესრულებული უფრო მცირე დეკორატიული ზოლია მოოთავსებული და ჭვირული კომპოზიცია, რომელშიც ჯვრის ფორმითაა განლაგებული სამყურას ფორმის მალაქიტები და გულის ფორმის ლაჟვარდები. ამ ორ კომპოზიციას ერთმანეთისგან გამოყოფს ოქროს მცირე ბურთულებისგან შექმნილი ვერტიკალური რიგი. კიდევ ერთი გამორჩეული სამაჯურია აღმოჩენილი სამთვაროს სამაროვანში. ერთმანეთზე გადამჯდარ ორ ოქროს წრეში ჩასმულია ალმანდინის მრგვალი ფორმის ქვა, რომელიც ოქროს უწვრილესი ბურთულებითაა შემოსაზღვრული და კომპოზიცია ხუთჯერ მეორდება. სამაჯური ძალიან ნაზი, სადა და ლამაზია. ახ.წ. III ს-ის დასასრულსა და IV ს-ის დასაწყისს მიეკუთვნება სვეტიცხოვლის ეზოში (სამარხი N 14) აღმოჩენილი საწერი ეს მოწყობილობა. კალმები მოთავსებული იყო კოლოფში, რომელსაც კრავდა ოქროს ჭვირული ფირფიტა ბერძნული წარწერით. კოლოფის ზურგზე ცხრა მუზაა გამოსახული. სახურავზე დამაგრებული იყო ბუდე, რომელშიც ოქროს სამელნე იდგა. არმაზისხევში აღმოჩენილი ოქრომქანდაკებლობის ძეგლები ძალიან მრავალრიცხოვანი და მრავალფეროვანია. ეს საგანძური მეტყველებს ქართლის სამეფოს მაღალ ეკონომიკურ და კულტურულ განვითარებაზე ახ.წ. I საუკუნეებში. სტეფანწმინდის (ყაზბეგის) განძი 1871-1877 წლებში სტეფანწმინდაშიაღმოჩნდა განძი (ძვ.წ. I ათასწ. I ნახევარი), დაახლოებით 200 ნივთი. განძის შემადგენლობაში იყო როგორც იმპორტირებული აქმენიდური ხელოვნების ნიმუშები: ვერცხლის ფიალა, ბრინჯაოს ჭურჭელი, ფიბულები, ისე ადგილობრივი მცირე პლასტიკის ნიმუშები, კერძოდ კი ანტროპომორფული და ზოომორფული გამოსახულებები, რომლებიც, როგორც ჩანს, ნაყოფიერების კულტთან იყო დაკავშირებული. განძის დიდი ნაწილი ინახება მოსკოვის სახელმწიფო ისტორიულ მუზეუმში, მცირე ნაწილი კი საქართველოს ეროვნული მუზეუმის ჯანაშიას სახელობის ისტორიის მუზეუმსა და ქუთაისის მუზეუმში. ყაზბეგის განძის მცირე პლასტიკის ყველაზე გამორჩეულ ნიმუშებს მიეკუთვნება ხარის სამ წყებად განლაგებლ რქებზე აღმართული ითიფალური ფიგურები, რომლებსაც კვერთხი ან სასმისი უჭირავთ. სავსებით რეალისტურად გადმოცემული რქების ქვეშ კარგად ირჩევა ხარის თავი ჰორიზონტა ლურად გაშლილი ყურებით. რქები ერთმანეთთან დაკავშირებულია ჰორიზონტალური ღერძით, რომელზეც ჩამოკიდებულია წაგრძელებული ფორმის ზარები. ამ ფიგურას, სავარაუდოდ, საკულტო დანიშნულება უნდა ჰქონოდა და კავშირში უნდა ნაყოფიერების (რქა) და ხარის კულტთან, რომელიც ძალზე გავცელებული იყო და დღესაც გვხვდება საქართველოს მთიანეთში. სტეფანწმინდაში აღმოჩენილ სხვა ითიფალურ ფიგურებს თავზე მუზარადი ახურავთ, წელზე სარტყელი აქვთ შემოვლებული, ფეხზე მაღალი ფეხსაცმელი აცვიათ. აქ გვხვდება მხედრების ფიგურები, რომლებიც მოთავსებულია ცხენის რახტის სფერული ფორმის სამკაულზე, ასევე ცხენის აღვირის სამკაულზე. აქ დასტურდება ბრძოლის სცენებიც: ერთ შემთხვევაში მხედარი მოხრილი დაშნით ჰკვეთს თავს მეორე მხედარს. მეორე კომპოზიცია წარმოადგენს ადამიანს, რომელიც თოკით ეწევა ხელებშეკრულ მოხუცს და ა.შ. ყველა ეს კომპოზიცია ეძღვნება ნაყოფიერების ბრძოლისა და გამარჯვების თემას. სტეფანწმინდის განძში ყურადღებას იქცევს მამაკაცის მცირე ზომის ხუთი ფიგურა, რომელთაც, როგორც ჩანს, ერთი და იგივე დანიშნულება ჰქონდათ და ერთ მხატვრულ წრეს ეკუთვნოდა. ამ ფიგურებს აქვთ რგოლები, რომელთა საშუალებითაც ისინი შეერთებული არიან ბრინჯაოს ჯაჭვით. თითოეული ფიგურა ცალკეა ჩამოსხმული, ყალიბი არ მეორდება. ორივე სტეფანწმინდის განძში გარდა განხილული ძეგლებისა, აღმოჩენილია ირმის, ვერძის, ხარის, ცხენისა და აღლის ბრინჯაოს ქანდაკებები. რჩეულ მოტივს შეადგენს ირმის გამოსახულება სტილიზებული რქებით და აგრეთვე ძაღლის სტილიზებული გამოსახულება. ჩამოთვლილი ცხოველების გარდა, დეკორის სისტემაში დიდი ადგილი უჭირავს გველის გამოსახულებას. სტეფანწმინდის განძი მდიდარ ინფორმაციას გვაძლევს ძვ.წ. I ათასწლეულის I ნახევრის მცირე პლასტიკის შესახებ და მას უდიდესი მნიშვნელობა აქვს ძველი საქრთველოს მხატვრული კულტურის შესწავლისათვის. ყაზბეგის განძის მცირე პლასტიკაში ხედავენ მეცნიერები პირველი თეატრალური სანახაობების, ასევე მუსიკის ჩანასახებს. ამ მიმართულებით საინტერესო ინფორმაციის მატარებელია აქ აღმოჩენილი ფიგურების კოსტუმები და ლარისებრი სიმებიანი მუსიკალური საკრავი, რომელიც ბრინჯაოს შტანდარტის ბუნიკის ერთ-ერთ ითიფალურ უჭირავს. არსებობს მოსაზრება, რომ ყაზბეგის განძის მცირე პლასტკის ნიმუშები ქართული ეპოსის უძველესი ნიმუშის - «ამირანიანის» გამოძახილია. თითოეული ფიგურა გარკვეული დრამატურგიული ფუნქციის მატარებელია და «ამირანიანის» სიუჟეტური განვითარების ლოგიკას შეესატყვისება. …
- დაამატა Kakha to ხელოვნება at 11:32pm on თებერვალი 3, 2014
- თემა: ონორე დე ბალზაკი - უცხო შედევრი
- ოდა ახალგაზრდა კაცი, რომლის სამოსიც საკმაოდ შელახული ჩანდა. იგი დიდხანს სეირნობდა ასე; ბოლოს იმ გაუბედაობით, რომელიც შეყვარებულს ახასიათებს სატრფოსთან პირველად გამოცხადებისას - რარიგ გულსათნოც არ უნდა იყოს ეს უკანასკნელი - მან სახლის კარი შეაღო და მხატვარი ფრანსუა პორბუსი იკითხა. მოხუცმა ქალმა, რომელიც ტალანს გვიდა, მას დადებითი პასუხი მისცა და ყმაწვილი კაცი ნელი ნაბიჯით აუყვა კიბეს. გზადაგზა იგი საფეხურებზე ჩერდებოდა, მსგავსად სასახლის კარზე ახალწარჩინებული აზნაურისა, რომელსაც მეფესთან შესვლა წინდაწინ აღელვებს. როცა მან ხვეული კიბის დასასრულს მიაღწია, რამდენიმე წუთით ბაქანზე შედგა: ყოყმანობდა - დაეკაკუნებინა თუ არა უცნაური ფორმის ურატა, რაიც იმ სახელოსნოს კარს ამკობდა, სადაც ანრი მეოთხის მხატვარი მუშაობდა, მარია მედიჩიმ რომ მიატოვა ერთ დროს რუბენსის გულისთვის. ყმაწვილი კაცი იმ მძაფრ გრძნობას შეეპყრო, რომელსაც დიდოსტატები განიცდიან ხოლმე სიყმაწვილისა და ხელოვნებისადმი ტრფიალის ცეცხლოვან წლებში გენიალურ ადამიანთან ან დიდ ქმნილებასთან პირისპირ შეყრისას. ყოველ ადამიანურ გრძნობაში არსებობს კეთილშობილური აღტყინებით აღმოცენებული ნარუქი ყვავილი, რომლის ნელი, მაგრამ განუწყვეტელი ჭკნობა მაშინღა დასრულდება, ოდეს ბედნიერება მარტოოდენ მოგონებად შეგრჩება ხელში, ხოლო დიდება - სიცრუედ. ამ სათუთ გრძნობებიდან არცერთი ისე არა ჰგავს სიყვარულს, როგორც პირველი გზნება ხელოვანისა, რომელმაც უკვე იგემა ერთსა და იმავე დროს სახელოვანი და უბედური მოწოდების უტკბილესი ტანჯვა, გზნება, რომელიც სავსეა შემართებითა და მოკრძალებით, ბუნდოვანი რწმენითა და აშკარა უიმედობით. ვისაც ცარიელი ჯიბითა და მოუმწიფებელი ნიჭით არხეინად უვლია, ხოლო დიდოსტატის წინაშე წარდგომისას ერთი ნერვიც არ შერხევია, მას გულში მუდამ დააკლდება რომელიღაც სიმი, მის ხელს - ყალმის თავისებური მოქნევა, მის შემოქმედებას - ქმნილების შიგან მფეთქავი გრძნობა, დააკლდება მას პოეზიის მეტყველი სული. გაბღენძილი ბაქიები, რომელთაც თავიანთი მომავლის თავიდანვე სჯერათ, მხოლოდ უგუნურთათვის წარმოადგენენ მოაზროვნე ადამიანებს. ამ მხრივ ეს უცნობი ყმაწვილი ღირსეულად შემკული ჩანდა, თუკი ტალანტი თავდაპირველი მოკრძალებითა და უმიზეზო მორცხვობით შეიძლება გაიზომოს, მორცხვობით, რომლის დაკარგვასაც დიდების გზაზე გასული ადამიანები მხოლოდ შემოქმედების პროცესში ახერხებენ, ისე როგორც ლამაზი ქალები კარგავენ მას კეკლუცობის მარულაზე. ხშირი ტრიუმფი ეჭვს ანელებს, ხოლო მორცხვობა, შესაძლოა, თვით იყოს ეჭვი. სიღარიბით დაბეჩავებულ ამ ახალგაზრდა კაცს ამჟამად სიამაყის გრძნობა დაუფლებოდა და ხელოვნებას ახალზიარებული ეს საბრალო ყმაწვილი, ერთი განსაკუთრებული შემთხვევა რომ არა, აღარც კი აპირებდა მხატვართან შესვლას, რომელსაც ჩვენ ანრი მეოთხის მშვენიერ პორტრეტს უნდა ვუმადლოდეთ. კიბეზე ვიღაც მოხუცებული კაცი ამოდიოდა; მოხუცის უცნაური კოსტუმისა, ნაოჭებიანი მაქმანის საყელოს სიძვირფასისა და ნამეტნავად დამშვიდებული მიხრა-მოხრიდან ყმაწვილმა კაცმა დაასკვნა, რომ ის მხატვრის ან მფარველი, ან მეგობარი უნდა ყოფილიყო. კიბის ბაქანზე ახალგაზრდა კაცმა უკან დაიხია, რათა მოხუცისათვის გზა დაეთმო. ის ცნობისმოყვარეობით აკვირდებოდა ბერიკაცს: იმედოვნებდა - მასში ხელოვანის კეთილ ბუნებას დავინახავ, ან ხელოვნების მოტრფიალე ადამიანის თავაზიან ხასიათსო. მაგრამ მოხუცის სახეში მან რაღაც ეშმასეული შენიშნა და, კიდევ უფრო, ის ენით გადმოუცემელი რამ, რაც ასე იზიდავს მხატვრებს: წარმოიდგინეთ ამობურცული მელოტი შუბლი, სოკრატესა და რაბლესეულ ჩაჭყლეტილ და პაჭუა ცხვირზე გადმოზნექილი; დამცინავი ნაოჭებიანი პირ-ბაგე, მოკლე, მედიდურად ზეადრეკილი ნიკაპი, შემოსილი წაწვეტებული, ჭაღარა წვერით; ზღვისებრ მწვანე თვალები, ხანდაზმულობის გამო გარეგნულად მქრქალნი რომ ჩანან, მაგრამ, რომელნიც ხშირად, მრისხანებისა და აღტყინების წუთებში, მაგნეტურ მზერას გამოტყორცნიან; ყოველივე ამასთან ერთად, მის სახეს იმ განსაკუთრებული ტანჯვის დაღი აჩნდა, რომელიც უმალ სულისა და ხორცის ერთნაირად შემმუსვრელი აზროვნების შედეგი უნდა ყოფილიყო, ვიდრე დამქანცველი წლებისა; თვალებს წამწამები არ გააჩნდა, ხოლო წამობურცულ შუბლზე წარბების ზოლს ძლივს შეამჩნევდით. დაადგით ეს თავი მოხუცის სუსტსა და მჭლე სხეულს, შემოახვიეთ ყველაზე ნატიფად ნახელავი ქათქათა მაქმანი, შეამკეთ მისი შავი ჯუბა ოქროს მძიმე ძეწკვით და თქვენ მიიღებთ ამ პიროვნების მხოლოდ მიახლოებულ სურათს, რადგან კიბეზე ჩამომავალი მკრთალი სინათლე მას კიდევ რაღაც ფანტასტიკურ იერს აძლევდა. ასე იტყოდით, რემბრანდტის რომელიღაც ქმნილება გაცოცხლებულა და უჩარჩოოდ მოდის ბნელშიო, ბნელში, რომლის გამოყენებაც ასე ემარჯვებოდა ამ დიდ მხატვარს. მოხუცმა ყმაწვილს გამჭოლი თვალებით გახედა, კარზე სამჯერ დააკაკუნა და სნეული შესახედაობის ორმოციოდე წლის კაცს, რომელმაც ის იყო კარი გააღო, მიმართა: - გამარჯობა, ოსტატო. პორბუსი მოხუცს მოწიწებით მიესალმა და მასთან ერთად ყმაწვილიც გაატარა: მას იგი მოხუცის თანმხლები ეგონა და იმდენად მცირე ყურადღება მიაქცია, რომ ყმაწვილ კაცს საშუალება მიეცა თავისუფლად აჰყოლოდა იმ აღტაცებას, რომელიც უნდა განიცადოს ბუნებით მხატვარმა დიდოსტატის სახელოსნოში პირველად მოხვედრისას, სადაც ფარდა ეხდება შემოქმედების მრავალ ტექნიკურ საიდუმლოებას. პორბუსის სახელოსნო სახურავში ჩატანებული ფანჯრებით იყო განათებული; სინათლე მოლბერტზე გაჭიმულ ტილოზე ეშვებოდა, რომელზეც სამი თუ ოთხი ხაზი ჩანდა გავლებული, და ვერ აღწევდა ამ ფართო ოთახის ჩაბნელებულ კუნჭულებს; მხოლოდ აქა-იქ გაბნეული ათინათი აელვარებულიყო ამ მრეშ სიბნელეში კედელზე ჩამოკიდებულ რაინდის ჯავშნის ვერცხლოვან კილიტზე და სხივთა მკვეთრ ზოლებად გაჰყოლოდა უცნაური ჭურჭლეულობით სავსე ძველებური ბურეჯის მოჩუქურთმებულ ზეთავს, ან კიდევ მბზინავ წერტილებად დაფრქვეოდა სახელოსნოში მოდელად მოტანილ ძველი პორფირის ფარდების ხორკლიანსა და ნაოჭებად დატეხილ ზედაპირს; თაროებზე და კონსოლებზე მიმოფანტული იყო საუკუნეთა ამბორით გაკრიალებული ანტიკური ქალღმერთების ქანდაკთაგან აღებული თაბაშირის ტვიფარები, მათი ნამსხვრევები და ტორსები; კედლები უამრავი ესკიზითა და, სინგურით თუ ყალმით სამ ფერში მონახაზი, ეტიუდებით იყო ჭერამდე დაფარული; საღებავებს აქეთ-იქით მიმოყრილი კოლოფები, ზეთისა და ესენციის ბოთლები და გადაყირავებული ტაბურეტები თითქმის მისასვლელ გზასაც არ ტოვებდა მოლბერტამდე, სადაც პორბუსის ფერმკრთალ სახესა და ბერიკაცის სპილოსძვლისფერ თავის ქალას უხვად ეფრქვეოდა ზემო ფანჯრებიდან ჩამოღვრილი სინათლე. მალე ახალგაზრდა კაცის მთელი ყურადღება ერთმა სურათმა მიიპყრო. სურათს ამ შფოთისა და რევოლუციების ეპოქაში უკვე მოესწრო სახელის მოხვეჭა და მას ბევრი მნახველი ჰყავდა ამ შეუპოვარ ადამიანთა შორის, რომელთაც წმინდა ცეცხლის შეტანას უნდა ვუმადლოდეთ ამ უკუღმართ დროში. ამ მშვენიერ ტილოზე მარიამ ეგვიპტელი იყო გამოხატული, როდესაც იგი მენავეს გადაყვანის ქირად თავის სხეულს სთავაზობს. ეს შედევრი მარია მედიჩისათვის იყო განკუთვნილი და მის მიერვე იქნა შემდეგ გაყიდული, როცა ეს უკანასკნელი სიღატაკეში ჩავარდა. - მე მომწონს შენი მარიამი, - უთხრა ბერიკაცმა პორბუსს. - მე მასში ათი ეკიუთი მეტს მოგცემდი, ვიდრე დედოფალი. მაგრამ როგორ ვიკადრო მოცილეობა!.. დალახვროს ეშმაკმა!.. არავითარ შემთხვევაში! - მოგწონთ განა ჩემი სურათი? - ჰმ! - წამოიძახა ბერიკაცმა. - მომწონს და არც მომწონს. შენს ქალს ცუდი ტანადობა არა აქვს, მაგრამ სიცოცხლე აკლია. თქვენ, მხატვრებს, გგონიათ, რომ მიზანს მიაღწიეთ, თუკი სხეულის ფორმა ზუსტად გამოიყვანეთ და ყოველი ნაკვთი ანატომიის თვალსაზრისით თავის ადგილზე დასვით; თქვენ გინდათ ამ მონახაზს ადამიანის სხეულის ელფერი მისცეთ თქვენს პალიტრაზე ხორცისფერ ტონებში წინდაწინ შეზავებული საღებავებით, ცდილობთ რა ერთი მხარე უფრო დაჩრდილოთ, ვიდრე - მეორე; ამასთან ერთად, რაკი შესაძლებლობა გაქვთ, უშუალოდ შეუჯეროთ იგი თქვენს წინ, მაგიდაზე მდგომი შიშველი ქალის სხეულს - გგონიათ, რომ სწორად გადმოიღეთ ბუნების სახე, თავი ფერმწერად წარმოგიდგენიათ და ასე ფიქრობთ, ღმერთის საიდუმლოებას ავხადეთ ფარდაო. ეჰეე! იმისათვის, რომ დიდი პოეტი იყო - არ კმარა სინტაქსის სრულყოფილი ცოდნა და უშეცდომო მეტყველება! აბა შეხედე, პორბუს, შენს ეგვიპტელ წმინდანს: პირველი შეხედვით იგი საუცხოო ჩანს, მაგრამ თუ დააკვირდები, შენიშნავ, რომ ის, თითქოს, ტილოს ფონზეა მიწებებული და გრძნობ, მას გარს ვერ შემოუვლი. ეს სხვა არაფერია, თუ არა სილუეტი, რომელსაც მხოლოდ ერთი მხარე აქვს; იგი თარგივითაა გამოჭრილი და თითქოს მისი არც შებრუნება შეიძლება და არც - მდგომარეობის შეცვლა. მე ვერ ვგრძნობ ჰაერს მის მკლავებს შორის და ვერც სურათის ფონს ვამჩნევ: სივრცე და სიღრმე აკლია ამ ტილოს. თუმცა აქ ყველაფერი პერსპექტივაშია წარმოდგენილი და ჰაერის თანდათანი გაიშვიათებაც ზუსტადაა დაცული, მაგრამ, ამ სასიქადულო შედეგების მიუხედავად, მე მაინც ვერ ვხედავ, რომ ეს მშვენიერი სხეული სიცოცხლის თბილი სუნთქვით ფეთქავდეს! მე ასე მეჩვენება, ხელი რომ შეუსვა ამ გათქვირულ ძუძუ-მკერდს, იგი მარმარილოსავით ცივი იქნება. ჩემო მეგობარო, ამ სპილოსძვლისფერ კანქვეშ სისხლი არა ჩქეფს, სიცოცხლის მეწამული ცვარ-ნამით არ არის გაჟღენთილი ქარვისფერი გამჭვირვალების მიღმა დახლართული ვენები და ფიბრები. ეს ადგილი თითქოს თრთოლავს, მაგრამ ეს გაყინულია; ყოველ დეტალში ცოცხალ ფერებს მკვდარი ფერები ემიჯნება: აქ ქალი იგრძნობა, იქ კი - ქანდაკება, და კიდევ უფრო იქით მხოლოდ გვამია. შენი საყვარელი ქმნილება დასრულებული არ არის; შენ მასში შენი სულის მხოლოდ ერთი ნაწილის შთაბერვა მოგიხერხებია. როგორც ჩანს, პრომეთეს ცეცხლი არა ერთხელ ჩაგქრობია ხელში და მრავალ ნაკვთს ჯერ კიდევ არ შეხებია ციური ალი. - ჰო, მაგრამ რა არის ყოველივე ამის მიზეზი, პატივცემულო მაესტრო? - მოწიწებით შეეკითხა პორბუსი მოხუცს, მაშინ როცა ყმაწვილი კაცი თავს ძლივს იკავებდა, რათა ეს უკანასკნელი არ ეცემა. - ოო, აი რა, - მიუგო პორბუსს ჩია ტანის ბერიკაცმა: - შენ მერყეობ ორ სისტემას - ნახატსა და ფერებს შორის; მერყეობ, ერთი მხრივ, ძველი გერმანელი ოსტატების ფლეგმატურ სიზუსტესა და მკაცრ გარკვეულობას, ხოლო, მეორე მხრივ, იტალიელი მხატვრების თვალისმომჭრელ სიმხურვალესა და სვებედნიერ სიუხვეს შორის. შენ ცდილობ მიბაძო ერთსა და იმავე დროს ალბრეჰტ დიურერსა და პაოლო ვერონეზეს. რასაკვირველია, ეს მშვენიერი კადნიერებაა, მაგრამ რა გამოდის აქედან? შენ ვერ გადმოეცი ვერც სიმშრალის მკაცრი მომხიბვლელობა და ვერც შუქ-ჩრდილის მაცთური მაგია. როგორც გამდნარი ბრინჯაოს ღველფი ამსხვრევს ხოლმე თავის სუსტ ყალიბს, ისე ამ ადგილას ტიციანისეული მდიდარი და ნათელი ფერები აწვებიან და ამსხვრევენ დიურერისეულ მჭლე კონტურებს, რომლებშიც შენ ისინი ჩაგიჭედია. აი აქ კი, ამ ნაკვთს შეუნარჩუნებია ვენეციური პალიტრის მშვენიერი წრეგადასულობა. შენი ტილო არც სრულყოფილი ნახატია და არც სრულყოფილი ფერწერა: მას ყველგან, წეღან რომ გეუბნებოდი, სწორედ იმ უბადრუკი მერყეობის კვალი ამჩნევია. შენ თუ არ გყოფნის ძალა, შენი გენიის ცეცხლში ერთ მთლიანობად შეადუღო ეს ორი ერთმანეთის საწინააღმდეგო მანერა, მაშინ საჭიროა თამამად აირჩიო ერთი მათგანი, რათა მიაღწიო ერთიანობას, რაც, გარეგნულად, სიცოცხლის ერთ-ერთი პირობაა. შენ მხოლოდ ფიგურის შუა ნაწილები გადმოეცი სწორად, კონტურები კი ყალბია. ეს კონტურები არ არიან დასრულებულნი და ამავე დროს თავისი თავის იქით არაფერს მიგანიშნებენ. აქ იგრძნობა სიმართლე, - თქვა მოხუცმა და მარიამ ეგვიპტელის მკერდზე მიუთითა, - და აქაც, - მან ხელი იმ ადგილს დაადო, სადაც წმინდანის მხარი მთავრდებოდა, - აქ კი, ძუძუებს შორის ყველაფერი ყალბია. თავი დავანებოთ გაანალიზებას: შეიძლება გული გაგიტეხო. მოხუცი დაჯდა, თავი ხელებში ჩარგო და დადუმდა. - მაესტრო, - შეესიტყვა მას პორბუსი, - მე საკმაო გულმოდგინებით შევისწავლე შიშვლად ეს ძუძუ-მკერდი, მაგრამ ჩვენდა საუბედუროდ არსებობს შთაბეჭდილებანი, რომელნიც ბუნებაში არიან ჭეშმარიტნი, ტილოზე კი - პირიქით: კარგავენ დამაჯერებლობას. - ხელოვნების მისია ის კი არაა, რომ სინამდვილე გადახატო, არამედ ის, რომ იგი გამოხატო! შენ ასლის ბეჩავი გადამღები კი არ უნდა იყო, არამედ - პოეტი! მკვირცხლად წამოიძახა მოხუცმა და ხელის დესპოტური მოძრაობით შეაჩერა პორბუსი, - ასე რომ არ იყოს, მოქანდაკე თავს დაანებებდა ყოველგვარ მუშაობას და ქალის ფიგურას ყალიბით ჩამოასხამდა. აბა სცადე, ჩამოასხი ასლი შენი სატრფოს ხელისა და დაიდე წინ. შენ დაინახავ საზარელ ლეშს, რომელსაც ორიგინალთან არავითარ მსგავსება არ ექნება. შენ იძულებული იქნები, იმ მოქანდაკის საჭრეთელს მიაკითხო, რომელიც ასლის ზუსტად გადაღების გარეშე განასახიერებს მოძრაობასა და სიცოცხლეს. ჩვენ უნდა დავიჭიროთ მოვლენათა აზრი, სული, ხასიათი. შთაბეჭდილებანი! შთაბეჭდილებანი! მაგრამ რის მაქნისია მარტოოდენ შთაბეჭდილებანი: ისინი სიცოცხლის შემთხვევითობანია და არა - თვით სიცოცხლე! დავუბრუნდეთ ხელის მაგალითს: ხელი მარტოოდენ სხეულზე მიმაგრებული ასო კი არაა, არამედ იგი სხეულის რაღაც სწრაფვის, რაღაც აზრის გაგრძელება და გამოხატვაა. ჩვენ უნდა ჩავწვდეთ ამ აზრს და გადმოვცეთ იგი. არც მხატვარმა, არც პოეტმა და არც მოქანდაკემ არ უნდა გათიშონ შთაბეჭდილება მისი მიზეზებისაგან, რომლებიც განუყრელად ერთიანობაში იმყოფებიან. აქ იწყება ნამდვილი ბრძოლა! ბევრ მხატვარს, ისე, რომ არაფერი სცოდნია ამის შესახებ, ინსტინქტურად დაუძლევია ხელოვნების ეს ამოცანა. თქვენ ქალს ხატავთ, მაგრამ არ ხედავთ მას! ასე ვერ ჩასწვდებით ბუნების იდუმალებას. თქვენი ფუნჯი, თქვენდა უნებურად, იმ მოდელს წარმოსახავს, რომელსაც ოდესღაც თქვენს მასწავლებელთან, სახელოსნოში, გადმოხატავდით ხოლმე. თქვენ საკმარისად არ შედიხართ ფორმის ინტიმურობაში, საკმაო სიყვარულითა და შეუპოვრობით არ მისდევთ მას ხვეულებსა და ასაქცევებში. მშვენიერება სასტიკი და უჯიათო რამაა, რასაც ეგრე იოლად ვერ ეზიარები. მას დრო უნდა შეურჩიო, დაუდარაჯდე, ღდინში უნდა ჩასდიო და მოიმწყვდიო, რათა აიძულო დაგნებდეს. ფორმა უფრო მოუხელთებელი და უფრო უხვია თავისი ათასგვარი ვარიაციებით, ვიდრე - მითიური პროტეოსი. მხოლოდ ხანგრძლივი ბრძოლით თუ აიძულებ მას, გაჩვენოს თავისი ნამდვილი სახე. თქვენ, მხატვრები, თითქმის ყველა, იმ პირველი ან, უკიდურეს შემთხვევაში, მეორე და მესამე აღქმით კმაყოფილდებით, რასაც თვითონ ფორმა გთავაზობთ. არა, ამ გზით არ მიდიოდნენ ხელოვნების ძლევამოსილი გოლიათები. ეს მხატვრები თავს როდი იტყუებდნენ მოჩვენებებითა და სწრაფწარმავალით. ისინი დაუზოგავად ერკინებოდნენ ბუნებას, სანამ ეს უკანასკნელი თავის თავს არ გაამჟღავნებდა მთელი თავისი სიშიშვლითა და ჭეშმარიტი სახით. ასე იქცეოდა რაფაელი, - დასძინა მოხუცმა და ხავერდის შავი ქუდი მოიხადა, რათა ამით უაღრესი პატივისცემა გამოეხატა ხელოვნების ამ ქურუმისადმი - მის დიდი უპირატესობა უფაქიზეს გრძნობათა გადმოცემაში მდგომარეობს, რომლებიც მის ქმნილებებში თითქოს ფორმის განგრევას ლამობენ. ფორმას - სწორედ ისევე, როგორც დღეს ჩვენთვის - მის სურათებშიც იგივე დანიშნულება აქვს: იგი შუამავალია, რომლის მეოხებითაც ვეზიარებით ჩვენ იდეებს, განცდებს, მაღალ პოეზიას. ყოველი მისი გამოსახულება მთელი სამყაროა; იგი პორტრეტია, რომლის მოდელიც უმაღლეს ხილვაში იბადება; იგი შინაგანი ხმით მიგნებული შუქ-ნათელის ელვარებაა, რომელსაც ღვთაებრივმა ხელმა აახადა საბურველი და მთელი წარსული დროის შინაგანი ექსპრესიის ნაკადები აღმოაჩინა. თქვენ, მართალია, ქალებს ტანის მომხიბვლელი ფეროვნებითა და თმების თვალწარმტაცი ტალღებით ამკობთ, მაგრამ სადაა სისხლი, რომელიც ვნებასა და მოთენთილობას ბადებს და რაც განსაკუთრებულ შთაბეჭდილებას ქმნის? შენი წმინდანი, ჩემო კარგო პორბუს, შავგვრემანია, მაშინ როდესაც ეს ადგილი ქალის ქერა ფეროვნებას მიგვანიშნებს. ერთი სიტყვით, თქვენი პორტრეტები ჩვენ თვალწინ გამოფენილი მკრთალად შეფერილი ფანტომებია და თქვენ ეს ფერწერა და ხელოვნება გგონიათ! თქვენ რაკი შესძელით დაგეხატათ ისეთი რამ, რაც ქალს უფრო ჰგავს, ვიდრე - ურემს, ფიქრობთ, მიაღწიეთ მიზანს, რაკი არ გჭირდებათ სურათს ადრინდელი მხატვრებივით მიაწეროთ კუთხეში: „Currus venustus“ ან „Pulcher homo“, გაამაყდებით და წარმოიდგენთ დიდებულ ფერმწერთა რიგებს ვეკუთვნითო. ჰე, ჰეეე!.. ჩემო კეთილო კოლეგებო, თქვენ ჯერ კიდევ ბევრი გაკლიათ იქამდე! თქვენ ჯერ კიდევ მრავალ ფანქარს უნდა წაუტეხოთ წვერი, მრავალი ტილო უნდა დაფაროთ საღებავებით, რათა მათ ამოუდგეთ გვერდში. რასაკვირველია, ამნაირად სჩვევია ქალს ყელის მოღერება, ამგვარად ატარებს იგი კაბას, ასეთია ნეტარებას მინებებული თვალების მიბნედილობა და მოციმციმე წამწამების ჩრდილიც ღაწვებზე. ეს ყველაფერი ასეცაა და არც მთლად - ასეა. რა აკლია მას? არაფერი! მაგრამ ის, რომ არაფერი აკლია, ყველაფერია. მართალია, შენ შესძელი გადმოგეცა სიცოცხლის იერი, მაგრამ შენ ვერ გამოხატე ის თავისი თავის გადამლახველი მოჭარბება, ის რაღაც, თავის თავზე მეტი, რაც, შეიძლება, სული იყოს, და რაც ნისლივით ლივლივებს არსთა გარშემო; ერთი სიტყვით, სიცოცხლის ის კვირტი, ტიციანმა და რაფაელმა რომ მიაკვლიეს. ჩვენ თუ ამ საბოლოო შედეგებიდან დავიწყებთ, რასაც შენ ამ სურათში მიაღწიე, შეიძლება, საუცხოო ტილო მივიღოთ. მაგრამ შენ ძალიან ადრე იღლები. ამ ნამუშევრით მხოლოდ მდაბიო აღფრთოვანდება, ჭეშმარიტ მცოდნეს კი გაეღიმება. ო, მაბუზე! - წამოიძახა უცებ ამ უცნაურმა ბერიკაცმა. - შენ ქურდი ყოფილხარ, თან რომ წაიღე ფერთა სიცხოველის საიდუმლოება! მაგრამ მაინც, - მოხუცი კვლავ მიუბრუნდა პორბუსს, - ამ უკანასკნელ შედეგებამდე შენი სურათი ბევრად უფრო უკეთესია, ვიდრე იმ გუდურა რუბენსის ტილოები, დატვირთულნი გაფუებული ხორცის გორებითა და მეწამული საღებავებით, ტალღოვანი წითური თმითა და მყვირალა ფერებით. ყოველ შემთხვევაში, შენს ნაწარმოებში არის კოლორიტი, გრძნობა და ნახატი - ეს სამი არსებითი მხარე ხელოვნებისა. - კი მაგრამ, ეგ ტილო მშვენიერია, ბატონო! - ხმამაღლა წამოიძახა ახალგაზრდა კაცმა, რომელიც ის იყო ღრმა ოცნებიდან გამოერკვა. - წმინდანისა და მენავის ფიგურა ჩანაფიქრის სინატიფითაა აღბეჭდილი, რაც უცნობი იყო იტალიელი ოსტატებისათვის. მათგან მე ერთიც კი არ მეგულება, რომელსაც მენავის სახეზე ამ ყოყმანის გამოხატვა მოეფიქრებინა. - ეს ჭაბუკი თქვენ გახლავთ? - ჰკითხა პორბუსმა მოხუცს. - ო, არა, ოსტატო! - მიუგო სახეალეწილმა ახალგაზრდა მხატვარმა. - მაპატიეთ თავხედობა; მე უცნობი ვარ, ინსტინქტის კარნახით ფერწერაში რაღაცას ვჯახირობ და დიდი ხანი არ არის, რაც აქ, ამ ყოველგვარი სიბრძნის ქალაქში, პარიზში, ჩამოვედი. - მაშ, შევუდგეთ საქმეს! - უთხრა მას პორბუსმა და ქაღალდი და ფანქარი მიაჩეჩა ხელში. უცნობმა ყმაწვილმა მარდად მოხაზა „მარიამ ეგვიპტელის“ ასლი. - ოჰო! - წამოიძახა ბერიკაცმა. - თქვენი გვარი? ყმაწვილმა ქაღალდის კუთხეში ნიკოლა პუსენი მიაწერა. - გვარიანი ნახატია დამწყები მხატვრის კვალობაზე! - დასძინა ამ უცნაურმა კაცმა, წეღან რომ ასე შლეგურად მსჯელობდა. - ცხადია, შენთან შეიძლება ვისაუბროთ ფერწერის შესახებ. მე არ გაგკიცხავ იმის გამო, რომ შენ პორბუსის ეგვიპტელმა წმინდანმა მოგხიბლა: საერთოდ, ეს ერთ-ერთი შედევრთაგანია და მხოლოდ ხელოვნების უღრმეს იდუმალებას ზიარებულთ ძალუძთ შენიშნონ მისი ნაკლოვანება; ხოლო რაკი შენ გაკვეთილის ღირსი ხარ და გაგების უნარიც გაგაჩნია - მე გიჩვენებ, რა ცოტა რამაა საჭირო ამ ტილოს სრულყოფისათვის! მთელი გულისყური აქეთ მომაპყარ: შესაძლოა, განსწავლის ასეთი შემთხვევა მეორეჯერ აღარც კი მოგეცეს. პორბუს, სადაა შენი პალიტრა? პორბუსმა პალიტრა და ფუნჯები მოეძებნა. ჩია კაცმა რაღაც მძაფრი კონვულსიური მოძრაობით მკლავები დაიკაპიწა, ფერებით სავსე, აჭრელებულ პალიტრას, რომელიც პორბუსმა ის იყო მიაწოდა, ყურში ცერი გაუყარა და მას ხელიდან სხვადასხვა ზომის ფუნჯების დასტა ისე გამოართვა, გეგონებოდათ, გამოსტაცაო. მოხუცის წაწვეტებული წვერი შეირხა ძალთა იმ მრისხანე დაძაბვით, რომელიც, უთუოდ, ბობოქარი ფანტაზიის მიერ უნდა ყოფილიყო გამოწვეული, ფუნჯი ერთიანად საღებავში ამოსვარა პირმოკუმული ბურდღუნებდა: „ყველა ეს ტონი, მის შემზავებელთან ერთად, ფანჯრიდან უნდა გადაჰყარო; სწორედ რომ აღმაშფოთებელია ასე მყვირალა და ყალბი ტონები! როგორ შეიძლება წერო ასეთი ფერებით?!