თამარ ჭავჭავაძე

( 16 /10/ 1896 , ყვარელი — 20 /04/ 1968, თბილისი)

შეუძლებელია ვინმეს არ ახსოვდეს ქართული კინოს ერთ-ერთი ყველაზე გამორჩეული პერსონაჟი - ხანუმა. თუმცა, მეეჭვება მსახიობის სახელი და გვარიც იმდენივე ადამიანმა გაიხსენოს, რამდენსაც მისი გმირის ცქერა ყოველთვის სიხარულს და სიამოვნებას ანიჭებს. გასაკვირი არ იქნება, თუ ვიტყვი, რომ ისიც თამარი იყო, ისეთივე ნიჭიერი და სახელოვანი, როგორიც ამ სახელის არაერთი წარმომადგენელია. 

თამარ ჭავჭავაძე - ქართველი მსახიობი, თანამედროვე ქართული სასცენო ხელოვნების ერთ-ერთი ფუძემდებელი. კოტე მარჯანიშვილის მოწაფე და მიმდევარი. საქართველოს სსრ სახალხო არტისტი (1943).

1917-19 წწ. სწავლობდა ხარკოვის უნივერსიტეტის ისტორიულ-ფილოლოგიურ ფაკულტეტზე და, პარალელურად, პ. ლებედინსკის თეატრ-სტუდიაში. 1919-21 წწ. სწავლობდა თბილისში, ჯერ ნ. მიხაილოვსკის, შემდეგ კი — ნ. ხოდოტოვის დრამატულ სტუდიებში. 1920-28 და 1942-64 წწ. იყო რუსთაველის თეატრის მსახიობი, შემდეგ მონაწილეობდა მეორე სახელმწიფო თეატრის (ქუთაისი, 1928; 1933 წლიდან მარჯანიშვილის თეატრი) ჩამოყალიბებასა და მუშაობაში 1928-42 წწ. 1964-68 მოღვაწეობდა სოხუმის თეატრში.

ჭავჭავაძის ადრეული როლებიდან აღსანიშნავია ლაურენსიას სახე მარჯანიშვილის მიერ 1922 წ. დადგმულ ლოპე დე ვეგას "ცხვრის წყაროში", რომელმაც ქართულ სცენაზე განაახლა ტრაგედია. გმირული პათოსით, ლირიზმით, უშუალობით, მგზნებარე ტემპერამენტით გამოირჩევა ჭავჭავაძის როლები: სალომე (უაილდის "სალომე"), ლამარა ("ლამარა", ვაჟა-ფშაველას ნაწარმოებთა მიხედვით), ბეატრიჩე (შელის "ბეატრიჩე ჩენჩი"), ემილია (შექსპირის "ოტელო"), ლედი მილფორდი (შილერის "ვერაგობა და სიყვარული"), მარგარიტა (დიუმა-შვილის "მარგარიტა გოტიე"), ზეინაბი (სუმბათაშვილ-იუჟინის "ღალატი"), ქეთევანი (ყაზბეგის "ქეთევან დედოფალი"), იოკასტე (სოფოკლეს "ოიდიპოს მეფე"), სინათა ("ბახტრიონი", ვაჟა-ფშაველას მიხედვით) და სხვ. მსახიობის რეპერტუარში მნიშვნელოვანი ადგილი ეჭირა კომედიურ როლებს: დიანა (ლოპე დე ვეგას "სხვისთვის სულელი, თავისთვის ჭკვიანი"), მადამ სან-ჟენი (გ. სარდუსა და მოროს "მადამ სან-ჟენი"), დარეჯანი (მოსაშვილის "მისი ვარსკვლავი") და სხვ. ჭავჭავაძემ შექმნა თანმამედროვე ქალთა რეალისტური სახეებიც: ტატიანა (ლავრენიოვის "რღვევა"), ბაილი (ჩიანელის "ბაილი"), პელაგია ნილოვნა (მოსაშვილის "სადგურის უფროსი") და სხვ.

ჭავჭავაძე ასევე იყო მხატვრული კითხვის ოსტატი. 1926 წლიდან იღებდნენ კინოშიც. ფილმები: "დინა ძაძუ" (1926, თავადის ქალი), "ქეთო და კოტე" (1948, ხანუმა) და სხვ. დაჯილდოვებული იყო არაერთი ორდენითა და მედლით.

წყარო: ცუცქირიძე, შ., ქსე, ტ. 11, გვ. 377-78. თბ., 1987.