“ იგი ნერვიული სიმკვირცხლით აზავებდა საღებავებს და ზოგჯერ ფუნჯის ერთი მოსმით მთელ გამას გაავლებდა, და ისიც უფრო სწრაფად, ვიდრე დამკვრელის თითები გაირბენს ხოლმე ტაძრის ორღანოს კლავიატურაზე სააღდგომო „O, Filii“-ს შესრულების დროს. პორბუსი და პუსენი აქეთ-იქით იდგნენ გაქვავებულნი და გატაცებით უცქერდნენ მას. - ხედავ, ყმაწვილო, - პირმოუბრუნებლივ წარმოთქვა მოხუცმა, - სულ სამი თუ ოთხი მოსმისა და რაღაც მინანქრისეული სილურჯის მეოხებით, როგორ შეიძლება ამოძრავდეს ჰაერი ამ საბრალო წმინდანის ირგვლივ, რომელიც თითქოს ტუსაღივით მომწყვდეულიყო და იხუთებოდა ამ მძიმე ატმოსფეროში. შეხედე, როგორ ღელავს ახლა ეს ფარდა და როგორი შესამჩნევია რომ მას ნიავი არხევს. აქამდე იგი კედელზე ქინძისთავებით მიმაგრებულ, გახამებულ ტილოსა ჰგავდა. აბა დაუკვირდი, როგორ მშვენივრად გადმოსცემს ქალწულის ტანის ქათქათა სილბოს ეს ატლასისებრ მბზინავი ტონი, რომლითაც ახლა მე გულ-მკერდს ვფარავ, ან შინდისფერი და ყვითელი ტონების შერევა როგორ ავსებს სითბოთი სხეულის ძარღვებს, ამ ვეება ჩრდილის ყომრალ სიცივეში რომ გაყინულან. ყმაწვილო, იცოდე, რასაც შენ ახლა ხედავ, მას ვერც ერთი მასწავლებელი ვერ გიჩვენებდა. მხოლოდ მაბუზე ფლობდა გამოსახულებისათვის სიცოცხლის შთაბერვის საიდუმლოებას. მას ერთადერთი მოწაფე ჰყავდა და იგი მე ვარ. მე კი ისე მოვხუცდი, მოწაფე არ მყოლია! შენ საკმაოდ ჭკვიანი ყმაწვილი ჩანხარ და დანარჩენს თვითონ მიხვდები, რასაც განიშნებ. ლაპარაკსა და მსჯელობაში ეს უცნაური ბერიკაცი სურათის თითქმის ყოველ ნაწილს ამუშავებდა: ზოგჯერ ორი მოსმით გარდაქმნიდა მას, ზოგჯერ - ერთითაც, მაგრამ ყოველთვის ისეთი ზუსტი შერჩევით ასწორებდა ამ გამოსახულებას, ასე იტყოდით - ეს სულ ახალი, სხვა სინათლით გაბრწყინებული ტილო არისო. იგი ისე აბობოქრებული გზნებით მუშაობდა, რომ მისი შუბლი ოფლს დაეცვარა ისე მარდად, ისე მძაფრი და ჯიქური მოძრაობით მოქმედებდა, რომ პუსენს ასე ეგონა, ამ საკვირველი კაცის გვამში დემონი ჩამძვრალაო და მის ხელებს მისივე ნების გარეშე ჯადოსნურად ამოძრავებსო. თვალების ეს არაბუნებრივი ბრწყინვა და ეს კონვულსიური მოძრაობანი, რომელთა მიზეზიც, როგორც ჩანდა, შინაგანი ბრძოლა უნდა ყოფილიყო, მართლაც მის დემონურობას გაფიქრებინებდათ, რასაც ახალგაზრდა პუსენის ფანტაზია უთუოდ უნდა აეღელვებინა. მოხუცი განაგრძობდა ლაპარაკს: - პა, პა, პა... აი როგორ უნდა დაუსვა ფერი! აბა ჰე, ფუნჯებო, გავათბოთ ეს გაყინული ტონები! მაშ ასე, მაშ, მაშ! - ბუტბუტებდა ის და თან მის მიერ მონიშნულ უსიცოცხლო ნაკვთებს აცხოველებდა; იგი ფუნჯის სულ რამდენიმე მოსმით სპობდა კოლორიტულ შეუსაბამობას და მგზნებარე ეგვიპტელის შესატყვის ტონალურ მთლიანობას ანახლებდა. - ასეა, ჭაბუკო - ყალმის მხოლოდ უკანასკნელ მოსმას აქვს მნიშვნელობა! პორბუსმა, ალბათ, იგი ასჯერ დაუსვა, მე კი - მხოლოდ ერთხელ. დაიმახსოვრე კარგად: არავინ არ დაგიფასებს იმას, რაც ზედა ფერების ქვეშ იმალება. ეს დემონი ცოტა ხანს დადუმდა; მერე აღტაცებისაგან გაშტერებულ პორბუსსა და პუსენს მიუბრუნდა და უთხრა: „ეს კიდევ ვერ შეედრება ჩემს „ტურფა ნუაზეზას“, მაგრამ მაინც შეიძლება ასეთი ქმნილების ქვევით კაცმა თავისი სახელი მიაწეროს. დიახ, მე წავაწერდი მას ჩემს სახელს“, - დაატანა მან და სარკე აიღო, რომელშიც სურათს კვლავ დაუწყო ჭვრეტა. - ახლა წავიდეთ და ვისაუზმოთ, - განაგრძო მოხუცმა, - ორივე წამოდით ჩემთან. სახლში ღორის შაშხი და საუცხოო ღვინო მაქვს. მიუხედავად ასეთი მძიმე დროისა, ჩვენ ფერწერის შესახებ ვისაუბრებთ: ბოლოს და ბოლოს, ჩვენ ამის ღირსნი ვათ. ამ ვაჟკაცს, - დასძინა მან და მხარზე შემოჰკრა ნიკოლა პუსენს, - ეტყობა, მადლიანი ხელი აქვს. ამ სიტყვების წარმოთქმისას მოხუცმა ნორმანდიელი ყმაწვილის ბეჩავ მოსასხამს მოჰკრა თვალი, ქამრიდან ტყავის ქისა გამოიძრო, იქიდან ორი ოქროს ფული ამოიღო, პუსენს გაუწოდა და უთხრა: „ვყიდულობ შენს ნახატს“. - აიღე! - უთხრა პორბუსმა ჭაბუკს, როცა შენიშნა, როგორ ათრთოლდა და გაწითლდა სირცხვილისგან ეს ახალგაზრდა მხატვარი, რომელსაც ღარიბი კაცის სიამაყე ტანჯავდა. - აიღე, აიღე! ჩვენს ოსტატს ქისაში ორი ხელმწიფის საფასური აქვს. სახელოსნოდან გამოსული მხატვრები გზადაგზა ხელოვნების შესახებ მსჯელობდნენ. ისინი სენ-მიშელის ხიდის პირდაპირ მდებარე ლამაზი სახლისკენ მიემართებოდნენ, რომლის ორნამენტებმა, კარის ურატამ, ფანჯრის ჩარჩოებმა და არაბესკებმა მოაჯადოვეს ახალგაზრდა პუსენი. დიდოსტატობაზე მეოცნებე ყმაწვილი უცებ სასტუმრო დარბაზში აღმოჩნდა მოგიზგიზე ბუხართან, რომლის წინ მადის აღმძვრელი საჭმელებით სავსე სუფრა იყო გაშლილი. ყოველივე ამასთან, გულკეთილობით აღსავსე დიდხელოვანთა საზოგადოებაში მოხვედრა ყმაწვილკაცს საარაკო ბედნიერებად ეჩვენა. - ყმაწვილო, - მიმართა პორბუსმა პუსენს - ნუ უჭვრეტთ ასე დაჟინებით მაგ სურათს: შესაძლოა იმედი გაგიცრუვდეთ. ამ ტილოზე ადამი იყო გამოხატული. ის მაბუზემ პატიმრობიდან თავის გამოსახსნელად დაწერა სატუსაღოში, სადაც იგი მევალეებმა საკმაოდ დიდხანს ამყოფებს. სურათი რეალობის ისეთ ძალოვანებას აფრქვევდა, რომ პუსენი ახლა უკვე ხვდებოდა იმ სიტყვების ნამდვილ აზრს, მოხუცი რომ ეუბნებოდა წეღან. ეს უკანასკნელი კმაყოფილი სახით, მაგრამ ყოველგვარი აღტყინების გარეშე, შესცქეროდა ტილოს, თითქოს ამბობდა: მე უკეთესი შემიქმნიაო! - ჩემმა საბრალო მასწავლებელმა აქ, მართლაც და, მოლოდინს გადააჭარბა. მხოლოდ ესაა, ამ ტილოს ფონს კიდევ აკლია დამაჯერებლობა. ადამის გამოსახულება აქ ნამდვილად რომ ცოცხალია: იგი თითქოს სადაცაა ადგება და გადმოვა ჩარჩოდან; მაგრამ არ იგრძნობა ჰაერი, ცა, ნიავი - ჩვენ რომ ვსუნთქავთ, ვხედავთ და შევიგრძნობთ. შემდეგ, აქ ადამიანში მხოლოდ ადამიანი ჩანს და მეტი - არაფერი. ხოლო, რაც შეეხება, ღმერთის ხელიდან უშუალოდ ქმნილ პირველკაცს, მას აუცილებლად უნდა აჩნდეს რაღაც ღვთაებრივი. ეს კი მას აკლია. თვით მაბუზესაც ხშირად აღუნიშნავს ეს ნაკლი, როცა ის მთვრალი არ იყო. პუსენი მღელვარე ცნობისმოყვარეობით შეჰყურებდა ხან ერთსა და ხან მეორეს. იგი მიუახლოვდა პორბუსს, სურდა ეკითხა მათი მასპინძლის ვინაობა, მაგრამ პორბუსმა რაღაც იდუმალი გამომეტყველებით ტუჩებზე თითი მიიდო და ცნობისმოყვარეობით აფორიაქებული ყმაწვილი კაცი მყის დადუმდა, თუმცა იმედოვნებდა, რომ საუბრიდან ადრე თუ გვიან როგორმე გაირკვეოდა მასპინძლის სახელი, რომლის სიმდიდრისა და ტალანტის შესახებ ბევრს ამბობდნენ აქ თავმოყრილი შედევრები და მის მიმართ პორბუსის მოწიწება. პუსენმა მუხის მუქ პანელზე ქალის მშვენიერი პორტრეტი დაინახა და წამოიძახა: „აჰ! რა დიდებული ჯორჯონეა!“ - არა, ეს ჯორჯონე როდია, - მიუგო მოხუცმა, - თქვენ მხოლოდ ჩემს ადრეულ ნაცოდვილარს ხედავთ. - ღმერთო დიდებულო! როგორც ჩანს, მე ფერწერის მეფესთან ვიმყოფები, - მიამიტურად აღმოხდა პუსენს. მოხუცმა გაიღიმა, როგორც ეს ხოტბას შეჩვეულ ადამიანებს სჩვევიათ ხოლმე. - ბატონო ფრენჰოფერ! - მიმართა მოხუცს პორბუსმა. - არ შეგიძლიათ ჩემთვისაც ჩამოატანინოთ ცოტაოდენი თქვენი მშვენიერი რაინული ღვინო? - თუნდაც ორი კასრი! - მიუგო მოხუცმა. - ერთი იმ სიამოვნების გასამრჯელოდ, რაც შენმა ლამაზმა ცოდვილმა განმაცდევინა, მეორე კი მეგობრობის აღსანიშნავად. - ეჰ! ავადმყოფობას რომ არ გავეწამებინე, - წამოიწყო პორბუსმა, და თქვენც ნება დაგერთოთ, მენახა თქვენი „ტურფა ნუაზეზა“, მაშინ, ალბათ, მეც შევძლებდი შემექმნა რაღაც მაღალი, ღრმა და ფართო ტილოს ნატურალური სიდიდის გამოსახულებით. - გაჩვენოთ ჩემი ქმნილება?! - წამოიძახა შეშფოთებულმა ბერიკაცმა. - არა, არა! მე ჯერ კიდევ უნდა სრულვქმნა იგი. გუშინ საღამოს მეგონა, რომ მე ის დავამთავრე: მისი თვალები სველი ჩანდა, ხორცი კი - აღგზნებული, დალალები თითქოს ირხეოდა, იგი სუნთქავდა! თუმცა მე მივაკვლიე საგანთა ამოზნექილობისა და სიმრგვალის ბრტყელ ტილოზე გადატანის საშუალებას, მაგრამ ამ დილით დღის სინათლეზე მივხვდი ჩემს შეცდომას. რათა მიმეღწია ამ სასახელო შედეგისათვის, მე ძირფესვიანად შევისწავლე კოლორიტის დიდი ოსტატები, ფერის ყოველ მოსმიდან ყოველ მოსმამდე გავაანალიზე და განვიხილე ტიციანის - ფერმწერთა შორის სინათლის გადმოცემის მეფის - ყველა სურათი. მეც ამ უდიდეს მხატვარივით უხვსა და ნათელ ტონებში მოვხაზე ჩემი სურათის პირველი ნაკვთები, რადგან ჩრდილი მხოლოდ შემთხვევითობაა, დიახ შემთხვევითობა! - დაიმახსოვრე ეს, ძმობილო. მალე მე უარვყავი ეს გზა და ნახევარჩრდილებისა და კამკამა ფერების გამჭვირვალობის თანდათანობითი შემცირების მეოხებით, და არა მუქი საღებავების გამოყენებით, შევძელი გადმომეცა უმძაფრესი, თვით ურწყვ სიშავემდე დაყვანილი ჩრდილები. ეს გზა ავირჩიე, რადგან ჩვეულებრივ, მხატვრების ნამუშევრებში ადამიანის სხეულის დაჩრდილული ნაწილი თითქოს სხვა ნივთიერებაა, ხოლო განათებული - სხვა; იგი არის ხე, სპილენძი, რაც გნებავთ - ყველაფერი, გარდა ადამიანის დაჩრდილული ტანისა, აშკარად გრძნობთ - თუნდაც ამ სხეულს მდგომარეობა შეუცვალოთ, დაჩრდილულ ნაკვთებს ჩრდილი არ ჩამოეცლება და ისინი არასოდეს ნათელი არ გახდებიან. მე ავიცდინე ეს ნაკლი, რომელზედაც მრავალმა ბრწყინვალე ოსტატმა წაიტეხა ფეხი. ჩემს სურათებში სხეულის სითეთრე თვით ჩრდილის სიშავის ქვეშაც თეთრად ქათქათებს. მე არ შემომიხაზავს სხეულის კონტურები პედანტური სიმკაცრით და არც ნაკვთები გამომიკვეთავს უმცირეს ანატომიურ დეტალებამდე, იმიტომ რომ ადამიანის სხეული ხაზებით არ მთავრდება. ეს მხოლოდ უვიც ადამიანებს ჰგონიათ, რომ ნახატი უნაკლოა, თუკი ნაკვთები უბეჯითესი სიზუსტითაა გამოყვანილი. ამ მხრივ მოქანდაკეებს მეტი შესაძლებლობა აქვთ უფრო მიუახლოვდნენ ჭეშმარიტებას. ბუნება სიმრგვალეთაგან შესდგება, რომლებიც ერთმანეთში არიან გადაგრაგნილნი. მკაცრად რომ ვთქვათ, ნახატს რეალობა არა აქვს! ნუ გეცინება, ყმაწვილო! რა უცნაურადაც არ უნდა გეჩვენებოდეთ ეს სიტყვები, ოდესმე თქვენ გაიგებთ მის აზრს. ხაზი საშუალებაა, რომლის მეოხებითაც ადამიანი საგნებზე სინათლის ზემოქმედებას საცნაურჰყოფს. მაგრამ ბუნებაში, სადაც ყველაფერი სავსეა, არ არსებობს ხაზი. გამოხაზვა მხოლოდ ძერწვის დროსაა შესაძლებელი, ე. ი. როცა საგნებს გამოყოფენ იმ გარემოდან, რომელშიც ისინი არსებობენ. მხოლოდ სინათლის განაწილებით ენიჭება სხეულს სინამდვილის იერი. აი, ამ მიზეზთა გამო არ გამოვკვეთე მე ნათლად ნაკვთები და ნახევარჩრდილების ოქროსფერი თბილი ბურუსით შევმოსე კონტურები, ისე რომ, შეუძლებელია ზუსტად მიუთითოთ საზღვარი კონტურებსა და სივრცეს შორის. ახლოდან ეს ნამუშევარი ბუნდოვანი და გარკვეულობას მოკლებული ჩანს, მაგრამ ორი ნაბიჯით მოშორდებით თუ არა, ყველაფერი მყარი, დაზუსტებული და გამოკვეთილი ხდება, ამასთანავე, ჰაერის მოძრაობაც იგრძნობა. მიუხედავად ყოველივე ამისა, ჯერ კიდევ კმაყოფილი არა ვარ - მე ეჭვები მღრღნის: შეიძლება საჭირო იყო თავიდან ერთი კონტურიც არ მომეხაზა, ან, იქნებ, ჯობდა კიდეც, შეტევა შუაგულზე მიმეტანა - პირველ რიგში უაღრესად განათებულ ამოზნექილობათა შესრულებას ჩავჭიდებოდი, რომ შემდეგ ყველაზე მეტად დაჩრდილულ ნაწილებზე გადავსულიყავ. განა ასეთივე არ არის მზის - სამყაროს ამ ღვთაებრივი ფერმწერის, მოქმედებაც? ო! ბუნებავ, ბუნებავ, ნეტავი მას, ვინც მოგიხელა შენ შენს სრბოლაში! დაიმახსოვრეთ: ისევე, როგორც უმეცრებას, ზედმეტ ცოდნასაც უარყოფამდე მივყავართ! მე დაეჭვებული ვარ ჩემს ქმნილებაში! ბერიკაცი ერთ ხანს დუმდა; შემდეგ კვლავ განაგრძო. - აი, უკვე ათი წელი იქნება, ყმაწვილო, რაც მე ამ ტილოზე ვმუშაობ, მაგრამ რას წარმოადგენს რაღაც ათიოდე წელი, როცა საქმე ბუნებასთან ბრძოლას ეხება?! ვინ იცის რამდენი წელი მოანდომა პიგმალიონმა თავის ერთადერთ ქანდაკებას, რომელმაც შემდეგ ფეხი აიდგა? ეს უცნაური კაცი უცებ ღრმა ოცნებაში გადავიდა, თვალები გაუშტერდა, ჯიბიდან დანა ამოიღო და მაშინალურად ხელში ათამაშებდა. - ის ახლა საკუთარ სულს ესაუბრება, - ჩუმად წარმოთქვა პორბუსმა. ამ სიტყვებზე ნიკოლა პუსენი იმ ძალოვანმა ცნობისმოყვარეობამ შეიპყრო, ხელოვნების ადამიანებს რომ ახასიათებთ ხოლმე. ეს ჭროღათვალებიანი ბერიკაცი მისთვის უფრო მეტი გამხდარიყო, ვიდრე ადამიანი: მას იგი წარმოედგინა, როგორც უცხო სამყაროს ბინადარი ახირებული გენიოსი, რომელიც სულში ათასნაირ ბუნდოვან აზრებს აღვიძებდა. სულიერი მოჯადოების ამგვარი მოვლენის გარკვევა ისევე ძნელია, როგორც გარკვევა იმ გრძნობებისა, რომელსაც სამშობლოზე მოდუდუნე ხმები ბადებს ყარიბთა გულში. ზიზღი, რომელსაც თითქოს ეს მოხუცი ამჟღავნებდა ხელოვნების მშვენიერ ცდათა მიმართ, მისი სიმდიდრე და მიხრა-მოხრა, პორბუსის მისდამი მოწიწება, წლობით საიდუმლოდ დაფარული მისი ქმნილება, რომელიც უთუოდ დიდი მოთმინებისა და გენიალობის ნაყოფი უნდა ყოფილიყო, თუკი მასზე ღვთისმშობლის პორტრეტის მიხედვით ვიმსჯელებთ, რომლის მშვენებამაც თვით მაბუზეს „ადამის“ გვერდით ასე აღაფრთოვანა პუსენი - ყოველივე ეს ბუმბერაზი ოსტატის მეფურ ხელზე მიუთითებდა. ერთი სიტყვით, მოხუცში ყველაფერი ადამიანური ბუნების ფარგლებს სცდებოდა. ის, რაც პუსენის ცხოველმა ფანტაზიამ ამ ზებუნებრივ არსებაში ნათლად და გარკვევით შენიშნა, ეს არტისტული ბუნების სრული სურათი იყო, იმ შლეგური ბუნებისა, რომელიც ესოდენი ძალოვანებითაა დაჯილდოვებული და რასაც ხშირად მისი მფლობელნი ბოროტად იყენებენ, იმით, რომ ხელოვნების ათასნაირ კლდოვან გზებზე მდორე გონების ადამიანებსაც შეიტყუებენ, ფილისტერებსა და დილეტანტებსაც გაიყოლებენ, რომლებისთვისაც ამ გზაზე არაფერი ჩანს, მაშინ, როდესაც პოეტური კაცის ფანტაზია - ეს ფრთათეთრი ფერია - იქ ეპოპეებს, სრა-სასახლეებს და ხელოვნების შედევრებს ჭვრეტს; ის იყო სული, ერთსა და იმავე, დროს დამცინავი და კეთილი, ნაყოფიერი და ბერწი. ასე რომ, ენთუზიასტ პუსენისათვის ეს ბერიკაცი ანაზდეული გარდასახვის წყალობით თვით ხელოვნების განსახიერებად ქცეულიყო, ხელოვნებისა მთელი თავისი საიდუმლოებებით, აღმაფრენებითა და ოცნებებით. - ჰო, ჩემო პორბუს, - კვლავ წამოიწყო ფრენჰოფერმა, - მე მაკლდა ის, რომ დღემდე არ მქონია შემთხვევა შევხვედროდი უმანკო ქალს ნაკვთების სრულყოფილი მშვენიერებითა და ტანის ფეროვნების... - ის უცებ შეჩერდა და მერე ისევ განაგრძო: - მაგრამ სად უნდა იყოს იგი ცოცხალი - ეს ძველდროების მოუხელთებელი ვენერა, მრავალგზის რომ გვიძებნია და იშვიათად თუ გვიპოვნია მისი მშვენების მიმოკარგული ნამსხვრევები?! ახ, ერთხელ, ერთი წუთით რომ მაინც მეხილ შენი ღვთაებრივი და სრულქმნილი ნიმუში - ეს საბოლოო იდეალი ქალისა - მაშინ მთელ ჩემს ქონებას დავთმობდი და დავშთებოდი შენს ძიებაში, ზეციურო მშვენიერებავ! როგორც ორფეოსი, მე შთავიდოდი ხელოვნების ჯოჯოხეთს, რათა იქიდან სიცოცხლე მომეტანა შენთვის. - ჩვენ შეგვიძლია წავიდეთ, - უთხრა პორბუსმა პუსენს, - რადგან იგი უკვე არც გვისმენს და ვეღარც გვხედავს. - შევიდეთ მის სახელოსნოში, - სიტყვა შეაგება გაოგნებულმა ყმაწვილმა კაცმა. - ოო!.. ამ გამოქექილმა გერმანელმა იქ შესვლა აკრძალა. მისი საუნჯე იმდენად კარგადაა დაცული, რომ ჩვენ იქ ვერ შევაღწევთ. მე ისედაც შევეცადე გამერღვია ეგ საიდუმლოება, მაგრამ არაფერი გამომივიდა. - ნუთუ, მართლა გააჩნია მას საიდუმლოება? - ოღონდაც, - მიუგო პორბუსმა. - მაბუზემ თავის ერთადერთ მოწაფედ ფრენჰოფერი აირჩია. ფრენჰოფერი იყო მისი მეგობარი, მფარველი, მამა. მოხუცმა თავის სიმდიდრის უდიდესი ნაწილი მაბუზეს შესწირა, რათა ამ უკანასკნელს თავისი ჟინიანი წადილები დაეკმაყოფილებია. მაბუზემ მას სამაგიეროდ რელიეფის გადმოცემის საიდუმლოება გაუზიარა და გამოხატულების უაღრესი სიცოცხლით აღჭურვის ხერხი გაანდო, რომელიც ბუნებრიობის ყვავილია და ჩვენს მარად აუხდენელ ოცნებას წარმოადგენს. მაბუზე კი ისე მშვენივრად ფლობდა ამ მანერას, რომ ერთხელ, როცა მას საქეიფო ფული შემოაკლდა, ის ყვავილნაყშოვანი აბრეშუმის ქსოვილი გაჰყიდა, რომლითაც მოსილი უნდა წარმდგარიყო შარლ V წინაშე. სამაგიეროდ, იგი მოხატული ქაღალდის მოსასხამით ეახლა მეფეს. მოსასხამის უცნაური შრიალით გაოცებულმა მეფემ სწორედ მაშინ შენიშნა ეს სიყალბე, როცა ამ სამოსის გამო ის იყო კომპლიმენტი უნდა ეთქვა ამ ლოთი მხატვრის მფარველისათვის. ფრენჰოფერი ხელოვნების მგზნებარე რაინდია, იგი უფრო მაღლა და შორს იხედება, ვიდრე სხვა მხატვრები. მან ბევრი იფიქრა ფერებისა და ხაზის აბსოლუტური ჭეშმარიტების შესახებ; მაგრამ გაცხარებულ ძიებაში იყო, როდესაც იგი შეეჭვდა თვით თავისი კვლევის საგანში. უიმედობის წუთებში იგი უარყოფს ნახატის რეალობას, რადგან ხაზებით მხოლოდ გეომეტრიული ფიგურის გადმოცემაა შესაძლებელიო. ეს ჭეშმარიტებიდან შორსაა, იმიტომ, რომ ხაზებითა და შავი ჩრდილებით - რომლებიც, თუმცა, თავისთავად, ფერს არ წარმოადგენენ - მაინც შეიძლება სურათის შექმნა. მართალია, ხელოვნებაც ბუნებასავით ელემენტთა დაუსრულებლობისგან შესდგება, და რომ ნახატი სინამდვილის ჩონჩხს იძლევა, ხოლო ფერები კი - სიცოცხლეს, მაგრამ სიცოცხლე უჩონჩხოდ უფრო ნაკლოვანია, ვიდრე - ჩონჩხი სიცოცხლის გარეშე! ბოლოს, არის ერთი რამ, რაც კიდევ უფრო ჭეშმარიტია, ვიდრე ყველა ზემოთქმული. ეს ისაა, რომ მხატვრისათვის ყველაფერი პრაქტიკა და დაკვირვებაა და თუ განსჯა და პოეზია ერთმანეთთან უთანხმოებაშია, მაშინ მხატვარს ეჭვები იპყრობს, როგორც ეს ჩვენს მოხუცს მოუვიდა, რომელიც ისევე დიდი გიჟია, როგორც - დიდი მხატვარი. ამ მართალი ნიჭის მქონე მხატვრის ერთადერთი უბედურება ის იყო, რომ მდიდარი დაიბადა, რამაც საშუალება მისცა ბევრი თეორიული განსჯა-დავიდარაბისა. ნუ მიბაძავთ მას, ყმაწვილო! იმუშავეთ! მხატვარი მხოლოდ ყალმით უნდა მსჯელობდეს! - ჩვენ იქ შევაღწევთ! - წამოიძახა პუსენმა რომელიც უკვე აღარ უსმენდა პორბუსს და არც არაფერი აეჭვებდა. უცნობი ყმაწვილის ამ ენთუზიაზმის გამო პორბუსს გაეღიმა; ყმაწვილს შესთავაზა, რომ მასთან შეევლო და გარეთ გავიდა. ნიკოლა პუსენი ნელი ნაბიჯით დაბრუნდა შინ, არპის ქუჩაზე; არც კი შეუმჩნევია, ისე გასცდა ის თავის ღარიბულ სასტუმროს, სადაც ცხოვრობდა; მერე უკანმობრუნებულმა დანჯღრეულ კიბეზე სულმოუთქმელად აირბინა და მაღალჭერიან ოთახში შევიდა, რომელიც ძველი პარიზის სახლებისათვის დამახასიათებელ მსუბუქ და მეტად დაფერდებულ სახურავქვეშ იყო მოთავსებული. ამ ოთახის ერთადერთ და, ისიც ვიწრო, ფანჯარასთან ახალგაზრდა ქალი დაინახა, რომელიც კარის გაღების ხმაზე სიყვარულით აღსავსე მოძრაობით წამოდგა: ქალიშვილმა მხატვარი საკეტის გადაწევის ყაიდაზე გამოიცნო. - რა მოგივიდა? - ჰკითხა მან ყმაწვილს. - მე, მე... - წამოიძახა სიხარულისგან სულშეკრულმა ჭაბუკმა, - ის მომივიდა, რომ თავს მხატვრად ვგრძნობ! დღემდე მე ეს მეეჭვებოდა, ამ დილით კი დავრწმუნდი, რომ მე მართლაც მხატვარი ვარ! მე შემიძლია გავხდე დიდი ადამიანი! აი, ნახავ, ჟილეტა, ჩვენ თუ მდიდარი და ბედნიერი ადამიანები არ ვიქნებით! ამ ფუნჯში ოქროები იმალება! მაგრამ იგი უცებ დადუმდა. მხნე და სერიოზულ სახეზე მხიარული გამომეტყველება გაუქრა, როცა ამ იმედების უსაზომობა თავის შესაძლებლობათა სიდუხჭირეს შეადარა. მისი ოთახის სადა შპალერი ფანქრით მოხაზული ესკიზებით იყო დაფარული: მას საკუთარი ოთხი ტილოც კი არ გააჩნდა; იმ დროში საღებავები ძვირად ფასობდნენ და საბრალო ჭაბუკი ხშირად შეჰყურებდა თითქმის მთლად ცარიელ თავის პალიტრას. ამ სიღატაკეში ჩაფლულს საოცრად კეთილი გული ჰქონდა, რასაც ყოველი სხვა ინტერესის შთანთქმელი ნიჭიერების მოჭარბებაც ზედ ერთოდა. მეგობრებისა თუ საკუთარი ნიჭის მოწოდებით პარიზში ჩამოვარდნილს, ალალ-ბედზე, სატრფოდ იმ კეთილშობილებითა და დიდსულოვნებით აღსავსე არსება შეჰყროდა, რომელიც მუდამ მზადაა იტანჯოს დიდი ადამიანის გვერდით, მისი გაჭირვება გაიზიაროს, მის ყოველ ახირებას გაუგოს, და რომელსაც იმდენი სიმტკიცე შეაქვს სიღატაკესა და სიყვარულში, რაზომ შეუპოვრობასაც სხვები სიმდიდრისადმი ბღაუჭსა და უგრძნობლობით კეკლუცობაში ამჟღავნებენ. ჟილეტას ბაგეებზე მოლივლივე ღიმილი, რომელიც ცის კამკამს ეტოქებოდა, ოქროსფერ შუქს ჰფენდა ამ სხვენს. განუწყვეტლივ მზე არ უნათებს ადამიანს - ეს ახალგაზრდა ქალი კი მუდამ აქ იყო ამ ჭაბუკისთვის მთლად სიყვარულად ქცეული; სამუდამოდ მიჰკედლებოდა თავის ტრფობის ნეტარებასა და ტანჯვას და ხელოვნების მწვერვალთა დაპყრობამდე სიყვარულის მორევში გადავარდნილ გენიას ნუგეშად მოვლენოდა. - ჟილეტა, მოდი ჩემთან! მორჩილი ბუნების მხიარული გოგონა მკვირცხლად ჩამოუჯდა მხატვარს მუხლებზე. იგი მთლად სინარნარე, მთლად მშვენება იყო; გაზაფხულივით ლამაზი და ყოველგვარი ქალური მომხიბვლელობით შემკული მშვენიერი სულის ცეცხლით გაბრწყინებულიყო. - ოჰ, ღმერთო! - აღმოხდა ჭაბუკს. - მე ვერასოდეს გავბედავ გითხრა... - საიდუმლო რამ არის? - ჰკითხა ქალიშვილმა. - მე მინდა ვიცოდე იგი. პუსენი ღრმა ფიქრებს მიეცა. - ილაპარაკე, რა! - ჟილეტა, ჩემო საბრალო სიყვარულო! - შენ მგონი, რაღაც გინდა, რომ მთხოვო. - ჰო. - თუ კვლავ გინდა, რომ მოდელად დაგიდგე, - მიუგო ჟილეტამ თითქოსდა გაბუტული გამომეტყველებით, - იცოდე, ამაზე არასოდეს არ დაგთანხმდები, რადგან შენი თვალები იმ დროს მე არ მამჩნევენ; შენ აღარ ფიქრობ მაშინ ჩემზე, თუმცა კი მიცქერ. - მაშ გირჩევნია, სხვა ქალს ვუცქირო? - კი, თუ ის საკმაოდ მახინჯი იქნება. - კეთილი, - განაგრძო სერიოზულად პუსენმა, - მაგრამ როგორ მოიქცეოდი შენ, თუ ჩემი მომავალი დიდებისათვის და იმისათვის, რომ მე დიდი მხატვარი გავხდე, საჭირო იქნებოდა შენი სხვის წინაშე პოზირება? - მცდი? - შეეკითხა ქალიშვილი. - შენ კარგად იცი, რომ მე ამას არ გავაკეთებ. ყმაწვილმა კაცმა თავი ჩაქინდრა იმ ადამიანის მსგავსად, რომელიც თავისი სულიერი ძალებისათვის შეუფერებელ მძლავრ ემოციებს დაუძაბუნებია. - ყური მიგდე, ნიკ, - თქვა ჟილეტამ და პუსენს გაცვეთილი ჯუბის სახელოზე ჩამოჰკრა, - მე შენთვის არა ერთხელ მითქვამს, მთელ ჩემს ცხოვრებას შემოგწირავ-მეთქი, მაგრამ არასდროს არ შეგპირებივარ, სანამ სული მიდგას, უარი ვთქვა ჩემს სიყვარულზე. - უარი თქვა?! - წამოიყვირა პუსენმა. - ჰო. მე თუ სხვა ვინმეს შიშველი ვეჩვენე - შენ აღარ გეყვარები და მეც თვითონ თავს ვეღარ მივიჩნევ შენს ღირსად. შენს ჟინიანობას რომ დავემორჩილო - ეს ჩემთვის ბუნებრივი და გასაგებია. მე ბედნიერადაც კი ვიგრძნობ თავს, და საამაყოდაც მიმაჩნია, როცა ჩემს ინტერესებს უგულვებელვყოფ და შენს სანუკვარ სურვილებს ვასრულებ. მაგრამ სხვისი?! ფუ, არასოდეს! - მაპატიე, ჟილეტა! - თქვა მხატვარმა და ქალიშვილს ფეხებში ჩაუვარდა. - არა, დიდებას მე შენი სიყვარული მირჩევნია. შენი მშვენება უფრო ძვირფასია ჩემთვის, ვიდრე სიმდიდრე და პატივი. ჯანდაბას! აჰა, გადაყარე ჩემი ფუნჯები, დასწვი ეს ესკიზები! მე შევცდი: შენდამი ტრფიალია ჩემი მოწოდება. მე არა ვარ მხატვარი, უპირველეს ყოვლისა, მე მიჯნური ვარ. ეშმაკსაც წაუღია ხელოვნება და ყველა მისი საიდუმლოება! ქალიშვილი ბედნიერი და მოხიბლული იყო ახალგაზრდა მხატვრით - იგი აღმერთებდა მას; თავი დედოფლად წარმოედგინა, რადგან გუმანით გრძნობდა, რომ ხელოვნება მისი გულისათვის დაივიწყეს და ფეხქვეშ ფიანდაზად გაუფინეს. - ესეც არ იყოს, იგი მოხუცია, - ვკლავ წამოიწყო პუსენმა - და შენში ქალის გარდა ყველაფერს დაინახავდა. შენ კი ასე მშვენიერი ხარ! - უთუოდ ძალიან გიყვარვარ! - წამოიძახა ჟილეტამ. იგი მზად იყო მთელი თავისი კდემამოსილება ზვარაკად მიეტანა სატრფოსათვის იმ მსხვერპლის სანაზღაუროდ, რაც ამ უკანასკნელმა მისთვის გაიღო, - მაგრამ ეს დაღუპვას უდრის, - განაგრძობდა ყმაწვილი ქალი, - შენთვის დაღუპვა?! ჰო, რა მშვენიერი იქნება ეს! მაგრამ შენ მე დამივიწყებ. უჰ, ეს რა ცუდი განზრახვა დაგებადა, ნიკ! - მიყვარხარ და ეს აზრი კი მაინც თავში მიტრიალებს. ამის შემდეგ განა მე საძაგელი არა ვარ?! - გულისტკივილით უთხრა მხატვარმა ქალიშვილს. - მოდი, ძია არდუენს ვკითხოთ რჩევა, - მიუგო გოგონამ. - არა, არა! ეს ამბავი მხოლოდ ჩვენ შორის უნდა დარჩეს საიდუმლოდ. - მაშ, რაც არის, არის! მოვდივარ იმ შენს მხატვართან. მხოლოდ შიგ ნუ შემომყვები, - კართან დადექი ხანჯლით შეიარაღებული. თუ დავიყვირო, შემოდი და მოჰკალი იგი. პუსენმა მკერდში ჩაიკრა ჟილეტა, მაგრამ იგი გოგონას სხეულს არ გრძნობდა, რადგან ამ წუთში მისთვის ხელოვნების მეტი არაფერი არ არსებობდა. „მას აღარ ვუყვარვარ!“ - გაიფიქრა ჟილეტამ, როდესაც მარტო დარჩა. იგი უკვე ნანობდა თავის გადაწყვეტილებას. მაგრამ მალე კიდევ უფრო სასტიკი შიში დაეუფლა, ვიდრე ეს სინანული იყო. იგი შეეცადა, განედევნა მის გულში აღძრული საზარელი ფიქრები: მას მოეჩვენა, რომ მხატვრისადმი სიყვარული გაუნელდა და რომ ნიკოლა ახლა თითქოს ნაკლებ პატივისცემას იმსახურებდა. II ეკატერინე ლესკო პუსენის მხატვრებთან შეხვედრიდან სამი თვის შემდეგ პორბუსი თავისი მასწავლებლის, ფრენჰოფერის, სანახავად წავიდა. მხცოვანი მხატვარი ამ დროს სასოწარკვეთილების იმ სენით იტანჯებოდა, რომლის მიზეზიც, თუ მედიცინის მათემატიკოსებს დავუჯერებთ, კუჭის შეკრულობასა, მკაცრ კლიმატსა თუ ფერდქვეშა რომელიმე ორგანოს დაზიანებაში მდგომარეობს, ხოლო სპირიტუალისტების აზრით - იგი ჩვენი მორალური ბუნების ნაკლოვანებაშია საძიებელი. ნამდვილად მოხუცი მხოლოდ გადაღლილი იყო, რადგან ბოლო ხანებში თავისი საიდუმლოებით მოცული სურათის დასამთავრებლად გამალებით მუშაობდა. ფრენჰოფერი მოთენთილი იჯდა შავი მუხის ჩუქურთმებიან და ტყავგადაკრულ ფართო სავარძელში. მან, ისე რომ თავისი მელანქოლიური პოზიდან არ გამოსულა, პორბუსს სევდას შეჩვეული კაცის გამოხედვა მიაპყრო. - ეჰეე, ოსტატო! - მიმართა მას პორბუსმა. - რა მოგივიდა? ლილა არ გამოდგა, ბურჟიდან რომ ჩამოიტანე, თუ ჩვენი ახალი ქარშანის დაფხვნა ვერ შესძელი? ზეთი ხომ არ აღმოჩნდა უხეირო, ან იქნებ ფუნჯები გაუხეშდნენ? - ეხ! - ხმა გაიღო მოხუცმა. - ჩემი მთავარი ნაწარმოები დამთავრებული მეგონა, მაგრამ ამ ბოლო დროს დავრწმუნდი, რომ ზოგიერთ დეტალში თურმე ვცდებოდი. მე კი მანამ ვერ მოვისვენებ, სანამ ამ ეჭვებს არ გავარკვევ. ახლა გადავწყვიტე, ვიმოგზაურო: წავალ საბერძნეთში, თურქეთში - სადმე აზიაში, რომ იქ ცოცხალი მოდელი მოვიძიო და ჩემი სურათი ცოცხალ ნიმუშებს შევადარო. თუმცა, შესაძლებელია, რომ... - და მას სახეზე კმაყოფილების ღიმილმა გადაუარა, - მე თვითონ მყავდეს იქ, ზემოთ, ნამდვილი ქალი. ზოგჯერ კიდეც მეშინია, რომ ნიავმა არ გააღვიძოს ჩემი ნუაზეზა და არ გაიპაროს. ის უცებ წამოდგა, თითქოს, სადღაც წასვლას აპირებდა. - პა, პა, პა! სწორედ რომ დროზე მოვსულვარ, - შეესიტყვა პორბუსი, - რათა მოგზაურობის ხარჯები და მისგან დაღლა აგაცილო - როგორ?! - იკითხა გაკვირვებულმა ფრენჰოფერმა. - ჩვენი ახალგაზრდა პუსენი ერთ ქალიშვილს უყვარს, რომლის უბადლო მშვენებას ნაკლს ვერ უპოვნით. მაგრამ საქმე ისაა, ჩემო ძვირფასო მაესტრო, თანახმა იქნება თუ არა პუსენი, რომ ის თქვენ მოგიყვანოს? ვფიქრობ, საჭირო გახდება, სანაცვლოდ, თქვენი სურათი გვაჩვენოთ. მთლად გაოგნებული მოხუცი ადგილზე გაქვავდა. - რაო! - წამოიძახა მან გამწარებული ხმით. - გიჩვენოთ ჩემი ქმნილება, ჩემი მეუღლე?! ჩამოვგლიჯო რიდე, რომლითაც ჩემს ბედნიერებას უბიწოდ ვფარავდი?! ეს ხომ საზიზღარი პროსტიტუცია იქნებოდა?! ათი წელიწადია, რაც მე ამ ქალთან ერთად ვცხოვრობ. იგი მე მეკუთვნის, მხოლოდ - მე, და მას მე ვუყვარვარ. განა არ მიღიმოდა იგი ფუნჯის ყოველ მოსმაზე? მას სული გააჩნია, სული, რომელიც მე მივანიჭე; იგი სირცხვილისაგან გაწითლდებოდა, თუ მას ჩემ გარდა სხვა ვინმე შეავლებდა თვალს. გიჩვენოთ იგი?! აბა რომელი ქმარი, რომელი საყვარელი იქნებოდა იმდენად სულმდაბალი, რომ თავისი მეგობარი ქალი პატივის ასახდელად წაეყვანა?! როდესაც სურათს სამეფო კარისათვის ქმნიან, მასში მთელ თავიანთ სულს არ ათავსებენ: კარისკაცთათვის მისაყიდად მხოლოდ შეფერადებულ ტიკინებს ხატავენ ხოლმე. ჩემი სურათი სურათი როდია, იგი თვითონ გრძნობაა, იგი თვითონ ვნებაა! დაბადებული ჩემს სახელოსნოში, ის იქ უნდა დარჩეს უმანკო და ხელშეუხებელი; იქიდან მხოლოდ ტანშემოსილი თუ გამოვა ის. პოეზია და ქალი გაშიშვლებული სახით მხოლოდ თავიანთ მიჯნურებს ნებდებიან. როცა ჩვენ რაფაელის ქმნილებებს ვუყურებთ, ვგებულობთ რამეს ამ ქმნილებათა მოდელების შესახებ? ან ვიცით კი რამე არიოსტოს ანჯელიკასა და დანტეს ბეატრიჩეს ნამდვილი მშვენების გამო? არა. ჩვენ მხოლოდ ამ მოდელთა ფორმებს ვხედავთ. ზემოთ ჩაკეტილი ჩემი ქმნილება ხელოვნებაში გამონაკლისს წარმოადგენს. იცოდე, ის არ არის ტილო - იგი ქალია! ქალი, რომელთან ერთადაც მე ვტირი, ვიცინი, ვბაასობ და ვფიქრობ. შენ გინდა, რომ მე ერთბაშად, მოსასხამივით გადავაგდო ეს ათი წლის ბედნიერება? გინდა, ერთ წუთში აღარ ვიყო არც მამა, არც მიჯნური და არც შემოქმედი? ეს ქალი ქმნილება როდია - იგი თვით შექმნაა. მოვიდეს შენი ახალგაზრდა მეგობარი - მე მივცემ მას ჩემს სიმდიდრეს, მივცემ კორეჯოს, მიქელანჯელოს და ტიციანის ქმნილებებს, მე დავკოცნი მის ნატერფალს, მაგრამ რაყიფად გავიხადო? თავი შევირცხვინო? არა! მე უფრო მეტად მიჯნური გახლავარ, ვიდრე - მხატვარი. დიახ, მე მეყოფა ძალა, სიკვდილის წინ დავწვა ჩემი „ტურფა ნუაზეზა“, მაგრამ მამაკაცის, ისიც ახალგაზრდა მხატვრის თვალებს დავანახვო ის? არასოდეს! მეორე დღესვე მოვკლავდი იმ კაცს, ვინც თავის თვალებით თუნდაც ერთხელ შებღალავდა მას! მე შენც მოგკლავდი, შენც, ჩემს მეგობარს, თუ თაყვანს არ სცემდი მას მუხლმოდრეკით! ახლა კიდევ მეტყვი, რომ ჩემი კერპი უგუნურთა ცივი თვალებისა და ყეყეჩი კრიტიკის წინაშე წარვადგინო? სიყვარული ბნელი იდუმალებაა, რომელიც მხოლოდ გულის სიღრმეში ცოცხლობს: იგი იღუპება, როცა ადამიანი თუნდაც თავის მეგობარს გაუმხელს: აი ის მიყვარს მეო. მოხუცი კაცი თითქოს გაახალგაზრდავებულიყო, მის თვალებს ბრწყინვალება და სიცოცხლე შემატებოდა, ფერმკრთალი ღაწვები შეფაკლოდა, ხოლო ხელები ცახცახს აეტანა. მისი სიტყვების ვნებიანმა ძალოვანებამ პორბუსი გააოცა და მან არც კი იცოდა, რითი ეპასუხა მოხუცის ეგზომ მძაფრსა და უჩვეულო გრძნობაზე. სრულ ჭკუაზე იყო თუ არა ფრენჰოფერი? თუ იგი მხატვრული ფანტაზიის ტყვეობაში იმყოფებოდა? ან ეს აზრები იმ აუხსნელი ფანატიზმის ნაყოფი ხომ არ იყო, დიდი და ხანგრძლივი შემოქმედებითი მშობიარობის შედეგად რომ აღმოცენდება? ნუთუ შესაძლებელია, ოდესმე კაცი შეეთვისოს ასეთ საოცარ ვნებას?! ამგვარი აზრებით გაბრუებულმა პორბუსმა ბოლოს ასე უთხრა მოხუცს: - კი მაგრამ, განა ჩვენც ქალს არ გთავაზობთ ქალის წილ? პუსენმაც ხომ თავისი სატრფო უნდა დაგითმოს საჭვრეტად? - რის სატრფო! - მიუგო ფრენჰოფერმა. - ადრე თუ გვიან, იგი მას უღალატებს. ჩემი ნუაზეზა კი მუდამ ჩემი ერთგული დარჩება! - კეთილი! - მიუგო პორბუსმა. - ნუღარ ვილაპარაკებთ ამის შესახებ. მხოლოდ ეს უნდა გითხრათ: სანამ თქვენ იპოვიდეთ, თუნდაც აზიაში, ისეთსავე მშვენიერსა და სრულყოფილ ქალს, როგორც ეს პუსენის სატრფოა, ხომ შესაძლოა, გარდაიცვალოთ და სურათი დაუმთავრებელი დაგრჩეთ? - იგი დამთავრებულია, - უპასუხა ფრენჰოფერმა, - და ვინც მას ნახავს, ასე ეგონება, ნამდვილ ქალს ვხედავ ხავერდის სარეცელზე, ფარდების მიღმა მწოლარესო; იქვე, მის ახლოს, ოქროს ზედადგარიდან სურნელება იფრქვევა; შენ სული წაგძლევს, ხელი ჩამოჰკრა ზონარს, ამ ფარდებს რომ იჭერს; შენ გჯერა, რომ ტურფა ნუაზეზად წოდებულ კურტიზანს, მომხიბვლელ ეკატერინე ლესკოს უცქერ, რომლის მკერდი თითქოს სუნთქვისაგან ირხევა. მაგრამ მე მაინც მინდოდა დავრწმუნებულიყავ... - კარგი, წაბრძანდით აზიაში! - უთხრა ფრენჰოფერს პორბუსმა, რომელმაც მის თვალებში ერთგვარი ყოყმანი ამოიკითხა და რამდენიმე ნაბიჯი გადადგა კარისაკენ.ამ დროს ჟილეტა და პუსენი უკვე ფრენჰოფერის სახლთან მისულიყვნენ. ყმაწვილ ქალს ის იყო კარი უნდა შეეღო, რომ მან უცებ ხელი შეუშვა პუსენს და უკან დაიხია, თითქოს რაღაც ანაზდეულმა წინაგრძნობამ შეაჩერაო. - კი მაგრამ, რად მივდივარ იქ? - ჰკითხა ჟილეტამ თავის მიჯნურს მკერდიდან აღმომსკდარი ხმით და თვალები შეაშტერა მას. - ჟილეტა, შენ გაგიხადე მე ჩემი გულის მეუფედ და მინდა კიდეც ყველაფერში დაგემორჩილო; შენა ხარ ჩემი სინდისი და ჩემი დიდებაც. დავბრუნდეთ სახლში: შეიძლება, მე ასე უფრო ბედნიერი ვიყო, ვიდრე მაშინ, როცა... - ვეკუთვნი კი მე ჩემს თავს, როდესაც ასე მელაპარაკები? არა, არა! მე მხოლოდ პატარა ბავშვი ვარ. მაშ ასე, - განაგრძობდა გოგონა და თან ჩანდა, რომ თავს უდიდეს ძალას ატანდა, - თუ ჩვენი სიყვარული დაიღუპება და ჩემს გულში გაუნელებელი სინანული დაისადგურებს, განა შენი დიდება არ გამოისყიდის ყოველივე მას, რასაც მე ახლა შენთვის ვთმობ? შევიდეთ, შევიდეთ: ყოველ შემთხვევაში, ჩვენი სიყვარული ამით მაინც იცოცხლებს ერთ ხანს, თუმცა, როგორც შენს პალიტრაზე დატოვებული სახსოვარი. როდესაც შეყვარებულებმა კარი შეაღეს, ისინი პორბუსს შეეჩეხნენ. პორბუსი განაცვიფრა ჟილეტას მშვენებამ, რომლის თვალები ჯერ კიდევ ცრემლებით იყო სავსე. მან ხელი ჩასჭიდა მთლად აცახცახებულ გოგონას და მოხუცს მიუყვანა: - შეხედეთ! განა არ ღირს ეს მთელი ქვეყნის ხელოვნების შედევრებად? ფრენჰოფერი შებარბაცდა: ჟილეტა იდგა მის წინაშე გულუბრყვილო და შემკრთალი, როგორც უმანკო ახალგაზრდა ქართველი ქალი, რომელიც მეკობრეებს გაუტაცნიათ და მონებით მოვაჭრისათვის მიუგვრიათ; ღაწვები მორცხვობით გამოწვეულ სიწითლეს შეეფაკლა, ხელები უღონოდ ჩამოეშვა, ჩანდა, რომ ძალა შემოლეოდა და მხოლოდღა ცრემლები შერჩენოდა შელახული კდემამოსილების დასაცავად. პუსენი კი ამ დროს თავს იწყევლიდა; იგი სასოწარკვეთილი იყო იმის გამო, რომ სხვენიდან აქ მოიყვანა ეს სანუკვარი საუნჯე; მასში ხელოვანი მიჯნურს დაეჩრდილა და ახალგაზრდა კაცს ათასგვარი ეჭვი უღრღნიდა სულს, რაკი ხედავდა ამ ბერიკაცის მამრულ გამოხედვას, რომელიც, მხატვრის ჩვეულებისამებრ, თვალებით აშიშვლებდა ქალიშვილის სხეულს და მის ყველაზე უფრო საკრძალავ ნაკვთებს ერთი გახედვით საცნაურჰყოფდა. ამან პუსენი ჭეშმარიტი სიყვარულის მძაფრ ეჭვიანობაში გადააგდო, - ჟილეტა, წავიდეთ აქედან! - წამოიძახა პუსენმა. აღშფოთებით სავსე ამ წამოძახილზე ჟილეტამ ყმაწვილს სიხარულით გაბრწყინებული თვალები მიაპყრო, ერთ ხანს ასე უცქირა, შემდეგ კი მისკენ გაქანდა და მკერდში ჩაეკონა. - აჰ! მაშასადამე, მე შენ გიყვარვარ! - ეუბნებოდა ქალიშვილი ყმაწვილს და ცრემლებად იღვრებოდა. ამდენი ყოყმანითა და თავზე ძალდატანებით გაწამებულ ყმაწვილ ქალს ახლა ძალა აღარ ჰყოფნიდა, თავისი ბედნიერება დაემალა. - ერთი წუთით მაინც დამითმეთ ეს ქალიშვილი! - თქვა მოხუცმა და თან დასძინა: - თქვენც საშუალება გექნებათ იგი ჩემს ეკატერინე ლესკოს შეადაროთ: მე თანახმა ვარ, გიჩვენოთ ჩემი ქმნილება. ფრენჰოფერის ხმაში კვლავ სიყვარულის სიმები ჟღერდა: იფიქრებდით, რომ იგი თავს აწონებდა მის მიერვე შექმნილი ქალის სახებას და თითქოს წინასწარ ტკბებოდა იმით, რომ მისი ნუაზეზა დაჩრდილავდა ნამდვილი ქალიშვილის მშვენებას. - ეცადე, არ გადაათქმევინო! - უთხრა პუსენს პორბუსმა და მხრებზე ხელი დაჰკრა. - იცოდე, სიყვარულის ყვავილები ადრე ჭკნებიან, ხელოვნების სურნელება კი უკვდავია. - ნუთუ ის ჩემში, - უთხრა ჟილეტამ პუსენს და პორბუსს და ყურადღებით შეაცქერდა მათ, - ქალის მეტს არაფერს ხედავს? ქალიშვილმა თავი ამაყად ასწია, ფრენჰოფერს ცეცხლოვანი თვალებით შეხედა, მაგრამ როცა შეამჩნია, მისი მიჯნური კვლავ იმ პორტრეტს მიშტერებოდა, ამას წინათ რომ ჯორჯონე ეგონა, მოხუცს ასე უთხრა.: - ავიდეთ ზევით! მას ჩემთვის ასე არასოდეს შემოუხედავს! - მოხუცო, - მიმართა ფრენჰოფერს ჭაბუკმა, რომელიც ჟილეტას ხმას ფიქრებიდან გამოეყვანა, - ხედავ ამ დაშნას? იმ წამსვე გაგიყრი ამას გულში, როგორც კი ეს გოგონა პირველ სამდურავს წარმოთქვამს თქვენ მიმართ; ამ სახლს ცეცხლს წავუკიდებ, ისე რომ იქიდან ცოცხალი ვერავინ გამოხვიდეთ. გესმის? ნიკოლა პუსენი მოიღუშა, მისი სიტყვები მრისხანებას აფრქვევდა. ამ პირქუშმა განწყობილებამ და განსაკუთრებით მისმა ჟესტებმა მალამო მოსცხო ჟილეტას გულს, რომელმაც უკვე აპატია ჭაბუკს თითქმის ისიც კი, რომ მან მსხვერპლად მიუტანა იგი მხატვრობასა და თავის სახელოვან მომავალს. პორბუსი და პუსენი სახელოსნო ოთახის კართან დარჩნენ და მდუმარედ უცქერდნენ ერთმანეთს. პირველ წუთებში „მარიამ ეგვიპტელის“ ავტორი თავს ნებას აძლევდა ზოგჯერ მაინც ასეთი რამ ეთქვა: „აჰა, იგი ტანთ ხდის!.. ახლა სინათლეზე გაჰყავს იგი მოხუცს!.. ახლა კი თავის ქმნილებას ადარებს“ და სხვ. მაგრამ მალე, როცა პორბუსმა პუსენის უზომოდ მჭმუნვარე სახე დაინახა, იგი დადუმდა. თუმცა ხანდაზმული მხატვრები ყურადღებას არ აქცევენ სიშიშვლის საჩოთირო გრძნობებს, რაკი ისინი მათთვის ხელოვნების წინაშე ეგზომ წვრილმანი ამბებია, მაგრამ ჟილეტასა და პუსენის საქციელი იმდენად გულუბრყვილო და წრფელი იყო, რომ პორბუსი კიდეც აღფრთოვანდა მით. ყმაწვილ კაცს ხელი დაშნისათვის ჩაეჭიდა და ყურით თითქმის კარს მიჰკვროდა. სიბნელეში ორივე ისე იდგა, თითქოს შეთქმულნი ყოფილიყვნენ, რომელნიც შესაფერ დროს ელოდებიან, რათა მტარვალს მივარდნენ და განგმირონ იგი. - შემოდით, შემოდით! - დაუძახა მათ ამ დროს სახეგაბრწყინებულმა მოხუცმა. - ჩემი ნაწარმოები სრულყოფილია და მე ახლა იგი სიამაყით შემიძლია გაჩვენოთ. ვერც ერთი მხატვარი, ვერავითარი ფერი, სინათლე, ტილო თუ ყალამი ვერ შესძლებს გადმოსცეს სახე, რომელიც მეტოქეობას გაუწევდა ჩემს ტურფა კურტიზან ეკატერინე ლესკოს. ცნობისმოყვარეობით აღგზნებულმა პორბუსმა და პუსენმა საკმაოდ ფართო, მტვრით დაფარულ სახელოსნოში შეირბინეს, სადაც ყველაფერი უწესრიგოდ იყო მიმოყრილი; აქა-იქ კედლებზე სურათები ეკიდა; ტილოზე, რომლის წინ თავდაპირველად ისინი შეჩერდნენ, ნატურალური სიდიდის, ნახევრად შიშველი ქალი იყო გამოხატული, რამაც ისინი ერთობ აღაფრთოვანა. - მაგას ყურადღებას ნუ მიაქცევთ, - უთხრა მათ ფრენჰოფერმა. - ეს ის ადრეული ნაჯღაბნია, როცა მე პოზის ტილოზე გადატანას ვსწავლობდი; არც ეს სურათი წარმოადგენს რამეს, ხოლო ესენი, - და მან ირგვლივ კედლებზე ჩამოკიდებულ საუცხოო კომპოზიციებზე მიუთითა, - ჩემი ცთომილებანი არიან. ამ სიტყვების წარმოთქმის შემდეგ პორბუსი და პუსენი, რომელნიც გაოგნებულნი იყვნენ ასეთი შედევრების მიმართ ბერიკაცის ეგზომ ქედმაღლური ტონით, აღთქმული პორტრეტის ძებნას შეუდგნენ, მაგრამ იგი ვერსად ვერ შენიშნეს. - აი, აგერ ის! - მიმართა მათ მოხუცმა, რომელსაც თმები აშლოდა და სახე ზებუნებრივი გზნებით გავარვარებოდა; მისი თვალები ნაპერწკლებს აფრქვევდა და მას სიყვარულით მთვრალ ჭაბუკივით სული ეკვროდა. - აჰა! - წამოიძახა მან. - თქვენ არც კი ელოდით, ალბათ, ესოდენ სრულ ქმნილებას! ნამდვილი ქალის წინაშე დგახართ და სურათს კი ეძებთ. ამ ტილოში იმდენი სიღრმეა, ატმოსფერო იმდენად ჭეშმარიტია, რომ თითქმის არც კი შეგიძლიათ მისგან გამოარჩიოთ ჰაერი, რომელიც თქვენ ირგვლივ გაკრავთ. სად არის აქ ხელოვნება? - დაიკარგა, გაქრა! აი, აგერ თვით ნამდვილი ქალიშვილი, სხეულის ცოცხალი ნაკვთებით, ხომ კარგადაა დაჭერილი სხეულის ფეროვნება და ნაკვთების თბილი სილბო, რითაც მთავრდება სხეული ჩვენს შთაბეჭდილებაში? განა აქაც ისეთსავე ფენომენთან არა გვაქვს საქმე, როგორსაც ჩვენ რეალურ საგნებთან ვხვდებით, საგნებთან, რომელთა ჰაერში მყოფობა ისევე ბუნებრივია, როგორც - თევზისა წყალში? არ გაოცებთ, თუ როგორ ამოდიან ფონის სიღრმიდან კონტურები? არ გეჩვენებათ, თითქოს შეგიძლიათ, მის ზურგს უკან გაატაროთ ხელი? ყოველივე ამისთვის მე შვიდი წლის განმავლობაში ვსწავლობდი საგნებზე სინათლის ზემოქმედების რაობას. აგერ თმებიც: იქნებ სინათლის სიუხვით იჩქმალება ისინი?.. მაგრამ შეხედეთ: მან ამოისუნთქა! ნამდვილად ამოისუნთქა!.. აბა, დააკვირდით მკერდს! ამჩნევთ? ახ! ვინ არ ისურვებდა მუხლმოდრეკილს თაყვანი არ ეცა მისთვის?! აი, მისი ტანი ტოკავს! მოიცათ: იგი სადაცაა წამოდგება! - თქვენ ამჩნევთ რამეს? - ჰკითხა პუსენმა პორბუსს. - არა. თქვენ? - ვერაფერს. მხატვრებმა თავი მიანებეს ექსტაზში შესულ ბერიკაცს და ყურადღება სინათლისკენ გადაიტანეს, ტილოზე რომ შვეულად ეცემოდა: მათ სურდათ გაეგოთ - სინათლე ხომ არ აბათილებდა სურათზე ფერების მთელ ეფექტს? ამიტომ ტილოს ხან მარჯვნიდან დაუწყეს სინჯვა, ხან - მარცხნიდან და და ხან კიდევ - წინიდან; ხან დაიხრებოდნენ, ხან გაიმართებოდნენ. - დიახ, დიახ, ეს ნამდვილად ფერწერული ტილოა, - განაგრძობდა ლაპარაკს ფრენჰოფერი, - რომელსაც ვერ გაეგო, თუ რას ამოწმებდნენ ისინი ასეთი გულმოდგინებით. - ჩარჩოს ეძებთ? აი, აქ არის; აგე მოლბერტიც; საღებავი და ფუნჯები კი აი აქაა. მან ხელი წაავლო ერთ-ერთ ფუნჯს და გულუბრყვილო სახით გაუწოდა მათ. - ეს ძველი ლანდსკნეჰტი, მგონი, გვაპამპულებს, - წარმოთქვა პუსენმა და საეჭვო სურათს მიუბრუნდა. - მე აქ ვერაფერს ვხედავ, საოცარი ხაზებით აღრეულსა და უწესრიგოდ დახვავებული ფერების გარდა, რომლებიც რაღაც ფერწერულ კედელს ქმნის. - ჩვენ, ვგონებ, ვცდებით. აბა შეხედე! - მიუგო პორბუსმა. ისინი მიუახლოვდნენ სურათს. ტილოს ერთ კუთხეში მათ ქალის შიშველი ფეხი შენიშნეს, რომელიც ფერების ტონებისა და დაუჭერელი ნიუანსების ქაოსიდან - ამ რაღაც უფორმო ნისლოვანებიდან - გამოჩრილიყო. ეს იყო თვალწარმტაცი, ცოცხალი ფეხი! ისინი აღტაცებისაგან გაქვავდნენ ამ ფრაგმენტის წინაშე, რომელიც ამ გაუგონარ, მართალია ნელსა, მაგრამ თანდათანობით მზარდ ფერთა რღვევას გადარჩენოდა. ეს ფეხი აქ ჩანდა, როგორც პაროსის მარმარილოსაგან ნაკეთები ვენერას ტორსი, დამწვარ ქალაქის ღორღიდან რომ ამოზიდულიყო. - ამ ფერების ქვეშ ქალია! - წამოიძახა პორბუსმა და პუსენს საღებავის ფენებზე მიუთითა, რომელნიც მოხუცს, იმ მიზნით, რომ ნახატი სრულყოფილი გაეხადა, თანდათანობით ერთმანეთზე დაედო. უცებ ორივე მხატვარი უნებლიეთ ფრენჰოფერისკენ მობრუნდა. მათთვის, ჯერ თუმც ბუნდოვნად, მაგრამ მაინც, ასე თუ ისე, გასაგები ხდებოდა ის ექსტაზი, რომელშიც მოხუცი იმყოფებოდა. - მას გულწრფელად სწამს ყოველივე ეს, - უთხრა ჭაბუკს პორბუსმა. - დიახ, ჩემო მეგობარო! - სიტყვა შეაგება მას გამოფხიზლებულმა ფრენჰოფერმა. - ხელოვნებაში რწმენა აუცილებელია; საჭიროა დიდხანს იცხოვრო შენს ქმნილებასთან ერთად, შეესისხლხორცო, ირწმუნო იგი, რათა ასეთი შედევრის შექმნა შეძლო. აი, ამ ჩრდილის დამუშავება მე ხანგრძლივ შრომად დამიჯდა. ხედავთ, ამ მკრთალ ნაჩრდილევს თვალებს ქვემოთ, ლოყაზე? თუ თქვენ მას ბუნებაში ყურადღებას მიაქცევთ, იგი თითქმის ენით გადმოუცემელიც კი მოგეჩვენებათ. ხომ არ გგონიათ, რომ ამ შთაბეჭდილების შექმნა წარმოუდგენელ ჯაფად არ მიღირს? ერთი სიტყვით, ჩემო კეთილო პორბუს, კარგად დააკვირდი მკერდის ელვარებას და შეხედე, თუ როგორ შევძელი საღებავების მრავალგზის მოსმითა და სქლად დადებული ფერების მკაფიოდ გამოკვეთით ჭეშმარიტი გაშუქების დაჭერა და მერე ამ გაშუქების შეუღლება ნათელი ტონების სიქათქათესთან; შემდეგ, დაიმახსოვრე ესეც, შებრუნებული გზით - ე. ი. სქლად დადებული ფერების ამობურცულობათა თანდათანი შემცირების, საღებავთა სიმქისის გადაშლისა და კონტურების ნახევარჩრდილებით გაბუნდოვნების მეოხებით - მე მივაღწიე იმას, რომ თვით შიშველ იდეამდე განვტვირთე ჩემი სურათი ნახატისაგან და გავათავისუფლე იგი ხელოვნური ნიშნებისაგან, ერთი სიტყვით, მივეცი მას ბუნებრივი სიმრგვალე და ბუნებრივი იერი. ახლო მოდი, თუ გსურს, რომ უკეთესად გაარჩიო ყოველივე ეს: შორიდან იგი შეუმჩნეველი რჩება. დახედე ამას! ეს ადგილი მე შესანიშნავი მგონია, - და მან ფუნჯის ტარით სქლად დადებულ ნათელ ფერზე მიუთითა. პორბუსმა მოხუცს მხარზე ხელი დაჰკრა და პუსენს მიუბრუნდა: - იცით თუ არა, რომ ეს ჩვენ უდიდეს მხატვრად მიგვაჩნია? - ჩემი აზრით, ეგ უფრო მეტად პოეტია, ვიდრე მხატვარი, - დინჯად მიუგი პუსენმა. - აქ, - დასძინა პორბუსმა და ხელი ტილოს დაადო, - აი, აქ მთავრდება ჩვენი ხელოვნება ამქვეყნად. - აქედან კი იგი სადაცაა ზეცაში მიიკარგება, - შეაგება სიტყვა პუსენმა. - რამდენი ნეტარებაა ჩაღვრილი ტილოს ამ ნაჭერში! - წამოიძახა პორბუსმა. თავისი აზრების ორომტრიალში გადავარდნილ მოხუცს მათი არაფერი ესმოდა: იგი თავის წარმოდგენაში არსებულ ქალის სახებას უღიმოდა. - მაგრამ, ადრე თუ გვიან, ის შეამჩნევს, რომ ამ ტილოზე არაფერი ჩანს, - მიუგო პუსენმა. - რაო, ჩემს ტილოზე არაფერი ჩანს?! - მიმართა მათ შეცბუნებულმა ბერიკაცმა, რომელიც რიგრიგობით ხან ერთს შესცქეროდა, ხან მეორეს და ხან თავის უცნაურ სურათს უმზერდა. - ეს რა ჩაიდინე?! - უსაყვედურა პორბუსმა პუსენს. მოხუცმა ყმაწვილ კაცს ხელი მაგრა ჩასჭიდა მკლავში და შეუტია: „მაშ, შენ ვერაფერს ხედავ, ვიგინდარავ, უბადრუკო სოფლელო ბრიყვო, ავაზაკო! რა ეშმაკმა მოგიყვანა აქ?!.. ჩემო კეთილო პორბუს, - ახლა ამას მიმართა ფრენჰოფერმა, - შენც ხომ მასხარად არ ამიგდებ? შენ ხომ ჩემი მეგობარი ხარ? მიპასუხე! ნუთუ, მართლა წავახდინე ჩემი სურათი?“ პორბუსი ყოყმანობდა - მას ვერაფრის თქმა ვერ გაებედა. მაგრამ ბერიკაცის გაფითრებულ სახეზე გამოხატული შეშფოთება იმდენად შემზარავი იყო, რომ პორბუსმა ვერაფერი მოახერხა, გარდა იმისა, რომ ტილოზე მიუთითა და ეს უთხრა: „თქვენ თვითონ შეხედეთ!“ ფრენჰოფერი დააკვირდა ტილოს და შებარბაცდა. - არაფერი! არაფერი ათი წლის განმავლობაში თავაუღებელი შრომის შედეგად! იგი დაჯდა და ატირდა. - მაშასადამე, მე სულელი ვყოფილვარ!.. შლეგი ვყოფილვარ, შლეგი! მე არც ტალანტი მქონია და არც რამ უნარი. მე, თურმე, მარტოოდენ მდიდარ ადამიანს წარმოვადგენდი, მთელი ცხოვრება უაზროდ რომ დაყიალობდა. ასე გამოდის, არაფერი არ შემიქმნია! აცრემლებული ერთხელ კიდევ დააკვირდა თავის სურათს, მერე ერთბაშად ამაყი სახით წამოდგა და ორთავეს ელვარე თვალებით გადახედა. - ვფიცავ ქრისტეს სახელს, მის სისხლს, მის სხეულს, თუ თქვენ შურიანი ადამიანები არ იყოთ. თქვენ გინდათ დამარწმუნოთ, რომ ჩემი ტილო უვარგისია, რათა იგი შემდეგ მომტაცოთ! მე კი კარგად, ძალიან კარგად ვხედავ, - ყვიროდა ბერიკაცი, - რომ ის საარაკოდ მშვენიერია! ამ დროს პუსენმა ჟილეტას ხმა გაიგონა, რომელიც, ყველასგან მივიწყებული, კუთხეში ტიროდა. - რა მოგივიდა, საყვარელო? - შეეკითხა მყის მიჯნურად ქცეული მხატვარი. - მომკალი! - წამოძახა ქალიშვილმა, - რადგან სიმდაბლე იქნებოდა კვლავინდებურად შენი სატრფო დავრჩე, როცა უკვე სიძულვილს ვგრძნობ შენდამი. მე შენ მხიბლავ და, ამავე დროს, მაშინებ; მიყვარხარ და, ამასთანავე, მგონია, რომ მძულხარ კიდეც. იმ დროს, როდესაც პუსენი ჟილეტას უსმენდა, ფრენჰოფერმა მწვანე სარჟის ფარდა ჩამოაფარა თავის „ეკატერინე ლესკოს“, და ეს ისე დამშვიდებული სიდინჯით მოიმოქმედა, როგორც ოქრომჭედელი ინახავს ხოლმე თავის განძეულობას, როცა ჰგონია, გაქნილ ქურდებთან მაქვს საქმეო. მან მხატვრებს ზიზღითა და ეჭვით სავსე ღვარძლიანი მზერა გააყოლა. შემდეგ ნერვიული სიჩქარით ისინი უხმოდ თავის სახელოსნოდან გამოაბრძანა და კარის ზღურბლიდან ასე მიაძახა: „მშვიდობით, ჩემო საყვარელო მეგობრებო“. ამ გამომშვიდობებამ გამყინავ ჟრუანტელივით დაუარა მხატვრებს. მეორე დღეს ფრენჰოფერის ბედით შეშფოთებული პორბუსი მის სანახავად წავიდა. მოხუცს ყველა თავისი სურათი წინდაწინ დაეწვა და იმ ღამით გარდაცვლილიყო. პარიზი, თებერვალი, 1832 წ. …
- დაამატა Kakha to ლიტერატურა at 8:07pm on მარტი 5, 2015
- თემა: მოციქულთა კანონები
- იაში, კანონიკური სამართლიძ ძირითად კოდექსად ითვლება. მოგეხსენებათ ნომოკანონის საბოლოო ვარიანტი დადგინდა 883 წელს. აქვე უნდა ითქვას რომ ქართულად თარგმნილი "დიდი რჯულის კანონის" უპიველეს წიგნს წარმოადგენს. სამეცნიერო ლიტერატურაში მიჩნეულია, რომ მოციქულთა კანონები ჩაწერილია იმ ჩვეულებით, გადმოცემით არსებული დაუწერელი სჯულიდან, რომელიც შეიქმნა მოციქულთა მიერ ქრისტიანობის დასაწყისშივე და რომლის მიხედვით ამ კანონების კრებული შეადგინა კლიმენტი რომაელმა (+101 წ.). თუმცა არის მეორე აზრიც, რომ თავდაპირველად მათი რიცხვი – 85, როგორც ეს ზემომოხსენებულ კოდექსშია დღეს, არ ყოფილა. კანონების შინაარსისა და მათში გათვალისწინებული ეპოქის ტრადიციათა მიხედვით, მოციქულთა კანონები სხვადასხვა დროს ეკუთვნის. უძველესი უნდა იყოს ის კანონები, რომლებიც ზუსტ შესატყვისობაშია ძველი და ახალი აღთქმის წიგნებთან, ანდა მთლიანად ეყრდნობიან ამ წიგნებს. შედარებით მოგვიანო პერიოდში უნდა შეედგინათ კანონთა ის წყება, რომლებიც გამოხატავენ II საუკუნის და III ს. I ნახევრის საეკლესიო მოღვაწეთა თხზულებებში დადასტურებულ მოვლენებსა და ურთიერთობებს. მოციქულთა კანონების დიდი ნაწილი უნდა ეკუთვნოდეს III ს. II ნახევარს. მთლიანად მოციქულთა კანონები ნიკეის I მსოფლიო კრებამდე (325 წ.) უნდა ჩამოყალიბებულიყო, რაც ძირითადად აღიარებულია კანონიკური სამართლის ისტორიაში. (ე. გაბიძაშვილი, კანონიკური სამართლის წყაროები – მოციქულთა კანონები. შრომები, I, თბილისი, 2010, გვ. 323-327). მოციქულთა კანონების ჩამოყალიბების გეოგრაფიაც მრავალფეროვანი უნდა იყოს, რაზეც ზოგიერთ კანონში დადასტურებული ფაქტები მიანიშნებენ: მაგალითად, მე-7 კანონი აღდგომის დღესასწაულის აღნიშვნის შესახებ გამოხატავს დასავლეთის, კერძოდ, რომის ეკლესიის ჩვეულებას, რომელიც II ს. Bბოლოს იქნა მიღებულ აღმოსავლეთის ბევრ ეკლესიაში (Евсевий Кесарийский, Церковная история, V, 22); 37-ე კანონი საეკლესიო კრების ყოველწლიურად მოწვევის შესახებ სირიული წარმომავლობის უნდა იყოს, რადგან ამ კანონში შემორჩენილია თვის სირიული სახელწოდება (ბერძნულ დედანში - υπερβερέται); 46-ე კანონი ერეტიკოსთა მონათვლის შესახებ გვიჩვენებს კართაგენის ეკლესიის კრიტიკას.; 70, 71 კანონები რომლებიც კრძალავენ ებრაელებთან ურთიერთობას, პალესტინური წარმოშობისა უნდა იყოს; 51-ე, 53-ე და 64-ე კანონები, რომლებიც კიცხავენ ზოგი ქრისტიანის ზიზღს ქორწინებისა და ხორციანი საჭმელებისადმი, აგრეთვე მიმართულია თვითდასაჭურისების წინააღმდეგ, ალექსანდრიული და, ნაწილობრივ, სირიული წარმოშობისა უნდა იყოს, რადგან მიმართულია გნოსტიკოსთა (ენკრატიტების, მარკიონეტთა და მონტანისტთა) წინააღმდეგ და ებრძვის ისეთ უკიდურეს მიმდინარეობებს, რომლებიც გავრცელებული იყო ალექსანდრიულ და სირიულ მწვალებლობებში და სხვ. ქრისტიანული საეკლესიო კანონმდებლობა პირველ სამ საუკუნეში რომ ძირითადად მოციქულთა კანონებზე იყო დამყარებული, ჩანს იქიდანაც, რომ ამ პერიოდის საეკლესიო პრაქტიკა სრულ შესატყვისობაშია მოციქულთა კანონებში წერილობით ჩამოყალიბებულ კანონმდებლობასთან. IV ს. საეკლესიო მოღვაწეები, მსოფლიო და ადგილობრივი საეკლესიო კრებები პირდაპირ თუ არაპირდაპირ მიუთითებენ მოციქულთა ზოგიერთ კანონზე, როგორც სახელმძღვანელო ნორმაზე. მართალია, ეს მითითებები უშუალოდ მოციქულთა კანონებს არ ასახელებენ, მაგრამ გამოთქმები, რომელთაც ნიკეის I მსოფლიო კრების კანონებში ვხვდებით, უნდა გულისხმობდეს არა ძველ საეკლესიო პრაქტიკას, როგორც ამას ზოგიერთი მეცნიერი ფიქრობს, არამედ წერილობით ჩამოყალიბებულ მოციქულთა კანონებს, რაც ნათელია იმითაც, რომ ყოველი ასეთი მითითება შესატყვისს პოულობს მოციქულთა კონკრეტულ კანონში: „მღდელობად მოიყვანებს კანონი“ (ნიკეის I კან.); „დაიცვებოდედ მათთჳს წესი კანონისაჲ“ (მე-5 კან.); „ძველნივე წესი იპყრობოდედ“ (მე-6 კან.); „ამას არა შეუთქს კანონი საეკლესიოჲ“ (მე-10 კან.); „ძველნივე და კანონებრივი სჯული დამარხულ იყავნ აწცა“ (მე-13 კან.). დამოწმებული ადგილების „კანონი“ არ შეიძლება გულისხმობდეს ნიკეის კრებაზე ადრინდელი ადილობრივ კრებათა დადგენილებებს, რადგან ასეთი კრებების დადგენილებები ეხებოდა რომელიმე გარკვეულ პროვინციის ან ქრისტიანული ქვეყნის ეკლესიის მხოლოდ კერძო, ადგილობრივ საკითხებს და პრეტენზია არ ჰქონდათ ზოგად ქრისტიანული ისეთი სავალდებულო ნორმისა, რომელსაც თავისთავად გულისხმობს ტერმინი „კანონი“. აქვე უნდა აღინიშნოს, რომ ნიკეის მე-15 კანონის ზოგიერთი ბერძნული ტექსტი პირდაპირ ასახელებს მოციქულთა კანონს - Παρά τòν Αποστολικον κανονα - ათენის სინტაგმა, II. აქვე ვაჩვენებთ ნიკეის I მსოფლიო კრების ზოგიერთი კანონის შესატყვისებს მოციქულთა კანონებში - ნიკეის I -მოციქულთა 21-23; II - 80; 5-32 და ა.შ. აქვე აღვნიშნავთ, რომ ანტიოქიის 341 წლის ადგილობრივი კრების კანონები ასევე მიუთითებს მოციქულთა კანონებზე და ხშირად სიტყვა-სიტყვით იმეორებენ, ავრცობენ და კომენტარს უკეთებენ შესაბამის მოციქულთა კანონს (Н. Заозерский, Никейский кодекс, Учение в обществе любителей духовного просвещения, 1882, I, с. 597). ასეთი პარალელები უფრო მეტია გვიანდელ საეკლესიო კრებათა კანონმდებლობაში (ლანგრის 340 წ. ადგ. კრება; კონსტანტინოპოლის II მსოფლიო კრება და სხვ.). საკანონმდებლო კრებულებიდან იოანე სქოლასტიკოსის 50 ტიტლოვან (ნაწილიან) VI ს-ის კრებულში პირველადაა შეტანილი მოციქულთა კანონების სრული რაოდენობა - 85 კანონი, რაც კრებულის შემდგენელს ჩვენამდე არმოღწეული 60-ტიტლოვანი კრებულიდან აუღია. ასეთი რაოდენობით მოციქულთა კანონები დაამტკიცა კონსტანტინოპოლის ე.წ. ტრულის (ქართული თარგმანით „გუმბდსა შინა სამეუფოჲსა პალატისასა“) 692 წლის საეკლესიო კრებამ (რომელსაც ხშირად VI მსოფლიო კრებასაც უწოდებენ), რამაც ბოლო მოუღო ყოველგვარ ეჭვს და გაურკვევლობას ამ კანონთა კანონიკურობის აღიარებაში. ეს კანონები შედგენილია 14-ტიტლოვანი ნომოკანონის ყველა რედაქციაში და, რა თქმა უნდა, ნომოკანონის ქართულ თარგმანში. მოციქულთა კანონების მრავალრიცხოვან ბერძნულ გამოცემათაგან საუკეთესოდ ითვლება კარდინალ Pitra-ს გამოცემა, რომელშიც გათვალისწინებულია ამ ძეგლის შემცველი ბერძნული ხელნაწერების უმრავლესობა (Pitra, luris ecclesiastici graecorum historia et monumenta, I, 1864). ერთ-ერთ ბერძნულ კანონიკურ კრებულში, სახელდობრ, ძირითად კანონიკურ კოდექსის საფუძველზე შედგენილ ე.წ. „კანონთა სინოპსისში“, რომელიც კანონთა შემოკლებულ ტექსტებს შეიცავს, მოციქულთა კანონების გვერდით შეტანილია 17 კანონი, წარწერილი პავლე მოციქულის სახელით, 17 კანონი - პეტრე და პავლე მოციქულების ერთობლივ შემოქმედებად მიჩნეულ და 2 კანონი - ყველა მოციქულის შემოქმედებად გამოცხადებული. ამ 36 კანონის წყარო „მოციქულთა დადგენილებების“ ის 8 წიგნეულია, რომელიც 691 წლის „ტრულის“ კრებამ შემდეგდროინდელ ერეტიკულ გადაკეთება-ჩამატებათა გამო არაკანონიკურად მიიჩნია და აკრძალა (მე-2 კანონი). მართალია, ეს კანონები 14-ტიტლოვან ნომოკანონის ბერძნული ტექსტის გამოცემებში არ გვხვდება, მაგრამ ამ ფაქტის აღნიშვნა საჭიროდ ვცანით იმიტომ, რომ დასახელებული 36 კანონიდან პირველი 34 ქართული „დიდი სჯულისკანონის“ XIII-XIV სს. ზოგიერთ ნუსხაში (და არა არსენ იყალთოელისეული) თარგმანით არის წარმოდგენილი, ე.ი. გვიანდელ დანამატს წარმოადგენს. ------------------------------------------------------------- კანონი 1 ეპისკოპოსი დადგინებულ იქნეს ორი ან სამი ეპისკოპოსის მიერ. (I მსოფლ. 4; VII მსოფლ. 3; ანტიოქ. 12,23; ლაოდ. 12; სარდ. 6; კონსტ. 1; კართ. 13,49,50). კანონი 2 მღვდელი, დიაკონი და სხვა ღმრთისმსახური, დადგინებულ იქნეს ერთი ეპისკოპოსის მიერ. (მოც. კან. 26,70; I მსოფლ. 19; ტრულ. 33; VII მსოფლ. 14; ღანგ. 6; ლაოდ. 24,26,30; ბასილი დიდი 51,89). კანონი 3 ეპისკოპოსი ან მღვდელი, რომელიც მსხვერპლშეწირვის შესახებ უფლის განწესების მიუხედავად, საკურთხეველთან მიიტანს სხვა შესაწირავს : თაფლს, რძეს, ან ღვინის ნაცვლად სხვა რაიმესაგან დამზადებულ თაფლუჭს *; ფრინველს, რომელიმე ცხოველს, ან დადგენილების საწინააღმდეგოდ – მარცვლეულს ( ახალი ხორბლის თავთავის ან ყურძნის გარდა, ისიც, სათანადო დროს ), საღვთისმსახურო წოდებიდან განიკვეთოს. არავის მიეცეს უფლება საკურთხეველში ძღვნად მიიტანოს სხვა რაიმე, გარდა ზეთისა – კანდელისათვის, და საკმევლისა – წმიდა შესაწირავის დროს. (მოც. 4; ტრულ. 28,32,57,99; კართ. 57). *დასათრობი სასმელი (იხ. ლუკ. 1,15). კანონი 4 ყველა სხვა სახის პირველნაყოფი გაეგზავნოთ ეპისკოპოსსა და მღვდლებს სახლში, და არა საკურთხეველში. თავისთავად ცხადია, რომ ეპისკოპოსები და მღვდლები, დიაკვნებსა და ეკლესიის სხვა მსახურებს გაუნაწილებენ. (მოც. 3,38,41; ღანგ. 7,8; კართტ. 37; თეოფილე ალექს. 8). კანონი 5 ეპისკოპოსმა, მღვდელმა ან დიაკონმა არ უნდა გააძევოს თავისი ცოლი კეთილკრძალულების საბაბით. თუ გააძევებს, მღვდლობისაგან დაცადებით დაისაჯოს, ხოლო თუ არ დაცხრება, სამღვდელო წოდებიდან განიკვეთოს. (ტრულ. 12,13,48; I მსოფლ. 3; ღანგ. 1,4,9,10; კართ. 4). კანონი 6 ეპისკოპოსმა, მღვდელმა ან დიაკონმა საკუთარ თავზე არ უნდა აიღოს ამსოფლიური საზრუნავი ; წინააღმდეგ შემთხვევაში სასულიერო წოდებიდან განიკვეთოს. (მოც. 20,81,83; IV მსოფლ. 3,7; VII მსოფლ. 10; კართ. 16; ორგზ. 11). კანონი 7 თუ ეპისკოპოსი, მღვდელი ან დიაკონი ბრწყინვალე აღდგომას ბუნიობის წინ იდღესასწაულებს იუდეველებთან ერთად, სასულიერო წოდებიდან განიკვეთოს. (მოც. 64,70,71; ტრულ. 11; ანტიოქ. 1; ლაოდ. 37,38; კართ. 51,73,106). კანონი 8 თუ ეპისკოპოსი, მღვდელი, დიაკონი ან კრებულის სხვა წევრი, მსხვერპლშეწირვის დროს არ ეზიარება, დაე, მიზეზი წარმოადგინოს, და თუ იგი საპატიოა, შენდობილ იქნეს ; იმ შემთხვევაში კი, თუ მიზეზი ვერ დაასახელა, საეკლესიო ერთობიდან განიკვეთოს, როგორც მორწმუნე ერისათვის ზიანის მომტანი და, თავისი საქციელით მწირველის მიმართ ეჭვის აღმძვრელი, რომ მან თითქოს მსახურება არასწორად აღასრულა. (ანკვ. 1,2; პეტრე ალექს. 10). კანონი 9 ყველა მორწმუნე, რომელიც ეკლესიაში შედის, წმიდა წერილს ისმენს, მაგრამ ბოლომდე არ ესწრება ლოცვასა და წმიდა ზიარებას, როგორც ეკლესიაში უწესობის ჩამდენი, საეკლესიო ზიარებიდან განყენებულ იქნეს. (ტრულ. 66,80; ანტიოქ. 2; სარდიკ. 11). კანონი 10 ვინც საეკლესიო თანაზიარებიდან განყენებლთან ერთად ილოცებს, თუნდაც სახლში, თვითონაც განყენებით დაისაჯოს. (მოც. 11,12,32,45,48,65; I მსოფლ. 5; ანტიოქ. 2; კართ. 9). კანონი 11 სამღვდელო კლირის წევრი, რომელიც კლირიდან განკვეთილ პირთან ერთად ილოცებს, თვითონაც განიკვეთოს. (მოც. 28; ანტიოქ. 4; კართ. 10). კანონი 12 თუ საეკლესიო თანაზიარებიდან განყენებული კლირიკოსი, ან ერისკაცი, ან სასულიერო დასში მიღებისათვის უღირსი პირი, წავა და მას ხვა ქალაქში მიიღებენ წარმომადგენლობითი სიგელის გარეშე, განყენებულ იქნეს შემწყნარებელი და შეწყნარებულიც. (მოც. 13,32,33; IV მსოფლ. 11,13; ტრულ. 17; ანტიოქ. 6,7,8,11; ლაოდ. 41,42; სარდიკ. 9; კართ. 23,106). კანონი 13 ხოლო თუ განყენებული იყო, სასჯელი გაუგრძელდეს, როგორც ცრუსა და ღვთის ეკლესიის მომატყუებელს. (მოც. 12,33; ტრულ. 17). კანონი 14 ეპისკოპოსს არა აქვს უფლება თავისი ეპარქია დატოვოს და სხვაგან გადავიდეს, თუნდაც ამაში ბევრი ვინმე არწმუნებდეს. ეს შესაძლებელია მხოლოდ იმ შემთხვევაში, როცა ამას რაიმე საპატიო მიზეზი აიძულებს, როცა შეუძლია დიდი სარგებელი მოუტანოს იქაურ მრევლს ღვთისმსახურების სიტყვით, და ეს უნდა გააკეთოს არა თვითნებურად, არამედ მრავალი ეისკოპოსის გადაწყვეტილებითა და თავისი ღრმა რწმენით. (მოც. 33; I მსოფლ. 15; IV მსოფლ. 5; ტრულ. 20; ანტიოქ. 13,16,18,21; სარდიკ. 1,2,17; კართ. 48). კანონი 15 თუ მღვდელი, დიაკონი, ან საერთოდ ვინმე კლირის წევრთაგან, დატოვებს თავის მსახურების საზღვრებს, სხვაგან გადავა, დამკვიდრდება იქ და იცხოვრებს თავისი ეპისკოპოსის ნებართვის გარეშე, ასეთმა, ვბრძანებთ, აღარ იმსახუროს და მით უფრო, თუ მან თავისი ეისკოპოსისა არ შეისმინა, რომელმაც უკან დაბრუნება მოუწოდა. ხოლო თუკი ამ უწესობაში დარჩება, მაშინ თანაზიარობაში იყოს როგორც ერისკაცი. (I მსოფლ. 15,16; IV მსოფლ. 5,10,20,23; ტრულ. 17,18; ანტიოქ. 3; სარდიკ. 15,16; კართ. 54,90). კანონი 16 თუ ეპისკოპოსი, რომელთანაც მსგავსი შემთხვევა მოხდება, არად ჩააგდებს მასთან გადმოსული სასულიერო პირის მსახურების ამკრძალავ განწესებას და მას თავისთან დასში მიიღებს, მაშინ თავად ასეთი ეპისკოპოსის განკანონება უნდა მოხდეს მსახურებიდან, როგორც უწესობის დამნერგველისა. (მოც. 15; I მსოფლ. 15; ტრულ. 17; ანტიოქ. 3). კანონი 17 ის პირი, ვინც წმიდა ნათლისღების შემდეგ ორჯერ იყო ქორწინებაში, ან ხარჭა ესვა, არ შეიძლება ეკურთხოს ეპისკოპოსად, მღვდლად ან დიაკვნად, და მეტიც, საერთოდ ვერ გახდება სასულიერო დასის წევრი. (მოც. 18; ტრულ. 3; ბასილი დიდი 12). კანონი 18 ვინც დაქორწინებლია ქვრივზე, მეუღლეობიდან განტევებულზე, მეძავზე, მონაზე, ან მსახიობზე, ასეთი პირი ვერ გახდება ეპისკოპოსი, მღვდელი და დიაკონი, ვერც საერთოდ – სასულიერო დასის წევრი. (მოც. 17; ტრულ. 3,26; ბასილი დიდი 27). კანონი 19 ვინც ორ დაზე იყო დაქორწინებული, ანდა თავის დისწულზე ან ძმისწულზე, ასეთი პირის ადგილი დასში არ არის. (ტრულ. 26,54; ნეოკეს. 2; ბასილი დიდი 23,78,87; თეოფილე ალექს. 5). კანონი 20 თუ კლირიკოსი ვინმეს თავდებად დაუდგება, განიკვეთოს. (მოც. 6,81; IV მსოფლ. 3,30; სარდიკ. 7; კართ. 75). კანონი 21 პირი, რომელიც ადამიანთა ძალადობის შედეგად გახდა საჭურისი, ან დევნის პერიოდში მამაკაცური ასო წაერთვა, ან ამ მდგომარეობაში დაიბადა, თუ ღირსია, ეპისკოპოსად დადგინდეს. (მოც. 22,23,24; I მსოფლ. 1; ორგზ. 8). კანონი 22 თავისი თავის გამოსმაჭურისებელი არ იქნეს სასულიერო დასში მიღებული, რამეთუ იგი თვითმკვლელი და საღმრთო ქნილების მტერია. (მოც. 21,23,24; I მსოფლ. 1; ორგზ. 8). კანონი 23 კლირიკოსი, რომელიც თავის თავს გამოისაჭურისებს, განიკვეთოს, რამეთუ იგი თავის მკვლელია. (მოც. 21,22,24; I მსოფლ. 1; ორგზ. 8). კანონი 24 ერისკაცი, რომელიც თავის თავს გამოისაჭრისებს, სამი წლით განკანონებულ იქნეს ზიარების საიდუმლოდან, რამეთუ იგი თავისი სიცოცხლის მტერია. (მოც. 21,22,23; I მსოფლ. 1; ორგზ. 8). კანონი 25 ეპისკოპოსი, მღვდელი ან დიაკონი, მხილებული სიძვაში, ფიცის გატეხვაში, ან მოპარვაში, სასულიერო წოდებიდან განიკვეთოს, მაგრამ საეკლესიო თანაზიარებიდან არ განკანონდეს, რადგან წმიდა წერილი ამბობს : “... არშურ - იგო ორგზის ერთბამად ჭირსა შინა ” ( ნაუმ. 1,9). იგივეს განვაწესებთ დასის სხვა წევრების მიმართაც. (მოც. 29,30; I მსოფლ. 9; ტრულ. 4,21; ნეოკეს. 1,8; კართ. 27; ბასილი დიდი 3,32,51,70,82). კანონი 26 ვბრძანებთ, კლირში გაწევრიანებულ იმ უქორწინებელ პირთაგან, რომლებსაც ქორწინება სურთ, ამის უფლება მხოლოდ წიგნისმკითხველებსა და მგალობლებს მიეცეთ. (მოც. 5,51; IV მსოფლ. 14; ტრულ. 3,6,13; ანკვ. 10; ნეოკ. 1; კართ. 16; ბასილი დიდი 69). კანონი 27 ეპისკოპოსი, მღვდელი ან დიაკონი, რომელიც გალახავს, დაჩაგრავს და ამ გზით მოინდომებს დამნაშავის დაშინებას, ასეთი პირის სასულიერო წოდებიდან განკვეთას ვბრძანებთ, რამეთუ ეს უფალს ჩვენთვის სრულებითაც არ უსწავლებია, პირიქით L სცემდნენ და იგი არ პასუხობდა დარტყმებით, “... ევნებოდა და იგი არავის აგინებდა, ევნებოდა და არავის უთქუმიდა...” (I პეტ. 2,23). (ორგზ. 9). კანონი 28 აშკარა დანაშაულისათვის სამართლიანად განკვეთილი ეისკოპოსი, მღვდელი ან დიაკონი, რომელიც გაბედავს და კვლავ შეუდგება ოდესღაც მისთვის დავალებულ მსახურებას, ეკლესიიდან სრულიად მოიკვეთოს. (I მსოფლ. 5; II მსოფლ. 6; IV მსოფლ. 29; სარდ. 14; ანტიოქ. 4,12,15; კართ. 29,65; ბასილი დიდი 88). კანონი 29 სასულიერო ხარისხიდან უნდა განიკვეთოს ის ეპისკოპოსი, მღვდელი ან დიაკონი, რომელიც ამ პატივს ფულით მიიღებს და მისი ხელდამსხმელიც ეკლესიიდან სრულიად უნდა მოიკვეთოს, როგორც სიმონ მოგვი ჩემგან – პეტრესგან. (IV მსოფლ. 2; ტრულ. 22,23; VII მსოფლ. 4,5,15,19; სარდ. 2; ბასილი დიდი 90; ტარსის ეპისტ.). კანონი 30 ეპისკოპოსი, რომელიც საერო მთავრებს დაიხმარებს და მათი მეშვეობით მიიღებს ეკლესიაში საეპისკოპოსო ძალაუფლებას, განკვეთილ და განყენებულ იქნეს, ასევე, ყველა მისი თანამოაზრე. (I მსოფლ. 4; VII მსოფლ. 3; ლაოდ. 13). კანონი 31 მღვდელი, რომელიც უგლებელყოფს თავის ეპისკოპოსს, ცალკე კრებებს მოაწყობს და სხვა საკურთხეველს აღმართავს ისე, რომ სასამართლოს მიერ ეისკოპოსს ვერავითარ ისეთ ქმედებაში ვერ ამხელს, რაც ღვთისმოსაობისა და ჭეშმარიტების საწინააღმდეგო იქნებოდა, განკვეთილ იქნეს, როგორც მთავრობისმოყვარე, რამეთუ იგი ძალაუფლების მიმტაცებელია. ასევე, განიკვეთოს კლირის ყველა სხვა წევრი, ვინც კი მას შეუდგება ; ერისკაცები კი, ასეთ შემთხვევაში, საეკლესიო ზიარებიდან განკანონდნენ. ხოლო ეს ამგვარად აღესრულოს ეპისკოპოსის მხრიდან ერთგზის, ორგზის და სამგზის შეგონების შემდეგ. (II მსოფლ. 6; III მსოფლ. 3; IV მსოფლ. 18; ტრულ. 31,34; ღანგ. 6; სარდ. 14; ანტიოქ. 5; კართ. 10,11; ორგზ. 13,14,15). კანონი 32 რომელიმე ერთი ეპისკოპოსის მიერ განყენებით დასჯილი მღვდლის ან დიაკვნის შეწყნარების უფლება, სხვა ეპისკოპოსს არა აქვს ; მღვდელმოქმედების უფლება მას კვლავ მისმა განმკანონებელმა ეპისკოპოსმა უნდა დაუბრუნოს, გარდა იმ შემთხვევისა, როცა ეს ეპიკოპოსი გარდაიცვლება. (მოც. 12,13,16; I მსოფლ. 5; II მსოფლ. 6; ანტიოქ. 6; სარდ. 13; კართ. 11,29,133; სოფ. 1). კანონი 33 არ უნდა მოხდეს უცხო ეპისკოპოსის, მღვდლის ან დიაკვნის შეწყნარება წარმომადგენლობითი სიგელის გარეშე, ხოლო ამ სიგელის წარდგენის შემდეგ გამოიკვლიონ და, თუკი აღმოჩნდება, რომ ის კეთილმსახურების მქადაგებელია, მიღებულ იქნეს ; წინააღმდეგ შემთხვევაში მიეცით მას რაც სჭირდება, საძმოში კი ნუ მიიღებთ, რამეთუ მრავალი სიყალბე ხდება (მოც. 12,13; IV მსოფლ. 11,13; ანტიოქ. 7,8; ლაოდ. 42; კართ. 23,106). კანონი 34 ყოველი ერის ეპისკოპოსები უნდა ცნობდნენ პირველს მათ შორის, აღიარებდნენ მას, როგორც თავს და თავიანთ ძალაუფლებაზე აღმატებული არაფერი მოიმოქმედონ მისი ნებართვის გარეშე. მათ მხოლოდ ის საქმეები აწარმოონ, რაც თავიანთ ეპარქიებსა და მათთან მიმდებარე ადგილებს ეხება. მაგრამ პირველმაც არაფერი მოიმოქმედოს სხვებთან შეუთანხმებლად, ვინაიდან, ასე აღესრულება ერთაზროვნება და განიდიდება ღმერთი სულიწმიდის მადლით. (I მსოფლ. 4,6,7; II მსოფლ. 2,3; III მსოფლ. 8; IV მსოფლ. 28; ტრულ. 36,39; ანტიოქ. 9). კანონი 35 ეპისკოპოსი ნუ გაკადნიერდება, თავისი ეპარქიის საზღვრებს გარეთ ხელდასხმა მოახდინოს ქალაქებსა და სოფლებში, რომლებიც მას არ ექვემდებარებიან. ხოლო თუ მხილებულ იქნება, რომ ასეთი ქმედება ჩაიდინა იმ ეპისკოპოსის თანხმობის გარეშე, ვის დაქვემდებარებაშიაც ეს ქალაქები და სოფლები შედიან, განკვეთილ იქნეს ისიც და მის მიერ დადგენილნიც. (I მსოფლ. 15; II მსოფლ. 2; III მსოფლ. 8; IV მსოფლ. 5; ტრულ. 17; ანკვ. 13; ანტიოქ. 13,22; სარდ. 3,15; კართ. 48,54). კანონი 36 თუ ეპისკოპოსად ხელდასხმული პირი არ შეუდგება მსახურებასა და მასზე რწმუნებულ მრევლზე მზრუნველობას, მაშინ იგი განყენებულ იქნეს, ვიდრე არ შეუდგება თავის მოვალეობას. ზუსტად ასევე – მღვდელი და დიაკონი. ხოლო თუკი დანიშნულების ადგილას წავა და მიღებული არ იქნება არა თავისი ნებით, არამედ მრევლის ღვარძლის მიზეზით, ასეთ შემთხვევაში იგი ეპისკოპოსად დარჩეს, კლირი კი იმ ქალაქისა განყენებულ იქნეს, იმისათვის, რომ ვერ შეძლო გაჯიუტებული მრევლის განსწავლა. (I მსოფ. 16; IV მსოფ. 29; ტრულ. 37; ანკვ. 18; ანტიოქ. 17,18; ორგზ. 17; კირილე ალექს. 1,2,3). კანონი 37 წელიწადში ორჯერ მოხდეს ეისკოპოსთა კრების მოწვევა და განიხილონ საკითხები საღვთისმოსაო დოგმატების შესახებ ; კრებაზევე გადაწყდეს ეკლესიაში წამოჭრილი სადავო საკითხები. კრება შედგეს პირველად მეერგასის დღიდან მეოთხე კვირაში, მეორედ – ოქტომბრის მეთორმეტე დღეს. (მოც. 34; I მსოფ. 5; II მსოფ. 2; IV მსოფ. 19; ტრულ. 8; VII მსოფ. 6; ანტიოქ. 20; ლაოდ. 40; კართ. 18,73). კანონი 38 ყველა საეკლესიო ნივთზე ეპისკოპოსი უნდა ზრუნავდეს, როგორც ღვთის ზედამხედველობის ქვეშ მყოფი, მაგრამ ამ ქონების მითვისება, ან ნათესავებისთვის იმის ჩუქება, რაც ღმერთს ეკუთვნის, მას ეკრძალება. ხოლო, თუ ვინმე უპოვარი ჰყავს, გასცეს მასზე, როგორც უპოვარზე, მაგრამ ამ საბაბით ეკლესიის ქონება არ გაანიავოს. (მოც. 41; IV მსოფ. 26; ტრულ. 35; VII მსოფ. 11,12; ანკვ. 15; ღანგ. 7,8; ანტიოქ. 24,25; კართ. 26,33; ორგზ. 7; თეოფილე ალექს. 10; კირილე ალექს. 2). კანონი 39 მღვდლებმა და დიაკვნებმა, ეპისკოპოსის ნებართვის გარეშე არაფერი მოიმოქმედონ, რადგან მას აბარია ღვთის ერი და იგია მათ სულებზე პასუხისმგებელი. (მოც. 38,40,41; VII მსოფ. 12; ლაოდ. 57; კართ. 6,7,33). კანონი 40 ცხადი და გასაგები იყოს ეპისკოპოსის საკუთარი ქონება ( თუ მას პირადული გააჩნია ), და ცხადი და გასაგები – უფლისა, რათა ეპისკოპოსს სიკვდილის წინ საკუთრების დატოვება შეეძლოს – ვისთვისაც და როგორც უნდა ; ეს იმისათვის, რომ საეკლესიო ქონების სახელით არ იქნეს განკარგული ეპისკოპოსის საკუთრება, რომელსაც შეიძლება ცოლ - შვილი ჰყავდეს, ან ნათესავები, ან ყმები. რამეთუ სამართლიანია როგორც ღვთის, ასევე ადამიანთა წინაშე, რომ არც ეკლესიამ განიცადოს ზარალი, როცა არ არის ცნობილი ეპისკოპოსის ქონების შესახებ, და არც ეპისკოპოსმა და მისმა ნათესავება ; რათა არ მოხდეს ისე, რომ მათ წაერთვათ საკუთრება ეკლესიის სახელით, ან ეპისკოპოსის ნათესავები ქონებისათვის დავაში ჩაებნენ და მის გარდაცვალებას მისი შეურაცხყოფა მოჰყვეს. (მოც. 38,41; IV მსოფ. 22; ტრულ. 35; ანტიოქ. 24; კართ. 22,26,81). კანონი 41 ვბრძანებთ საეკლესიო ქონებაზე უფლება ეისკოპოსს ჰქონდეს ; თუკი მას ადამიანთა უკვდავი სულები აბარია, მით უფრო ფულის შესახებ უნდა იქნეს განცხადებული, რომ მან განკარგოს ის თავისი ძალაუფლებით, და უპოვარებს მღვდლებისა და დიაკვნების ხელით მიაწოდოს ღვთის შიშითა და სრული კეთილკრძალულებით ; ასევე, თვითონაც მოიხმაროს აუცილებელი საჭიროებისათვის და მწირ ძმებსაც მოახმაროს, და ამდენად, არ განიცადოს რაიმეში დანაკლისი, რამეთუ საღვთო სჯული ადგენს, რომ საკურთხეველის მსახურმა საკურთხეველიდან იკვებოს ; ასევე, მხედარიც არ მიდის საომრად თავისი სახსრებით. (მოც. 38,39; IV მსოფ. 26; VII მსოფ. 12; ანტიოქ. 24,25; თეოფილე ალექს. 10,11; კირილე ალექს. 21). კანონი 42 ეპისკოპოსი, მღვდელი ან დიაკონი, რომელიც თამაშსა და მემთვრალეობას მიეცა, - დაცხრეს, თუ არადა განიკვეთოს. (მოც. 43,54; ტრულ. 9,50; VII მსოფ. 22; ლაოდ. 24,55; კართ. 40,60). კანონი 43 იპოდიაკონი, წიგნისმკითხველი ( მედავითნე ) ან მგალობელი, რომელიც იმავე ცოდვას სჩადის, რაც წინა კანონშია დასახელებული, დაცხრეს, თუ არადა განყენებულ იქნეს ზიარებიდან. იგივე ეხებათ ერისკაცებსაც. (მოც. 42,54; ტრულ. 9,50; VII მსოფ. 22; ლაოდ. 24,55; კართ. 40,60). კანონი 44 ეპისკოპოსი, მღვდელი ან დიაკონი, რომლიც მოვალისაგან სარგებელს მოითხოვს, - დაცხრეს, თუ არადა, განიკვეთოს. (I მსოფ. 17; ტრულ. 10; ლაოდ. 4; კართ. 5,16; ბასილი დიდი 14; გრიგოლ ნოს. 6). კანონი 45 ეპისკოპოსი, მღვდელი ან დიაკონი, რომელიც მწვალებლებთან ერთად მხოლოდ და მხოლოდ ილოცებს, განყენებულ იქნეს ; ხოლო თუ მათ ნებას მისცემს იმოქმედონ როგორც ეკლესიის მსახურებმა, განკვეთილ იქნეს. (მოც. 10,11,46,64; III მსოფ. 2,4; ლაოდ. 6,9,32,33,34,37; ტიმოთე ალექს. 9). კანონი 46 ეპისკოპოსი ან მღვდელი, რომელიც მწვალებელთა ნათლისღებას შეიწყნარებს ან მათგან მსხვერპლს მიიღებს, განკვეთილ იქნეს. რა თანხმობა შეიძლება ჰქონდეს ქრისტეს ბელიართან, ან რა წილი მორწმუნეს ურწმუნოსთან ? ( შდრ. II კორ. 6,15). (მოც. 47,68; I მსოფ. 19; II მსოფ. 7; ლაოდ. 7,8; ბასილი დიდი 1,47). კანონი 47 თუ ეპისკოპოსი ან მღვდელი ხელახლა მონათლავს ჭეშმარიტად ნათეღებულს, ან უკეთურთაგან შებილწულს არ მონათლავს, განკვეთილ იქნეს, როგორც ჯვრისა და უფლის სიკვდილის შეურაცხმყოფელი, და მღვდლის ცრუმღვდლისაგან არ გამრჩეველი. (მოც. 46,49,50; I მსოფ. 8,19; II მსოფ. 7; ტრულ. 84,95; ლაოდ. 32; კართ. 48,72; ბასილი დიდი 1,47,91). კანონი 48 ერისკაცი, რომელიც თავის ცოლს განიშორებს და სხვას, ან სხვისაგან განტევებულს შეირთავს, ზიარებიდან განყენებულ იქნეს. (ტრულ. 87,93; ანკვ. 20; კართ. 102; ბასილი დიდი 9,21,35,48,77). კანონი 49 თუ რომელიმე ეპისკოპოსი ან მღვდელი, ნათლისღების საიდუმლოს აღასრულებს არა უფლის განწესებისამებრ : სახელითა მამისათა და ძისათა და სულისა წმიდისათა, არამედ სამი დაუსაბამოს, ან სამი ძის, ან სამი ნუგეშინისმცემლის მიმართ, განკვეთილ იქნეს. (მოც. 46,47,50,68; II სოფ. 7; ტრულ. 78,84,95,96; ნეოკეს. 12; ლაოდ. 47,48; კართ. 45,48,72,110; ბასილი დიდი 1,91). კანონი 50 თუ რომელიმე ეპისკოპოსმა ან მღვდელმა შეასრულოს არა სამგზის შთაფლვა ერთი საიდუმლო ქმედებისა, არამედ ერთგზის და ეს უფლის სიკვდილთან მიმართებაში აღასრულოს, განკვეთილ იქნეს, რამეთუ არ უთქვამს უფალს : “ ჩემი სიკვდილის მიმართ ნათელ - სცემდით ”, არამედ : “ წარვედით და მოიმოწაფენით ყოველნი წარმართნი და ნათელ - სცემდით მათ სახელითა მამისათა და ძისათა და სულისა წმიდისათა ” ( მათ. 28,19). (მოც. 46,47,49; II მსოფ. 7; ტრულ. 95; ნეოკეს. 12; ლაოდ. 47; კართ. 47; ბასილი დიდი 1,91). კანონი 51 თუ ეპისკოპოსი, მღვდელი, დიაკონი ან საერთოდ ვინმე სამღვდელოთაგანი განუდგება ქორწინებას, ხორცსა და ღვინოს არა დათმინების ღვაწლის გამო, არამედ იმ მიზეზით, რომ სისაძაგლედ მიიჩნევს, - გამოსწორდეს, თუ არადა, სამღვდელო წოდებიდან განიკვეთოს და ეკლესიიდან გაძევებულ იქნეს, რადგან მას ავიწყდება, რომ ყოველივე კეთილია ფრიად და რომ ღმერთმა შექმნა რა ადამიანი, მამაკაცად და დედაკაცად ჰყო ის, და თავისი ქმედებით შეურაცხყოფს და ცილს სწამებს შემოქმედს ; ასევე - ერისკაციც. (მოც. 53,66; IV მსოფ. 16; ტრულ. 13; ანკვ. 14; ღანგ. 1,2,4,14,21). კანონი 52 ეპისკოპოსი ან მღვდელი, რომელიც ცოდვისაგან მოქცეულს არ შეიწყნარებს, არამედ განაძევებს, სამღვდელო წოდებიდან განიკვეთოს, რადგან ის თავისი ქმედებით ქრისტეს ეწინააღმდეგება, რომელმაც თქვა : "... ესრეთ იყოს სიხარული ცათა შინა ერთისათვის ცოდვილისა..." ( ლუკ. 15,7). (I მსოფ. 8; ტრულ. 43,102; ბასილი დიდი 74). კანონი 53 თუ რომელიმე ეპისკოპოსი, მღვდელი ან დიაკონი დღესასწაულის დღეებში არ მიიღებს ხორცსა და ღვინოს იმ მიზეზით, რომ შეიძულა და, არა - დათმინების ღვაწლის გამო, განკვეთილ იქნეს, როგორც თავისი სინდისისაგან დამწვარი და მრავალთა დაბრკოლების მიზეზი. (მოც. 51,66; ანკვ. 14; ღანგ. 2,21). კანონი 54 თუ რომელიმე კლირიკოსი მხილებულ იქნება, რომ იგი დუქანში ჭამს, განყენებულ იქნეს ; გარდა იმ შემთხვევისა, როცა მგზავრობისას, საჭიროების გამო, სასტუმროში დაისვენებს. (ტრულ. 9; ლაოდ. 24; კართ. 40). კანონი 55 კლირიკოსი, რომელიც ეპისკოპოსს შეურაცხყოფს, განკვეთილ იქნეს, რამეთუ ნათქვამია : "... მთავარსა ერისა შენისასა არა ჰრქუა ბოროტი " ( საქმე 23,5). (მოც. 31,39; IV მსოფ. 8; ტრულ. 34; ლაოდ. 57; კართ. 7). კანონი 56 კლირიკოსი, რომელიც მღვდელს ან დიაკონს შეურაცხყოფს, საეკლესიო ზიარებიდან განყენებულ იქნეს. (I მსოფ. 18; ტრულ. 7; ლაოდ. 20; ბასილი დიდი 88). კანონი 57 კლირიკოსი, რომელიც დასცინებს კოჭლს, ყრუს, ბრმას ან ფეხებდაწყლულებულს, - განყენებულ იქნეს ; ასევე ერისკაციც. კანონი 58 ეპისკოპოსი ან მღვდელი, რომელიც არ ზრუნავს კლირზე და მრევლზე, და არ ასწავლის მათ ღვთისმოსაობას, განყენებულ იქნეს ; ხოლო თუ ამის შემდეგაც იმცონარებს და არ შეასრულებს თავის მოვალეობას - განიკვეთოს. (ტრულ. 19; სარდ. 11; ლაოდ. 19; კართ. 71,121,123). კანონი 59 ეპისკოპოსი, მღვდელი ან დიაკონი, რომელიც გაჭირვებულ კლირიკოსს არსებობისათვის საჭირო სახსრებს არ აძლევს, განყენებულ იქნეს ; ხოლო თუ კვლავ ულმობელი დარჩება კლირიკოსთა მიმართ, განიკვეთოს როგორც ძმის მკვლელი. (მოც. 4,38,41; ღანგ. 7,8; კართ. 37; თეოფილე ალექს.8). კანონი 60 მღვდელმსახური, რომელიც მრევლისა და კლირის საზიანოდ უწმიდურ წიგნებს ეკლესიაში საჯაროდ წაიკითხავს, როგორც წმიდათა წიგნებს, განკვეთილ იქნეს. (მოც. 85; ტრულ. 63; VII მსოფ. 9; ლაოდ. 59,60; კართ. 24; ათანასე დიდი დღესასწაულების შესახებ; გრიგოლ ღვთისმეტყველი წმიდა წერილის წიგნების შესახებ; ამფილოქე წმიდა წერილის წიგნების შესახებ). კანონი 61 მორწმუნე, რომელსაც ბრალი ექნება წაყენებული და ამხილებენ სიძვაში, მრუშობაში, ან სხვა რაიმე აკრძალულ საქმიანობაში, კლირშიო არ უნდა იქნეს შეყვანილი. (მოც. 25; I მსოფ. 2,9,10; II მსოფ. 6; ტრულ. 33; ანკვ. 12; ნეოკ. 1,9,12; კართ. 128.129.130; ბასილი დიდი 89; გრიგოლ ნოს. 5,6; თეოფილე ალექს. 3,6). კანონი 62 თუ ვინმე კლირიკოსთაგანმა, იუდეველის, ელინის ან მწვალებლის შიშით ქრისტეს სახელი უარყოს, ეკლესიიდან მოიკვეთოს ; ხოლო თუ ეკლესიის მსახურის სახელი უარყოს, კლირიდან განიკვეთოს. მონანიების შემთხვევაში შეწყნარებულ იქნეს, როგორც ერისკაცი. (I მსოფ. 10; ამკვ. 1,2,3,12; პეტრე ალექს. 10,14; ათანასე დიდის ეპისტოლე რუფინუსისადმი; თეოფილე ალექს. 2). კანონი 63 ეპისკოპოსი, მღვდელი, დიაკონი ან საერთოდ ვინმე სამღვდელოთაგანი, რომელიც სისხლიან ხორცს შეჭამს, ან მხეცის დაგლეჯილ ან დამხრჩვალ ცხოველს, განიკვეთოს, რადგან ეს სჯულმა აკრძალა. ხოლო თუ ამას ერიკაცი ჩაიდენს, უზიარებლობით დაისაჯოს ( შდრ. საქმე 15,29). (ტრულ. 67; ღანგ. 2). კანონი 64 კლირიკოსი, რომელიც საუფლო დღეს ან შაბათს მარხვის შენახვაში იქნება მხილებული, გარდა ერთი შაბათისა ( დიდი შაბათი ), განკვეთილ იქნეს ; ერისკაცი კი იგივე ქმედებისათვის უზიარებლობით დაისაჯოს. (მოც. 51,53; IV მსოფ. 16; ტრულ. 13,56; ანკვ. 14; ღანგ. 18,21; ლაოდ. 29,49,51). კანონი 65 თუ რომელიმე კლირიკოსი ან ერისკაცი, იუდეველების ან მწვალებლების სინაგოგაში სალოცავად შევა, სამღვდელო წოდებიდან განიკვეთოს და უზიარებლობით დაისაჯოს. (მოც. 7,45,70,71; ტრულ. 11; ანტიოქ. 1; ლაოდ. 6,29,33,37,37). კანონი 66 თუ კლირიკოსი ჩხუბში ვინმეს ერთი დარტყმით მოკლავს, განკვეთილ იქნეს შეუკავებელი თავხედობისათვის ; ხოლო თუ ერისკაცი ჩაიდენს ამას, უზიარებლობით დაისაჯოს. (მოც. 27; ორგზ. 9; ანკვ. 22,23; ბასილი დიდი 8,54,55,56,57; გრიგოლ ნოს. 5). კანონი 67 ვინც დაუწინდავ ქალწულზე ძალადობას იხმარს, ზიარებიდან განყენებულ იქნეს. მას აღარ აქვს უფლება სხვა შეირთოს, არამედ ჰყავდეს ის, ვინც ირჩია, თუნდაც იგი გლახაკი აღმოჩნდეს. (IV მსოფ. 24; ტრულ. 92,98; ანკვ. 11; ბასილი დიდი 22,25,26,30,69). კანონი 68 ეპისკოპოსი, მღვდელი ან დიაკონი, რომელიც ვინმესგან ხელმეორედ მიიღებს ხელდასხმას, სასულიერო წოდებიდან განიკვეთოს - ისიც და მისი ხელდამსხმელიც ; გარდა იმ შემხვევისა, როცა ზუსტად იქნება დადგენილი, რომ პირველი ხელდასხმა ერეტიკოსისგან აქვს მიღებული, რამეთუ მათი მონათლული და ხელდასხმული ვერც მართლმორწმუნე იქნება და ვერც ეკლესიის მსახური. (მოც. 46,47; I მსოფ. 8,19; II მსოფ. 4; III მსოფ. 5; ლაოდ. 8,32; კართ. 36,47,57,68; ბასილი დიდი 1,3). კანონი 69 ეპისკოპოსი, მღვდელი, დიაკონი, იპოდიაკონი, წიგნის მკითხველი ან მგალობელი, რომელმაც აღდგომის წინ წმიდა ორმოცი, ან ოთხშაბათი და პარასკევი არ იმარხულოს, განკვეთილ იქნეს, გარდა იმ შემთხვევისა, როცა ხორციელი უძლურება ამის საშუალებას არ აძლევს. ერისკაცი კი, ასეთივე ქმედებისათვის უზიარებლობით დაისაჯოს. (ტრულ. 29,56,89; ღანგ. 19; ლაოდ. 49,50,51,52; დიონისე ალექს. 1; პეტრე ალექს. 15; ტიმოთე ალექს. 8,10). კანონი 70 ეპისკოპოსი, მღვდელი, დიაკონი ან საერთოდ ვინმე კლირის წევრთაგანი, რომელიც იუდეველებთან ერთად იმარხულებს, ან მათთან ერთად იდღესასწაულებს, ანდა მათგან მათი დღესასწაულის აღმნიშვნელ რაიმე ძღვენს მიიღებს ( როგორიცაა უცომო, ან სხვა რაიმე მისი მსგავსი ), განკვეთილ იქნეს ; ხოლო თუ ერისკაცი ჩაიდენს ასეთივე ქმედებას, უზიარებლობით დაისაჯოს. (მოც. 7,64,71; ტრულ. 11; ანტიოქ. 1; ლაოდ. 29,37,38; კართ. 51,73,106). კანონი 71 ქრისტიანი, რომელიც ზეთს მიიტანს წარმართულ ტაძარში ან იუდეველთა სინაგოგაში მათი დღესასწაულის დროს, ან იქ სანთელს აანთებს, ეკლესიიდან მოიკვეთოს. (მოც. 7,64,70; ტრულ. 11,94; ანკვ. 7,24; ანტიოქ. 1; ლაოდ. 29,37,38,39; კართ. 21). კანონი 72 თუ ვინმემ, იქნება ის კლირიკოსი თუ ერისკაცი, წმიდა ეკლესიიდან ცვილი ან ზეთი მიიტაცოს, ეკლესიიდან მოიკვეთოს და ხუთწილად გადაიხადოს, რაც წაიღო. (მოც. 25,38,73; ანტიოქ. 25; ორგზ. 10; გრიგოლ ნოს. 8). კანონი 73 ოქროს ან ვერცხლის ნაკურთხ ჭურჭელს, ან კრეტსაბმელს, ნურავინ მიითვისებს საკუთარი საჭიროებისათვის - ეს უსჯულოებაა. მხილებული კი ასეთ ქმედებაში, ეკლესიიდან განყენებულ იქნეს. (მოც. 25,38,72; ორგზ. 10; გრიგოლ ნოს. 8; კირილე ალექს. 2). კანონი 74 ეპისკოპოსი, რომელსაც რაიმეში ბრალი ედება ისეთი პირების მხრიდან, რომლებიც საზოგადოებაში ნდობას იმსახურებენ, აუცილებლად უნდა გამოიძახონ სხვა ეპისკოპოსებმა, და თუ წარსდგება მათ წინაშე და აღიარებს, ანდა მხილებულ იქნება, ეპიტიმია განეწესოს ; ხოლო თუ გამოიძახებენ და არ გამოცხადდება, მეორედ იქნეს გამოძახებული, მასთან წარგზავნილი ორი ეპისკოპოსის საშუალებით. თუკი მაინც არ შეისმენს, მესამედ მიავლინონ მასთან ორი ეპისკოპოსი, ხოლო თუ კვლავ უპატივცემულობას გამოიჩენს და არ გამოცხადდება, მაშინ კრებამ განაჩინოს, როგორც მას სათნოდ უჩანს ; ნურავის ეგონება, რომ სასამართლოსაგან თავის არიდებით, რაიმე სარგებელს მიიღებს. (მოც. 34,37,75; II მსოფ. 6; IV მსოფ. 9,17,19,21; ტრულ. 8; ანტიოქ. 14,15,20; ლაოდ. 40; სარდ. 4; კართ. 8, 10,11,12,15,18,19,59,104,107,128,129,130,132; ორგზ. 13; თეოფილე ალექს. 9). კანონი 75 ეპისკოპოსის წინააღმდეგ მწვალებელი მოწმის სახით ნუ მიიღება, ნურც მხოლოდ ერთი მორწმუნე. "... პირითა ორისა და სამისა მოწამისაითა დაემტკიცოს ყოველი სიტყუაი " ( მთ. 18,16). (I მსოფ. 2; II მსოფ. 6; კართ. 59,131,132; თეოფილე ალექს. 9). კანონი 76 უჯეროა ეპისკოპოსისათვის საკუთარი სურვილისამებრ ვინმეს ეპისკოპოსის ხარისხში აყვანა იმ მიზნით, რათა სათნო ეყოს თავის ძმას, შვილს ან სხვა რომელიმე ნათესავს ; არ არის მართებული ეპისკოპოსობა მემკვიდრეობით გადასაცემ პატივად, ხოლო ღვთის საკუთრება - კაცობრიულ ვნებების დასაკმაყოფილებელ ძღვნად ვაქციოთ ; არ შეიძლება ღვთის ეკლესია მემკვიდრეების ძალაუფლების ქვეშ აღმოჩნდეს. ვინც ამას მოიმოქმედებს, განყენებით დაისაჯოს, მის მიერ აღსრულებული ხელდასხმა კი გაუქმებულად ჩაითვალოს. (მოც. 1,30; I მსოფ. 4; VII მსოფ. 3; ანტიოქ. 19,23; კართ. 22,49). კანონი 77 ვისაც თვალს აკლია, ანდა ფეხები აქვს დაზიანებული, მაგრამ ეპისკოპოსობის ღირსია, დაე, გახდეს, რამეთუ არა ფიზიკური, არამედ სულიერი ნაკლი შებილწავს მას. (მოც. 22,23,25,29,78,80; I მსოფ. 2,9,10; IV მსოფ. 2; ტრულ. 10,22,23; VII მსოფ. 4,5,15,19; ნეოკეს. 1,9; ლაოდ. 4,15; კართ. 5,15,16,45,63; ორგზ. 8; ბასილი დიდი 61,64,82,90; გრიგოლ ნოს. 5,6). კანონი 78 თუ ვინმე ან ბრმა იყოს, ეპისკოპოსი ნუ გახდება ; არა იმიტომ, რომ ამით ის თითქოს წაბილწულია, არამედ, იმიტომ, რომ საეკლესიო საქმეების წარმოებას წინააღმდეგობა არ შეექმნას. (მოც. 22,23,25,29,77,80; I მსოფ. 2,9,10; IV მსოფ. 2; ტრულ. 10,22,23; VII მსოფ. 4,5,15,19; ლაოდ. 4,12; კართ. 5,15,16,45,63; ორგზ. 8; ბასილი დიდი 61,64,82,90; გრიგოლ ნოს. 5,6). კანონი 79 ვისაც სულში დემონი ჰყავს, კლირში ნუ იქნება მიღებული ; ნურც მართლებთან ერთად ილოცებს. თუკი მისგან გათავისუფლდება, მართლებს შეუერთდეს, ხოლო, თუ კლირიკოსობის ღირსი აღმოჩნდეს, კლირშიაც ჩაირიცხოს. (ტრულ. 60; ტიმოთე ალექს. 2,3,4,14). კანონი 80 წარმართული ცხოვრებიდან მოქცეულისა და ნათელღებულის, ანდა ბიწიერი ცხოვრებიდან გაქრისტიანებულის მაშინვე ეპისკოპოსად დადგინება არ არის სამართლიანი ; რადგან უჯეროა გამოუცდელი პირი სხვისი მოძღვარი იყოს, გარდა იმ შემთხვევისა, როცა ეს საღმრთო მადლით ეწყობა. (I მსოფ. 2; VII მსოფ. 2; ნეოკეს. 12; ლაოდ. 3,12; სარდ. 10; ორგზ. 17; კირილე ალექს. 4). კანონი 81 ჩვენ განვაცხადეთ, რომ უმართებულოა ეპისკოპოსის ან მღვდლისათვის საერო - საზოგადოებრივ საქმეების მმართველობაში ჩაბმა ( ისინი განუშორებლად საეკლესიო საქმეებზე უნდა ზრუნავდნენ ); ან ირწმუნონ, რომ ეს მათი საქმე არ არის, ან არადა - განიკვეთოს, რამეთუ უფლის მცნების თანახმად " ვერვის ხელ - ეწიფების ორთა უფალთა მონებად..." ( მათ. 6,24). (მოც. 6,20,83; IV მსოფ. 3,7; VII მსოფ. 10; კართ. 16; ორგზ. 11). კანონი 82 მონების კლირში შეყვანას - მათი ბატონების ნებართვის გარეშე - ვკრძალავთ, რათა არ მოხდეს მათი პატრონების განაწყენება, რადგან ეს სახლებში შფოთის გამოწვევის მიზეზი ხდება. ხოლო თუ ვინმე მონათაგან ხელდასხმის ღირსი აღმოჩნდეს, როგორც ჩვენი ონისმიე აღმოჩნდა, ბატონი კი ინებებს და გაათავისუფლებს და სახლიდან დაითხოვს, ასეთ შემთხვევაში ხელდასხმულ იქნეს. (მოც. 6,81,83; IV მსოფ. 4; ტრულ. 85; ღანგ. 3; კართ. 64,82). კანონი 83 ეპისკოპოსი, მღვდელი ან დიაკონი, რომელიც სამხედრო საქმეში იწვრთნება და ორივეს პყრობა სურს, ანუ რომის ხელისუფლებისაცა და სასულიერო წოდებისაც, განკვეთილ იქნეს იერარქიული ხარისხიდან, რამეთუ "... კეისრისაი კეისარსა და ღმრთისაი ღმერთსა " ( მათე 22,21). (მოც. 6,81; IV მსოფ. 3,7; VII მსოფ. 10; ორგზ. 11; ბასილი დიდი 55). კანონი 84 პირი, რომელიც უსამართლოდ შეურაცხყოფს მეფეს ან მთავარს, სასჯელის ღირსია. თუ იგი სასულიერო პირი იქნება, სამღვდელო წოდებიდან განიკვეთოს, ხოლო თუ ერისკაცი - უზიარებლობით დაისაჯოს. (მოც. 55,56). კანონი 85 თქვენთვის ყველასთვის, სამღვდელოებისთვის და ერისკაცებისთვისაც, პატივმისაგები და წმიდა იყოს ძველი აღთქმის შემდეგი წიგნები : ხუთი მოსესი - დაბადება, გამოსვლათა, ლევიტელთა, რიცხვთა, მეორე სჯულისა ; ისო ნავეს ძისა - ერთი ; მსაჯულთა - ერთი ; რუთისა - ერთი ; მეფეთა - ოთხი ; ნეშტთა - ორი ; ეზრასი - ორი ; ესთერისი - ერთი ; მაკაბელთა - სამი ; იობისა - ერთი ; ფსალმუნთა - ერთი ; სამი სოლომონისა - იგავნი, ეკლესიასტე, ქება ქებათა ; თორმეტი მცირე წინასწარმეტყველი ; ესაიასი - ერთი ; იერემიასი - ერთი ; ეზეკიელის - ერთი ; დანიელის - ერთი. გარდა ამისა, თქვენთვის შენიშვნის სახით დავსძენთ, რომ თქვენმა ყმაწვილებმა შეისწავლონ სიბრძნე მრავალგანსწავლული ზირაქისა. ჩვენი კი, ანუ ახალი აღთქმის წიგნებია : ოთხი სახარება - მათესი, მარკოზისა, ლუკასი და იოანესი ; პავლეს ეპისტოლენი თოთხმეტი, პეტრესი - ორი, იოანეს - სამი, იაკობის - ერთი, იუდასი - ერთი, კლიმენტისა - ორი ; აგრეთვე თქვენთვის, ეპისკოპოსთათვის, დადგენილებანი ჩემ, კლიმენტის მიერ რვა წიგნში აღწერილი ( რომელთა გამოქვეყნება ყველას წინაშე უჯეროა, მათში შესულ საიდუმლოთა გამო ); და საქმენი ჩვენი მოციქულთა. (მოც. 60; ტრულ. 2; ლაოდ. 60; კართ. 24; ათანასე დიდი დღესასწაულების შესახებ; გრიგოლ ღვთისმეტყველი წმიდა წერილის წიგნების შესახებ; ამფილოქე წმიდა წერილის წიგნების შესახებ). კანონები მოტანილია წიგნიდან :"წმიდა მოციქულთა კანონები განმარტებებით" – ეპისკოპოსი ნიკოდიმოსი (მილაში). რუსულიდან თარგმნა ვლადიმერ ჩხიკვაძემ თბილისი 2006 • ამოსაბეჭდი ვერსია • …
- დაამატა ლაშა to ელ. წიგნები at 8:43pm on დეკემბერი 10, 2013
- თემა: გავროში - ვიქტორ ჰიუგო
- წყო ყიალი, მიძინებულ, ჩუმ ქუჩებში თუ იშოვიდა რასმე, იქ იშოვიდა, იმიტომ, რომ იქ იპოვის რასმე კაცი, სადაც იშვიათად არის ვინმე. ერთ უბანში შევიდა, რომელიც სოფელ აუსტერლიცად ეჩვენა. ამას წინათაც იყო ამ მხარეს. დადიოდა, სინჯავდა, ეძებდა, ერთი ბებერი კაცი დაინახა იმასავით დაბერებულ ძველ ბაღში და ერთი კიდევ ბებერი დედაკაცი. ბაღში ერთ დიდ ვაშლის ხეს მიაქცია ყურადღება და იმ ვაშლთანვე პატარა სახილეს, უვარგისად დაკეტილს, მაშასადამე, ადვილად გასაღებს, თუ შიგ ვაშლი მოიპოვებოდა. ვაშლი ნიშნავდა ვახშამს, ვახშამი კიდევ სიცოცხლეს! ვაშლმა დაღუპა ადამი და ვაშლმა უნდა იხსნას გავროში. ბაღი პატარა, ვიწრო, მოუკირწყლავ ქუჩაში გადიოდა, სადაც შენობა არსად იყო, პატარა ღობე ჰქონდა და გადასავალი ამ ვიწრო ქუჩებიდან. გავროშიც იმ ბაღისკენ წავიდა, მიაგნო ვიწრო ქუჩას, მივიდა ბაღთან, იცნო ვაშლის ხე, იქვე სახილე. რას დააბრკოლებდა ღობე? ისკუპა და გადახტა. ბინდდებოდა. კატაც არსად კნაოდა პატარა ქუჩაში, ვინ დაინახავდა? გადახტა და იქვე გაჩერდა. ბაღში ლაპარაკობდნენ. გაინაბა ბიჭი. ვაშლის ხესთან და სახილესთან, სწორედ იქ, საითაც გავროში აპირებდა მისვლას, ეგდო ქვა, რომელიც სკამის მოვალეობას ასრულებდა. ამ სკამზე იჯდა გავროშის მიერ ნახული ბებერი კაცი და იქვე იდგა ბებერი დედაკაცი. რაღაცას ბუზღუნებდა დედაკაცი. არცთუ დიდად მორიდებული გავროში ყურს უგდებდა. - ბატონო მაბეფ! - მიმართა დედაკაცმა. - მაბეფო! - იუცხოვა გავროშმა - იფ, რა სახელია! მოხუცებული ხმას არ იღებდა. თითქოს ვერც კი გაიგონა. - ბატონო მაბეფ! - გაიმეორა დედაკაცმა. არც კი შეინძრა მოხუცებული, ისევ მიწას დასცქეროდა: - რა იყო, ძალუა პლუტარქე? - ძალუა პლუტარქეო? - უფრო მეტად იუცხოვა გავროშმა, - ეს კიდევ უარესი. ძალუა პლუტარქე წინ ედგა მაბეფს და თავისას არ იშლიდა: - სახლის პატრონი ჯავრობს. - რადაო? - სახლის ქირას თხოულობს. სამი ვადისა გვმართებს. - სამი თვის შემდეგ ოთხი ვადისა გვემართება. - ქუჩაში გაგყრითო, - იძახის. - გაგვყრის და გავალთ. - მეხილეც თავის ნისიას თხოულობს. ხომ იცით, რა საშინელი დედაკაცია! აღარც შეშას იძლევა. რითი გავათბოთ სახლი, რომ აღარც შეშა გვაქვს? - რითი და მზითა. - ყასაბმა, ფულიო! ნისიად აღარ მოგცემთო. - უშველა ღმერთმა! მეტად მძიმეა ხორცი, ვეღარ ვინელებ. - მაშ სადილად რა გვექნება? - პური. - მეპურეც მაგას გაიძახის, - ნისიაში გამისწორდითო, საცა ფული არ არის, იქ არც პური არისო. - მართალი უთქვამს. - მაშ რას მიირთმევთ? - ეს ვაშლის ხე ხომ გვაქვს. - კარგი, ბატონო, მაგრამ რომ არ შეიძლება უფულოდ ცხოვრება? - მე კი არა მაქვს და! წავიდა, თავი დაანება ძალუა პლუტარქემ. მარტო დარჩა მაბეფი ღრმად ჩაფიქრებული. გავროშიც იქვე იყო მინაბული და ისიც ღრმად ჩაფიქრებული. ღამდებოდა. მერე ვახშამი მოაგონდა. იმის მაგივრად, რომ ღობეზე გადამხტარიყო და წასულიყო, გადაწყვიტა, უვახშმოდაც კარგად დავიძინებო. - ბუჩქებში შეძვრა, ზურგს უკან მოექცა ბებერ მაბეფს, ღობის ძირში მისწი-მოსწია ბუჩქები და - აი ლოგინიც ამისთანა უნდაო, - იფიქრა, - მაშ, აქვე დავიძინებო. კარგად ესმოდა ბებერი მაბეფის ქშენა. სადილის და ვახშმის მაგივრად ძილი ირჩია. კატის ძილი იყო გავროშის ძილი, ცალი თვალით სთვლემდა და ესმოდა, ხედავდა. ცის სიბნელე ეფარებოდა მიწას, ძლივსღა ჩანდა ვიწრო ქუჩა აქეთ-იქით ამართულ ხეებში და ბუჩქებში. უცბად ფეხის ხმა მოესმა. გაიხედა ქუჩაში, ორი ჩრდილი დაინახა იმისკენ მომავალი. ერთი წინ იყო, მეორე უკან, ცოტა მოშორებით. - რა დროს ხეტიალია, რა ვქნა? - წაიბუზღუნა გავროშმა. წინ რომ მოდიოდა, მოხუცებულ ბურჟუას ჰგავდა. თავდაღუნული მიდიოდა, ჩაფიქრებული; უბრალო ტანისამოსი ეცვა, ბნელი ნაბიჯით იძვროდა სიბერისა გამო, ეტყობოდა ტკბებოდა ბუნების დუმილით. მეორე მაღალი ბიჭი იყო, წელწვრილი, მოქნილი, ღონიერი, ფრთხილად მისდევდა მოხუცებულს, თავის ნაბიჯს უგუებდა იმისას, მაგრამ ამ ნელ სვლაშიც ეტყობოდა, რომ მარჯვე ბიჭი უნდა ყოფილიყო და ჩაუქი. საშინელი შეხედულებისა იყო, ეჭვის და შიშის აღმძვრელი, მაგრამ ამასთან ძალიან კოხტა, ისეთი, რომელსაც იმ დროს სალუქს ეძახდნენ. კარგი, მოხდენილი ქუდი ეხურა, შავი სერთუკი, კარგად გამოჭრილი, წელში მოჭერილი, თავი მაღლა ეჭირა. მოხდენილად და ძალოვნად, და ქუდქვეშ რომ დაკვირვებოდით, გაყვითლებულ სახეს დაინახავდით ჭაბუკი ბიჭისას. პირში ვარდი ეჭირა. მაშინვე იცნო გავროშმა, მონპარნასი იყო. პირველისას კი ვერას იტყოდა, გარდა იმისა, რომ უბრალო მოხუცებული კაცი იყო. რაღა დააძინებდა? ზვერვა დაუწყო ამ მომავალთ. ცხადი იყო, ერთს ამათგანს რაღაც განზრახვა უნდა ჰქონოდა, რომ ასე ჩუმად, ფეხაკრეფით მოსდევდა მეორეს. ღობის ძირში იწვა გავროში, თავის წალოში, რომელიც ახლა საფრად გაეხადა, და თვალს აღარ აშორებდა ამ კაცებს. სასეირნოდ გამოსულიყო მონპარნასი. ღამე იმ უბედურ ქუჩებში კარგს არას მოასწავებდა ეს სეირნობა. ბებერი კაცისადმი სიბრალული მოერია გავროშს. რა უნდა ექნა? ისიც ჩარეულიყო? რას გააწყობდა სუსტი სუსტის დახმარებით? მასხრად აიგდებდა მონპარნასი. გადაწყვეტილი ჰქონდა გავროშს, ორ ლუკმად არ ვეყოფოდით ამ სახელოვან, თვრამეტი წლის ყაჩაღს მე და ის ბებრუცუნაო. და მანამ ამას საზრავდა გავროში, უცბად მივარდა მონპარნასი არხეინად მიმავალ ჩაფიქრებულ მოხუცს; ეცა, როგორც ვეფხვი კანჯარს, ან ობობა ბუზს. უცბად გადააგდო ვარდი, ეტაკა მოხუცს, ყელში მაგრად მოებღაუჭა. ძლივს შეიმაგრა გავროშმა ყვირილი. ცოტა ხნის შემდეგ ერთი ამ კაცთაგანი ქვეშ მოჰყოლოდა მეორეს, ხრიალებდა, ვეღარ იძვროდა, რადგან ზედ აჯდა მეორე და ისე აწვებოდა გულზე თავისი მუხლით, რომ ძლივსღა სუნთქავდა დამარცხებული. მაგრამ ის კი არ იყო, რასაც გავროში მოელოდა: მიწაზე განრთხმული მონპარნასი იყო, და მუხლებქვეშ რომ ყაჩაღი მოექცია, მოხუცებული იყო. იქვე მოხდა ყოველივე, გავროშის თვალწინ. მოხუცს დაჰკრა მონპარნასმა, მაგრამ იმანაც უპასუხა და ისე მედგარი იყო ეს პასუხი, რომ სწრაფად შეიცვალა ბრძოლა. იერიშით მოსული ძირს ეგდო დამარცხებული და მწარედ გმინავდა გამარჯვებული მოხუცებულის მუხლებს ქვეშ. - ესეც შენ, ბებერო! - წამოიძახა ჩუმად გავროშმა. ვერ შეიკავა თავი და ტაში დაჰკრა, მაგრამ ვერავინ გაიგონა იმისი ტაში. ისინი განაგრძობდნენ ბრძოლას, ისე ჩასჭიდებოდნენ ერთმანეთს, რომ აღარაფერი ეყურებოდათ. ბოლოს მიჩუმდა ბრძოლა, დაემორჩილა მონპარნასი, მკვდარივით ეგდო მიწაზე. „ხომ არ მოკვდა ეს ბიჭი?“ - ფიქრობდა გავროში. მოხუცებული ხმას არ იღებდა, არცა ყვიროდა, - მიშველეთო, - წამოიწია, წამოდგა და გავროშმა გაიგონა მისი ბრძანება: - ადე! - მიმართა მონპარნასს. მონპარნასი ადგა, მაგრამ მაინც ეჭირა მოხუცებულს. შერცხვენილი იყო მონპარნასი, ცოფი ერეოდა, როგორც ცხვრისაგან დამარცხებულ მგელს. შესცქეროდა გაკვირვებული გავროში, თან ცდილობდა არაფერი გამოჰპარვოდა იმის ყურსა და თვალს, რადგან სწორედ საამო სურათს ხედავდა. აუსრულდა კიდეც სურვილი. იმდენად ხმამაღლა მიმართა მონპარნასს მოხუცებულმა, რომ ყველაფერი კარგად ესმოდა პატარა ბიჭს, ბნელში აღძრულ ბაასს რაღაც ტრაგიკულ კილოს აძლევდა ღამის დუმილი. მოხუცებული ჰკითხავდა, მონპარნასი პასუხს აძლევდა. - რამდენი წლისა ხარ? - ცხრამეტისა. - ღონიერი ბიჭი ხარ და ჯანსაღი. რატომ არ მუშაობ? - მეზარება. - ხელობა გაქვს რამე? - ცუდაობა. - რა დროს ლაყბობაა? გეკითხები, მიპასუხე. იქნება დაგეხმარო რამეში. რა საქმეზე უფრო მიიწევს შენი გული? - ქურდობაზე. დუმილი ჩამოვარდა ცოტა ხნით. ღრმად ჩაფიქრებულსა ჰგავდა მოხუცი, იდგა უძრავად და ხელს არ უშვებდა მონპარნასს. ყმაწვილი ბიჭი იყო ყოჩაღი, ძალ-ღონით სავსე და წამდაუწუმ გაიწევდა ხოლმე გასაქცევად, როგორც მახეში გაბმული მხეცი. ხან გასხლტომას ლამობდა, ხან ფეხს წაუდგამდა, საზარლად იკლაკნებოდა, მაგრამ ისე იდგა მოხუცებული, თითქოს ვერც კი ამჩნევსო; ერთი ხელით ეჭირა მონპარნასის ორივე ხელი და, ღონით სავსე, ყურადღებას არ აქცევდა იმის ფართხალს. ცოტა ხანს გაჩუმებული იდგა მოხუცებული. მერე დააცქერდა მონპარნასს და ტკბილი ხმით ხმამაღლა დაუწყო დარიგება ისე, რომ ერთი სიტყვა არ გამოეპარა გავროშს. - შენა, შვილო, სიზარმაცით შედიხარ შრომაზე დამყარებულ ცხოვრებაში. ნუთუ აგრე ცუდად, უსაქმურად უნდა დაყიალობდე? მოდი, ისევ საქმე ირჩიე. იქნება გენახოს სადმე, ერთი მანქანა არის საშინელი, საბრტყელებელს რომ ეძახიან. მორიდებით უნდა მიუდგეს კაცი, რადგან მკაცრია და ავგული; თუ ხელთ იგდო როგორმე შენი ტანისამოსის კალთა, წასულია შენი საქმე! ჩაგითრევს და ბუზივით გაგჭყლეტს! უსაქმურობაც ამ მანქანასავითა ღუპავს ადამიანს. ნუ მიხვალ მაგ გზით; გაჩერდი, მანამ დრო გაქვს და თავს უშველე. თუ არა, ვაი შენი ბრალი! დღეს თუ არა, ხვალ ჩაგითრევს კბილოვანი ჩარხი და მიწასთან გაგასწორებს. იმედი ნუღარ გექნება, შენ იმას თავს ვეღარ დააღწევ. ისე ჩაგაბამენ ზარმაცს, რომ დასვენება გენატრებოდეს. ნუთუ არ გინდა იმუშაო, შრომით შეიძინო ლუკმაპური, აასრულო ადამიანის დანიშნულება? არ გინდა, შენც ადამიანი გახდე და ადამიანის სახელი მოიხვეჭო? არ გინდა, და იცოდე, სწორედ ის დაგტანჯავს და გაწამებს, რასაც შენ გაურბი. შრომა კანონია ჩვენი ცხოვრებისა, ვინც თავის სიზარმაცით დაარღვევს ამ კანონს, სწორედ შრომითვე იქნება დასჯილი. მუშად გახდომა არა გნებავს, მაშ მონად იქცევი, შრომის ყურმოჭრილ ყმად და მონად. შრომას გაურბი? მით უფრო მეტად ჩაგბოჭავს ეგ შრომა. შრომას ვერ ეგუები, ვერ უამხანაგდები? თავის ზანგად გაგიხდის შრომა. ადამიანურ პატიოსან დაღლას ერიდები? ჰოდა, განწირულთა ოფლში გაიწურები. შრომის შვილების სიმღერა რომ მოგესმის, შენ მარტო კვნესაღა ამოგხდება. შორიდან, ქვემოდან დაინახავ, როგორ მუშაობენ შრომის ერთგულნი და - აგერ, ისვენებენ, - იტყვი, ისეთ სხივმოსილად გეჩვენება მიწის მუშა, მეზღვაური, მჭედელი, თითქოს სამოთხეში არიან და ტკბებიანო. იცი, რა სინათლეს აფრქვევს გრდემლი! იცი, რა ნეტარებაა მიწის ხვნა, მომკილის ძნად შეკვრა? თავისუფლად მიმავალი ნავია მუშაკის ცხოვრება. ზარმაცი ხარ? შრომას გაურბი? ჰოო? მაშ აქ მოდი! აბა, დაბარე, ასწიე, მოაგროვე, მოუარე, მოუარე! სადღა წაუხვალ შენს აპეურს? შენ უკვე უღელში შებმული ტყვე ხარ ჯოჯოხეთისა. მაშ ეგ არის, რაღა, შენი მიზანი, ცუდად დაყიალებდე, უსაქმურად? მე კი გარწმუნებ, - ერთ კვირას ვერ გაატარებ, ერთ დღეს, ერთ საათს, რომ დაქანცული არ იყვე და წელმოწყვეტილი. მწუხარება და ვარამიღა იქნება შენი ცხოვრება. ერთი წამის მოსვენებაც აღარ ექნება შენს ხელს. რაც სხვებისთვის ბუმბულივით მსუბუქი იქნება, შენ კლდის სიმძიმისად დაგაწვება. აუვალ ციცაბოდ გეჩვენება სულ უბრალო, პატარა აღმართი. საზიზღარ ურჩხულად გადაიქცევა შენი სიცოცხლე. სიარული შეგძაგდება, სუნთქვა შეგეკვრის, ტყვიასავით დამძიმდება შენი ფილტვები. ჰოდა, უნდა გადაწყვიტო, სად გირჩევნია სიცოცხლე, ადამიანად, თუ მონად? ადამიანს რომ წასვლა მოუნდება სადმე, კარს გააღებს და გავა. შენ კი, თუ წასვლა განიზრახე, ჯერ შენი დილეგის კედელი უნდა გაანგრიო. რას სჩადის ადამიანი, ქუჩაში გასვლა რომ მოუნდება? ჩამოვა კიბეზე და ქუჩაშია. შენა? შენ კი შენი ლოგინის ზეწარი უნდა დახიო, თოკად დაგრიხო, ფანჯარაზე მიაბა და ზედ დაეკიდო ამ თოკს, დიდი სიმაღლიდან დაშვებულს, და ისიც როდის? ღამე, რომ წვიმდეს, ქუხდეს და ვერავინ დაგინახოს. მოკლე რომ გამოდგეს შენი თოკი? უნდა გაუშვა და ძირს ჩავარდე. მერე რა იცი, სად ჩავარდები, რას დაეცემი? რა არის იქ, ძირს, სადაც შენ ჩავარდები? ან არადა ბუხრის საკვამურში უნდა ჩაძვრე და თან გული გისკდებოდეს, - ვაითუ გზაში დავიწვაო. ან არადა, განავლის გამყვან მილში უნდა ჩაძვრე, რომ გული წაგივიდეს სუნით და შიგ ჩაიხრჩო. ახლა რამდენი ნახვრეტი უნდა გქონდეს კედელში დაფარული! დღეში ოცჯერ მაინც გამოიღებ კედლიდან აშლილ ქვებს და ისევ შიგვე შეაწყობ, რომ განზრახვა არ შეგიტყონ. გაჯი რა არის, კედლიდან ჩამოშლილი გაჯიც კი შენ ლეიბში უნდა გქონდეს დამალული; დაკეტილის გაღება დაგჭირდა? მუშას ჯიბეში უდევს მჭედლის გაკეთებული გასაღები, შენ კი თუ დაგჭირდა დაკეტილის გაღება, მაშინვე უნდა გაიკეთო ამ კლიტის გასაღები. უსაზღვრო შრომა და მოთმინება დაგჭირდება ამ საკვირველი გასაღების გასაკეთებლად. ერთი სუ უნდა იშოვო და ორკეცად გასჭრა. რითი გასჭრა? ეგ შენ უნდა გამოიგონო, შენი საქმეა. მერე უნდა მისდგე და ჩააღრმავო ორივე კეცი, ოღონდ ისე, რომ არაფრით დააზიანო ფულის გარეგნობა. მერე ისე უნდა შეუწყო ერთმანეთს ორი კეცი, რომ ერთდებოდეს და არაფრით განირჩეოდეს ნამდვილი შავი ფულისაგან. ფულის ნიშნები უცვლელად უნდა ჰქონდეს ზემოდანაც და ქვემოდანაც. შენი დარაჯებისთვის ეს იქნება უბრალო შავი ფული, შენთვის კი ეს იქნება პატარა კოლოფი. რას ჩადებ ამ კოლოფში? ერთიბეწო ფოლადს, საათის ზამბარას, ოღონდ წინათვე დააკბილოვნებ, რომ გაჭირვებაში ხერხად გამოგადგეს. ამ ხერხით, ქინძისთავის სიგრძის, სუში დამალული ხერხით უნდა გადასჭრა ჯერ კლიტის ყური, მერე საკვალთის ღერო, მერე მოაჯირი, ფანჯარას რომ მიადგები, და ბოლოს ბორკილები, რომელიც ფეხებზე გადევს. აგერ, გააკეთე ის სასწაულებრივი კოლოფი, საკვირველი ნაწარმი ხელოვნებისა, უნარიანობისა, მოხერხებისა, მოთმინებისა. მერე რა მოგელის, თუ გაიგეს, რომ შენა ხარ ეს ხელმარჯვე ოსტატი? რითი დაგიჯილდოვებენ იმდენ შრომას? საპატიმროში ჩაგსვამენ, - აი, შენი ჯილდო და მომავალი. იცი, რა საშინელი უფსკრული არის ზარმაცობა და სიამოვნება? ნუთუ არ იცი, რომ უსაქმურად ხეტიალი სულით ხორცამდე ღუპავს ადამიანს? შენ ცუდად უნდა იყო და საზოგადოებას აწვე მუქთახორად? უსარგებლო წევრი უნდა იყო საზოგადოებისა, ესე იგი მავნებელი? ვაი იმას, ვისაც ამგვარი პარაზიტობა ნებავს! მატლად გადაიქცევა, ფეხით გასასრესავ მატლად. მაშ, შრომა გეზარება? ერთადერთიღა გაქვს საფიქრებელი, - კარგი საჭმელი, კარგი სასმელი, ტკბილი ძილი? შენ კი წყალიღა გექნება, ტალახივით შავი პური და ცარიელ ფიცარზე იწვები ბორკილით ხელფეხშეკრული, ამ ბორკილის ცემა გაგიფრთხობს და ჩაგიმწარებს ძილს. დაამტვრევ ბორკილს და გაიქცევი? ძალიან კარგი. პირქვე შეძვრები სადმე ბუჩქნარში, ცოცვით ეცდები სადმე მიმალვას და ბალახიღა იქნება შენი საზრდო, როგორც ტყის ნადირისა. დამალვით კი ვერ დაიმალები, დაგიჭერენ, ორმოსავით ბნელ ქვესკნელში ჩაგაგდებენ და, ვინ იცის, რამდენ ხანს იქნები იქ დამწყვდეული, კედელზე მიჯაჭვული? ხელის ცეცება დაგჭირდება, რომ სურას მიაგნო და პირი გაისველო. პური მოგშივა და იმისთანას დაგიყრიან, რომ მშიერი ძაღლიც კი არ მიეკარება; საჭმელს იტყვი და ცერცვის შეჭამადს დაგიდგამენ, იმისთანას, რომ ჯერ ჭიებს შეეჭამათ, მანამ შენამდე მოაღწევდა, ტენის ჭიაღა იქნები ბნელ სარდაფში. ყმაწვილი ბიჭი ხარ, ოცი წელიწადი არ გასულა, რაც ძუძუსა სწოვდი, ცოცხალი უნდა გყავდეს მშობელი დედა, ნუთუ არ გებრალება შენი თავი, შე უბედურო, შენა? ხომ გეყურება, რა საშინელებას გიქადის ემაგრე ცუდაობა. გეფიცები, დამიჯერე, თორემ დაიღუპები. შავი მაუდის ტანისამოსი გინდა, განა? კოხტა ბრჭყვიალა ფეხსაცმელი, სურნელოვანი საპკურით დამშვენებული ხუჭუჭა თმა, სილამაზე და კოხტაობა, რომ ქალებს მოეწონო, განა? ჰოდა, მაგ გზით თუ იარე, ძირიანად გადაგკრეჭავენ მაგ თმას, წითელ ხალათს ჩაგაცვამენ და ფეხზე ხის ქოშებს. თითზე კოხტა ბეჭედი გნებავს? ბეჭედის მაგივრად ჯაჭვი გექნება კისერზე. ქალს გადახედავ? ჯოხს ჩაგკრავენ შიგ თავში, რომ ჭკუა გასწავლონ. ოცი წლის ჭაბუკი შეხვალ ამ საშინელებაში და ორმოცდაათი წლის ბებრუცანა გამოხვალ იქიდან. ყმაწვილი ბიჭი შეხვალ, ნორჩი, სალუქი, ბრწყინვალე თვალით, ბროლივით კბილებით, გიშერივით შავი თმით და წელში მოხრილი, მოღუნული გამოხვალ, დამჭკნარი სახით, ჭაღარა თმით, უკბილო და საშინელი. ავ გზაზე ხარ, შვილო, უსაქმურობასავით არა ღუპავს რა ადამიანს. მრავალგვარია შრომა და ყველაზე საშინელი ქურდობა არის. ჰოდა, დამიჯერე. ნუ მიჰყვები ზარმაცობას, გაისარჯე, რომ კაცი იყვე და ქუდი გეხუროს. რას შეგძენს, ნეტავი, ეს ქურდობა და ავაზაკობა? მერწმუნე, პატიოსნება უფრო ადვილია, ვიდრე ავკაცობა. წადი ახლა და კარგად მოიფიქრე ჩემი ნათქვამი. მართლა! რა გინდოდა ჩემგან, წეღან რომ მომვარდი? ჩემი ქისა? აი, წაიღე. გაუშვა მოხუცებულმა მონპარნასი, ხელში ჩაუდო თავისი ქისა. იმანაც ერთ წამს ხელით აწონა ეს ნაჩუქარი და მერე დიდი სიფრთხილით, თითქოს მოპარულსა მალავსო, სერთუკის უკანა ჯიბეში ჩაიდო. მოხუცებულს ხმა აღარ ამოუღია. დამშვიდებული გაუდგა თავის გზას. - ყეყეჩი! - წაიდუდუნა მონპარნასმა. ვინ იყო ეს მოხუცებული? ეჭვი არ არის, მკითხველი თვით მიხვდებოდა. გაშტერებული იდგა მონპარნასი, თვალს აღარ აშორებდა ბნელ ქუჩაში მიმავალ „ყეყეჩს“ და ძვირადაც დაუჯდა ეს გაშტერება. მოხუცებული რომ შორდებოდა, გავროში უახლოვდებოდა. ჯერ მაბეფს გადახედა გავროშმა, დარწმუნდა, რომ ისევ იქ იჯდა სკამზე და ძილი ერეოდა. მერე გამოძვრა ბუჩქებიდან და მიწაზე განრთხმული ცოცვით წამოვიდა მონპარნასისკენ, რომელიც ისევ უძრავად იდგა. ისე მიეპარა უკანიდან, რომ ვერა გაიგო რა მონპარნასმა, ხელი ჩაუყო უკანა ჯიბეში, ამოაცალა ქისა და ისევ გველხოკერასავით მიიმალა ბუჩქებში. მონპარნასს საშიში აღარა ჰქონდა რა და იდგა ისე ჩაფიქრებული, იქნება პირველად მოუხდა თავის სიცოცხლეში ეს ჩაფიქრება და ვერაფერი შენიშნა. გავროში კი მიუახლოვდა ბებერ მაბეფს, გადაისროლა ქისა ღობეზე და მოჰკურცხლა. ფეხზე დაეცა მაბეფს ქისა და გამოიღვიძა. დაიხარა, აიღო. ვეღარა გაეგო რა საცოდავს და გახსნა. შიგ ცოტა თეთრი ფული იყო და ძირში ჩამალული ექვსი ოქრო. შიში მოერია მაბეფს, წამოვარდა და თავის დიასახლისს შეუტანა: - ღვთის წყალობაა სწორედ! - თქვა ბებერმა პლუტარქემ. 2 1823 წლის შემდეგ, როდესაც ისე ცუდად წავიდა მონფერმეილის დუქნის საქმე, რომ ის ნელ-ნელა ჩაიფლო არა გაკოტრების უფსკრულში, არამედ წვრილი ვალების ბინძურ ორმოში, ორი შვილი კიდევ შეეძინა ტენარდიების ოჯახს, ორივე ბიჭი, ისე რომ მათ უკვე ხუთი შვილი ჰყავდათ: ორი ქალი და სამი ვაჟი. ეს კი მეტისმეტი იყო. ტენარდიეს ცოლმა დიდი სიხარულით მოიშორა თავიდან ეს ორი პატარა, ჯერ ისევ ჩვილი ბავშვი. სწორედ თავიდან მოიშორა. ამ დედაკაცს ბუნებრივი გრძნობების მარტო ნამსხვრევები შერჩენოდა. თუმცა ამგვარი მაგალითი მრავლად მოიპოვება ჩვენს ცხოვრებაში, - მარშალ მოტ-უდანკურის ცოლისა არ იყოს, შვილებად მას მარტო თავისი ქალები მიაჩნდა, ქალებით თავდებოდა მისი დედობა. ადამიანი სძულდა და თავის შვილების, ვაჟების, შეძულებით დაეწყო ეს სიძულვილი. თავის ვაჟებისთვის უაღრესად ავი იყო, უდიერი, და გული მათდამი ბოროტებით და ზიზღით ჰქონდა სავსე. როგორც უკვე ვნახეთ, ჭირივით ეჯავრებოდა უფროსი და უფრო მეტად ორი პატარა. რად იყო ასე? იმიტომ. იმიტომ - ეს არის უსაზარლესი საფუძველთაგანი და თან საბოლოოდ უცილობელი პასუხი. რა თავში ვიხლი ამ ბავშვების ხროვას? გაიძახოდა ეს დედა. განვმარტოთ, როგორ მოიშორეს ტენარდიებმა ორი პატარა ბიჭი და თან პატარა სარგებელიც ნახეს. გეხსომებათ გოგო მანონი, რომლის ოინი უკვე გიამბეთ. ორი შვილი ჰყავდა და ისე მოახერხა, რომ ჟილნორმანი დააჯერა, - შენები არიანო, - ფულს ართმევდა ყოველთვიურად მათ შესანახად. სენის პირას იდგა სელესტინის სანაპიროზე იმ ძველი პტი-მუსკის ქუჩის კუთხეში, რომელიც ძალიან ეცადა, რომ კეთილად გარდაექმნა თავისი ცუდი სახლი. ამ ოცდათხუთმეტი წლის წინათ ხუნაგი მუსრს ავლებდა პარიზში მდინარის პირას მცხოვრებთ. ეს ყველას ეხსომება, მით უფრო, რომ კარგად ისარგებლა ამით მეცნიერებამ და მრავალ ავადმყოფზე სცადა შაბით წამლობა, რომლის მაგივრად ასე სასარგებლოდ აღმოჩნდა ჩვენს დროში იოდი. მაშინ იყო, რომ ერთ დღეს მოუკვდა მანონს ორივე ბავშვი. ერთი დილით მოკვდა, მეორე იმავე საღამოს. დიდი უბედურება ეწია - ძალიან ძვირფასნი იყვნენ დედისთვის, ვინაიდან მათ შესანახად ოთხმოც ფრანკს იღებდა თვეში. ამ ოთხმოც ფრანკს ყოველთვის დანიშნულ დროს მიართმევდა ხოლმე ჟილნორმანისგან მისი, ასე ვთქვათ, ხაზინადარი, ბ. ბარჟი, ძველად ბოქაულად ნამყოფი, რუა-დე სისილის ქუჩაში მცხოვრები. ბავშვები დაიხოცნენ და ოთხმოცი ფრანკიც უნდა დაკარგულიყო. ჩაფიქრდა მანონი, - უნდა მოვახერხო რამეო. იმ შავბნელ ბოროტების წრეში, რომელსაც ეკუთვნოდა ეს დედაკაცი, ყველამ იცის, ვის რა ავკაცობა ჩაუდენია, მაგრამ ხმას არავინ იღებს, საიდუმლო საიდუმლოდ რჩება, და ამგვარად ეშველებიან ერთმანეთს. ორი ბავშვი სჭირდებოდა მანონს. ტენარდიესა ჰყავდა ორი ბავშვი, იმავე სქესისა, იმავე ასაკისა, საქმის სასარგებლოდ მოგვარება იყო ერთისთვის, და კარგად დაბინავება ბავშვებისა - მეორისთვის. პატარა ტენარდიები პატარა მანონებად იქცნენ. მანონმა ბინა შეიცვალა და ახლა კლიშპერსში დასახლდა. პარიზში პიროვნების იგივეობა ხშირად იცლება ერთი ქუჩიდან მეორეზე გადასვლისას. მთავრობას ამისი არაფერი აცნობეს, ისიც არ ჩარეულა, და ტენარდიების მანონებად გარდაქმნა სულ ადვილად მოგვარდა. ტენარდიემ ათი ფრანკი მოსთხოვა თვიურად, - ჩემი ბავშვების წყალობით იღებ ოთხმოც ფრანკსაო; მანონიც დათანხმდა და აძლევდა კიდეც, რადგან ბ. ჟილნორმანი ყოველთვის უგზავნიდა ფულს და წელიწადში ორჯერ თვითონაც მიდიოდა მანონთან ბავშვების სანახავად. ამ შეცვლისა იმან ვერა შენიშნა რა, - ერთი შეხედეთ, ბატონო, როგორა გგვანანო, - ჩასციებოდა მანონი. ტენარდიესაც ძალიან ეადვილებოდა ყოველგვარი გარდაქმნა. ისარგებლა ამ შემთხვევით და ჟონდრეტად იქცა. იმისი ორი ქალი და გავროში, აქამდე ყურადღებასაც არ აქცევდნენ თავიანთ პატარა ძმებს. დიდ გაჭირვებაში მყოფ ადამიანს რაღაც სპექტრული განურჩევლობა ერევა და ჭიასავით ეჩვენება ყველა. ისე უყურებს უახლოეს ადამიანებს, როგორც აჩრდილს ცხოვრების მოღრუბლულ სივრცეში და უმნიშვნელოდ ეჩვენება ეს აჩრდილი, თითქოს ჰგონია აგერ გაქრებაო. ჩააბარა ტენარდიეს ცოლმა თავის ორი ბავშვი მანონს და სამუდამოდ გამოეთხოვა, - ვითომ არც კი მყოლიაო! - მაგრამ საღამოზე პატარა სინანული დაეტყო, - ვინ იცის, იქნებ სურდა თავის ქმარს სჩვენებოდა შვილების მოყვარე დედად? - და ჰკითხა: - მაშ გარეთ გავყარეთ ჩვენი შვილები? მეცნიერის გამომეტყველება მიიღო ტენარდიემ და გულგრილად გაუქარვა სინანული: - ჟან-ჟაკ რუსო უარესს სჩადიოდა. სინანული შეშფოთებად შეეცვალა დედას: - პოლიციამ რომ გაგვიგოს, ხომ ვერ გადავრჩებით? ერთი მიბრძანეთ, ბატონო ტენარდიე, კანონის მიერ ნებადართულია თუ არა ჩვენი მანონთან მორიგება? ტენარდიემ გადაჭრით უპასუხა: - ყველაფერი ნებადართულია. მანდ ავი არაფერია, და ეგეც რომ არ იყოს, ვინ დაიწყებს იმ ბავშვების საქმის ძიებას, რომელთაც ერთი სუ არ გააჩნიათ? მანონს კეკლუცის სახელი ჰქონდა თავის წრეში. სულ კოხტად მორთული დადიოდა. თავის სახლში - ღარიბად, მაგრამ თავისებურ სილამაზით მოწყობილში, ერთი ქურდობაში დახელოვნებული გადაფრანგებული ინგლისელი ქალი ჰყავდა. ამ ქალს, რომელიც პარიზში დამკვიდრებულიყო, კარგი განწყობილება ჰქონდა მდიდრებთან და მონაწილე იყო ბიბლიოთეკის მედალების და ქალბატონ მარსის ბრილიანტების მოპარვის საქმეში. შემდეგშიც დიდად ისახელა თავი სასამართლოს მატიანეს ფურცლებზე. მამზელ მისს-ს ეძახდნენ მას. მანონთან მოხვედრილი ორი პატარა ბიჭი ვერას დაემდურებოდა მას. ოთხმოცი ფრანკის წყალობით კარგად უვლიდა ბავშვებს მანონი, ისე როგორც უვლის ადამიანი ყველაფერს, რისგანაც კი სარგებლობა აქვს. მათ არც ტანისამოსი აკლდათ, არც საჭმელ-სასმელი. ისე ექცეოდა მანონი, თითქო „პატარა ბატონები“ ყოფილიყვნენ, ისე რომ დედობილთან უფრო კარგად გრძნობდნენ თავს, ვიდრე მშობელ დედასთან. „ქალბატონობას“ ლამობდა მანონი და მდაბიურ სიტყვასაც კი არ გააგონებდა ბავშვებს. ასე გაატარეს ბავშვებმა რამდენიმე წელიწადი. მათ მომავალზე იმედებს ამყარებდა ტენარდიე. ერთხელ, როდესაც თავისი ხვედრი ათი ფრანკის მისაღებად მივიდა მანონთან, ურჩია ქალს: - ამ ბავშვების სწავლა-განათლებაც „მამამ“ უნდა იკისროს. და უცბად უპატრონოდ დარჩნენ საწყალი ბავშვები, რომელთაც აქამდე ცოტად მაინც იბრალებდა ავი ბედი. ქუჩაში დარჩნენ და თვით უნდა შებრძოლებოდნენ ცხოვრებას. ჟონდრეტის და მისი ამხანაგების დაპატიმრებას მრავალი ქურდის და ბოროტმოქმედის დაჭერა მოჰყვა; ბინების ჩხრეკა და ახლა სხვების აღმოჩენა და დამწყვდევა. ღვთის რისხვა ეწიათ იმ ბოროტების წიაღში მცხოვრებ ნაწილს საზოგადოებისას, რომელიც სადღაც ბნელ სიღრმეში ცხოვრობს და მარტო ბოროტებით იდგამს სულს. ჭირივით მოედება ხოლმე მთავრობის მოხელეების სტუმრობა ამ ბნელეთში მცხოვრებთ. ტენარდიეს დაღუპვამ მანონის დაღუპვა გამოიწვია. ერთ მშვენიერი დღეს, ცოტა ხანს უკან მას შემდეგ, რაც მანონმა ბარათი გადასცა ეპონინს პლემეს ქუჩაზე განცალკევებით მცხოვრებთა შესახებ, მოულოდნელად კლოშპერსის ქუჩაზე გაჩნდა პოლიცია. მანონი დაიჭირეს, აგრეთვე „მამზელ მისს-ი“. სახლში მცხოვრებნი, ყველა, ვინც საეჭვო იყო, პოლიციის მახეში მოხვდა. ამ დროს მანონის ორი პატარა ბიჭი სახლის უკანა ეზოში თამაშობდა ბავშვებთან და არა იცოდნენ რა თავდასხმის შესახებ. შინ რომ მივიდნენ, კარი დაკეტილი დახვდათ და სახლი ცარიელი. სახლის პირდაპირ ქუჩაში ხარაზი მუშაობდა ფარდულში, დაუძახა ბავშვებს და მისცა პატარა ქაღალდი, რომელიც „დედას“ დაეტოვებინა იმათთვის. ქაღალდზე მისამართი ეწერა: „ბ. ბარჟი. რუა-დე-სისილის ქ. № 8“. - თქვენ აქ აღარა ცხოვრობთ, - უთხრა ხარაზმა. - აი, იმ სახლში მიდით. სულ ახლოა აქედან. პირველი ქუჩა, მარცხნივ რომ ჩაუხვევს. ამ ქაღალდით მიაკვლევთ გზას. წავიდნენ ბავშვები, უფროსს მიჰყავდა უმცროსი, ერთ ხელში მისი ხელი ეჭირა და მეორე ხელში ის ქაღალდი, რომელსაც მათთვის გზა უნდა ეჩვენებინა. სციოდა პატარა ბიჭს, თითებს ვეღარ კუმშავდა და ოდნავ ეჭირა ქაღალდი. კლოშპერსის ქუჩისკენ რომ ჩაუხვიეს, უცბად დაუბერა გიჟმა ქარმა, ხელიდან გააგდებინა ქაღალდი და გაიტაცა. ბინდდებოდა და ვერც კი დაინახეს, საით წაიღო ის ქარმა. ბავშვებმა უმიზნოდ დაიწყეს ყიალი ქუჩაში. 3 გაზაფხულს პარიზში ხშირად მოჰყვება ხოლმე ცივი ქარი, რომელიც არ ჰყინავს ადამიანს, მაგრამ ძალიან კი აცივებს. ეს ცივი ქარი, რომელიც აპირქუშებს გაზაფხულის მშვენიერ დღეებს, ცივი ზამთრის ჰაერის შთაბეჭდილებას ახდენს. ჩარჩოს ჭუჭრუტანებიდან ან ცუდად მიხურულ კარიდან რომ გამთბარ ოთახში შემოიჭრება, თითქოს წასულ ზამთარს ღია დარჩენია კარი და იქიდან გამოდის ეს სიცივეო. 1832 წლის გაზაფხულზე, იმ დროს, როდესაც პირველად მოედო ევროპას საშინელი ეპიდემია, ეს ქარიც უფრო მკაცრი იყო და საზარელი, ვიდრე ოდესმე. ეს ღიად დარჩენილი გამყინავი კარი უფრო ცივი იყო, ვიდრე ზამთრისა. ეს სამარის კარი იყო. ამ ქარის ქროლვაში იგრძნობოდა ხოლერის სუნთქვა. მეტეოროლოგიური მხრივ იმით იყო შესანიშნავი ეს ცივი ქარი, რომ დაძაბული იყო ელექტრული ძალით. ძალიან ხშირი იყო იმ გაზაფხულს ჭექა-ქუხილი და დიდი ავდარი. ერთ საღამოს, როდესაც ეს ცივი ქარი ისე უბერავდა, თითქოს იანვარი დაბრუნებულიყო და ბურჟუები ზამთრის პალტოში გახვეულიყვნენ, პატარა გავროში ქუჩაში იყო, აკანკალებულს დაგლეჯილი ტანისამოსი ეცვა, მაგრამ კარგ გუნებაზე, თავისებურად მხიარული, ორბსენ-ჟერვეს ახლოს ერთი დალაქის განათებულ ფანჯარასთან იდგა და აღტაცებით შეჰყურებდა ფანჯარაში გამოწყობილ საქონელს და ცვილის პატარძალს. ქალის შალი ეშოვა სადღაც, გულზე და თავზე შემოეხვია და ასე მობუდნული ვითომ თვალს ვერ აშორებდა კოხტად მორთულ პატარძალს, გულმკერდღიას, ნარინჯის ყვავილებით დამშვენებულს. პატარძალი ტრიალებდა, ორი ლამპით განათებული და თავისი ღიმილით ატკბობდა ქუჩაში გამვლელთ. შეჰყურებდა გავროში, მაგრამ სულ სხვა განზრახვა ჰქონდა: იდგა და ფიქრობდა, როგორ მოეხერხებინა, რომ ერთი ცალი საპონი „აეწაპნა“ დალაქისთვის; მოპარულს გარეუბანში გაიტანდა, იქ „პარიკმახერს“ მიჰყიდდა და პურის ფულს იშოვიდა. ხშირად უხდებოდა ხოლმე ქურდობით მოპოვებული ვახშმის ჭამა. ესეც ერთგვარ შრომად მიაჩნდა, „დალაქს წვერი მოვპარსეო“ - იტყოდა ხოლმე თავმომწონედ. პატარძალს შეჰყურებდა, საპონს უთვალთვალებდა და თან ბუტბუტებდა: - სამშაბათს, არა! სამშაბათს არა! სამშაბათს იყო? მგონი სამშაბათს იყო, ჰო, სამშაბათს. ვინ იცის, რას ნიშნავდა ეს მონოლოგი? თუ შემთხვევით იმის თქმა უნდოდა, რომ უკანასკნელად სადილი სამშაბათს ვჭამეო, მაშ სამი დღე გასულიყო, რაც არა ეჭამა რა, რადგან უკვე პარასკევი ღამდებოდა. დალაქს კარგად გახურებული ღუმელი ედგა, წვერსა ჰპარსავდა ვიღაც კაცს და ხანგამოშვებით გადმოხედავდა ხოლმე მტერს, ამ გათოშილი, თავხედი პატარა ქურდბაცაცის სახით, რომელსაც ჯიბეში ხელები ჩაეწყო და, ცხადია, რაღაც განეზრახა. ასე რომ შეჰყურებდა მოკაზმულ პატარძალს და ვინდზორ-საპონს, ორი პატარა ბიჭი მიადგა სადალაქოს. პატარა ბავშვები იყვნენ, კარგად ჩაცმულები, გავროშზე პატარები; ერთი შვიდი წლისა იქნებოდა, მეორე ხუთისა; გაუბედავად შეაღეს კარი, შევიდნენ და რაღაცას ეუბნებოდნენ დალაქს, იქნებ მოწყალებასა სთხოვდნენ, მაგრამ ისე საცოდავად, რომ ეს კვნესას და ტირილს უფრო წააგავდა, ვიდრე თხოვნას. რაღაცას ამბობდნენ ორივ ერთად, მაგრამ გაუგებარი იყო მათი სიტყვა, რადგან ქვითინი აწყვეტინებდა სათქმელს უმცროსს და ყინვისაგან კანკალი - უფროსს. გაბრაზებული დალაქი მივარდა, ისე, რომ არც კი დადო სამართებელი, მარცხენა ხელი სტაცა უფროსს, პანღური ჰკრა უმცროსს, ქუჩაში გამოყარა, კარი მოხურა და წამოიძახა გაჯავრებულმა: - ხომ გაიყინა აქაურობა, თქვე საძაგლებო, თქვენა! ტირილით გაუდგნენ გზას პატარები. სწორედ იმ დროს ღრუბელი მოიტანა ქარმა და წვიმა დაუშვა. მათ უკან დაედევნა გავროში და დაიწყო გამოკითხვა: - რა მოგსვლიათ, ბიჭუნებო? - არ ვიცით, სად დავიძინოთ. - უპასუხა უფროსმა. - სულ ეგ არის? - გაიკვირვა გავროშმა, დიდი რამ მომხდარა! აბა ვინ ტირის მაგისთვის? რა სულელები ყოფილხართ! ოდნავ ქედმაღლურად, თან დამამშვიდებელი მფარველობით მიმართა ბავშვებს: - ჩემთან წამოდით, წვრილფეხობავ! - გიახლებით, ბატონო, - უპასუხა უფროსმა. და გავროშს გაჰყვნენ ბავშვები სწორედ ისე, როგორც გაჰყვებოდნენ არქიეპისკოპოსს. ისინი უკვე აღარც ტიროდნენ. სენტ-ანტუანის ქუჩა აიარეს ბიჭებმა, ბასტილიის მიმართულებით. დალაქის ჯავრი კი ჯერაც არ მოენელებინა გავროშს. მანამ ახლო იყვნენ, ერთხელ კიდევ გადახედა სადალაქოს და წამოიძახა აღშფოთებულმა: - ქვის გული ჰქონია იმ ვირთევზას, იმასა, ალბათ ინგლისელი იქნება ერთ გოგოს სიცილი წასკდა, ასე მიმავალი რომ დაინახა ბიჭები, წინ გავროში, უკან პატარები, გავროშის და იმის სტუმრების შეურაცხყოფა იყო ეს სიცილი. - საღამო მშვიდობისა, ქალბატონო ომნიბუსო! - გადასძახა გავროშმა. მაგრამ ისევ დალაქი მოაგონდა და დაუმატა: - არა, მგონია შევცდი მხეცში. ვირთევზა კი არა, გველია. დამაცადე შენა! ერთი კარგი ზეინკალი ვიშოვო, რომ ზარი შეგაბას ზედ კუდზე. გაბრაზებული გავროში ჯავრს სხვებზე იყრიდა. პატარა რუზე რომ გადახტა, მიმართა წვეროსან დედაკაცს, რომელსაც ცოცხი ეჭირა ხელში და სავსებით ღირსი იყო ფაუსტს შეხვედროდა ბროკენზე: - ქალბატონო, თქვენი რაშით გამობრძანებულხართ, განა? იქვე ფეხი წაჰკრა ტალახს და ლაქის ფეხსაცმელები გაუსვარა ერთ გამვლელს. - რას შვრები, შე ბრიყვო?! - შეუტია ბრაზმორეულმა გამვლელმა. ცხვირი გამოყო თავისი შალიდან გავროშმა, დააცქერდა: - ბატონი უჩივის ვისმე? - შენა, შე საძაგელო! - სასამართლო დაკეტილი გახლავთ, - მიუგო გავროშმა, - მე არზას ვეღარ მივიღებ. თან ნელ-ნელა მიდიოდნენ ბასტილიისაკენ. ერთ ალაყაფის კართან გოგო დაინახეს მთლად გაყინული, ცამეტ-თოთხმეტი წლის მთხოვარა. ისეთი მოკლე კაბა ეცვა, რომ ტიტველი მუხლები უჩანდა. პატარა იყო, მაგრამ კაბა დამოკლებოდა იმ ასაკში, როდესაც სამარცხვინოდ ხდება სიტიტვლე. - საწყალი გოგო! - წამოიძახა გავროშმა - ნიფხავიც კი არ აცვია! აჰა, დაიჭი! ეს მაინც წამოისხი. კისერზე რომ შალი ეხვია, მოიხსნა. ჩამომხმარ, გალურჯებულ მხრებზე წამოასხა გოგოს და ისევ შალად აქცია თავისი ყელპირსახვევი. გაკვირვებული შეაშტერდა გოგო და ხმის ამოუღებლად მიიღო ეს საჩუქარი. ზოგჯერ ისე გამოატვინებს ხოლმე ღარიბ კაცს გაჭირვება, რომ აღარც კვნესის ტკივილისაგან, და აღარც მადლობას უხდის კეთილისმყოფელს. უცბად სიცივემ აიტანა: - ბრრრ! - წამოიძახა მწარედ და უფრო ძალიან აკანკალდა, ვიდრე წმ. მარტენი, რომელმაც მხოლოდ წამოსასხამის ნახევარი მისცა ტიტველს. ეს „ბრრრ!“ ეწყინა ზეცას და შხაპუნა წვიმა დაუშვა. - მოღრუბლული ზეცა თითქოს სჯიდა ადამიანს სიკეთისათვის. - ეს რაღაა? - შეჰყვირა გავროშმა, - მგონი ცა ძირს ჩამოდის. შენ, ეი, ღმერთო! თუ ასე გაგრძელდება, იცოდე, ბოროტი გავხდები! ფეხი ააჩქარეს. გადახედა მთხოვარა გოგოს, რომელიც ეხვეოდა იმის შალში: - ხედავთ, როგორ გაეხვია ჩემ ქურქში! მერე ცას შეხედა და შეჰყვირა: - რა გაიტანე? მიდიოდა და თან მისდევდა ორი პატარა ბიჭი. რკინის მოაჯირით გამაგრებულ დუქანთან მივიდნენ. ეს მოაჯირი პურის დუქნისა იყო, რადგან პურსაც ისე ინახავენ და ჰკეტავენ, როგორც ოქროს. - მართლა, პაწიებო, სადილი ჭამეთ? - დღეს დილიდან არა გვიჭამია რა, ბატონო, - მიუგო უფროსმა. - მაშ არც დედა გყოლიათ, არც მამა? - ჰკითხა ზეიმურად გავროშმა. - უკაცრავად, ბატონო. დედაცა გვყავს, მამაცა, მაგრამ არ ვიცით, სად არიან. - მაგის ცოდნას ზოგჯერ უცოდინრობა სჯობია, - თქვა გავროშმა, რადგან იგი უკვე ღრმამოაზროვნე გამხდარიყო. - აგერ ორი საათი იქნება, რაც ასე დავდივართ. სულ აქეთ-იქით ვაცეცებდით თვალებს, რომ საჭმელი გვეპოვა, მაგრამ ვერაფერი ვიპოვეთ. - მე კი არ ვიცი! - უთხრა გავროშმა. - თქვენ რას იპოვიდით, როცა სულ ძაღლები სჭამენ ყველაფერს. ცოტა ხანს ჩუმად მიდიოდა. მერე წამოიძახა: - მაშ ჩვენი მშობლები დავკარგეთ? აღარ ვიცით, სად გადაიკარგნენ? არ ვარგა, ბიჭებო! როგორ შეიძლება უფროსების აგრე მიტოვება? მოდი შენა და გააწყე რამე! სხვა კი არაფერი ჰკითხა. უბინაო ბავშვები! რა იყო აქ გასაკვირველი? უფროსი თითქმის დამშვიდებულიყო და ბავშვური უზრუნველობით წამოიძახა: - არ ვიცი, ღმერთმანი! დედაჩემი დაგვპირდა, ბზობას საყდარში წაგიყვანთ, ნაკურთხი ბზა მოვიტანოთო. - მერმის იყოს, - უთხრა გავროშმა. - ქალბატონია დედაჩემი, ერთადა ვდგევართ ჩვენა და მამზელ მისი. - შეგაბეროთ! გავროში გაჩერდა. რამდენიმე წუთი ჯიბეში ეძება რაღაც. მერე ტანისამოსში, სადაც კი რისამე ჩადება შეიძლებოდა. ბოლოს მაღლა აიღო თავი. ცდილობდა მარტო კმაყოფილება აღბეჭდოდა სახეზე, მაგრამ ზეიმური გამარჯვება გამოხატა ზედ. - დამშვიდდით, ჭიჭყინებო, აი ჩვენი ვახშამი, სამი კაცისა! და ჯიბიდან ერთი სუ ამოიღო. აღარ დააცალა ბავშვებს, რომ თავისი გაკვირვება გამოეთქვათ, ხელი წაჰკრა ორივეს და პურის დუქანში შეაგდო. თვითონ შევიდა, დაზგაზე დადო თავისი სუ და უბრძანა: - ბიჭო! ხუთი სანტიმის პური! - სამად გასჭერით, ბიჭო! - უბრძანა გავროშმა და მერე მედიდურად დაუმატა: - სამნი ვართ. გადმოხედა სამ ბიჭს მეპურემ და თეთრის მაგივრად ახლა შავი პური აიღო. ეს რომ დაინახა გავროშმა, ცხვირში შეიყო თითი, ისეთი ძალით შეისუნთქა, თითქოს ფრიდრიხ ძლიერის ბურნუთი ჰქონდა თითზე, და მერე შეურაცხყოფილის რისხვით შეუტია მეპურეს: - კესკსა? ჩვენ მკითხველს, რომელსაც გავროშის ეს წამოძახილი რუსულ სიტყვად ეჩვენება, ან პოლონურად, ან ველური იოვაების და ბოტოკუდების ძახილად, ერთმანეთს რომ გაჰყვირიან მდინარის გაღმა-გამოღმა, მოვაგონებთ, რომ იგი თვით ხშირად ხმარობს ამ სიტყვას, მხოლოდ მთელი ფრაზის სახით: - რა არის ეს? მეპურემ კარგად გაიგო ეს სიტყვა და უპასუხა: - ესეც ძალიან კარგი პურია, ოღონდ მეორე ხარისხისა. - ესე იგი საძაგელი შავი პური, განა? - შეუსწორა მშვიდად გავროშმა. - თეთრი პური მოგვიჭერით, სტუმრები მყავს! ვერ შეიკავა მეპურემ სიცილი და, პურს რომ უჭრიდა, თანაგრძნობით გადახედა პატარა ბიჭებს. ახლა ეს იუკადრისა გავროშმა და შეუტია: - რამ მოგიარათ, ფქვილცომავ? რა თვალითა გვზომავთ აგრე? ზედიზედ რომ შეგვეყენებინა სამივე, ზომით ორი მეტრიც არ გამოვიდოდა. პური სამად გასჭრა მეპურემ, სუ დახლში ჩააგდო. გავროშმა პატარებს მიმართა: - აბა, გადასანსლეთ! გაკვირვებული შესცქეროდნენ ბავშვები. გავროშს სიცილი მოერია: - აბა, რას გაიგებენ, ძუძუმწოვრები არიან ჯერ ისევ. მერე განუმარტა: - ჭამეთ. და თითო ნაჭერი მიაწოდა თითოეულ მათგანს. უფროსს უფრო ღირსადა სცნობდა თავისთან სალაპარაკოდ და ამიტომ ცდილობდა მის წაქეზებას, რათა მოურიდებლად გამოერთმია მისთვის პური და მოეკლა შიმშილი. გაუწოდა, რომელიც უფრო დიდი ნაჭერი იყო, და უთხრა: - აბა, გატენე შენი თოფი! დანარჩენი ორი ნაჭრიდან, რომელიც უფრო დიდი იყო, უმცროსს მისცა. თავისთვის პატარა დაიტოვა. საბრალო ბავშვები გავროშზე ნაკლები დამშეულები როდი იყვნენ. ხარბად ილუკმებოდნენ და წასვლა აღარ აგონდებოდათ. მეპურემ თავისი ფული მიიღო და ახლა გაჯავრება დაეტყო, - რატომ არ მიდიანო. - აბა, წავიდეთ, - თქვა გავროშმა. ისევ ბასტილიის მიმართულებით გაუდგნენ გზას. აქა-იქ, კარგად განათებული მაღაზიის ფანჯრებთან რომ მივიდოდნენ, გაჩერდებოდა უმცროსი და ტყვიის საათს დასცქეროდა, რომელიც ყელზე ება პატარა ბაწრით. - ამ მაიმუნს უყურეთ თქვენა! - თქვა გავროშმა. მერე ჩაფიქრდა ერთ წამს და ბუზღუნით გამოცრა: - არა, მე რომ მყოლოდა ბალღები, უფრო კარგად მოვუვლიდი. პურს ათავებდნენ, როდესაც დაღვრემილ ბალეს ქუჩის კუთხეს მიადგნენ, საიდანაც მოჩანს ფორსის საპატიმროს დაბალი კარი. - ოჰო! ეს შენა, გავროშ? - შეაყენა ვიღაც კაცმა. - ოჰო! ეს შენა, მონპარნას? ეს კაცი გადაცმული მონპარნასი იყო, ლურჯსათვალებიანი. გავროშმა მაინც იცნო. - ყოჩაღ, ბიჭო! - მოუწონა გავროშმა, - ძალიან გიხდება ეგ სელის საფენის ფერი ტყავი და ექიმივით ლურჯი სათვალე. კოხტა ბიჭი ხარ, რაც მართალია, მართალია! - ჩუმად, - წასჩურჩულა მონპარნასმა - რა გაყვირებს? ხელი სტაცა გავროშს და ბნელში შეიყვანა, სადაც განათებული მაღაზიები არ იყო. პატარა ბიჭებიც თან გაჰყვნენ, ალაყაფის კარების ბნელში რომ გაჩერდნენ, საცა აღარც აწვიმდათ და აღარც ვინმე ხედავდათ, იქ დაიწყეს საუბარი. - იცი, სად მივდივართ? - ჰკითხა მონპარნასმა. - სინანულის მთის მონასტერში[2]. - უპასუხა გავროშმა. - რა ხუმარა ხარ! მონპარნასმა დაუმატა: - მინდა ბაბეტი ვიპოვო. - ოჰო! მაშ ბაბეტი ჰქვია შენს კეკლუცს? - კაცია, რა ვქნა! - ჩვენი ბაბეტი? - ჰო, ჩვენი ბაბეტი! - მე კი მეგონა, გაიჭედა. - უკვე დაიძვრინა თავი. და საჩქაროდ უამბო გავროშს, როგორ გამოიპარა იმ დილასვე, კონსიერჟერში რომ მიიყვანეს, ბაბეტი, იმის მაგივრად, რომ მარჯვენა გამოძიების ტალანში შესულიყო, იმან მარცხნივ გაუხვია და მოუსვა. გავროშს ძალიან მოეწონა ეს ოინი და შეაქო ბაბეტი. - ყოჩაღ, ბიჭო! მონპარნასმა ცოტა რამ წვრილმანი დაუმატა ბაბეტის გამოქცევის შესახებ და მერე თქვა: - ეჰ, განა მარტო ეგ არის! მონპარნასის თხრობის დროს გავროშმა ჯოხი გამოართვა ხელიდან, მაშინალურად გასწია ტარი და წვრილი ხანჯალი გამოაჩინა. - ოჰო, - მიმართა მონპარნასს და მყისვე ჩააგო ხანჯალი. - მაშ შენი მხედრობაც თან გახლავს, ბურჟუად გადაცმული? თვალი ჩაუკრა მონპარნასმა. - დალახვროს ღმერთმა, კრივს ხომ არ აპირებ ჩვენს ღამურებთან? - ვინ იცის? - უპასუხა გულგრილად მონპარნასმა, - კაცს ყოველთვის თან უნდა ჰქონდეს პატარა ნესტარი. მაგრამ გავროში თავისას არ იშლიდა: - მაინც? ეს მითხარ, ამაღამ რას აპირებ? დიდ საქმეებში ჩაბმული კაცის კილოთი უპასუხა მონპარნასმა: - საქმე მაქვს. - რა საქმე? მაგრამ უცბად სხვა მიმართულება მისცა ბაასს მონპარნასმა: - ჰო, მართლა... - რაო? - უცნაური რამ შემემთხვა ამას წინათ. წარმოგიდგენია? ერთ ბურჟუას შევხვდი. აიღო და ერთი უთავბოლო ქადაგება მიძღვნა და თანაც თავისი ქისაც მოაყოლა. ჯიბეში ჩავიდე. ცოტა ხანს უკან, არ გასულა ერთი წუთი, - ჩავიყავ ჯიბეში ხელი, შიგ აღარაფერი დამხვდა! - და შეგრჩა მარტო ქადაგება, განა? - უთხრა გავროშმა. - შენ სადღა მიდიხარ? - ჰკითხა მონპარნასმა. გავროშმა დაანახვა თავისი ორი სტუმარი და უპასუხა: - ეს ბავშვები უნდა დავაძინო. - სად უნდა დააძინო. - სად და ჩემთან. - სად შენთან? - ჩემს ბინაში. - მაშ ბინა გქონია? - დიახ, მაქვს. - მერე სადა? - სპილოში, - უპასუხა გავროშმა. მონპარნასი იმ ბუნების კაცი იყო, რომ ადვილად არაფერი გააკვირვებდა, მაგრამ აქ კი ვერ შეიკავა თავი: - სპილოში? - ჰოდა რა? სპილოში, კეკსაა? ესეც ერთი იმგვარი სიტყვაა ფრანგული ენისა, რომელსაც ქვეყანა გაიძახის და წერით კი არავინა სწერს. კეკსაა შემოკლებული სიტყვებია qu’est ce que cela - რა გამომდინარეობს აქედანო. მონპარნასიც ამ შენიშვნამ დაამშვიდა და ჭკუაზე მოიყვანა; ქებაც კი შესძღვნა სპილოს: - მაშ სპილოში ხარ? უკეთესს ვერას მიაგნებდი. ხომ კარგად ხარ მოწყობილი? - ძალიან კარგად, - უპასუხა გავროშმა, ნამდვილად ბუდეა. ხიდქვეშ კი აღარა ვარ, რომ ორმხრივი ქარი მაწუხებდეს. - მერე, როგორ შედიხარ? - შევდივარ. - მაშ, ხვრელი არის რამე? - მაშა! ოღონდ არავის უთხრა: წინა ფეხების შუა. პოლიციელებმა ჯერ არ იციან. - და აძვრები ხოლმე, განა? ეხლა კი მივხვდი. - ერთი ხელის მოქნევა, წამიც და გაქრა ბიჭი! ცოტა ხანს გაჩუმდა და მერე დაუმატა: - ამ საძაგლებისთვის კი კიბე მაქვს. მონპარნასს სიცილი წასკდა. - სად ჯანდაბას აიკვიატე ეს ლაწირაკები? გულწრფელად უთხრა გავროშმა: - ერთმა დალაქმა მიფეშქაშა. მონპარნასს ეტყობოდა, რაღაც აწუხებდა. - ძალიან მალე მიცანი, ბიჭო, - წაიბურტყუნა დაფიქრებულმა. ჯიბიდან ამოიღო ორი ცალი ბატის ფრთის მილი, ბამბაში შეხვეული და ცხვირის ნესტოებში შეიდო. მთლად გამოეცვალა ცხვირი. - ძალიან შეგცვალა, - უთხრა გავროშმა, - გონჯი გაგალამაზა. მე რომ შენი ვიყო, სულ მაგრე ვივლიდი, ცხვირგაბღინძული. ლამაზი ბიჭი იყო მონპარნასი, მაგრამ გავროშს ხუმრობა უყვარდა. - რა დროს ხუმრობაა? - უთხრა მონპარნასმა - მიყურე შენა! ახლაც მცნობ. სულ სხვა ხმითა თქვა ეს მონპარნასმა. თვალის დახამხამებაზე მთლად შეიცვალა კაცი, შეუძლებელი იყო მისი ცნობა. - ნამდვილი ოინბაზი ხარ! მოდი ერთი წარმოგვიდგინე რამე! - შეჰყვირა გავროშმა. აქამდე ყურს არ უგდებდნენ ამ ბაასს ბავშვები, იდგნენ და ცხვირს იჩიჩქნიდნენ არხეინად. მაგრამ ოინბაზის ხსენებაზე ყურები ცქვიტეს. მიუახლოვდნენ მონპარნასს და აღტაცებით შესცქეროდნენ გახარებულნი. სამწუხაროდ, თავისი აწუხებდა მონპარნასს. ხელი დაადო გავროშის მხარეზე და ხაზგასმით უთხრა: - ყური დამიგდე და კარგად შეიგნე. მე რომ მოედანზე ვიყო ჩემი დოგით, ჩემი დაგით, ჩემი დიგით, და ერთი ათი სუ დამანახვოთ, იქნება კიდეც გაცინოთ, მაგრამ დღეს ხომ ყველიერი არ არის, რომ მასხარობა დავიწყოთ. საკვირველი გავლენა იქონია პატარა გავროშზე ამ უცნაურმა ფრაზამ. უცბად მიბრუნდა, ღრმა ყურადღებით გადაავლო იქაურობას თავისი ცოცხალი თვალი და იქვე, რამდენიმე ნაბიჯით მოშორებული პოლიციელი დაინახა, რომელსაც ზურგი შემოექცია ამათთვის. - ჰოო? კარგი! - დაიძახა, ჩუმად გავროშმა, მაგრამ ამის მეტი აღარა თქვა პოლიციელის შესახებ. ხელი ჩამოართვა მონპარნასს და გამოეთხოვა: - მაშ, ღამე მშვიდობისა. მე ამ ბავშვებს წავიყვან დასაძინებლად. თუ ღამე დაგჭირდი სადმე, მოხვალ და სპილოში მნახავ მეორე სართულში, შვეიცარი არ გახლავს, და ბატონ გავროშს იკითხავ. - კარგი, კარგი! და თავ-თავის გზას გაუდგნენ. მონპარნასი გრევისკენ წავიდა, გავროში ბასტილიისაკენ. ხუთი წლის პატარა, რომელსაც ძმა მიათრევდა, რამდენჯერმე გაჩერდა და უკან მიიხედა, რომ „ოინბაზი“ დაენახა. ამ ახირებულ ფრაზას, რომლითაც მონპარნასმა პოლიციელის მოახლოება გააგებინა გავროშს, არავითარი თილისმა არა ჰქონდა, გარდა იმისა, რომ ხუთჯერ-ექვსჯერ იყო ნათქვამი სხვადასხვა სიტყვაში მარცვალი „დიგ“. ამ მარცვალს ცალკე მნიშვნელობა არა აქვს და არცა ხმარობენ, მაგრამ ხელოვნურად სიტყვებში ჩარეულს და გამეორებულს თავისი მნიშვნელობა აქვს: „ფრთხილად! არა წამოგცდეს რა!“ მონპარნასის ფრაზაში ერთი სხვა ლიტერატურული მშვენებაც მოიპოვებოდა, რომელიც შეუმჩნევლად დარჩა გავროშს: „ჩემი დოგით, ჩემი დაგით, ჩემი დიგით“, - ტანპლის უბნის არგო, რომელიც ნიშნავს: ჩემი ძაღლით, ჩემი დანით, ჩემი ცოლით. - ამ სიტყვებს ხშირად ხმარობდნენ მასხარები და წითელქუდა ქილიკები იმ დიად საუკუნეში, როდესაც მოლიერი სწერდა და კალო ხატავდა. ამ ოცი წლის წინათ ჯერ კიდევ ნახავდით ბასტილიის მოედნის სამხრეთ-დასავლეთ მხარეს, ამ საპატიმრო ციხე-სიმაგრიდან წინანდელ ხევში გაყვანილ არხის თავში, ერთ უცნაურ ძეგლს, რომელიც უკვე აღმოფხვრილი არის პარიზელების მეხსიერებიდან, თუმცა ის ღირსი იყო, ცოტად მაინც შერჩენოდათ მისი ხსოვნა, რადგან ეს ძეგლი „ინსტიტუტის წევრის, ეგვიპტის ლაშქრობის მთავარსარდლის“ აზრის განხორციელება იყო. ძეგლს ნახავდითო, ვთქვით, თუმცა ეს მარტო მოდელი იყო. მაგრამ თვით ეს საკვირველი მოდელიც, მხოლოდ მონახაზიც რომ ყოფილიყო, დიადი ნაშთი იქნებოდა ნაპოლეონის იდეისა, რომელიც ისე ადვილად გაგვაშორა ქარმა ორი-სამი დაქროლვით და ისტორიული მნიშვნელობის ძეგლად გახადა; თუმცა გარეგნობით საამისოს არაფერს წარმოადგენდა; სპილო იყო, თოთხმეტი მეტრის სიმაღლისა, აგებული ხისა და ქვის მასალისაგან; ზურგზე ამ სპილოს კოშკი ჰქონდა, რომელიც სახლს უფრო ჰგავდა; იგი ოდესღაც მღებავს მწვანედ შეეფერა, შემდეგ კი ცას, წვიმას და დროს გაეშავებინა. ეს მხარე მოედნისა ცარიელი იყო, სრულიად ღია და სპილოს ფართო შუბლი, მისი ხორთუმი და ეშვები, ზურგზე კოშკი, უშველებელი გავა და სვეტებივით დიდი ოთხი ფეხი, ვარსკვლავებით მოჭედილ ცის ქვეშ რაღაც საკვირველ და საზარელ ლანდად ეჩვენებოდა აქ ადამიანს. ვერ მიხვდებოდით, რას წარმოადგენდა ეს სპილო? იქნებ ერთგვარი განსახიერება იყო ხალხის ძალ-ღონისა, პირქუში, იდუმალი და უზარმაზარი. რაღაც ძლიერი, მკვეთრად ამართული ჩვენება იყო იქვე უხილავი ბასტილიის აჩრდილის გვერდით. უცხოელები იშვიათად მოდიოდნენ ამ შენობის სანახავად, გამვლელი ზედაც არ შეხედავდა. ინგრეოდა, ნელ-ნელა ჩამოიშლებოდა კედლიდან ნალესი გაჯი და საზარელ ჭრილობად დააჩნდებოდა სპილოს. „ედილებს“ - ედილებად იხსენიებდნენ იმ დროს განათლებულ წრეში პოლიციელებს, - უკვე 1814 წლიდან დავიწყებული ჰქონდათ ეს ძეგლი; ისიც იდგა მიკუნჭული, დაღვრემილი, დაავადებული. ალაგ-ალაგ დასახიჩრებული, გარემოცული დამპალი ღობით, რომელსაც წამდაუწუმ აბინძურებდნენ დამთვრალი მეეტლეები. მუცელი დახეთქილი ჰქონდა, ლარტყა გამოსჩენოდა კუდიდან, მაღალი ბალახი ამოსვლოდა ფეხებშუა. და რადგან მოედნის დონე ზევით იწევდა ნელ-ნელა ოცდაათი წლის განმავლობაში, რაც დიდი ქალაქის ნიადაგის საერთო თვისებას წარმოადგენს, სპილო ქვევით დარჩა და ისე მოჩანდა, თითქოს იმის სიმძიმეს ჩაეწია მიწა. საზიზღარი იყო. ათვალწუნებული, მაგრამ ბურჟუის აზრით, შესანიშნავი, ხოლო მოაზროვნესათვის სევდით მოცული; რაღაც უწმინდური ჰქონდა, რომელს გაწმენდა ესაჭიროებოდა, და რაღაც დიდებული, რომელს თავის მოჭრას უპირებენ. როგორც უკვე ვთქვით, ღამით იცვლებოდა შთაბეჭდილება. ღამით უფრო კარგად გრძნობს თავს, რაც დაჩრდილულია დღისით. როგორც კი დაბინდდებოდა, მთლად შეიცვლებოდა ბებერი სპილო. დამშვიდებულს, მაგრამ მრისხანე იერს მიიღებდა ღამის იდუმალ სიბნელეში. იგი წარსულს ეკუთვნოდა, ღამის წყვდიადს, და ეს წყვდიადი ამშვენებდა მის დიადობას. ეს ტლანქი, უშნო, მძიმე, მკვეთრი, პირქუში, თითქმის მახინჯი, მაგრამ დიადი და რაღაც ველური ძლიერების გამომხატავი ძეგლი აღიგავა მიწის პირიდან, რომ ადგილი დაეთმო ერთსაკომურიანი უზარმაზარი ღუმელისათვის, რომელმაც დაიჭირა ადგილი ცხრაკოშკიან ციხე-სიმაგრისა, თითქმის ისევე, როგორც ბურჟუაზიამ დაიჭირა ადგილი ფეოდალებისა. სრულიად ბუნებრივია, რომ ღუმელი გახდეს სიმბოლოდ იმ დროისა, რომლის ძლიერებას შეადგენს ქვაბი. გავა ის დრო, გადის კიდეც უკვე, და ვიწყებთ ნელ-ნელა შეგნებას, რომ თუ ძალა ქვაბით მოიპოვება, ძლიერებას ვერაფრით მივაღწევთ, თუ არა ჭკუით. - სხვაფრივ რომ ვთქვათ, ქვეყანას განაგებს და წინა სწევს არა ორთქლმავალი, არამედ ფიქრი და იდეა, დაახმარეთ იდეას ორთქლმავალი, კარგი და პატიოსანი, მაგრამ ცხენს კი მხედრად ნუ ჩასთვლით. ისევ ბასტილიის მოედანს დავუბრუნდეთ. სპილოს ამშენებელმა ხუროთმოძღვარმა დიადი რამ შექმნა ფარდახტით; ღუმელის და იმის საკვამურის ამშენებელმა ხუროთმოძღვარმა ბრინჯაო იხმარა, მაგრამ კნინი რამ შექმნა. ამ საკვამურს ღუმელისას ნათლობის სახელად - „ივლისის სვეტი“ დაარქვეს. ამაოდ ჩავლილ რევოლუციის სახსოვრად და ძეგლად; 1832 წ. ჯერაც პერანგივით ფარავდა დიდი ხარაჩო, რომლის ჩამოშლა მეტად დაგვენანა, და გარეშემო კიდევ მაღალი ღობე ჰქონდა ფიცრებისა. ამგვარად მთლად განცალკევებულად იდგა სპილო. ბნელი იყო ეს მხარე, რადგან შორეული ფარნის სინათლე ძლივსღა აღწევდა სპილომდე. ამ ბნელ მხარისკენ მიჰყავდა გავროშს სტუმრები. ნება გვიბოძოს მკითხველმა შევწყვიტოთ ერთ წამს ჩვენი მოთხრობა და მოვაგონოთ, რომ სრულ სინამდვილესა ვწერთ: ამ ოცი წლის წინათ სასამართლომ გაარჩია ერთი უბედური ბიჭის დანაშაული - ბინის უქონლობა და საზოგადო ძეგლის დაზიანება: ბიჭი ბასტილიის სპილოში იპოვეს მძინარე. მაშ ისევ ჩვენი განვაგრძოთ. სპილოს რომ მიუახლოვდნენ, გავროშმა იგრძნო, რომ უსაზღვროდ დიდმა შეიძლება შეაშინოს უსაზღვროდ პატარა, და გააფრთხილა ბავშვები: - არ შეშინდეთ, ბალღებო! მერე ერთ ალაგას გატეხილი ღობით ისარგებლა, გადაიყვანა ისინი და სპილოსთან მივიდა. ცოტა არ იყოს, შეეშინდათ პატარა ბიჭებს, მაგრამ ხმის ამოუღებლივ მისდევდნენ გავროშს, რადგან სრული ნდობა ჰქონდათ იმ პატარა, დაფხრეწილტანისამოსიანი განგებისა, რომელმაც პური აჭამა და თავშესაფარს დაჰპირდა. ღობისძირას კიბე იდო, რომლითაც დღისით მუშები სარგებლობდნენ. ბუმბულივით მსუბუქად ასწია გავროშმა და სპილოს წინა ფეხს მიადგა. კიბის თავი სპილოს მუცლის შავ, ბნელ ხვრელთან მოაქცია. მერე ბავშვებს ის ხვრელი დაანახვა, კიბესთან მიიყვანა და უთხრა: - აბა, ადით! ერთმანეთს შესცქეროდნენ პატარები, შეშინებოდათ იმ სიბნელისა. - რისა გეშინიათ, ბიჭუკებო? - შეჰყვირა გავროშმა და ცოტა ხანს შემდეგ დაუმატა: - აბა, მიყურეთ! ხელი წაავლო სპილოს ხორკლიან ფეხს, კიბით სარგებლობა არ იკადრა, და თვალის დახამხამების უმალ ხვრელთან ავარდა. ისე შეძვრა შიგ, როგორც გველი თავის სოროში და ჩაიმალა. რამდენიმე წამს შემდეგ ბნელ ხვრელში ოდნავ გამოჩნდა გავროშის ფერმკრთალი სახე. - ამოდით, ბიჭო, რაღას უყურებთ? ნახეთ რა კარგადა ვარ აქ მოწყობილი! ჯერ შენ ამოდი, - მიმართა უფროსს, - ხელს მოგაშველებ. ერთმანეთს აწვებოდნენ კიბისკენ ბავშვები და ასვლას კი ვერა ბედავდნენ, სპილო აშინებდათ. გავროში აქეზებდა მათ, - ჩქარა, საშიში არაფერიაო! - ციოდა, კარგად წვიმდა და როგორც იყო გაბედა უფროსმა, შედგა კიბეზე. ნახა უმცროსმა, რომ მარტო დარჩა ამ საშინელ მხეცის ფეხებ შუა, შეეშინდა, ცრემლით აევსო თვალები, მაგრამ ტირილი ვერ გაბედა. ნელ-ნელა, ბარბაცით ადიოდა უფროსი კიბეზე. ზემოდან გავროში ამხნევებდა, როგორც ფარიკაობის ოსტატი თავის მოწაფეებს, ან კიდევ მენახშირე თავის დატვირთულ ჯორებს: - ნუ გეშინია! - აგრე! - ჰო, ყოჩაღ! - ემანდ დაადგი ფეხი! - ჰო, აგრე! - მოიტა ხელი! ბიჭი რომ მიუახლოვდა, ხელი სტაცა და უცბად აიტაცა თავისკენ. - ეს ერთი! - დაიძახა სიხარულით. შეიყვანა ბნელ ხვრელში და უთხრა: - აქ დამიცადე. უკაცრავად, ბატონო, მობრძანდით, დაბრძანდით! ისევ სწრაფად გაძვრა გარეთ და მაიმუნის სისწრაფით და სიმარჯვით ჩაცურდა სპილოს ფეხებზე. ჩახტა ბალახში, ხელი მოხვია ხუთი წლის ბავშვს, ასწია, შუა კიბეზე დააყენა, თვითონაც უკან დაუდგა და ასძახა უფროსს: - მე მოვაწვები და შენ აიტაცე. ვერც კი გაიგო პატარამ, როგორ ააფრინეს იმ კიბეზე. ქვევიდან აწვებოდა გავროში, და თან მაგრა ეჭირა, - არ ჩამოვარდესო. - მიჰყავდა, ამხნევებდა და ისიც სწრაფადვე შეიყვანა თავის ბნელ ბინაში. მერე ფეხი ჰკრა კიბეს, ძირს ჩააგდო ბალახზე, შევიდა ბნელში, ტაში დაჰკრა და დაიძახა: - აი, შინა ვართ! გაუმარჯოს გენერალ ლაფაიეტს. მერე ბავშვებს მიმართა: - თქვენ ჩემთან ხართ, ჭაბუკებო! და მართლაც გავროში თავის ბინაში იყო. ო, უსარგებლო სარგებლობავ! დიად ქმნილებათა მადლო! ბუმბერაზების გულკეთილობავ! ეს უსაზომო ძეგლი, რომელშიაც განხორციელებული უნდა ყოფილიყო აზრი ნაპოლეონისა, ქუჩის ბიჭის სასახლედ იქცა. ბუმბერაზმა მიიღო და შეიწყალა პატარა. კვირაობით მორთული ბურჟუები რომ გაივლიდნენ ხოლმე ბასტილიის მოედანზე და ზიზღით შეხედავდნენ სპილოს თავის გადმოკარკლული თვალებით, მოყვებოდნენ ბუზღუნს: - ნეტა ეს რის მაქნისიაო? რის მაქნისი იყო ეს შენობა? იგი იფარავდა სიცივისაგან, თოვლისაგან, სეტყვისაგან, წვიმისაგან, ზამთრის გამყინავი ქარისაგან, ტალახში ძილისაგან და დაავადებებისაგან, თოვლში ძილისაგან და სიკვდილისაგან პატარა ქმნილებას, რომელსაც არც დედა ჰყავდა, არც მამა, არც ტანსაცმელი ჰქონდა, არც თავშესაფარი. რის მაქნისი იყო ეს შენობა? თავშესაფარს აძლევდა უმანკოს, რომელიც განდევნილი იყო საზოგადოებისაგან. ეს საზიზღარი შენობა იყო, რომ ჰკიცხავდა საზოგადოებრივ უდიერებას. კარღია თავშესაფარი იყო იმისთვის, ვისაც დაკეტილი ხვდებოდა ყველგან კარი. ერთი მასტოდონტი იყო, მატლითა და დავიწყებთ დაღრღნილი, მუწუკიანი, ხავსიანი, დაწყლულებული, საძირკველაშლილი, მივიწყებული, განწირული, ერთგვარი უზარმაზარი მათხოვარი, რომელიც მოედანზე იდგა ხელგაწვდილი და ამაოდ ელოდა, რომ გრძნობის თვალით გადმოეხედა ვინმეს, ერთს მაინც იმოდენ ხალხიდან. და ამ განწირულმა, ყველასგან უარყოფილმა, შეიბრალა მეორე განწირული, საწყალი პატარა ბიჭი, რომელიც დაყიალობდა ქუჩაში ფეხშიშველი, თავშიშველი, გაყინული ხელ-ფეხით, დაფლეთილი ტანსაცმლით და საზრდოობდა მხოლოდ იმით, რასაც საზოგადოება ჩაჰყრიდა სანაგვეში. აი, რის მაქნისი იყო ბასტილიის მოედნის სპილო. ეს იყო აზრი ნაპოლეონისა, განკიცხული ადამიანისაგან, და მოწონებული ღვთისაგან; რაც შეიძლება მხოლოდ სახელოვანი გამხდარიყო, დიდებული შეიქმნა. ნაპოლეონს თავისი ზრახვის განსახორციელებლად მეწამული ქვა, სპილენძი, რკინა, ოქრო, მარმარილო სჭირდებოდა; ღმერთისთვის კი საკმარისი იყო ძველი ფიცრებისა და ბოძების გალესილი ანაწყობი. იმპერატორი გენიოსურ ოცნებას გაეტაცა; უნდოდა ამ უზარმაზარი იარაღით აღჭურვილ ძლიერ სპილოში, მაღლა რომ აეშვირა ხორთუმი, ზურგზე მაღალი კოშკი დაედგა და მჩქეფარე შადრევნებით იყო გარშემორტყმული, გამოესახა ხალხი; ღმერთმა კი უფრო დიდებული დანიშნულება მისცა მას, - უპატრონოდ მიტოვებული ბავშვის ბინად აქცია. ხვრელში რომ შეძვრა გავროში, ბზარი იყო, თითქმის დაუნახავი გარედან, რადგან დამალული იყო სპილოს მუცლის ქვეშ, და იმდენად ვიწრო, რომ შიგ კატების და ბავშვების მეტი ვერავინ შეძვრებოდა. - მაშ ვუბრძანოთ მეკარეს, რომ შინ არა ვართ, - დაიძახა გავროშმა და პირდაპირ ფიცარს წაავლო ხელი. თავის სასახლეში იყო და სიბნელეშიც კარგად ხედავდა, რაც კი დასჭირდებოდა. ასწია ფიცარი და შემოსაძვრომ ხვრელს დააფარა. წინ წაიწია იმ ბნელში და რაღაც შრიალი შემოესმათ ბავშვებს, ფოსფორიან ბოთლში ჩაშვებული ასანთისა. ჯერ არა ჰქონდათ მაშინ ქიმიური ასანთი. ფუმადის ტალკვესიც კი პროგრესს წარმოადგენდა იმ დროს. სინათლე ეცა ბავშვებს, თვალი დაახუჭვინა. ბაწარი ჰქონდა გავროშს, ფისში ამოვლებული. ამ სანათ ბაწარს „სარდაფის თაგვი“ ერქვა. გავროშის სარდაფის თაგვი უფრო ხრჩოლავდა, ვიდრე ანათებდა, მაგრამ მაინც ჩანდა იქაურობა. მიიხედ-მოიხედეს პატარა სტუმრებმა, თვალი გადაავლეს გავროშის მეორე სართულს და იგივე განიცადეს, რასაც განიცდის ჰეიდელბერგის დიდ კასრში ჩამწყვდეული კაცი, ან ის, რაც უნდა განეცადა იონას ბიბლიური ვეშაპის მუცელში. უშველებელი ჩონჩხი იყო ამართული მათ ზემოდან. ზემოთ ერთი დიდი ბოძი მოჩანდა დაშავებული, ამ ბოძიდან პატარ-პატარა მანძილის დაშორებით გამოდიოდა ორივე მხრივ მრავალი მოზნექილი სქელი ლარტყი, ეს ბოძი წარმოადგენდა სპილოს ხერხემალს და ნეკნებს; ალაგ-ალაგ სტალაქტიტივით ჩამოშვებულიყო თაბაშირი; ობობების აბლაბუდა იყო ყველგან, ფართოდ გაბმული და დამტვრიანებული. აქა-იქ კუნჭულებში რაღაც მოჩანდა პატარა, მოშავო, მოძრავი, რომელიც ცოცხალი უნდა ყოფილიყო, რადგან სწრაფად იძვროდა შეშინებული. მრავალი ნატეხი დასცემოდა ზემოდან სპილოს მუცელს. ამოევსო მუცლის სიღრმე და ზედ თავისუფლად შეიძლებოდა სიარული, როგორც იატაკზე. პატარა ბავშვი თავის ძმას მიეკრა და ჩუმი ხმით თქვა: - ოჰ, ბნელა! ამ სიტყვამ გააჯავრა გავროში: ისე გაშტერებულიყვნენ შიშით ორივე ძმები, რომ პატარა შეტევა იყო საჭირო იმათ გასამხნევებლად. - რას მიედ-მოედებით, რა ვქნა? - შეუტია გავროშმა. - ხუმრობთ, თუ რა? არ მოგწონთ აქაურობა? იქნებ ტუილერის სასახლე გნებავთ? რატომ არ იტყვით? ეს იცოდეთ, რომ მე ოტროველების რაზმს არ ვეკუთვნი. თქვენ კი, პატარა გოჭებო! წმ. პაპის მეღორის გოჭები კი არ ბრძანდებით, რომ აგრე იჭიმებით! ცოტა რამ დატუქსვა უებარი წამალია შეშინებულის განსაკურნავად, ჭკუაზე მოიყვანა გავროშის გაჯავრებამ პატარები. მოისმინეს და მიუახლოვდნენ. გული მოულბო ბავშვების ამ საქციელმა გავროშს, თითქო მამა ყოფილიყო იმათი, რისხვა ალერსად შეეცვალა და ტკბილად დაარიგა უმცროსი: - ნუ ხარ სულელი, პაწიავ. აქ კი არა, გარეთა ბნელა. გარეთა წვიმს, აქ კი არა; გარეთა ცივა, აქ კი არა; იქ ქარი ქრის და აქ კი ქარისა ჭაჭანებაც არ არის; გარეთ ხალხით სავსეა ქუჩები, აქ კი არავინ არის; გარეთ მთვარეც კი არსადა ჩანს, აქ კი სანთელი გვინათია, მაშ! ისინი მაინც დაკვირვებით სინჯავდნენ იქაურობას, ოღონდ ნაკლები შიშით, მაგრამ არ დააცადა გავროშმა, კარგად დამტკბარიყვნენ მისი სასახლის მშვენიერებით. - აბა, ჩქარა! - დასძახა ბავშვებს და იმ მხარეს მიიყვანა ორივე, რომელსაც, ჩვენდა საამოდ, შეიძლება ოთახის ბოლო ვუწოდოთ. აქა ჰქონდა თავისი ლოგინი. არა აკლდა რა ამ ლოგინს. ლეიბიც იყო, საბანიც და წალოდ ჩამოფარებული ფარდებიც. ლეიბად ჭილობი ჰქონდა, საბნად - ძალიან თბილი, თითქმის ახალი, რუხი დიდი ყაჯარი, და წალოდ - აი, რას წარმოადგენდა იმისი წალო: სამი ლატანი იყო მაგრად ჩასმული იატაკად გამხდარ ნანგრევში, ესე იგი, სპილოს მუცელში, ორი წინ, ერთი უკან; ზემოთ კი ერთმანეთს უერთდებოდნენ და თოკით იყვნენ შეკრული, ისე რომ პირამიდულად ამართულიყვნენ ლოგინის ზემოდან. ამ სამ ლატანზე მიყუდებული და მავთულით მიკრული ჰქონდა თითბერის მავთულის ბადე. ისე ხელოვნურად იყო მიმაგრებული ეს ბადე, რომ სრულიად ჰფარავდა ლოგინს. ბადეს ქვემოთ დიდრონი ქვები ჰქონდა მიყუდებული, რომ შიგ ვერაფერი შემძვრალიყო; ბადე იყო სწორედ იმ გალიის ნაწილი, როგორებშიაც სამხეცეში მოთავსებული არიან ფრინველები. გავროშის ლოგინიც ამგვარ გალიაში იყო ჩამალული და გარეგნობით ესკიმოსების კარავსა ჰგავდა. თითბერის ქსელი უსრულებდა ფარდის დანიშნულებას. გავროშმა ოდნავ აქეთ-იქით მისწია ქსელზე მიყუდებული ქვები და ერთმანეთს გააშორა ორი ქსელფარდა. - აბა, შეძვერით! უნდა წაწვეთ, თორემ ვერ შეხვალთ. დიდი სიფრთხილით შეაძვრინა წალოში თავისი სტუმრები, მერე თვითონ შეძვრა ძირს განრთხული, ქსელის ნაპირი გადაადო მეორეს, ქვები გაასწორა და საბოლოოდ გაამაგრა თავისი გალიის შესავალი. ჭილობზე დაწვნენ სამივე ერთად. ხომ ისე პატარები იყვნენ და ფეხზე წამოდგომას კი ვერავინ შესძლებდა იმ გალიაში; „სარდაფის თაგვად“ წოდებული სანათი ისევ ხელში ეჭირა გავროშს. - ახლა, ნანა! - უბრძანა გავროშმა, - ახლა კი უნდა გავაქრო ჩემი ჭაღი. - ბატონო, - მიმართა გავროშს უფროსმა და ხელი დაადო ბადეს, - ეს რაღაა? - ეს ბადეა, ბიჭიკო, თაგვების მოსაშორებლად. აბა, ნანა! მაგრამ საჭიროდ ეჩვენა დაემატებინა რამდენიმე სიტყვა, რომ სრული განმარტება მიეცა პატარებისთვის, და აუხსნა: - ეს ყველაფერი ზოოლოგიური ბაღიდან არის. მხეცებს ეკუთვნის. იმდენი უწყვიათ საწყობში, რომ ვერ გამოლევს ადამიანი. კედელზე უნდა აფოფხდე, ფანჯარაში გადაძვრე და იქიდან კარის ქვეშით გახვიდე. წამოიღე, რამდენიც გინდა. ამას ამბობდა და თან საბანს ხურავდა უმცროსს. დახურა, ამოუკეცა. - ოჰ, როგორ გავთბი! - წამოიძახა სიხარულით ბავშვმა. კმაყოფილებით გადახედა გავროშმა თავის საბანს. - ეს საბანიც ზოოლოგიური ბაღიდან არის, მაიმუნებს ავწკაპნე. მერე უფროსს თავისი ლეიბი აჩვენა. ეს იყო ჭილობი, რომელზედაც იწვნენ სამივე, სქელი და საგანგებოდ დაწნული: - ეს კიდევ ჟირაფისა იყო. ცოტა ხანს მიჩუმდა. მერე განაგრძო: - იმ მხეცებს, ტყის ნადირებსა ჰქონდათ ეს ყველაფერი. მეც მივედი და წავართვი, როდი გამიჯავრდნენ. - ეს სპილოსთვის მინდა-მეთქი, - ვუთხარი. კიდევ გაჩუმდა, მაგრამ მალე წამოიძახა, რაც გულზე აწვა: - კედელზე უნდა გადაძვრე და... ჯანდაბას მთავრობაც და იმისი მომგონიც! გაკვირვებით და მოკრძალებული თაყვანისცემით ისმენდნენ პატარები ამ უშიშარი გამბედავი ბიჭის ლაპარაკს; ისიც პატარა იყო, უფროსზე ცოტა დიდი, იმათსავით უბინაო, იმათსავით უპატრონო, გამხდარი, სუსტი ქუჩის ბიჭი; მაგრამ რაღაც ჰქონდა ამ ბიჭს საკვირველი და ყოვლადშემძლებელი, რაც იმათ ზებუნებრივად ეჩვენებოდათ. ამ ქუჩის ბიჭის სახეზე იხატებოდა ბებერი მასხარას ღმეჭვა და ჩვილი ბავშვის ტკბილი ღიმილი. - მაშ, პოლიციელებისა არ გეშინიათ, ბატონო? - ჰკითხა მოწიწებით უფროსმა. გავროშმა მოკლედ მოუჭრა: - ბიჭიკო! პოლიციელები კი არა, ღამურები უნდა თქვა. ჯერ არ ეძინა უმცროსს, მაგრამ არას ამბობდა. ჭილობის პირას იწვა, თავისი ძმის გვერდით, არ შესცივდესო, კარგად დახურა გავროშმა საბანი, კარგად ამოუკეცა, როგორც დედამ იცის, შვილს რომ დააწვენს. ჭილობს ქვეშიდან ძველი ნაგლეჯები ამოუწყო, ისე რომ მუთაქისმაგვარ რაღაცაზე ედო თავი პატარას. - განა კარგად არ მოვეწყვეთ? - შეეკითხა გავროში უფროსს. - ძალიან კარგად, - უპასუხა ბიჭმა განსაცდელს გადარჩენილი ანგელოზის გამომეტყველებით. წვიმისაგან სულ დაწუწული ბიჭები თბებოდნენ. - მართლა! - წამოიძახა გავროშმა, - ერთი მითხარით, რა გატირებდათ წეღან? ემაგ პაწიამ რომ იტიროს, კიდე ჰო, ეპატიება, - მიუთითა უმცროსზე, - მაგრამ შენოდენა ბიჭი რომ ბღავის ხბოსავით, ეგ კი სირცხვილია. - ვაი, როგორ არ გვეტირა, რომ აღარ ვიცოდით, სად დაგვეძინა ამ ღამეს? სახლი რომ აღარ გვქონდა? - იცოდე, სახლის მაგივრად სასახლე უნდა თქვა. - და გვეშინოდა კიდეც, მარტოდმარტონი ვიყავით ქუჩაში ღამე. - არც ღამე ვარგა. უნდა თქვა „უკუნეთი“. - გმადლობთ, ბატონო. - გამიგონეთ, - დაუწყო დარიგება გავროშმა, - თავისდღეში არ იწუწუნოთ ტყუილუბრალოდ. ახლა მე გიპატრონებთ. ნახავ, რა კარგად ვიქნებით. ზაფხულში გლასიერში წავიდეთ ნავესთან ერთად, ნავე ამხანაგია ჩემი, კარგა ლამაზად ვიბანავებთ წყალში. მერე ქვიშაზე ვირბენთ სულ მთლად ტიტვლები, აუსტერლიცის ხიდთან, და ისე გავაბრაზებთ მრეცხავ დედაკაცებს, რომ სულ ცოფსა ჰყრიდნენ. მოჰყვებიან ყვირილს, წყევლას, ლანძღვას, გინებას! სიცილით მოკვდება ადამიანი. ჩონჩხი-კაცი ვნახოთ. მკვდარი არ გეგონოს, ცოცხალია. იმას ელისეს მინდვრებზე აჩვენებენ. ისეა ჩამომხმარი, რომ ცარიელი ძვალი და ტყავიღა დარჩენილა. მერე თეატრში წაგიყვანთ, ფრედერიკლემეტრისას რომ წარმოადგენენ რასმე. ბილეთები რამდენიც გინდა, მსახიობი მყავს ნაცნობი. ერთხელ მეც მივიღე მონაწილეობა წარმოდგენაში. პატარა ბიჭები ვიყავით. ერთი დიდი ზეწრის ქვეშ დავრბოდით, ის ზეწარი ზღვას წარმოადგენდა. თქვენც მიგაღებინებთ ჩემ თეატრში. ველურების სანახავად წაგიყვანთ. მართლა ველურები კი არ გეგონოთ, რაღაც აცვიათ ვარდისფერი თავითფეხამდე, მაგრამ ზოგან დახეულია და თეთრი კანი უჩანთ. მერე ოპერაში წავიდეთ. ტაშის მკვრელებთან ერთად შევიდეთ. ძალიან კარგად არიან ოპერაში ტაშისმკვრელები. სადმე ქუჩაში მათთან მე არ გავივლი, ოპერაში კი სხვაა. ზოგიერთს ოც სუს აძლევენ ოპერაში და სახლიც შესაფერი აქვთ იმ სულელებს, - მჩვარს ეძახიან. მერე კიდევ გილიოტინა ვნახოთ, თავს რომ გააგდებინებს საწყალ კაცს, ჯალათსაც გაჩვენებთ; მარეს ქუჩას დგას, ბატონი სანონსი. კარებზე წერილების ყუთი უკიდია. დიდებულად გავატარებთ დროს. ამ დროს სანათის წვერი დაეცა ხელზე გავროშს და ცხოვრების სინამდვილე მოაგონა. - ერიჰა! - შეყვირა ხუმრობით, - პატრუქი მელევა. მე თვეში ერთ სუზე მეტს ვერ დავხარჯავ ჩემი პალატის გასანათებლად. რაკი დაწვება კაცი, კიდეც უნდა დაიძინოს. ან დრო სადა გვაქვს იმდენი, და ან სინათლე, რომ ბატონ პოლ დე-კოკის რომანები წავიკითხოთ? ერთიც ვნახოთ, სადმე გაბზარული იყოს შემოსავალი კარი, სინათლე გადიოდეს და თავს დაგვესხან ღამურები! გავროშთან ლაპარაკს მარტო უფროსი ბედავდა, და ისიც მოკრძალებით. გავროშის პოლიციელებმა, ღამურებმა, იმას სხვა შიში აღუძრეს. - ერთიც ვნახოთ, - დაიწყო მოკრძალებით, - ჭილობს დაეცეს ნაპერწკალი და ცეცხლი წაუკიდოს, ხომ მთელი სახლი გადაიწვება! - ეჰ, ვინ ამბობს - სახლი გადაიწვაო, სთქვი სასახლე გადაიბუგება-თქო. ავი დარი იდგა. ჭექა-ქუხილი ისმოდა, შხაპუნა წვიმა მოდიოდა და ზურგში სცემდა ბუმბერაზს. - ძალიან იბერება, მაგრამ მაინც შერცხვება ზეცა, - თქვა გავროშმა, - დასველებას გვიპირებს და ხახამშრალი დარჩება! რა სულელია ზამთარი! ამაოდ ჰფანტავს თავის საქონელს და თავის შრომას! ვერ გვასველებს და ცოფი ერევა იმ ბებერ მერწყულეს. ის იყო გამომწვევი დაცინვით ახსენა გავროშმა ჭექა-ქუხილი, როგორც მეცხრამეტე საუკუნის ფილოსოფოსს შეეფერებოდა, რომ მის სიტყვას ეს შედეგი მოჰყვა: ჯერ ფართო ელვა მოედო ცას, იმდენად მძლავრი, რომ გავროშის სასახლეშიც კი შეატანა; თითქმის იმავ წუთს საშინლად დაიქუხა, თითქო ვიღაცის ჯავრს ამოყრას ლამობსო. ორთავე პატარამ შეშინებული ყვირილი გააბა, ისე უცბად წამოცვივდნენ, რომ კინაღამ დააწვინეს მთელი ბადე, მაგრამ გავროშმა გადახედა თავის სტუმრებს მამაცურად და გრგვინვას სიცილი დააყოლა: - ჭკვიანად, წვრილფეხობავ! ემაგრე მთელ ნაგებობას დამინგრევთ, თქვე საძაგლებო! ძალიან დაიქუხა? მამა ვაცხონე იმისი! ერთი შეადარეთ მას ჩუმჩუმა შემპარავი ელვა! ვაშა ღმერთსა, ამბიგუს თეატრს არც კი ჩამოუვარდება! წამოიწია, გაასწორა თავისი ბადე, ალერსით მიაწვინა პატარა ბიჭები ჭილობზე, ხელი დააჭირა მუხლებზე, რომ სამივე დატეულიყვნენ და შეჰყვირა: - რაკი ფუფალამ თავისი სანათი აანთო, მე ჩემსას გავაქრობ. უნდა დაიძინოთ, ბიჭებო, მომავალო კაცობრიობავ. უძილობისთანა ცუდი არა არის რა. პირი აგიყროლდებათ უძილობით, ანუ წარჩინებული საზოგადოების სიტყვით რომა ვთქვათ, არასასიამოვნო სუნი აგედინებათ. აბა, გაეხვიენით ამ ქურქში! ჰა, ვაქრობ! მზადა ხართ? - დიახ, უპასუხა უფროსმა, - ძალიან კარგადა ვარ. ისე მაქვს თავი, თითქოს ყურთუკზე მედოს. - თავი კი არა, გოგრა, ბიჭო! ერთმანეთს მიეკვრნენ პატარები. მისწი-მოსწია გავროშმა, საბანი გაუსწორა, ყურთამდე დახურა, და მესამედ გაიმეორა თავისი ბრძანება: - აბა, მალე! ნანინა! და გააქრო პატრუქი. ის იყო გააქრო და რაღაც მოუვიდა ბადეს, რომლის ქვეშ დაძინებას აპირებდნენ ბიჭები. შეინძრა ქსელი; რაღაც მრავალკბილიანი და მრავალბრჭყალიანი ცდილობდა გაჭრას. ლითონზე დაჭერილ კბილის კაწკაწი ისმოდა და რაღაც მრავალხმიანი წრიპინი. მოესმა თუ არა პატარას, ხუთი წლისას, ეს ღრიანცელი, კინაღამ გული გაუსკდა შიშით და ნიდაყვი წაჰკრა თავის ძმას. მაგრამ იმას ძილი მორეოდა და აღარა ესმოდა რა. რაკი ვეღარ გაუძლო პატარამ ამ საშინელებას, გაბედა და გავროშს მიმართა, ისე ჩუმად, რომ სუნთქვას იკრავდა ბიჭი: - ბატონო? - ჰა, რა იყო? - უპასუხა გავროშმა და ძლივს გაახილა თვალი. - ეს რა არის? - ვირთაგვებია, - უპასუხა გავროშმა და ისევ დახუჭა თვალი. თაგვები დახვეოდნენ ბადეს. ათასობით ირეოდნენ სპილოს დახეთქილ კედლებში. შავ მოძრავ ქვებად ეჩვენნენ, როგორც ზემოთაცა ვთქვით, ბავშვებს, ხვრელში რომ შევიდნენ, და მანამ სანათი ენთო, მისი პატივისცემით ახლო მისვლას ვერ ბედავდნენ; მაგრამ როგორც კი გააქრო სინათლე გავროშმა და დააბნელა ამ თაგვთა სამეფო, სუნი მიუვიდათ იმისი, რასაც კარგი მეზღაპრე პერო „ნედლ ხორცს“ უწოდებს, და უცბად მიესივნენ გავროშის კარავს, აძვრნენ ბადეზე და ღრღნა დაუწყეს, რომ გაეხვრიტათ როგორმე და შემძვრალიყვნენ. რაღა დააძინებდა პაწიას? - ბატონო? - ჰა? - რა არის ეს ვირთაგვები? - თაგვებია. ამ განმარტებამ ოდნავ დაამშვიდა ბავშვი. პატარა თეთრი თაგვები ენახა სადღაც და არ შეშინებოდა მათი. მაგრამ მაინც კიდევ აწუხებდა რაღაც. - ბატონო? - ჰა, რა გინდა? - რატომ ერთ კატას არ იშოვით? - მყავდა, კარგი კატა მოვიყვანე, მაგრამ შემიჭამეს. ამ მეორე განმარტებამ მთლად გააქარწყლა პირველი და კანკალი დააწყებინა ბავშვს. მეოთხედ მიმართა გავროშს და გაიმართა ბაასი: - ბატონო? - რაო? - რა შეგიჭამეს? -კატა. - რამ შეგიჭამათ კატა? - ვირთაგვებმა. - თაგვებმა? - ჰო, ვირთაგვებმა? განცვიფრებული იყო პატარა ბიჭი, ვერ წარმოედგინა, რომ თაგვებს კატა შეეჭამათ, და კიდევ ჰკითხა: - ბატონო, მაშ ჩვენც შეგვჭამენ ეს თაგვები? - მოდი შენა და... გულგახეთქილი იყო პაწია. მაგრამ დაამშვიდა გავროშმა: - ნუ გეშინია! აქ ვერ შემოვლენ. მერე მე აქ არა ვარ? აჰა, აი ჩემი ხელი გეჭიროს... დახუჭე თვალი და დაიძინე. და შეშინებულის ხელს დაადო თავისი ხელი. მაგრა ჩაიკრა ბავშვმა გავროშის ხელი და გული დაუმშვიდდა. მამაცობას და ძალასაც რაღაც საიდუმლო გადამდები თვისება აქვს. ამ ბაასმა შეაშინა ალბათ თაგვები, რომ ჩამოშორდნენ ბავშვებს, და მიჩუმდა ყველაფერი. რამდენიმე წუთის შემდეგ კვლავ განაახლეს ბრძოლა და გაცოფებულნი მიესივნენ ბადეს, მაგრამ ისე ჩასძინებოდა სამივეს, რომ მათ აღარა ესმოდათ რა. ღამე ილეოდა. ბნელი დაჰფენოდა ვეება მოედანს ბასტილიისას, ზამთრული ქარი ჩარეულიყო წვიმაში და დაქრიალებდა. პოლიციელები დაყიალებდნენ, ზვერავდნენ ალაყაფის კარებს, ხეივნებს, შემორაგულ ადგილებს, ბნელ კუთხეებს, ეძებდნენ ღამის მაწანწალებს, რომელნიც მრავლად დაეხეტებოდნენ ქუჩებში, და ისე გაუვლიდნენ ხოლმე სპილოს, თითქოს ვერც კი ხედავდნენ. ის კი იდგა მაღლა ამართული, უძრავი, თვალგახელილი იმ სიბნელეში, კმაყოფილი თავის ქველმოქმედებით, მით, რომ თავშესაფარი აღმოუჩინა და ბინა მისცა ცისა და კაცთაგან დევნილ, საცოდავ, ამჟამად ტკბილად მძინარე ბავშვებს. რომ კარგად შევიგნოთ, რაც ამას მოჰყვება, უნდა გავიხსენოთ, რომ იმ დროს ბასტილიის მცველი რაზმი მოთავსებული იყო მოედნის მეორე ბოლოში. ამგვარად, რაც უნდა მომხდარიყო სპილოსთან, გუშაგები მას ვერც კი დაინახავდნენ და ვერც გაიგონებდნენ. მოახლოებული იყო გათენება, მაგრამ ჯერ ბნელოდა, როდესაც ერთი კაცი გამოვიდა სენტ-ანტუანის ქუჩიდან, მიიხედ-მოიხედა, მერე სირბილით გადმოიარა მოედანი, „ივლისის სვეტის“ დიდ ღობეს შემოუარა და სპილოს მუცლის ქვეშ შეძვრა. იმ დროს რომ სინათლე მოხვედროდა, დაინახავდით, რომ ძალიან დასველებული იყო წვიმისაგან, ალბათ მთელი ღამე უნდა ყოფილიყო ცის ქვეშ. სპილოს ქვეშ რომ შეძვრა, რაღაც დაიძახა უცნაური, რომელიც არც ერთი ადამიანის ენას არ ეკუთვნის და, თუ იტყვის ვინმე, მარტო თუთიყუში. ორჯერ დაიძახა ის სიტყვა, რომელს მარტო ნაწილობრივ აღნიშნავენ შემდეგი ასოები: - კირიკიკიუ! მეორედ რომ დაიძახა, სპილოს მუცლიდან პასუხი გასცა მხიარულმა, ყმაწვილი ბიჭის კრიალა ხმამ: - ახლავე. თითქმის მაშინვე შეინძრა შესავალზე დახურული ფიცარი, იქით წაიწია და გზა მისცა პატარა ბიჭს, რომელიც სპილოს ფეხზე ჩამოცურდა და წინ გამოეჭიმა იმ კაცს. პატარა გავროში იყო, ის კაცი - მონპარნასი. რაც შეეხება ამ ძახილს - კირიკიკიუ, - გავროშისთვის რომ გეკითხათ, ასე გითარგმნიდათ: - შინ ბრძანდება ბატონი გავროში? რომ შემოესმა ეს ძახილი, იმ წუთს გამოეღვიძა, გამოძვრა თავის წალოდან, მერე ისევ გაამაგრა ბადე, რომ თაგვები არ შემძვრალიყვნენ, ფიცარი აიღო და ძირს ჩაცურდა. მაშინვე იცნეს ერთმანეთი, თუმცა ბნელოდა. ეჩქარებოდა და მოკლედ უთხრა მონპარნასმა: - საქმე გვაქვს რამე და შენი დახმარება დაგვჭირდა. წამოდი, ჩქარა! გავროშმა ესეც იკმარა, არავითარი კითხვა არ მისცა: - წავიდეთ. სირბილით გასწიეს სენტ-ანტუანის ქუჩისკენ, საიდანაც წეღან გამოვარდა მონპარნასი. მირბოდნენ და ძლივს უქცევდნენ გზას სოფლიდან პარიზის ბაზრისკენ მომავალ ოთხთვალებს, რომლებიც მიეშურებოდნენ მოედნისკენ, რომ კარგი ადგილი დაეჭირათ და კარგად გაეყიდათ ბოსტნეული. ოთხთვალებში სხვადასხვა მწვანილში ჩამსხდარიყვნენ მებოსტნეები, უძილობით მილულულები, თავითფეხამდე შეხვეულნი წამოსასხამებში საშინელი წვიმის გამო, ისინი არც კი უყურებდნენ ამ უცნაურ მიმავალთ. გაგრძელება ► …
- დაამატა Kakha to ლიტერატურა at 11:48pm on მარტი 10, 2014
Welcome to
Qwelly
ღონისძიებები
ბლოგ პოსტები
ოსკარის 2026 წლის დაჯილდოება - გამარჯვებულები და ნომინირებულები
გამოაქვეყნა ლაშა_მ.
თარიღი: მარტი 16, 2026.
საათი: 11:30pm
0 კომენტარი
1 Like
ოსკარი 2026 სრული სია
ისევ დამიგვიანდა! ეტყობა, მართლა დავბერდი და უკვე აღარც კი…
2026 Guide to the Best AI Voice Generation for Creators and Businesses
გამოაქვეყნა supprity_მ.
თარიღი: მარტი 13, 2026.
საათი: 6:30pm
0 კომენტარი
0 მოწონება
As we step further into 2026, the landscape of content creation is being transformed by AI-powered technologies. Among these innovations, voice generation stands out as one of the most impactful tools for creators, businesses, and educators.…
გაგრძელებაGallium Market to Reach $860 million by 2033
გამოაქვეყნა Heden Brock_მ.
თარიღი: მარტი 9, 2026.
საათი: 10:00am
0 კომენტარი
0 მოწონება
According to our latest research, the Global Gallium market size was valued at $430 million in 2024 and is projected to reach $860 million by 2033, expanding at…
გაგრძელებაHow Minidumperfactory Electric Garden Loader Manufacturer Adapts to Energy Trends
გამოაქვეყნა Minidumperfactory00_მ.
თარიღი: მარტი 2, 2026.
საათი: 6:30am
0 კომენტარი
0 მოწონება
Electric Garden Loader Manufacturerstrategies are increasingly centered on advanced battery systems as demand grows for efficient and low-emission landscaping equipment. Energy storage technology now plays a defining role in how electric compact…
გაგრძელებაHow Can A Ball Valve Factory Enhance Long Term System Comfort And Stability
გამოაქვეყნა Naishi Valve_მ.
თარიღი: თებერვალი 9, 2026.
საათი: 9:30am
0 კომენტარი
0 მოწონება
Choosing a reliable partner often begins with understanding how a shapes ideas into practical solutions. Behind every smooth operation, there is a place where attention, patience, and process quietly work together. Valves may seem ordinary at…
გაგრძელებაThe Final Barrier Between the World and Ruin
გამოაქვეყნა Karmasaylor_მ.
თარიღი: იანვარი 22, 2026.
საათი: 10:30am
0 კომენტარი
1 Like
ARC Raiders Items takes place in a retro-futuristic science-fiction world where humanity has been pushed to the brink by an unrelenting mechanical force known as the ARC. These machines descend from orbit, tear apart settlements, and hunt…
გაგრძელებაQwelly World
© 2026 George.
•
